Кіріспе

Грекия алфавиті бойынша он бесінші әріп Омикрон (/US/'/oʊ//m//ᵻ//k//r//ɒ//n//, /'/ɒ//m//ᵻ//k//r//ɒ//n///, /UK// //oʊ/'/m//aɪ//k//r//ɒ//n/; үлкен әріп Ο, кіші әріп ο, ) – грек алфавитінің он бесінші әріпі. Бұл әріп финикиялық әріп айыннан (ayin) шыққан. Классикалық грек тілінде омикрон жабық орта артқы дөңгелек дауысын білдірген, омегаға қарама-қарсы, ол ашық орта артқы дөңгелек дауысын білдірген, ал ου диграфы ұзын жабық орта артқы дөңгелек дауысын білдірген. Қазіргі грек тілінде омикрон және омега екеуі де орта артқы дөңгелек дауысын білдіреді. Омикроннан пайда болған әріптерге римнің О және кириллицаның О жатады. Бұл сөз сөзбе-сөз "кішкентай О" (o mikron) дегенді білдіреді, "үлкен О" (ō mega) дегенмен салыстырғанда. Грек сандары жүйесінде омикронның саны 70-ке тең.

Қолдану

Алфавит әріпі ретінде қолданылудан өзге, омикрон кейде техникалық жазбаларда қолданылады, бірақ оның қолданылуы шектеулі, себебі үлкен және кіші әріптері (Ο ο) латын әрпі "o" (O o) шатастырылып, араб цифры "нөл" (0) сияқты көрінуі мүмкін.

Математика

1894 жылы Пол Бахман енгізген және 1909 жылы Эдмунд Ландау танымал еткен үлкен О символы бастапқыда "рет" ("Ordnung") деген мағынаны білдірген, сондықтан латын әрпі саналған. 1976 жылы Дональд Кнут оны үлкен Омикрон ретінде қарастырған, бұл оның символдың (үлкен) Омега анықтамасына сілтеме болуы мүмкін. Бахман мен Ландау ешқайсысы оны "Омикрон" деп атаған жоқ, ал "Омикрон" сөзі Кнуттың мақаласында тек бір рет кездеседі: тақырыпта.

Грек сандары

Грек тілінде сандарды жазудың бірнеше жүйесі болды; кейінгі классикалық дәуірде ең көп қолданылатын түрі 70 санын көрсету үшін омикрон әрпін (үлкен немесе кішкентай) пайдаланды. Көбінесе, омикрон әрпі грек әліпбиіндегі он бесінші реттік позицияны көрсету үшін қолданылады. Мысалы, Евклидтің "Элементтер" еңбегінде геометриялық сызбадағы түрлі нүктелер әріптермен белгіленгенде, бұл оларды нөмірлеумен бірдей, әр әріп стандартты әліпбидегі орнына сәйкес санды білдіреді.

Астрономия

Омикрон шоқжұлдыздар тобындағы он бесінші жұлдызды белгілеу үшін қолданылады, оның реттік орналасуы шамасы мен орнына байланысты емес функция болып табылады. Мұндай жұлдыздарға Омикрон Андромедасы, Омикрон Кит және Омикрон Персей жатады. Клавдий Птолемейдің (шамамен 100–170 жж.) "Алмагест" еңбегінде 1 59 сексагезималь сандарының кестесі грек сандары үшін дәстүрлі форматта көрсетілген: ′α ′β ′νη ′νθ. Омикрон әрпі сексагезималь жүйеде қолданылмағандықтан, бос сан жасушасын көрсету үшін қайта қолданылды. Кейбір көшірмелерде нөлдік жасушалар бос қалдырылған (ішінде ештеңе жоқ, мәні нөл), бірақ көшіру қателіктерін болдырмау үшін нөлдік жасушаны омикронмен белгілеу артықшылыққа ие болды, дәл сол себепті қазіргі кестелердегі бос жасушалар кейде ұзын сызықпен (—) толтырылады. Омикрон да, сызық та "бұл қате емес, жасуша әдейі бос қалдырылған" екенін көрсетеді. Қызықтай, ежелгі нөлдік мәнді білдірген омикрон (′ο) қазіргі үнді-араб нөліне (0) ұқсайды.

Медицина

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) COVID-19 ауруын қоздыратын SARS-CoV-2 вирусының маңызды варианттарын сипаттау үшін грек әліпбиін пайдаланады. 2021 жылдың 26 қарашасында Omicron B.1.1.529 варианттарының қатарына қосылды.

Тарих

Гректің ең көне жазуларында тек бес дауысты әріп – А, Е, І, О, Y қолданылған. Дауысты дыбыстардың ұзындығы ерекшеленбеген, O әрпі қысқа /o/ және ұзын /o:/ және /ɔː/ дыбыстарын білдірген. Кейіннен, классикалық аттик грек жазуында үш дауысты әртүрлі көрсетілген: О – қысқа /o/, жаңа Ω әрпі – ұзын /ɔː/, ал «жалған дифтонг» OY – ұзын /o:/ дыбыстарын білдірген. Біздің заманымыздың екінші және үшінші ғасырларында ұзын және қысқа дауысты дыбыстар арасындағы айырмашылықтар айтылу кезінде жоғала бастады, соның салдарынан жазуда О мен Ω әріптері шатастырылатын болды. Осы кезде О әрпі үшін ὂ μικρόν ("кішкентай О") және Ω әрпі үшін ὦ μέγα ("үлкен О") деген жаңа атаулар енгізілді.