Кіріспе
Француз барокколық сәулет өнері, әдетте француз классицизмі деп аталады, бұл Людовик XIII (1610-1643), Людовик XIV (1643-1715) және Людовик XV (1715-1774) тұсында болған сәулет стилі. Оған француздық Ренессанс архитектурасы мен манерлілік архитектурасы, ал 18-ші ғасырдың екінші жартысында француздық неоклассикалық архитектурасы ілескен. Бастапқыда стиль итальяндық барокколық сәулет стиліне сүйенген, бірақ әсіресе Людовик XIV кезінде ол жүйелілікке, қасбеттердің үлкен тәртібіне және корольдің билігі мен ұлылығын бейнелейтін колоннадалар мен куполаларды қолдануға көбірек көңіл бөлді. Стильдің көрнекті мысалдары Версаль сарайының Үлкен Трианон және Париждегі Инвалидтердің күмбезі. Людовик XIV-нің соңғы жылдары және Людовик XV билік құрған кезде, ғаламат ордендер біртіндеп жоғалып кетті, стиль жеңілдей түсті және рокаилль дизайнында балқытылған темір безендірудің енгізілуін көрді. Бұл кезеңде Париж мен басқа қалаларда, атап айтқанда Вендом және Конкорд алаңдарында монументальді қалалық алаңдардың пайда болуы да болды. Стиль бүкіл Еуропадағы 18 ғасырдағы зайырлы сәулетке қатты әсер етті; Версаль сарайы мен француздық салт бағын бүкіл Еуропадағы басқа соттар көшірді.
French Baroque architecture, usually called French classicism, was a style of architecture during the reigns of Louis XIII (1610–1643), Louis XIV (1643–1715) and Louis XV (1715–1774). It was preceded by French Renaissance architecture and Mannerism and was followed in the second half of the 18th century by French Neoclassical architecture. The style was originally inspired by the Italian Baroque architecture style, but, particularly under Louis XIV, it gave greater emphasis to regularity, the colossal order of façades, and the use of colonnades and cupolas, to symbolize the power and grandeur of the King. Notable examples of the style include the Grand Trianon of the Palace of Versailles, and the dome of Les Invalides in Paris. In the final years of Louis XIV and the reign of Louis XV, the colossal orders gradually disappeared, the style became lighter and saw the introduction of wrought iron decoration in rocaille designs. The period also saw the introduction of monumental urban squares in Paris and other cities, notably Place Vendôme and the Place de la Concorde. The style profoundly influenced 18th century secular architecture throughout Europe; the Palace of Versailles and the French formal garden were copied by other courts all over Europe.
Ерте француз классицизмі
Француз классицизмі - Франция патшаларының билігі мен салтанатының көрінісі. Ол әдейі Италия мен Еуропаның басқа елдерінен басқа бағытта жүріп, классикалық элементтерді, әсіресе бағаналардың үлкен ретімен біріктірді және Испания, Германия және Орталық Еуропаның қасбеттерінде және интерьерлерінде пайда болған сәнді безендіруден аулақ болды. Ол шіркеулерде жиі қолданылмай, патша сарайлары мен ауылдық тұрғын үйлердің дизайнында жиі қолданылған. Француз классицизміне тән тағы бір ерекшелік - үйдің сәулетін оны қоршаған формалды бақтармен біріктіру, бұл француз формалды бақшасы деп аталды. Соломон де Броссе (1571-1626) - бұл стильді қабылдаған алғашқы француз сәулетшілерінің бірі, ол Люксембург сарайының құрылысында 1615 және 1624 жылдар аралығында Людовик XIII-нің анасы Мари де Медичи үшін салған. Люксембург сарайында патшалық резиденциялардың жаңа үлгісі орнатылды, бұрыштарында павильондар, бүйірлі қанаттар және үстінде купол бар үлкен орталық кіреберіс бар. Қабырғаларда үшбұрышты фронтонмен бағаналардың үлкен реті бар, бұл француз қозғалысының классикалық әсерін көрсетеді. Француздардың дәстүрлі ерекшелігі - биік, еңіс мансардты шатыр және күрделі шатыр сызығы. Римдегі Вилла Медичи сияқты сарай да үлкен бақ пен фонтандармен қоршалған. Ішкі дизайн да инновациялық болды; басты блоктың айналасындағы павильондарда пәтерлер болды, бұл ішкі кеңістіктің икемділігі мен функционалдығын арттырды. Жаңа стильді қалыптастырушылардың бірі - Франсуа Мансарт, ол қажырлы перфекционист. Ол еңіс мансардты бірінші қолданған емес, бірақ оны соншалықты тиімді қолданған, сондықтан оның аты берілді. Масонс Лаффиттегі Шато де Мейсонс (163051) жобасында Мансар француз қайта өрлеу стилі мен жаңа стиль арасындағы сабақтастықты көрсетті. Құрылымы қатаң симметриялық, әр қабатқа, негізінен, піластр түрінде қолданылатын тәртіп. Фронтиспис, бөлек кеңейтілген шатырмен тәжденіп, ерекше пластикалыққа ие және бүкіл ансамбль үш өлшемді бүтіндік сияқты оқылады. Мансарттың құрылыстары қазіргі Римге тән әшекейлі әсерлерден арылған. Итальян бароккосының әсері тынышталып, сәндік орнатулар саласына шығарылады. Луи Ле Во француз классицизмі стильінің алғашқы кезеңіндегі тағы бір орталық тұлға болды. Ол жас Людовик XIV қаржы инспекторы Николя Фуке үшін Во ле Виконт (16561661) сарайының дизайнын жасаған. Шатоның өзі Люксембург сарайы мен Римдегі Палаццо Барбериниге ұқсас болды. Бұрынғы стильдерден ерекшеленетін нәрсе - оның сәулетінің, ішкі және айналасындағы ландшафтының бірлігі. Оның қасбеті стильді монументальді бағаналар, мансардалы шатырлармен біріктірілген қанаттар және барокко стиліне сай көрнекті күмбезді бейнелейді. Ішкі бөлмесі Шарль Ле Брунның қабырғалық суреттерімен сәнділенген және Андре Ле Нотрдың геометриялық үлгілердегі жолдар, гүлзарлар, фонтандар мен су айналасындағы бассейндер салынған үлкен сарайлардың ортасына орналастырылған. Ғимараттың үлкен салон бақшаға қарай ашылды, бұл кейінірек барокко сарайларының тұрақты ерекшелігіне айналды. Ғимараттың сән-салтанатын көргеннен кейін, патша Фукетті жұмыстан босатып, түрмеге қамап, үйді тәж үшін иеленді және көп ұзамай Ле Воуды Версальда өзінің сарайын құруға жұмылдырды. Сол үш суретші бұл тұжырымдаманы патшалық аңшылық үйінде және кейін Версаль сарайының (1661 1690) басты ғимаратында монументальді масштабтарға жеткізді. Әлемдік масштабта сарай - бұл Vaux le Vicomte-дің гипертрофияланған және біршама қайталанатын нұсқасы. Ол 17 ғасырдағы ең сәнді және ең көп үлгіленген тұрғын үй ғимараты болды. Маннхайм сарайы, Нордкирхен сарайы және Дротнингхолм сарайы Версаль үлгісі болған көптеген шетелдік резиденциялардың бірі болды.
Лувр бағаналы ғимараты
1665 жылы Людовик XIV-нің бас министрі Жан Колбер итальян бароккосының ең әйгілі сәулетшісі мен мүсіншісі Джан Лоренцо Берниниді Парижге шақырды. Бұл дизайн Париждің сәулеті итальяндық барокко стиліне сәйкес келеді. Алайда, ақыр соңында Луи француз дизайнерлеріне жүгінді. Ол итальяндық стилдің көшірмесі емес, француздық стилге сай дизайнды қалаған. 1667 жылы сәуірде ол Луи Ле Во, Шарль Ле Брун және Клод Перродан тұратын комитетке тапсырма берді, ал үш адам жаңа қасбетті бірге жобалады. Онда гигант реті, яғни екі қабатты қос бағаналардың ұзын қатары, биік, сегментті аркалы терезелері бар төменгі деңгейдің үстінде орналасқан, Ренессанс стилі Лескот қанатында пайдаланылғандардың үлгісі бойынша. Оның төбесінің беті жазық, ал басты кіреберісінің үстінде үшбұрышты қақпақ бар. 1668 жылы оңтүстік қанаттың енін екі есе көбейту туралы шешім қабылданды, нәтижесінде оңтүстік жағында Сенаға қараған жаңа қасбеттің құрылысы жүргізілді. Перро сонымен қатар батысқа қараған ауланың ішкі жағында жаңа қасбетті және солтүстік жағында сәйкес келетін жаңа қасбетті жобалады.
Версаль сарайы
Француз классицизміне ең маңызды көрнекілік Версаль сарайы болды. Ол 1624 жылы Людовик XIII аңшылық үй ретінде басталған. 1634 жылы Людовик XIII оны өзінің бас сәулетшісі және инженері Филип Ле Ройдің қолына тапсырып, қамалға айналдырды. 1661 жылы Людовик XIV түпнұсқаны жоймастан, оны одан әрі кеңейтуге шешім қабылдады. Ол Луи Ле Во және Шарль Ле Брунды өзінің сәулетшісі және дизайнері етіп тағайындады, ал Андре Ле Нотрді Вакс ле Виконт үлгісінде Шатодан көрінетін үлкен ресми бақ жасауға тағайындады. 1670 жылы Ле Воу қайтыс болғанда, жоба оның көмекшісі Франсуа д'Орбайға берілді, ол 1674 жылы алғашқы кезеңді аяқтады. Жаңа сарай ескі кірпіш сарайды қоршап, солтүстікке, оңтүстікке және артқы жағына жаңа қанаттар орнатылды. Алмасу, Луврдің жаңа қанаты сияқты, үлкен бағандық бағандарды, ал шатыр тегіс, терранспен, балустрадалармен, пилястралармен, балкондармен, мүсіндермен және трофейлермен безендірілген. 1674 - 75 жылдары Ле Брун интерьерді шағын суретшілер, мүсіншілер және декораторлар армиясымен жасады. Олар мәрмәр, полихромды тас, қола айналар мен алтынмен қапталған штукатурды қолданды, ал төбеге Ле Брун өзі сурет салған. 1678-1680 жылдары Франсуа Мансарттың немере інісі Жюль Хардуан Мансарт салған "Күзергілер залы" жаңа баққа қарап тұрды. Оны 1684 жылы аяқтаған Ле Брун де безендірді, содан кейін ол бүкіл француз бароккосының символына айналды. Жаңа сарай кез келген келушіге ашық болды және патша өзінің рәсімдерін мұқият хаттамамен, көпшілік алдында өткізетін орасан үлкен театр болды. Луи өзінің билігінің соңына дейін сарайға қосымша ғимараттар салуды жалғастырды. 1687 жылы Жюль Хардуан Мансар, содан кейін Роберт де Котт итальяндық ғимараттың үлгісі бойынша Үлкен Трианонды тұрғызды. Оның бір қабатты, гипс пен мәрмәрмен безендірілген, жалпақ шатыры мен балюстрадасы бар. Оның құрылымы өте қарапайым, екі қанаты бар перистильді және екі аван-корпусты немесе қанаттардың алдындағы бөлімдерді құрайтын. Оның қарапайымдылығы мен тазалығы бүкіл Еуропадағы Пруссиядан Ресейге дейінгі сарай құрылыстарына әсер етті. Мансарт сондай-ақ Версальдің апельсинханасын (16841686) ұқсас стильде, ресми бақша мен бассейнді қоршап аяқтады. Андре Ле Нотр жасаған бақтар сарайдың сәулетімен толықтыратын және геометриялық аллеялар, бассейндер, ағаш қатары, гүлзарлар мен фонтандар арқылы корольдің табиғатқа деген билігін білдіретін болды. Сарайдың соңғы бөлігі 1689 жылы Гардуин Мансарттың жобалары бойынша басталған және 1708-1710 жылдары Роберт де Коттпен аяқталған часовня болды. Бөлмеге үлкен бағаналардың орнына классикалық бағаналарды қолдану және тірек бағаналарды жоғарғы деңгейге орналастыру арқылы көбірек орын және жарық берілді. Людовик XV сарайға қосымша ғимараттар салуды жалғастырды, көбінесе ішкі бөлмелерді өзгертті. Оның басты үлесі Анже Жак Габриэльдің "Кеші Трианон" болды. Оның қатал сәулеті неоклассицизмге көшудің белгісі болды.
Діни сәулет
Француз классицизмі кезеңінің басында шіркеулердің сәулет өнері баяу дамыды; Клод Гериннің (160621) Сент-Этьен-ду-Монт шіркеуі үлгісі болған кеш манерлік готика стилі әлі де басым стиль болды. Алайда 1690 және 1755 жылдар аралығында Парижде жиырма төрт жаңа шіркеу фасады салынды. Жаңа шіркеу жобалары бойынша конкурстар, әсіресе Рим сыйлығы және Париждегі Сент-Сулпис пен Сент-Эвсташ шіркеулерін кеңейту бойынша конкурс көптеген түпнұсқа идеяларды ұсынды. Жаңа стильдегі алғашқы француз шіркеуінің қасбеті Соломон де Бросседің Сент-Жервайс және Сент-Протеи шіркеуінде (1616 ж.) салынған. Римдегі Гесу шіркеуінен шабыт алған ол фасадта дориялық, иондық және коринфтік бағаналардың үш реті бар, олар бір-бірінің үстінде сатыларда орналастырылған. Жаңа стильдің тағы бір нұсқасы Париждегі иезуиттердің негізгі шіркеуінде, сонымен қатар Гессу шіркеуінен шабыт алған Сент-Пол Сент-Луи шіркеуінде пайда болды. Езуиттік архитектор Этьен Мартелланж пен Франсуа Деран жобалаған екі деңгейлі, төменгі деңгейі часовнялардың биіктігінде және жоғарғы деңгейі, екінші қатардағы бағаналар мен шіркеу порталынан асқан фронтон. Жоғарғы деңгейі кері бұрылған S пішінді консольдармен қолдау тапты. Алматының бетін нишалардағы мүсіндермен және бас тартулармен безендірді. Ішкі жоспар төртбұрышты, үлкен күмбезді кемесі бар, капеллермен қоршалған. Сент-Сулпис, Сент-Луи-эн-л-Иль және Сент-Рох сияқты жаңа приход шіркеулерінің интерьерлері негізінен Нотр-Дамның дәстүрлі готикалық еден жоспарына сай болды, бірақ олар фасадтар мен итальян бароккосының басқа сәндік ерекшеліктерін қосты. Сен-Рох (1653-90) Жаку Лемерсье жобалаған, готикалық жоспарға ие, бірақ итальяндық стильдегі түрлі-түсті безендіру. Тренттік соттың кеңесін орындап, қала архитектурасына кіріктіру үшін жаңа шіркеулер көшеге сәйкес орнатылды. әрдайым шығыс-батысқа қарамай-ақ,
Күмбездің тұңғышы
Француз бароккосының діни сәулетінің басты жаңалығы - итальян бароккосынан импортталған стильдегі орталық нефте купол немесе күмбезді енгізу болды. Римдегі Гесу шіркеуінің күмбезі, Жакомо делла Порта (1568-1584) прототип ретінде қызмет етті. Париждегі бірінші күмбезді шіркеу - Фасадты қазір Париждегі Бонапарт көшесіне орналасқан Эколь-Националь-Сюпериер-де-Бейкс-Арттың ауласында орналасқан. Келесі, үлкен күмбез сол маңайдағы Сент-Жозеф де Кармес шіркеуінде (161320) салынған. Франсуа Мансарт Киелі Марияға арналған шіркеу үшін үлкен және одан да әсерлі ерте күмбезі (163234) салынған. 1635 жылы Сорбонна колледжі үшін Жакус Лемерсье тағы бір жаңашыл күмбезі салдырды. Бұл жобада Францияда алғашқы рет жасалып отырған, биік сегізбұрышты барабандағы жарты шар тәрізді күмбез, қасбеттің алдындағы Коринф ордерлік бағаналардың үстіндегі грек айқасының бұрыштарында төрт кішкентай күмбез болды. Итальян барокко үлгісіндегі әлдеқайда үлкен және жоғары күмбезді Франсуа Мансар бастады, содан кейін Жак Лемерсье және Пьер Ле Мюе патшалық аурухана мен Валь-де-Грейс аббатшылығының шіркеуіне (1645-1665 жж.) Фасадта екі деңгейлі бағаналар мен фронтондар және оқшауланған бағаналардың перистилі бар, ал күмбез көп мөлшерде күмбездермен, қабырғалармен, мүсіндермен, контрафорттармен және әшекейлермен безендірілген, бұл оны француз күмбездерінің ең итальяндық бөлігіне айналдырады. XVII ғасырдың екінші жартысында тағы екі маңызды күмбездің пайда болуы байқалады. Колледж де Кватер Нэшнс (қазіргі Франция институты) Луи Ле Во және Франсуа д'Орбай (1662 1668) салған шіркеу Кардинал Мазариннің мұрасы бойынша Луврден Сенаның арғы жағына салынған және оның қабірі орналасқан. Күмбездердің ең үлкені - Лес-Инвалид, әскери ардагерлер ауруханасы үшін шіркеу, Жюль Хардуан Мансар (1677 1706) қайырымдылық пен әскери даңқтың символы ретінде салған. Күмбез шіркеудің үстіне крест түрінде орнатылған. Ғимараттың текшесі екі барабаннан тұратын цилиндрлік бағанамен шағылып, күмбезі ерекше биіктікке ие. Құрамының өзі ентаблементтердегі мүсіндермен, сондай-ақ күмбездің тік қабырғалары арасындағы алтынмен қапталған қола әшекейлермен сәнді.
Тұрғын үй архитектурасы жеке қонақ үй
Тұрғын үй құрылысының стилі ретінде белгілі Hôtel particulier Барокко дәуірінде, әсіресе Парижде, ақсүйектер өздерінің қала үйлерін салған. Николя Катерино оларды Traité de l'architecture (1688) еңбегінде "сарайлардан гөрі әдемі емес және қарапайым тұрғын үйлерден гөрі әдемі" деп анықтаған. Париждегі алғашқы жеке қонақ үйлер ішінара итальяндық сәулет және Люксембург сарайының үлгісімен, кішірек масштабта әсер еткен. Бастапқы бароккодағы хотел-пьесикуль әдетте алдыңғы қабырғалы аула мен артқы жағынан бақ арасында орналастырылып, аулаға көшедегі павильон арқылы кіретін. Жан Андруэ ду Серсо жобалаған Париждегі Хотель де Салли (1624-1630) ерте стильдің жақсы үлгісі, сондай-ақ Хотель Карнавале. Алғашында "Хотель де Салли" үйін кірпіш пен таспен салу жоспарланған болса, ақырында ол толығымен таспен салынған. 17 ғасырда қонақ үйлер көлемі мен күрделілігі жағынан өсті, ал 1635 және 1640 жылдар аралығында вестибюль пайда болды. Жаңа үйлерде екі аула пайда болды, біреуі рәсімдер үшін (ардақты собор) және екіншісі тұрақ сияқты практикалық мақсаттар үшін. Бақшаға қараған тұрғын үйдің қасбеті жердің бүкіл енін алып кетті. Тамақханалар мен салондар сияқты арнайы бөлмелердің жаңа түрлері пайда бола бастады. Француз бароккосының ерекше қонақ үйлерінің көрнекті мысалдары - Карнавале қонақ үйі, Сулли қонақ үйі, Бове қонақ үйі (1655-1660), Субизе қонақ үйі (1624-1639), қазір француз ұлттық мұрағаты орналасқан. Парижден тыс жерлерде көрнекті мысал - Страсбургтегі Рохан сарайы.
Тұрғын үй алаңы
Тұрғын үй алаңы, бір алаңның айналасында бірдей өлшемді және бірдей сәулетке ие үйлер тобы, әдетте ортасында фонтан бар, алғаш рет итальяндық үлгіге негізделген, 1605 және 1613 жылдар аралығында Парижде Корольдік алаңда (қазіргі Вожез алаңы) пайда болды. Ғимараттардың төбелері биік мансардтан, ал қасбеттері үш түсті, бұзылған, тас және шиферден жасалған. Басында орталыққа атта отырған Людовик XIII мүсіні қойылған. Кішірек алаң, Place Dauphine, бастапқыда отыз екі үйден тұратын, 1607 және 1610 жылдар аралығында Pont Neuf қасындағы Île de la Cité-де салынған. Ол Франция королі Генрих IV-нің ат үстіндегі мүсініне қараған. Парижде салынған келесі ірі қалалық алаң Place des Victoires (16841697) болды, ол оқшауланған алаңның айналасында үш сегменттегі жеті үлкен ғимараттан тұратын жылжымайтын мүлік кешені, оның ортасында XIV Людовик ескерткіші бар. Бұл ғимаратты сарайдың асыл адамы Жан Батист Предот архитектор Жюль Хардуан Мансартпен бірігіп салған. Жаңа алаң жаңа монументальді Людовик XIV стиліне айналды. Генрих IV алаңдарының ескі кірпіш пен тастары әдеттегідей жеке тұрғаннан гөрі фасадтың бір бөлігі болған монументальді бағаналардың Үлкен стилімен ауыстырылды. Аянтты қоршап тұрған барлық ғимараттар бір-бірімен байланысқан, бір биіктікте, бір стильде салынған. Жер төбесінде жаяу жүргіншілер үшін жабық аркада бар. 1699 және 1702 жылдар аралығында тағы бір алаң да Хардуин Мансартпен салынған. Бұл жобаның тағы бір жаңалығы - бұл жобаның бір бөлігі алаңның айналасындағы жерлерді сату арқылы қаржыландырылды. Бұл жобалардың бәрінде Людовик XIV стиліне сай монументальді қасбеттер болды, бұл алаңдарға ерекше үйлесімділік берді. XV Людовик XIV Людовиктің үлгісіне еліктеді. Льюи билігінің соңғы жылдарында қала орталығында үлкен жаңа алаң, Льюи XV алаңы (қазіргі Конкорд алаңы) салдырды. Бұрынғы алаңдардың үлгісіне сүйене отырып, онда Француз төңкерісі кезінде құлатылған Людовик XV атты мүсіні болды. Людовик XV Ренн мен Бордо орталықтарында дәл сол сәулет үлгісін ұстанған басқа да монументальді алаңдарды салдырды. Тағы бір елеулі алаң - Станислас алаңы - Лотарингияның Нанси қаласында, герцогтік Францияға ресми түрде қосылғанға дейін көп ұзамай салынған.