Кіріспе

Арил аминінің әсері химиялық бояулармен және темекі түтінін жұту арқылы болуы мүмкін. Зерттеулер 4 аминобифенилдің адамдар мен иттердегі қуық ішегінің қатерлі ісігіне ДНК- ні зақымдау арқылы себепші екенін көрсетті. Карциногендік әсері болғандықтан 4-аминобифенилдің коммерциялық өндірісі 1950 жылдары АҚШ-та тоқтатылды.

Синтез және реактивтілік

Басқа анилин туындылары сияқты 4 аминобифенил де әлсіз базалық болып табылады. Ол 4 нитрофинилді азайту жолымен дайындалады, ол 2 нитро- туындылармен бірге бифенилді нитраттау арқылы алынады. 4 аминобифенилді синтездейтін тағы бір реакцияны 4 азидобифенилді пайдалану арқылы алуға болады. Бұл 4 азидобифенилді дифосфор тетрайодидімен (P2I4) реакцияға келтіре отырып, азотты азот байланысын ажырата алады. Бұл реакция бензолмен жүзеге асады, ал кейіннен аминнің пайда болуын қамтамасыз ету үшін су қосылады.

Жалпы механизм

4 Аминобифенил ДНК- ні зақымдауға әкеледі, бұл ДНК- дің адукттерінің пайда болуы арқылы жүзеге асады деп есептеледі. Бұл процесте 4 аминобифенил цитохром P450 изоферменінің көмегімен бауырда тотықталады да, N гидрокси- туынды (4 аминобифенил (NHOH)) пайда болады. Бұл метаболизмнің соңғы өнімдері - ДНК аддукталарын құрайтын арил-нитриний иондары. Бұл процесте реактивті оттегі түрлері пайда болып, ДНК-ның окистену зақымдануына әкелуі мүмкін, бұл да канцерогенезге әсер етуі мүмкін. (Н гидрокси- туындысы 4 аминобифенилді гидронитроксид радикалына окистендіруге әкелетін NADH-мен күрт күшейтілген тотықтырғыш ДНК зақымдануына әкеледі).

Адамдағы зат алмасу процесі

Цитохром P450 1A2 4 аминобифенилді N гидрокси-4 аминобифенилге окистендіреді. О-ацетилденгеннен кейін соңғысы ДНК-ның аддукцияларын құра алады. Ацетилдену реакцияларын NAT, N ацетилтрансфераза және UDP глюкуронозилтрансфераза (UGT) ферменттері катализациялайды.

Адамға әсері

Бұл қоспадан ыстықтан ыдырап, улы булар шығады. 4 аминобифенилге 1, 5 жылдан 19 жылға дейінгі уақыт аралығында әсер етілген емделушілерде ісіктер пайда болды. Адамда зат алмасуы мүмкін, бұл препарат адамның уротелиялық шырышты қабығында және көк шынайы ісіктің тіндерінде ДНК- мен адукттар құрауы мүмкін. Бұл қоспалардың сары және қара темекі шегушілерде қан тамырлары қатерлі ісігінің деңгейіне барабар екені анықталды. Есікті LD50- лер: шалашқа 500 мг/ кг, қоянға 690 мг/ кг. Зәйтүн майына қосылған 4 аминобифенилдің 25% ерітіндісін қайта- қайта оралдырғаннан кейін, қоянның салмағы төмендейді, қан аздығы, лимфоциттердің саны азаяды, гранулоциттердің немесе нейтрофильді гранулоциттердің саны көбейеді және гематурия немесе гемоглобинурияның айқын түріне ұшырайды.