Кіріспе

Shoreham by Sea (көбінесе Shoreham деп қысқартылады) – Англияның Батыс Суссекс графтығындағы жағалау қаласы және порты. Қаланың солтүстігінде Оңтүстік Даунс, батысында Адур аңғары, оңтүстігінде Адур өзені және Англия арнасындағы Shoreham Beach жағасы орналасқан. Қала Англияның оңтүстік жағалауындағы қалалық даму жолағының ортасында, шамамен шығыста Брайтон және Хоув қаласынан, батыста Вортинг қаласынан бірдей қашықтықта жатыр. Shoreham-ның ауданы және 2011 жылғы халық санауы бойынша халқы 20 547 адамды құрайды.

Тарих

Ескі Шорхэм Рим дәуірінен бұрынғы кезеңге дейін барып жетеді. Адур өзенінің жағасында, ішкі аймақта орналасқан Сент-Николас шіркеуінің құрылысындағы бір бөлігі англосаксондық кезеңге тән. Қаланың аты ежелгі ағылшын тілінен шыққан. Норманд жаулап алушылары 11 ғасырдың соңында Нью-Шорхэм қаласы мен портын құрды. St Mary de Haura Church (St Mary of the Haven) 1103 жылдан кейінгі он жылдық ішінде салынды (Domesday Book 1086 жылы жасалған), және осы кезде қала белгілі бір торлы схема бойынша жоспарланды, ол қала орталығында бүгінге дейін сақталған. Қазіргі шіркеудің көлемі бастапқы құрылыстың шамамен жартысына тең – бұрынғы негізгі зал ағылшын азаматтық соғысы кезінде қирады, бірақ шіркеу ауласында оның батыс фасадының қалдықтары осы күнге дейін сақталған. Мұсылман географы Мұхаммед әл-Идриси шамамен 1153 жылы Шорхэмді "ғимараттары мен дамыған шаруашылығы бар әдемі және гүлденген қала" деп сипаттады. 18 ғасырдың теңіз картасын жасаушысы және суретшісі, капитан Генри Робертс, бір кезде капитан Куктың лейтенанты болған, Шорхэмде туған. Жақын орналасқан Брайтон, Хоув және Вортинг қалаларының қарқынды өсуі, әсіресе 1840 жылы теміржолдың келуі, Шорхэмнің бірнеше кеме жасаушылықтары мен белсенді жағалау саудасы бар Виктория дәуірінің теңіз порты ретінде дамуына жағдай жасады. Шорхэм порты бүгін де коммерциялық қызметін жүргізуде. 1910 жылы аймақ Шорхэм қалалық әкімшілігімен қалалық округке айналды.

Кингстон Буси ескі ауылы

Бастапқыда Кингстон Буси тұрғындары Тундерсбароуда тұрған болуы мүмкін. Бұл Рим дәуірінен кейінгі қараңғы заманда үлкен иеліктің орталығы болған деуге болады. Алайда, ерте немесе орта саксон дәуірінде халық төбеден төменге, Шорхэм-би-Сидің шығысында орналасқан Кингстон Бусиге көшіп келген болуы мүмкін. Онда ортағасырлық шіркеу, пасторлық үй, маныр және үлкен ескі астыр бар, олар оны әлі де ерекше бірлестікке айналдырады. Сисбери сияқты (халық төбеден түсіп, Финдонды құрған), және Маунт Кэбёрн (халық Беддингэмге көшіп келген), бұл тоқтап қалған елді мекен Даунстан үш шақырымдай қашықтықта жатыр. Бұл жердегі шіркеу XIII ғасырда кеңінен қайта жаңартылды, сол кезде өзеннің сағасының өзгеруі Кингстонды уақытша портовый қалаға айналдырды. "Кингстон" атауындағы "патша" Сассекс саксон патшасына сілтеу болуы мүмкін. Атаудың "Буси" бөлігі англо-нормандықтардың туған жері – Нормандиядағы Буше қаласынан шыққан.

Шорэм жағажайы

Шорхэм жағасы, қаланың оңтүстігінде орналасқан, мыңжылдықтар бойы жағалау ағысымен келген құм-қиыршық тоғысы. Бұл Адур өзенінің оңтүстік ағынын тоқтатады, ол осы тұста шығысқа бұрылып, уақыт өте келе едәуір өзгерген жағалау бойымен Англия арнасына құяды. 17- және 18-ғасырларда өзен сағасы шығысқа қарай жылжыды, бұл портқа сауданы шектеді; 1810 жылға қарай ол Альдрингтон шіркеуіне қарама-қарсы орналасқан. 1816 жылы өзеннің қазіргі орнын бекіту жұмыстары аяқталды, ол екі қоршаудың арасынан теңізге құяды. Порт аузы тұрақтанғаннан кейін, 1857 жылы салынған Шорхэм бекінісі оны қорғады. 20-ғасырдың басында вагон-үйлер жазғы үйлерге айналды, ал сол кездегі "Бунгалоу қаласы" атанып, британдық киноиндустрияның алғашқы ортасы болды. Фрэнсис Л. Линдхерст 1912 жылы Шорхэм жағажайында алғашқы коммерциялық фильмін түсірген және онда киностудия салған Sunny South Film Company компаниясын құрды. Шорхэм жағажайы 1910 жылы Шорхэм-би-Сидің ресми бөлігіне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аймақтағы тұрғын үйлердің көп бөлігі қорғаныс мақсатында бұзылды, ал соғыстан кейін қалғандарының көпшілігі қазір жоқ, олардың орнына заманауи үйлер салынды. 1913 жылы салынған Жақсы Көмекші шіркеуі әлі де тұр. Адурдың Шорхэм жағажайына жақын сазды жазықтарында (және үлкен толқындар кезінде су бетінде қалқып) қайта жаңартылған баржалар, буксирлер, мина тазартушылар және моторлы торпедалық катерлерден жасалған көптеген үй қайықтары орналасқан. Шорхэм жағажайының теңіз жағалауы порт аузынан шығысқа қарай созылып, Саутвик, Портслейд және Хоувтағы коммерциялық порттың оңтүстік шекарасын құрайды. Ворчестер шайқасынан кейін Францияға қашқан II Карлдың жолын еске түсіретін ұзақ қашықтықтағы Монарх жолы, Хоувтен батысқа қарай Портслейд және Саутвиктен өтіп, порт аузының шығыс қоршауында аяқталады.

Төменгі жерлер

Адур өзені, төбелер және теңіз аймақтағы әртүрлі флора мен фаунаны, жануарлар мен өсімдіктердің тіршілігін қамтамасыз етеді. Сазды жазықтар су құстарын және шағалаларды, соның ішінде жағалауда көбейуге тырысатын сақиналы құсқұстарды мекендейді. Төбелердегі негізгі тау жынысы – бор, ал ескі өзен арналарында аллювийлік шөгінділер бар. Адур ауданы шағын аумақта табиғи бор төбелері мен көбелек шалғындары, тұщы су және қамыс аралықтары, тұзды батпақтар мен саға, тұзды су лагуналары, орман, құрылыс тасты жағалау, теңіз астындағы бор платформасы және кең құмды кеңістіктер сияқты әртүрлі орталарды қамтиды. Саутвик төбесі және оған қосылған кішірек жерлер – Брайтон төбелерінің барлық платосындағы ежелгі төбе жайылымдарының екінші ірі сақталған кешені (ең ірісі – Вуддингдинге жақын Касл-Хилл төбесінің маңында). :209 Қала – 1651 жылы Ворчестер шайқасында Кромвельден жеңілгеннен кейін король Карл II қашқан жолы негізінде салынған, ұзақ қашықтықты жаяу жол – Монарх жолының соңғы нүктесі.

Милл-Хилл

Милл-Хилл сондай-ақ Шорхэм жағалауы деп аталады, себебі төбе Адур өзеніне тік құлайды. Бұл – жергілікті табиғат қорығы және 1820 жылдан бері көбелектерімен әйгілі. Мамыр айында төбе беткейін жылтыр сары түсті жылқықөк (horseshoevetch) шаң басады – бұл көбелектердің тамақ өсімдігі. Тамыз айында төбе қызғылт түсті қызылгүл, ақшыл түсті көзге көрінбейтін ұсақ гүлдер, жабайы сәбіз, жабайы парсы, жолбарықшөп, жабайы бидайықпен боялған. Бұл төбе көктемде қара күміс көбелектерімен (dingy skippers) және сұр күміс көбелектерімен (grizzled skippers) белгілі, ал жазда әктастың көгілдірі және Адонис көбелектері осы төбенің ең маңызды түрлері болып саналады. Милл-Хиллден 1086 жылғы «Соңғы сот кітабында» (Domesday Book) ауыл болған Applesham Farm көрінеді. Солтүстік жағында тағы бір саксон шаруашылығы, Ескі Эррингем орналасқан, оны король Альфредтің ізбасарлары сағаны қорғау үшін бекіткен. Оңтүстікке қарай Адур өзенінің жағасында Олд-Шорхэмнің нормандық шіркеуі орналасқан, ал оның қасында 1781 жылғы ақы төлемелі көпірдің ағаш тіректері тұр, ол 1960 жылға дейін көлік ақысын жинаған.

Эррингем ойығы

Эррингхам ойығы – Тундерсбароудың шығысындағы бұталы шатқал, оның кельт ауылдықтары құрған алып далалық линчеттердің кей бөліктері 12 футқа дейін биіктейді. Ол «Эрингем ойығы» деп аталды, себебі ол Ескі Эрингем шаруашылығының бір бөлігі болған. Ескі Эррингем ойығы (Уайлот Боттоммен шатастырмаңыз, ол шатқалдың шығысындағы өңделген жер) гүлді крейдалы шалғын, бұталар, тығыз шөптік жерлер және көптеген қояндарға толы. Қояндар биік жүндес мулейн сияқты қоянға төзімді өсімдіктердің өсуіне көмектеседі (мулейн көбелегінің күрмелерімен бірге, иттің тілі, жердегі плющ және көзге көрінетін гүлдер). 25 жылға дейін шатқал көбінесе ашық болды және ежелгі линчеттер жүйесі анық көрінетін, бірақ жайылымды тоқтату және бұталарды бақылаудың жоқтығы түрлерге бай жайылымның қарапайым бұталарға және тіпті екіншілік орманға айналуына әкелді. Бұл, әдетте, викингтерге қарсы қорғаныс ретінде салынған, бірақ қазір шөп арасында табу қиын. Бұл аралас шаруашылық, онда дәнді дақылдар, етті мал, малқоралар және сеналы жайылымдар бар. Шаруашылық Ескі Эррингем шатқалы мен Анкор Боттомның табиғи құндылығын сақтау үшін оларды басқарады. Шаруашылық маңында қызыл жұлдызды қарағай (Брайтон Даунс ерекшелігі), мүк қарағай, сүңгі қарағай, шұбар қарағай, жыртылған қарағай, шөлбарыс және жыланның тілі – барлығы жазғы түстерді қосады. Олар тіктөртбұрышты ормен қоршалған және, мүмкін, «темен» немесе храмға айналған. Бұл жерде мал мен монеталардың ритуалдық қорбандықтары жерленген. Кешкі көлеңкелер төбенің оңтүстік жағындағы ойыстар мен дөңгелектерді көрсетеді, бірақ олар, әдетте, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде мұнда орналасқан үлкен әскер лагерінің ор қазуынан туындаған. Төбеде агробизнес салдарынан ондаған жылдар бойы зардап шекпеген үш орын бар: шығыс беткейіндегі ескі жайылымның бөлігі, оңтүстік жағындағы беткейден төмен қарай иіліп өтетін ескі бостальдық жол және темір дәуіріндегі далалық линчеттермен қоршалған, солтүстікке қарай бірнеше жүз метр қашықтықтағы төбе беткейінің бөлігі. Соңғы кезде агрохимиялық заттарды қолдану тоқтатылды және төбелер қайтадан шөптермен толысып, түсті болды. Сақталған аймақтарда пирамида тәрізді орхидея, дақты орхидея, алаш шөп, қыртысты шаш шөп және дөңгелек баслы рамон өседі. «Crimewatch» сияқты реконструкция (2000, ITV Meridian), BBC «Tenko» сериалының эпизоды, «The Da Vinci Code» және «Woman in Gold» фильмдерінің түсірілімдері осы жерде жүргізілді. Қалаға Батыс жағалау жолында орналасқан Shoreham by Sea теміржол станциясы қызмет көрсетеді. Жергілікті автобус қызметтерін Brighton & Hove автобус компаниясы, Stagecoach South ұсынады, ал қала ішінде Compass Travel жүзеге асырады. Шорхэм төлемақы көпірі қаланың батысында Адур өзенінен өтеді. Бұл көпір II* санаттағы ескертулі ғимарат және Сассекстегі соңғы қолданыстағы төлемақы көпірі болды. Көпір 1968 жылы қозғалыс үшін жабылғанға дейін A27 жолының бөлігі болды. Қазіргі кезде құрылым көліктерді тасымалдауға тым нашар және кеңейтілген қалпына келтіруден өтті, содан кейін 2008 жылдың 23 қазанында Йорк герцогы, Принц Эндрю жаяу жүргіншілер үшін салтанатты түрде қайта ашылды. Адур паром көпірі қаланың оңтүстігінде (ескі Шорхэм жаяу жүргінші көпірін алмастырып) Адур өзенінен Шорхэм жағасына өтеді. Оны 2013 жылдың 13 қарашасында Глостер герцогы жұртшылыққа ашты.

Жергілікті БАҚ

Жергілікті жаңалықтар мен теледидар бағдарламаларын BBC South East және ITV Meridian ұсынады. Теледидар сигналдары Уайтхок Хилл теледидар таратушысынан қабылданады. Қаланың жергілікті радио станциялары: BBC Radio Sussex 95.3 FM, Heart South 103.5 FM, More Radio Worthing 107.7 FM және Southlands ауруханасынан (Шорхэмде орналасқан) хабар тарататын Seaside Hospital Radio. Жергілікті газеттер – «Шорхэм Геральд», «Вест-Сассекс Газеті» және «Аргус».

Спорт және демалыс

Shoreham by Sea қаласында Лигаға қатыспайтын Shoreham FC футбол клубы бар, олар 2000 орындық Middle Road стадионында ойнайды, сондай-ақ Бэкингем Паркте ойнайтын Shoreham RFC регби клубы да бар. Саутдаун гольф клубы 1902 жылы құрылған, бірақ 1940 жылдары қызметін тоқтатқан. Қала орталығында ай сайынғы фермерлер және қолөнершілер жәрмеңкелері Шығыс көшесінде айдың екінші және төртінші сенбі күндері өткізіледі, оған қоса жыл сайынғы "Шорхэмді жарықтандыру" атты Рождество жәрмеңкесі мен іс-шарасы ұйымдастырылады.

Авиасайыс апаты

Көп жылдар бойы, жаздың аяғында, Шорхэм әуежайы Корольдік әуе күштері қауымдастығының (RAFA) Шорхэм әуе көрсетілісін өткізеді. 2015 жылдың 22 тамызында әуе көрсетілісіне қатысып жатқан Hawker Hunter истребителі әуежайдың жанындағы A27 тас жолына құлап, он бір адам қаза болып, бірнеше адам жарақаттанды.