Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз лексикографы және драматург Томас Корнель (20 тамыз 1625 – 8 желтоқсан 1709) – француз лексикографы және драматург.
French lexicographer and dramatist
Thomas Corneille (20 August 1625 – 8 December 1709) was a French lexicographer and dramatist.
Өмірбаян
Руанда туған Томас ағасы Пьерден он тоғыз жыл кейін, "үлкен Корнель" деп аталған, поэзиядағы шеберлігі ерте жасында-ақ көрініс берген сияқты. Он бес жасында ол латын тілінде пьеса жазды, оны Руандағы иезуит мектебіндегі, Bourbon колледжінде (қазіргі Пьер Корнель лицейі) оқитын әріптестері сахналады. Француз тіліндегі алғашқы пьесасы "Les Engagements du hasard" 1647 жылы Боургонь қонақ үйінде алғаш рет қойылды, бірақ 1656 жылға дейін жарияланбады. Педро Кальдерон де ла Барканың испан тілінен аударылған "Le Feint Astrologue" пьесасы, өзі де Драйденнің "Кешкі махаббат" туындысында қолданылды, келесі жылы жарық көрді. Ағасы қайтыс болғаннан кейін Томас Француз академиясындағы бос орынды иеленді. Содан кейін ол филологияға бет бұрып, 1687 жылы CF Vaugelas-тың "Remarques" еңбегінің жаңа басылымын жариялады. Оның "Өнер мен ғылым сөздігі" 1694 жылы "Le dictionnaire de l'Académie française" сөздігінің бірінші басылымына қосымша ретінде және 1690 жылғы Фуретьердің "Dictionaire universel" сөздігіне қарсылас ретінде алғаш рет пайда болды. Кафкер Корнельдің сөздігін Дидро мен Д’Аламбердің "Энциклопедиясынан" бұрынғы он жетінші және он сегізінші ғасырлардағы тоғыз көрнекті энциклопедияның бірі деп санайды. 1697 жылы Овидийдің "Метаморфозалар" толық аудармасы жарық көрді (ол бірнеше жыл бұрын "Батырлық хаттар" атты алты кітабын жариялаған еді). 1704 жылы ол көзі көрмей қалды және "ардагер" атағын алды, бұл оған академиялық мәртебесіне сай құқықтар берді, сонымен бірге міндеттерден босатты. Бірақ ол соқырлығының жұмысына бөгет болғанын қалаған жоқ, 1708 жылы үш томдық үлкен "Dictionnaire universel géographique et historique" сөздігін жариялады. Бұл оның соңғы маңызды еңбегі болды. Ол Лес-Анделисте сексен төрт жасында қайтыс болды.
Born in Rouen some nineteen years after his brother Pierre, the "great Corneille", Thomas's skill as a poet seems to have shown itself early. At the age of fifteen he composed a play in Latin which was performed by his fellow pupils at the Jesuit school in Rouen, the Collège de Bourbon (now the Lycée Pierre Corneille). His first play in the French language, Les Engagements du hasard, was probably first performed at the Hôtel de Bourgogne in 1647, although not published until 1656. Le Feint Astrologue, imitated from the Spanish of Pedro Calderón de la Barca, and itself imitated in Dryden's An Evening's Love, came the following year. After his brother's death, Thomas succeeded his vacant chair in the Académie française. He then turned his attention to philology, producing a new edition of the Remarques of CF Vaugelas in 1687. His Le Dictionnaire des Arts et des Sciences first appeared in 1694 as a supplement to the first edition of Le dictionnaire de l'Academie françoise—also published that year—and as a competitor to Furetière's Dictionaire universel of 1690. Corneille's Dictionnaire is regarded by Kafker as one of the nine Notable encyclopaedias of the seventeenth and eighteenth centuries that preceded Diderot and d'Alembert's Encyclopédie. A complete translation of Ovid's Metamorphoses (he had published six books with the Heroic Epistles some years previously) followed in 1697. In 1704 he lost his sight and was constituted a "veteran," a dignity which gave him the privileges of an academician, while exempting him from the duties. He did not allow his blindness to put a stop to his work, however, and in 1708 produced a large Dictionnaire universel géographique et historique in three volumes folio. This was his last major work. He died at Les Andelys at the age of eighty four.
Француз әдебиетіндегі орны
Томас Корнельді көбінесе тек тегінің арқасында танылатын адам деп есептейді. Басқалары оның ағасы Пьер Корнельдің одан өзгеше көзге түсуіне байланысты бақытсыз болғанын айтады, өйткені ол дерлік кез келген адамнан асып түсер еді. 1761 жылы Вольтер Томас Корнель туралы былай деп жазды: «Расиннен басқа, оны ешкіммен салыстыруға болмайды, ол өз замандасы болған жалғыз адам еді, ағасынан кейін бірінші болуға лайық». Ағалар жақын қарым-қатынаста болды және дерлік бірге өмір сүрді. Оның қырық екі пьесасының (оған тағайындалған ең көп саны) толық жинағының соңғы басылымында тек отыз екі драма бар, бірақ ол бірнеше пьесаны басқа авторлармен бірлесіп жазды. Оның екі шедеврi – «Ариана» (1672) және «Эссекс графы» (1678) – әдетте ағасының таңдамалы шығармаларының соңында қайта басылады. «Арианада» Рахиль сәттілікке жетті. («Эссекс графынан» алынған суреттің көшірмесі Эрмитаж мұражайында сақтаулы). Бірақ Лаодикия, Камма, Стилико және басқа да пьесалар туралы Пьер Корнельдің өзі «оларды өзі жазғанын қалаған» деді, және ол бекер сөз айтқан жоқ. «Камма» (1661, Теннисонның «Кубок» хикаясына негізделген) ерекше назарға лайық. Томас Корнель өз заманының әдеби аңыздары тарихында есімдері сақталған. Оның «Тимократ» пьесасы ғасыр бойындағы ең ұзақ (80 түн) қойылған пьеса ретінде мақтанады. «Ла Девинерсс» үшін ол және оның әріптесі Жан Донно де Визе, «Меркюр Галан» журналының негізін қалаушы (Томас оған үлес қосты), 6000 ливрден астам ақша алды, бұл сол кезеңде төленген ең ірі сома. Соңында, оның бір пьесасы («Le Baron des Fondrières») сахнадан ысқырық естіп қуылған алғашқы туынды болып танылды. Томас Корнель сол кездегі барлық драмалық жанрларда, соның ішінде «pièce à machines» және опера сияқты жаңа және инновациялық жанрларда да шебер болды. Оның «Circé» атты машиналық пьесасы ғасырдың ең табысты пьесаларының бірі болды. Оның үш опералық либреттосы – «Психе» (1678), «Беллерофон» (1679) және «Медея» (1693) – оны Филипп Кино және Жан Гальберт де Кампистронмен қатар он жетінші ғасырдың ең маңызды француз либреттошыларының біріне айналдырады. Шарлотта Корде өлімге кесілер алдында әкесіне жазған хатында Томас Корнельдің сөзін келтіреді: «Le Crime fait la honte, et non pas l’échafaud!» (Қылмыс ұят келтіреді, емес, дарға асу!).
Thomas Corneille has often been regarded as one who, but for his surname, would merit no notice. Others feel he was unlucky in having a brother (Pierre Corneille) who outshone him, as he would have outshone almost anyone else. In 1761 Voltaire wrote of Thomas Corneille: ‘si vous exceptez Racine, auquel il ne faut comparer personne, il était le seul de son temps qui fût digne d’être le premier au dessous de son frère' (if you except Racine, to whom nobody can be compared, he was the first of his time who was worthy to be behind his brother). The brothers were close, and practically lived together. Of his forty two plays (the highest number assigned to him), the last edition of his complete works contains only thirty two dramas, but he wrote several in collaboration with other authors. Two are usually reprinted as his masterpieces at the end of his brother's selected works. These are Ariane (1672) and the Le Comte d'Essex (The Earl of Essex (1678)), in the former of which Rachel attained success. (An oil painting depicting a scene from Le Comte d'Essex is in the Hermitage Museum.) But of Laodice, Camma, Stilico and some other pieces, Pierre Corneille himself said that "he wished he had written them," and he was not wont to speak lightly. Camma (1661, on the same story as Tennyson's Cup) deserves special notice. Thomas Corneille is remarkable in the literary gossip history of his time. His Timocrate boasted of the longest run (80 nights) recorded of any play during the century. For La Devineresse, he and his cowriter Jean Donneau de Visé, founder of the Mercure galant (to which Thomas contributed), received over 6,000 livres, the largest sum known to have been paid during that period. Lastly, one of his pieces (Le Baron des Fondrières) claims the honor of being the first which was booed off the stage. Thomas Corneille is also remarkable for having excelled in almost all dramatic genres of his time, including the new and innovative genres that were the pièce à machines and opera at the time. His machine play Circé was among the most successful of the century. His three opera librettoes, Psyché (1678), Bellérophon (1679) and Médée (1693) make him, next to Philippe Quinault and Jean Galbert de Campistron, one of the most important French librettists of the seventeenth century. In a letter to her father, shortly before her execution, Charlotte Corday quotes Thomas Corneille: "Le Crime fait la honte, et non pas l’échafaud!" (The crime causes the shame, and not the scaffold! ).