Жаңа Каледония саяси жүйесі: француз үкіметі, парламенттік демократия, көп партиялық жүйе. Конституциялық мәртебесі және билік тармақтары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Каледонияның саяси жүйесі
Political system of New Caledonia
Жаңа Каледония – парламентаризм мен өкілдік демократияға негізделген, ерекше француздық ұжымдық аймақ. Үкімет басшысы – Үкімет Президенті, және көппартиялық жүйе бар, онда атқару билігі Үкімет тарапынан жүзеге асырылады. Заң шығару билігі атқарушы органда да, Жаңа Каледония Конгресінде де шоғырланған. Сот билігі атқарушы және заң шығарушы биліктен тәуелсіз.
New Caledonia is a French sui generis collectivity with a system of government based on parliamentarism and representative democracy. The President of the Government is the head of government, and there is a multi party system, with Executive power being exercised by the government. Legislative power is vested in both the executive and the Congress of New Caledonia. The judiciary is independent of the executive and the legislature.
Саяси өзгерістер
Франция Конституциясының 77-бабы және 99-209 жылғы Органикалық заң Жаңа Каледонияға тәуелсіз мемлекет пен Францияның теңізден тыс коллективі арасындағы ерекше мәртебе береді. Аумақтық конгресс және үкімет құрылды, ал 1998 жылғы Нумеа келісімі биліктерді бөлуді ұйымдастырды. Салық салу, еңбек құқығы, денсаулық сақтау және гигиена, сыртқы сауда сияқты маңызды салалар Конгресс бақылауында. Жақын арада Конгресске қосымша өкілеттіктер беріледі деп күтілуде. 99-209 жылғы Органикалық заңның 4-бабына сәйкес Жаңа Каледония азаматтығы енгізілді: жергілікті сайлауда дауыс беру құқығы тек Жаңа Каледония азаматтарына (188-бапта белгіленгендей) ғана беріледі. Бұл шара сынға ұшырады, себебі ол Жаңа Каледонияда тұратын, бірақ Жаңа Каледония азаматтығына ие емес француз азаматтары үшін екінші дәрежелі мәртебе жасайды (олар аумаққа соңғы уақытта көшіп келгендіктен). Жаңа Каледония Тынық мұхитының тәуелсіз елдерімен халықаралық ынтымақтастыққа қатысуға құқылы. Сонымен қатар, аумақтық Конгресс белгілі бір мәселелер бойынша француз заңнамасына қайшы келетін қаулылар қабылдауға құқылы. Дегенмен, Жаңа Каледония Франция Республикасының құрамындағы бөлігі болып қала береді. Жаңа Каледония тұрғындары француз азаматтары болып табылады және француз паспорттарын ұстайды. Олар Франциядағы заң шығару және президенттік сайлауларға қатысады. Жаңа Каледония Франция Ұлттық Ассамблеясына екі өкіл және Франция Сенатына екі сенатор жібереді. Жаңа Каледониядағы Францияның орталық мемлекеттік өкілі – Республиканың Жоғарғы комиссары (Haut Commissaire de la République, жергілікті жерде «haussaire» деп аталды), ол мемлекеттік қызметтерді басқарады және аумақтың үкіметінде отырады. Нумеа келісімі Конгреске 2014 жылдан кейін тәуелсіздік туралы референдум ұйымдастыруға құқық береді. 2017 жылғы 2 қарашада Франция Премьер-Министрі Эдуард Филипп төрағалық еткен отырыста Франциядан толық тәуелсіздік туралы референдум өткізуге дайындық жұмыстары басталды, референдумды 2018 жылдың қараша айына белгілеу жоспарланды. Дауыс беруге қатысуға болатын азаматтар тізімі ұзақ дау-жанжалдың нысаны болды, бірақ бұл мәселе аталған отырыста шешілді. 2018 жылғы референдумда сайлаушылар Франция құрамында қалуды аз айырмамен қолдады. 2020 және 2021 жылдары тағы екі референдум өткізілді. 2020 жылғы референдумда тәуелсіздікке қолдау көрсетушілердің үлесі 2018 жылғы көрсеткіштен төмендеді – 46,74%, ал 2021 жылғы дауыс беру нәтижесінде тәуелсіздікке қарсылар басым түсті, олардың үлесі 96,49% құрады, бірақ дауыс беруге қатысқандардың саны 43,87% ғана болды. Канак қауымдастықтары өздерінің басшыларының кеңесімен осы референдумды бойкоттап, COVID-19 пандемиясынан қайтыс болғандарды еске алды. Қазіргі үкіметтің төрағасы, Конгресс сайлаған Луи Мапу, тәуелсіздік жақтастарының «Палика» саяси партиясынан шыққан.
Article 77 of the Constitution of France and the Organic Law 99 209 confers a unique status on New Caledonia between that of an independent country and a regular collectivité d'outre mer or overseas collectivité of France. A territorial congress and government have been established, and the 1998 Nouméa Accord organized a devolution of powers. Key areas such as taxation, labor law, health and hygiene and foreign trade are already in the hands of the Congress. Further powers will supposedly be given to the Congress in the near future. Under article 4 of the Organic Law 99 209 a New Caledonian citizenship has also been introduced: only New Caledonian citizens (defined by article 188) have the right to vote in the local elections. This measure has been criticized, because it creates a second class status for French citizens living in New Caledonia who do not possess New Caledonian citizenship (because they settled in the territory only recently). New Caledonia is also allowed to engage in international cooperation with independent countries of the Pacific Ocean. Finally, the territorial Congress is allowed to pass statutes that are contrary to French law in a certain number of areas. On the other hand, New Caledonia remains an integral part of the French Republic. Inhabitants of New Caledonia are French citizens and carry French passports. They take part in the legislative and presidential French elections. New Caledonia sends two representatives to the French National Assembly and two senators to the French Senate. The representative of the French central state in New Caledonia is the High Commissioner of the Republic (Haut Commissaire de la République, locally known as "haussaire"), who is the head of civil services, and who sits in the government of the territory. The Nouméa Accord stipulates that the Congress will have the right to call for a referendum on independence after 2014, at a time of its choosing. Following the timeline set by the Nouméa Accord, the groundwork was laid for a Referendum on full independence from France at a meeting chaired by the French Prime Minister Édouard Philippe on 2 November 2017, with the referendum to be held by November 2018. Voter list eligibility had been a subject of a long dispute, but the details were resolved at this meeting. In the 2018 referendum, voters narrowly chose to remain a part of France. Two further referendums were permitted, being held in 2020 and 2021. 2020 saw slimmer margins than in the 2018 referendum, with 46.74% in favor of independence, while the 2021 vote overwhelmingly rejected independence, with 96.49% against it but on only a 43.87% turnout. Kanak communities largely boycotted this referendum, advised by their leadership and still in mourning following mortality in the covid 19 pandemic. The current president of the government elected by the Congress is Louis Mapou, from the pro independence Palika political party.
Заң шығарушы билік
Конгресс (Congrès) 54 мүшеден тұрады, олар үш аймақтық кеңестің мүшелері, барлығы пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша бес жылдық мерзімге сайланады. Бұдан өзге, 16 мүшелі Канак дәстүрлі Сенаты бар (әрбір сегіз дәстүрлі аймақтан екі мүше).
The Congress (Congrès) has 54 members, being the members of the three regional councils, all elected for a five year term by proportional representation. Furthermore, there is a 16 member Kanak Customary Senate (two members from each of the eight customary aires).
Әкімшілік бөлімшелер
Жаңа Каледония үш провинцияға бөлінеді: Провинция дес-Ильс, Провинция Норд және Провинция Сюд, бұл провинциялар әрі 33 коммунаға бөлінеді.
New Caledonia is divided into three provinces: Province des Îles, Province Nord, and Province Sud which are further subdivided into 33 communes.