Кіріспе

Француз заңгері және әдебиетшісі (1529-1615) француз виолончельшісі. Этьен Паскье (7 маусым 1529 – 30 тамыз 1615) – француз заңгері және әдебиетшісі. Өзінің айтуынша, ол 1529 жылдың 7 маусымында Парижде дүниеге келген, бірақ басқа деректер бойынша 1528 жылы туған. 1549 жылы Париж адвокатурасына қабылданды. 1558 жылы улы саңырауқұлақ жеп ауыр сырқатқа шалдығып, екі жыл бойы емделді. Бұл оны әдеби еңбекке бейімдеді және 1560 жылы «Франция зерттеулері» («Recherches de la France») атты алғашқы кітабын жариялады. 1565 жылы, отыз жеті жасында, Париж университетінің иезуиттерге қарсы қорғанысын сәтті жүргізіп, атаққа ие болды. Осы аралықта «Зерттеулерді» үздіксіз жалғастырып, уақыт-уақыт басқа да әртүрлі еңбектерін жариялады. Оның әдеби және заңгерлік қызметі 1579 жылы Пуатьеде ерекше кезеңде үйлесті. Бұл «Үлкен күн» («Grands Jours») – француз провинцияларының әлеуметтік және саяси тұрмысына кері әсер еткен, 17 ғасырдың соңында тоқтатылған институт. Онда Париж Парламенті комиссиясы корольдің тапсыруымен барлық істерді, әсіресе сеньорлық құқықтардың бұзылуын қарауға толық өкілеттік алды. Паскье аталған күнгі Пуатьедегі және 1583 жылы Труадағы «Үлкен күндерде» қызмет етті, және әрбір оқиға оның әріптестерімен бірге ауыр міндеттерін орындағандағы әзіл-қалжыңдар туралы естеліктерді қалдырды. Пуатьедегі еңбегі – бұл блоха туралы өлеңдер жинағы («La Puce de Madame Des Roches», 1583 жылы жарық көрген; Кэтрин Де Рошқа қараңыз). 1585 жылы Паскье Генрих III-нің бұйрығымен Париждің есептік палатасының бас адвокаты болып тағайындалды. Бұл орган саяси, қаржылық және құқықтық функцияларды атқарды. Мұнда ол мұрагерлік лауазымдар мен орындарды сату жүйесіне қарсы күресіп, кейде сәттілікке жетті. Азамат соғысы Паскьеді Парижден кетуге мәжбүр етті және ол бірнеше жыл бойы Тур қаласында тұрып, өзінің зор еңбегін аяқтады. Бірақ 1594 жылдың наурыз айында Генрих IV сапында Парижге оралды. 1604 жылға дейін есептік палатасында жұмыс істеді, содан кейін зейнеткерлікке шықты. Ол он жылдан астам зейнеткерлікте өмір сүрді, көптеген әдеби шығармалар жазды және 1615 жылдың 1 қыркүйегінде бірнеше сағат сырқаттан кейін қайтыс болды. Паскье өмірі ұзақ және еңбегі мол болды, бірақ оның еңбектері толық жинақталмаған және жарияланбаған. Стандартты басылымы Амстердамда (2 том, 1723) жарық көрген. Бірақ қарапайым оқырмандар үшін Леон Фёгбредің Парижде жарық көрген таңдамалары (2 том, 8vo, 1849), кеңейтілген кіріспесімен, ең қолайлы. Паскье поэзияда Плеяда қозғалысының маңызды емес мүшесі ретінде қызығушылық тудырады. Ал прозашы ретінде ол әлдеқайда жетістікке жеткен. Оның прозалық еңбектерінің үш негізгі бөлімі – «Зерттеулер», хаттар және кәсіби баяндамалар. Хаттар өмірбаяндық және тарихи маңызы зор, ал «Зерттеулер» әдеби, саяси, тарихи және басқа да тақырыптар бойынша құнды ақпараттарды қамтиды.

Франция зерттеулері

Паскьедің тарихи еңбегі қазіргі тарихнаманың маңызды көрінісі ретінде қарастырылады, бірақ ол басқа белгілі итальяндық тарихшылардың әдістеріне де қарызды. Ол бастапқы дереккөздерді (немесе замандас хронистерді) жиі пайдаланады және оларды дереу сілтеме жасайды. Көптеген замандас тарихи еңбектерден өзгеше, Паскье Францияның қазіргі қажеттіліктері үшін өткенді дәл қайта жазуға тырысты, оның пікірінше Франция дағдарыс кезеңін басынан өткеріп жатқан еді. Ол Францияны оның салт-дәстүрлері мен мәдениеті арқылы анықтауға ұмтылып, ерекше ұлттық тарих жазды. Ол өзінің баяндамасын адамзат цивилизациясының бастауынан емес, Францияның галлдардағы бастауынан бастады. Ол осы мәселе бойынша дереккөздердің жетіспеушілігіне қайғырып, Цезарьдің Галлия туралы жазбаларынан қолға түсерін алуға тырысты. Паскье Францияны Риммен салыстыруға тырысып, Франция тарихының Рим тарихымен тең екеніне сенді, латын тілінің, рим құқығының кең таралғанын сынады. Ол француз әдебиеті мен институттарына үлкен құрметпен қарады, бірақ Францияның және оның патшаларының тарихын бұрынғы жылнамашылар сияқты мақтан тұтпады.