Кіріспе

Музыкалық аспап

Ойыншық пианино, сонымен қатар балалар клавиатурасы деп те аталады, – бұл кішкентай пианино сияқты музыкалық аспап. Көптеген қазіргі заманғы ойыншық пианинолар дыбыс шығару үшін, әдеттегі пианинодағы ішектерге қарағанда, дөңгелек металл таяқшаларды пайдаланады. АҚШ Конгресс кітапханасы ойыншық пианиноны «Ойыншық пианино ноталары: M175 T69» тақырыбымен ерекше аспап ретінде мойындайды. Осы аспапқа арналған ең танымал шығарма – Джон Кейдждің 1948 жылғы «Ойыншық пианиноға арналған сюитасы».

Сипаттамалары

Ойыншық пианинолардың пішіні әртүрлі, тік немесе рояль пианинолардың масштабты модельдерінен бастап, тек қана клавишалары бар пианиноға ұқсайтын ойыншықтарға дейін. Ойыншық пианинолардың ені әдетте 50 см-ден аспайды және ағаштан немесе пластиктен жасалады. Алғашқы ойыншық пианинолар 19 ғасырдың ортасында жасалды және көбінесе тік пианинолар болды, бірақ бүгінгі таңда жасалған көптеген ойыншық пианинолар рояльдің үлгілері болып табылады. Стандартты пианинодағы сияқты, ішектерге соққы беретін балғалардың орнына, ойыншық пианинода бір шетке бекітілген металл таяқшаларға немесе сырғаларға соққы беретін балғалар арқылы дыбыс шығарылады. Балғалар, челестаны іске қосатын механизмге ұқсас механизммен клавишаларға қосылған. Ойыншық пианинолар, толық өлшемді пианинолар сияқты бірдей музыкалық гамманы пайдаланады, бірақ ең қымбат модельдерден басқа, олардың құлағы көбінесе өте шамамен болады. Сол сияқты, олардың құлағын 440 Гц жиілігіндегі «ля» дыбысына келтіру сирек кездеседі. Типик ойыншық пианиноның диапазоны бірден үш октаваға дейін жетеді. Ең арзан модельдерде қара клавишалар болмауы мүмкін, немесе қара клавишалар боялған болуы мүмкін. Бұл олардың тұрақты диатоникалық гамманы (немесе оның шамамен реттелген нұсқасын) ойнай алатынын, бірақ толық хроматикалық гамманы немесе басқа тондардағы диатоникалық гаммаларды ойнамайтынын білдіреді. Көбінесе диатоникалық ойыншық пианинода сегіз ғана клавиша болады және бір октавада ойнайды. Басқа нұсқаларда әр клавишаның арасында жұмыс істемейтін қара клавишалар болуы мүмкін (бұл E/F және B/C арасындағы төртінші тонды ойнағандай көрінеді), бірақ олар ойнамайды, жақын ақ клавишамен бірдей ноталарды ойнайды немесе арнайы дыбыс ефектерін шығарады. Кейбір ойыншық пианинолардың құны жүздеген долларды құрайды.

Тарих

Алғашқы ойыншық пианиноларда дыбыс шығару үшін шыны тақталар қолданылды, бірақ неміс ойыншық жасаушы отбасының ұлы Альберт Шенхут аспапты мықтырақ ету үшін металл дыбыс тақталарын енгізді. Бір танымал модельде металл ксилофон тақталары қолданылды, олар пианино пернесімен жоғары лақтырылған ағаш шармен соғылып дыбыс шығарды. 1866 жылы оған Филадельфияда (АҚШ) неміс ойыншық пианиноларын жөндеу жұмысы ұсынылды, олар тасымалдау кезінде зардап шеккен болатын. 1872 жылы ол Schoenhut Piano Company компаниясын құрып, ойыншық пианинолар өндірісімен айналысты, сондай-ақ басқа да аспаптарды жасауға көшті. 1917 жылға қарай Шенхут тік және рояль пианиноларының барлық пішіндегі және өлшемдегі 10 беттік каталогын шығарды, ал бір беті миниатюралық пианино орындықтарына арналған. Модельдердің "П" әрпінен басталатын аттары болды, мысалы, Пакер, Паддер, Папа және Поэт. Пернелер жасалма пил сүйегінен жасалған. 1935 жылға қарай Шенхут 40-тан астам ойыншық пианино үлгісі мен өлшемін шығарды, олардың бағасы 50 центтен 25 долларға дейін ауытқып келді. 1950 жылдары Нью-Джерси штатының Берлингтон қаласындағы J. Chein & Company компаниясы PianoLodeon атты балалар пианиносын өндірді, ол нағыз ойнатушы пианиноның механизмына ұқсас болғандықтан ерекше көзге түсті. Бала пернелерді қолмен ойнай немесе кішкентай нота таспасын қосып, дыбыс шығаруға мүмкіндік алды, металл таяқшалар вакууммен қозғалатын үрлегіш арқылы соғылатын. 1960 жылдары Tomy Toy Company компаниясы орган музыкасын пайдаланатын Tuneyville Player Piano ойыншығын ұсынды, онда ауа құбырлар арқылы үрленеді. Бала пернелерді қолмен ойнай немесе пластикалық дискіні салып, таныс әуенді ойната алады. 1950 жылдары ойыншық пианино нарығында екі негізгі өндіруші басым болды: Jaymar және Schoenhut, ересектерге арналған пианинолар үшін Steinway және Baldwin компанияларының серіктестері. Ағаш пернелер мен соққыштар пластиктен жасалғандарымен ауыстырылды. 1970 жылдардың соңында Schoenhut компаниясын Jaymar сатып алды, бірақ екеуі де өздерінің ерекшелігін сақтап қалды. Jaymar/Schoenhut 1980 жылдардағы экономикалық дағдарыс кезінде қиындықтарға тап болды, бірақ кейін 1997 жылы Schoenhut Piano Company ретінде қайта құрылды.

Музыкалық орындау мен танымал мәдениетте қолдану

Бастапқыда балалардың ойыншығы ретінде жасалған ойыншық пианино, кейін классикалық және заманауи музыкалық контекстерде қолданыс тапты. Ең танымал мысалы – Джон Кейдждің 1948 жылғы «Ойыншық пианиноға арналған сюитасы». Классикалық музыкадағы басқа да туындылардың арасында Джордж Крамбтың «Балалардың ежелгі дауыстары» және Маурисио Кагельдің бірнеше шығармалары бар. Бижан Олияның 2019 жылғы «Streicher, Tasti et Bizarreries» шығармасында фортепиано квартетімен қатар ойыншық пианино мен мелодика да қолданылады. Стив Бересфорд импровизациялық музыкасында ойыншық пианиноларды (көптеген басқа ойыншық аспаптармен бірге) пайдаланған. Британдық экспериментатор композиторлар ойыншық пианиноны жиі қолданады, әсіресе 1969–1973 жылдардағы «Променад Театры» оркестрі (құрамында Джон Уайт, Алек Хилл, Хью Шрапнел және Кристофер Хоббс болған композитор-орындаушылар квартеті), олардың негізгі аспаптары төрт бірдей француздық Микельсон ойыншық пианиносы және Хонер қамыс аспаптарынан тұрды. Олардың музыкасы, көбінесе, қайталанатын минимализм, көбінесе үлкен техникалық қиындықтармен (Хоббстың 1969 жылғы «Төрт ойыншық пианиноға арналған жұмыс жазбалары»), үлкен динамикалық қуатпен (Шрапнелдің 1971 жылғы «4 Ойыншық пианиносы») ерекшеленді, қамыс аспаптарымен түрлі комбинацияларда қолданылды және британдық экспериментализмге тән композициялық әдістерді (мысалы, Джон Уайт ойлап тапқан жүйелік музыка) немесе басқа салалардан алынған әдістерді пайдаланды (мысалы, Алек Хиллдің айналмалы жүйелерді қолдануы). Францияда 1970-ші жылдардың басында Жан Жак Бирже синтезаторлармен қатар ойыншық пианинода ойнап, 1975 жылы «Défense de» альбомында «Le réveil» деп жазды, ал Паскаль Комеладе өзінің барлық жұмыстарын ойыншық аспаптарға негіздейді, 1978 жылдан бері түрлі ойыншық пианиноларды ойнап келеді. Ян Тиерсен өзінің алғашқы альбомы «La Valse des Monstres» (1995) үшін бұл аспапта орындады. Ол сонымен қатар француздық «Амели» фильміндегі басты кейіпкердің балалық шағын музыкалық тұрғыдан қайта жасайды, оның саундтрегін көбінесе өзі жазған. Ойыншық пианиноның алғашқы қолданушыларының бірі – неміс композиторы және пианині Бернд Висеман. Ол 1970-1980 жылдары Германияда ойыншық пианиномен көптеген концерттер берді. 1993 жылы ол Джон Кейдж, Карлхайнц Штокхаузен, Ратко Делорко, Андреас Кунштейн, Франк Шолцен, Йоахим Хербольд, Карлос Круз де Кастро, Франсиско Эстевестің және өзінің композицияларын қамтитын «Neue Musik für Kinderklavier» («Ойыншық пианиноға арналған жаңа музыка») CD-ін шығарды. 2004 жылы ол «Das untemperierte Klavier» («Бахтың жақсы темперленген клавиатурасымен ойын») атты SACD-ін шығарды, онда заманауи жаңа туындылар бар. Ричард Карпентер Зез Конфридің «Dizzy Fingers» инструменталды әнін орындағанда бес клавиатуралық аспаптың (басқалары – рояль, тік пианино, консольдік пианино және клавесин) бірі ретінде ойыншық пианиноны қолданды. Карпентер әннің әр бөлімі арасында аспаптан аспапқа жүгіріп, «The Carpenters: Music, Music, Music» телешоуында орындады. Сонымен қатар, ол «The Carpenters» тобының «The Rainbow Connection» әнін орындағанда да ойыншық пианиноны пайдаланды. Нейл Даймондтың «Shilo» әнінде аспаптық бөлімде алты ноталық соло ойнау үшін ойыншық пианино қолданылды, бірақ 1968 жылғы «Velvet Gloves & Spit» альбомының қайта шығарылуында оның орнына клавесин қолданылды. 1997 жылы пианист Маргарет Ленг Тан «Ойыншық пианиноның өнері» атты диск шығарды. Онда ол ойыншық пианино үшін жазылған бірнеше пьесаларды, сондай-ақ Людвиг ван Бетховеннің «Ай жарығында сонатасы» және The Beatles-тің «Eleanor Rigby» әндерінің аранжировкаларын орындайды. Кейбір джаз орындаушылары – Джон Медески және Ларри Голдингс, басқалар да ойыншық пианиноларды қолданды. Ойыншық пианиноны Agitpop, Evanescence, Radiohead, Little Bang Theory, Warren Zevon, Tori Amos, Sigur Rós, Vampire Weekend, Clap Your Hands Say Yeah, A Perfect Circle, Old Canes, Alt J (әсіресе «Breezeblocks») және The Dresden Dolls сияқты альтернативті рок және пост-рок топтары кеңінен қолданды. Мэтти Поп Чарт өзінің «Good Old Water» CD-інде толығымен ойыншық пианинода жазылған «Good Old Water» әнін ұсынады. The Cure 1990 жылы MTV Unplugged концертінде «Just Like Heaven» әнінде ойыншық пианиноны қолданды. Ленни Кравицтің «I Belong To You» әніндегі пульсингті қоңырауды ойыншық пианино қамтамасыз етеді. B 52 тобының «Dance This Mess Around» әнінде Фред Шнайдер ойнаған Микки Маус фортепиано кітабы маңызды музыкалық сюжеттік құрал және сахналық реквизит ретінде қолданылады. 2005 жылы Мэтт Малски мен Дэвид Кламан «The Extensible Toy Piano Project» жобасын демеледі, ол еркін қол жетімді, жоғары сапалы ойыншық пианино үлгілерінің кең жиынтығын, халықаралық композициялық байқауын және Кларк университетіндегі фестивальді қамтыды. Жеңімпаздардың бірі Карлхайнц Эссл болды, оның «Kalimba» шығармасы ойыншық пианино мен CD ойнатуға арналған. Том Уэйтстің «Blood Money» альбомындағы «Calliope» инструменталды әнінде ойыншық пианино, сондай-ақ тақырыптағы каллиопа да қолданылады. Лондондық Athlete тобы «Superhuman Touch» трекінің кіріспе бөлімінде ойыншық пианиноны пайдаланды. Primus рок тобы «Frizzle Fry» альбомындағы «Sathington Willoughby» әнінде (оны Мэтт «Exxon» Winegar орындады) ойыншық пианиноны қолданды. They Might Be Giants тобы 2011 жылғы «They Might Be Giants Album Raises New And Troubling Questions» альбомындағы «O We» әнінде ойыншық пианиноны пайдаланды. 1972 жылы Seals and Crofts тобының US Top 10 Pop хит-парадындағы «Summer Breeze» әнінде ерекше қосымша аспаптардың бірі – ойыншық пианино болды. Американдық Pomplamoose музыкалық дуэті YouTube-қа жүктеген музыкалық каверлерінде Джек Конте орындаған ойыншық пианиноны көптеген рет пайдаланады. Шрёдер (Peanuts комикстері) Бетховеннің классикалық туындыларын ойнау үшін бұл аспапты пайдаланады. «Weird Al» Yankovic өзінің 2006 жылғы «Straight Outta Lynwood» альбомындағы «Pancreas» әніндегі үзілісте ойыншық пианиноны қолданды. Джон Майердің «Your Body Is A Wonderland» әнінің соңында ойыншық пианино ойналады. Slipknot тобының 2022 жылғы «Yen» музыкалық видеосының соңында ойыншық пианино ойналады. Сонымен қатар, Temptations тобының «It's Growing» (1965) әніне кіріспеде ойыншық пианино қолданылды.