Кіріспе

Жыртқыштардың туысы Протостега ("бірінші шатыр"), Алабама штатының Мурвилл сазды формациясының уақыт эквиваленті және Рыбушка формациясының Кампаньяндық төсектері (Саратов облысы, Ресей). Бұл түрдің қалдық үлгілері алғаш рет 1871 жылы жиналып, 1872 жылы Эдвард Дринкер Коуп есімін қойды. Жалпы ұзындығы - 2200 м, бұл - әлемдегі ең үлкен теңіз тасбақасы, тек қана Архелоннан кейін екінші орында.

Ашу және тарихы

Бірінші белгілі Протостега үлгісі (YPM 1408) 4 шілдеде 1871 жылы Йель колледжінің ғылыми экспедициясы Форт Уоллеске жақын жерде және Коуп Канзасқа келгенге дейін 5 ай бұрын жиналды. Алайда олар тапқан қазба ешқашан сипатталмаған немесе аталмаған.

Палеоорталық

Келесі Крит дәуірі жоғары температурамен, эпиконтиненттік теңіз жолдарымен ерекшеленді. Ортадан кейінгі креда дәуірінде Батыс ішкі теңіз жолы Солтүстік Американың көп бөлігін қамтыды және кейде Бореалдық және Тетиан мұхиттарына қосылады. Осы аймақтарда Protostega gigas қазбасы табылған.

Сипаттама

Протостеганың ұзындығы - Коуптың "Protostega gigas" атты зерттеуінде олардың қабығының сүйекке айналуының азаюы байқалды, бұл бұл ірі жануарлардың судағы тегістелуіне және салмағын азайтуға көмектесті. Қаптаманың көлемі едәуір азайып, диск қабырғалардың дистальды шеттеріне қарай жартысынан аз ғана созылады. Коуп өзінің үлгісіндегі басқа да қатты өзгертілген сүйектерді сипаттады, оның ішінде белдікке дейін жеткен өте ұзақ корракоидтік процесс және Дермохелиске ұқсайтын көкірек сүйегі. Бұл олардың аяқ-қолдарын жақсырақ қозғауға мүмкіндік береді. Бас сүйегінің құрылымы: Эдвард Коуп ерекше "Protostega gigas" түрінің шаршы сүйекке дейін жететін үлкен жюгал және шаршы сүйектің жамбас сүйекті бетін жететін қалыңдықтағы птеригоид бар екенін сипаттады. Бұл табылған қалдықта қарынның ортаңғы жағы мен ауыз қуысының ортаңғы жағы кездесетін жері қысқарып кеткен. Архелонның тұмсық алдындағы құйрығы Архелонның құйрығынан қысқа болған.

Палеобиология

Протостеганың сүйек тінінің микроқұрылымын (остеогистология) зерттеу қазіргі күнгі терілі теңіз тасбақаларына ұқсас өсу үлгілерін көрсетті, олар тез өсіп, үлкен денеге ие болды. Терілі балықтардың рептилиялық метаболизмі жоқ, өйткені олардың демалу метаболизмі жоғары және дене температурасы қоршаған ортаға қарағанда жоғары болады. Егер Протостеганың сүйектерінің өсуі терілі балықтарға ұқсас болса, онда екеуінің де метаболизмі ұқсас болған деген болжам бар. Теңіз тасбақаларының ересек дене көлеміне дейін тез өсуі олардың өсіп-өну жетілуіне дейін тез өсуін көрсетеді, бұл олардың тіршілік етуінде үлкен артықшылық болар еді. Алайда, Protostega-ны оның базальды туысы Desmatochelys-мен салыстыру барлық протостегидтердің бірдей өсу үлгісіне ие емес екенін көрсетеді. Бұл үлкен мөлшерге дейін жылдам өсудің ұрпақ ішінде кеш дамығанын, мүмкін, Tylosaurus сияқты үлкен мозазаврлардың эволюциясына жауап ретінде дамығанын көрсетеді. Тірі теңіз тасбақаларына қатысты протостегидтердің филогенетикалық орналасуындағы белгісіздіктерді ескере отырып, жылдам өсу қарқынының эволюциясы мен мүмкін жоғарыланған метаболизмнің қазіргі күнгі терілі балықтармен немесе екеуі тығыз байланысты болғаны белгісіз.