Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грузин дворяны және генерал князь Павел Дмитриевич Цицианов, сонымен қатар Павле Димитрис дзе Цицишвили (; 19 қыркүйек 1754 [О. С. 19 қыркүйек 1754]20 ақпан 1806 [О. С. 8 ақпан 1806]), грузин дворяны және Ресей Императорлық Армиясының көрнекті генералы. 1804-1813 жылдардағы орыс-парсы соғысында қызмет еткен ол 1802 жылдан 1806 жылға дейін Кавказдағы орыс қолбасшысы болды. Ол сондай-ақ Черкестер геноцидінде маңызды рөл атқарды, ол Рус-черкес соғысында азаматтық адамдарға қарсы геноцидтік әдістерді қолдана бастаған алғашқы орыс генералдарының бірі болды. Ол жергілікті черкестерді "сенуге болмайтын шошқалар" деп атап, "олардың Ресейге қарағанда қаншалықты маңызсыз екенін көрсету үшін" айтқан.
Georgian nobleman and general
Prince Pavel Dmitriyevich Tsitsianov (Па́вел Дми́триевич Цициа́нов), also known as Pavle Dimitris dze Tsitsishvili (; 19 September 1754 [O. S. 19 September 1754]—20 February 1806 [O. S. 8 February 1806]), was a Georgian nobleman and a prominent general of the Imperial Russian Army. Serving in the Russo Persian War of 1804–1813, from 1802 to 1806 he also served as the Russian Commander in chief in the Caucasus. He also played a major role in the Circassian genocide, being one of the first Russian generals to start using genocidal methods against civilians in the Russo Circassian War. He referred to the indigenous Circassians as "untrustworthy swine" to "show how insignificant they are compared to Russia."
Отбасы және ерте мансап
Цитсянов Дмитрий Павлес Цитсянұлы мен оның әйелі Елизавета Багратион Давиташвилидің асыл грузин отбасында дүниеге келген. Оның ата-бабасы Паата 1700-ші жылдардың басында Ресейге Грузияның жер аударылған монархы Вахтанг VI-ге еріп келген грузин эмигранттары тобының бір бөлігі ретінде көшіп келді. Цитсяновтың кіші ағасы Михаил Дмитриевич Цитсянов болды, ол Ресей империясының сенаторы болды. Цитсянов өзінің еңбек жолын 1772 жылы Император гвардиясының (Ресей) элиталық Преображенский полкінде бастады. 1786 жылы ол гранадер полкінің полковнигі болып тағайындалды және осы лауазымда ол Ұлы Екатеринаның басшылығымен орыс-түрік соғысы (1787-92) кезінде өзінің танымал мансабын бастады. Жоғарыда аталған соғыста ол Хотин, Салхея өзенінде, Исмаил және Бендерде шайқасты. 1796 жылы Екатерина II Грузияға басып кірген Персияны кешіктіріліп жазалауға ұмтылды. Ол Цитсяновты граф Валериан Зубовтың қолбасшылығындағы 1796 жылғы Персия экспедициясының құрамына жіберді. Миссияның аралас нәтижелерін, сондай-ақ императрицаның өлімі мен император Павел I билігімен байланысты бұзылыстарды ескере отырып, Цитсянов уақытша қызметтен кетті, бірақ Александр I патшалық таққа отырғызылғаннан кейін жұмысқа оралды.
Tsitsianov was born in the noble Georgian family of Tsitsishvili to Dimitri Pavles dze Tsitsishvili and his wife Elizabeth Bagration Davitashvili. His grandfather, Paata, moved to Russia in the early 1700s as part of a group of Georgian émigrés accompanying the exiled Georgian monarch Vakhtang VI. Tsitsianov had a younger brother, Mikhail Dmitrievich Tsitsianov, a Senator of the Russian Empire. Tsitsianov began his career in the elite Preobrazhensky Regiment of the Imperial Guard (Russia) in 1772. In 1786, he was appointed Colonel of a Grenadier regiment and it was in this capacity that he began his distinguished career during the Russo Turkish War (1787–92) under Catherine the Great. In the aforementioned war, he fought at Khotin, on the Salchea River, at Ismail, and Bender. In 1796, the Empress Catherine II scrambled to belatedly punish Persia for its invasion of Georgia, sending Tsitsianov as part of the Persian Expedition of 1796 under the command of Count Valerian Zubov. Following the mixed results of the mission, as well as the death of the Empress and the subsequent disorder associated with the reign of Emperor Paul I, Tsitsianov temporarily retired from service but returned to work after the enthronement of Alexander I.
Грузиядағы Цицианов билігі және Кавказдағы соғыстар
1802 жылы Цитсянов жаңадан қосылған Шығыс Грузияның (Картли Кахетия Корольдігі) генерал-губернаторы болып тағайындалды, мұндағы оның билігі жергілікті тұрғындарға қатысты келісімсіз саясатпен сипатталды, оның ішінде Грузияның бұрынғы биліктегі әулетінің қалған мүшелерін Ресейге жер аударылды. Ол Грузия әскери жолын жаңарту сияқты аса маңызды жобаларды табысты жүзеге асырды және Ресей әскерлерін алдағы 1804-1813 жылдардағы орыс-иран соғысының алғашқы кезеңдерінде табыстарға жеткізді. Цитсяновтың есімі парсы тілінде "Сисианов" немесе "Зизианов" деп айтылатын; алайда оның "Инспектор" атағы азербайжан түркі тілінде "Испохдор" деп айтылған. Ирандықтардың көпшілігі оны осы атақпен атап кеткен. "Испохдор" сөзбе-сөз "жұмысы - дерт" / "жұмысы - дерт" дегенді білдіреді. Профессор Стефани Крониннің айтуынша, Цицианов 1804-1813 жылдардағы орыс-парсы соғысын туғызған қатал әскери агрессияның жаңа кезеңіне басшылық етті. Ол жалпы мұсылмандарға, әсіресе "парсыларға" қатты қарсы болды және Иранға қатысты барлық нәрсені жек көреді. 1804 жылдың басында Гянджаны жаулап алуда тактика мен ұстанымның басты мысалы көрсетілді. Стефани Крониннің айтуынша, Цитсяновтың Ганжаны жаулап алуы, қаланы қиратуға әкеліп, оның губернаторы Жавад ханды, оның ұлын және қаланың көптеген қорғаушылары мен азаматтық халқын өлтірумен аяқталды. Бұл 1795 жылы Аға Мохаммед ханның Тифлис халтасынан кем емес. Көптеген адамдар оның саясатына наразылық білдірсе де, Цициановтың билігі грузиндерге қажетті тұрақтылықты әкелді, әсіресе бұрын кең тараған шабуылдар мен лезгийлік альпинистердің тонауын болдырмау тұрғысынан. Бір генералдың лезгийлермен шайқаста қаза тапқаннан кейін, оның ашуы шексіз болды және ол Елису сұлтанына ашулы хат жазды: "Парсының жаны бар ұятсыз сұлтандар, сондықтан сіз маған әлі де жазуға батылыңыз келеді! Сенің жаның итке ұқсап, ақыл-ойың есекке ұқсайды. Алайда сен мені жалған сөздеріңмен алдап жүрсің. Сен менің императорымның адал азаматы болмай тұрып, мен тек қана аяқкиімнің аяқ киімін сенің қаныңмен жууды аңсаймын" деп жазды". Император Александр I-нің бұйрығы бойынша ол кейіннен орыс әскерлерін жаңа орыс-парсы соғысына бастап барды. 1804 жылдың жазында ол парсы Армениясындағы парсы әскерлеріне қарсы өрлеп, Гюмри, Ечмиадзин, Занг өзенінде және ақырында Ереванда шайқасты. Оның іс-әрекеті оған 1-дәрежелі Санкт-Владимир орденін берді.
In 1802 Tsitsianov was appointed the Governor General of newly annexed Eastern Georgia (Kingdom of Kartli Kakheti), where his rule was characterized by uncompromising policies towards the locals, including the exile of the remaining members of Georgia's formerly ruling dynasty to Russia. He successfully carried out highly important projects, such as upgrading the Georgian Military Road, and by leading the Russian armies to successes in the early stages of the upcoming 1804 1813 Russo Iranian war. Tsitsianov's name was commonly pronounced as "Sisianov" or "Zizianov" in Persian; however, his title, "the Inspector", was pronounced as "Ispokhdor" in Azeri Turkish. Most Iranians referred to him by this title. "Ispokhdor" literally translates as "his work is shit / he whose job is shit". As Prof. Stephanie Cronin states, Tsitsianov presided over a new round of brutal military aggression, that triggered the Russo Persian War of 1804 1813. He had strong negative feelings towards Muslims in general and the "Persians" in particular, and held in contempt everything related to Iran. A prime example of tactics and attitude were shown in the conquest of Ganja in early 1804. According to Stephanie Cronin, Tsitsianov's conquest of Ganja, which reduced the city to rubble and resulted in the murder of its governor, Javad Khan, his son, and many of the city's defenders and civilian population, was no less brutal and murderous than Agha Mohammad Khan's sack of Tiflis in 1795. Though many resented his policies, Tsitsianov's rule brought some of the much needed stability for Georgians, particularly in terms of keeping at bay the previously rampant incursions and marauding by Lezgian mountaineers. When one of his generals was killed in battle with the Lezgians, his rage knew no bounds and he wrote an angry letter to the Sultan of Elisu: "Shameless sultan with the soul of a Persian so you still dare to write to me! Yours is the soul of a dog and the understanding of an ass, yet you think to deceive me with your specious phrases. Know that until you become a loyal vassal of my Emperor I shall only long to wash my boots in your blood": Under the orders of Emperor Alexander I, he later led the Russian armies into the new Russo Persian War. In the summer of 1804, he advanced against the Persian forces in Persian Armenia, and fought at Gyumri, Echmiadzin, on the Zang River, and finally Yerevan. His actions earned him the Order of St. Vladimir, 1st Degree.
Өлім және оған байланысты аңыздар
1806 жылы ол Баку қабырғаларына дейін өрлеп, сәтті қоршаудан кейін қаланы Ресей билігіне беру рәсіміне қатысқан. Генерал қала кілтін алуға дайындалғанда, Баку ханына адал әскерлер күтпеген жерден оны және оның грузин көмекшісі Элисбар Эристовты атып өлтірді, Цитсяновтың басы мен екі қолы кесілді. Кішкентай экспедицияның үшінші мүшесі қашып, қорқынышты оқиға туралы айтып берді. Оның басын Тегерандағы Фатх Али Шах Каджарға жіберді. Осы оқиғаға байланысты 1806 жылы Тегерандағы Ахбари фикх мектебінің мұғалімі Мирза Мұхаммед Ахбаридің Фатх Али Шах Каджарға Сициановты табиғаттан тыс жолмен өлтіруді уәде еткені назарға аларлық. Қырық күн бойы Шах Абдол Азим ғибадатханасына барып, ол кейбір сиқырлы іс-әрекеттерге, мысалы, Цитсяновты бейнелейтін балауыз мүсіндердің басын кесу сияқты әрекеттерге кірісті. Генералдың өліміне байланысты оның бас жағы (немесе кейбір деректер бойынша, қолы) Тегеранға қырық күн өткенге дейін жетті. Фатх Али Шах Мирзаның табиғаттан тыс күші өзіне қарсы айналуы мүмкін деп қорыққандықтан, оны араб Ирағына жер аударады.
In 1806, he rode up to the walls of Baku, with characteristic bravado, to partake in the ceremony of transferring the city to Russian rule after a successful siege. When the general was about to receive the keys to the city, troops loyal to the Khan of Baku unexpectedly shot him and his fellow Georgian aide de camp Elisbar Eristov, with Tsitsianov's head and both hands cut off. The third member of the small mission escaped to relate the gruesome tale. His head was sent to Fath Ali Shah Qajar in Tehran. In relation to this episode, it is noteworthy that in 1806, Mirza Mohammad Akhbari, a teacher of Akhbari school of fiqh (Islamic jurisprudence) in Tehran, allegedly promised Fath Ali Shah Qajar to secure the death of Tsitsianov by supernatural means. Retreating for a period of forty days to the shrine at Shah Abdol Azim, he began to engage in certain magical practices, such as beheading wax figures representing Tsitsianov. After the general was in fact assassinated, his severed head (or, according to some accounts, hand) arrived in Tehran just before the forty days were up. Because Fath Ali Shah feared that the supernatural powers of Mirza might be turned against him, he exiled him to Arab Iraq.