Кіріспе

Азық-түлік өндіру үшін мақсатты түрде отырғызылған және күтілген ағаштар мен бұталар. Ауыл шаруашылығында ағаштарды отырғызу.

Жеміс бақшасы – азық-түлік өндіру үшін мақсатты түрде отырғызылған және күтілген ағаштар мен бұталардың жиынтығы. Жеміс бақшалары жеміс немесе жаңғақ беретін ағаштардан тұрады, олар көбінесе коммерциялық өндіріс үшін өсіріледі. Жеміс бақшалары кейде үлкен бақтардың бір бөлігі болып табылады, онда олар эстетикалық және өнімдік мақсаттарға қызмет етеді. Жеміс бақшасы көбінесе жеміс бақшасымен синонимді, бірақ ол кішкенере, коммерциялық емес масштабта құрылуы мүмкін және жеміс ағаштарына қарағанда жидек бұталарына басымдық беруі мүмкін. Көптеген қоңыржай аймақтардағы жеміс бақшалары тұрақты торлы жүйемен орналасады, ал күтімді жеңілдету және жеміс жинау үшін жері шөппен жабылады немесе жалаңаш болады. Көптеген қазіргі заманғы коммерциялық жеміс бақшалары бір ғана сортты жеміс үшін отырғызылады. Орман шаруашылығында биологиялық әртүрлілікті енгізудің маңыздылығы мойндалса, жеміс бақшаларында басқа ағаштарды араластыру арқылы генетикалық әртүрлілікті енгізу пайдалы болуы мүмкін. Жеміс бақшасындағы генетикалық әртүрлілік ормандағыдай зиянкестер мен ауруларға төзімділік береді. Жеміс бақшалары кейде су қоймаларының жанында орналасқан, онда климаттың экстремалдық жағдайлары жұмсатылады және қырау қаупі өткенше гүлдеу уақыты кешіктіріледі.

Орталық Еуропа

Стреуобствизе (көпше түрі: Streuobstwiesen) – неміс тілінде шалғынды жерге шашырап отырғызылған жеміс ағаштарын немесе егістікке отырғызылған жеміс ағаштарын білдіретін сөз. Стреуобствизе, немесе жайылымдық бақша, – континенттік Батыс Еуропаның қоңыржай, теңіз климатындағы дәстүрлі ландшафт. 19-шы және 20-шы ғасырдың басында Стреуобствизе – тас жемістерін өнімді өсіруге арналған ауылдық қоғамдық бақшалар болатын. Соңғы жылдары экологтар ескі шалғын бақшаларын сақтауға да қолданылатын құнды орталарға, биологиялық әртүрлілікке және табиғи ландшафттарға мемлекеттік субсидиялар беруді сәтті іске асырды. Дәстүрлі және жайылымдық бақшалар егіс алқаптарында тіршілік ететін көптеген жануар түрлері үшін қолайлы орта жасайды. Мысалы, ескі жеміс ағаштарының қуыстарында ұялайтын бақ-бақша торғайы, ұялауға басқа орын болмағандықтан, Еуропаның көптеген аймақтарында ескі бақшалардың жойылғандығына байланысты құрып кету қаупінде.

Тарихи жеміс бақтары

Массачусетс штатының Конкорд қаласындағы Орчард Хаус – американдық белгілі жазушы Луиза Мэй Алкоттың үйі болған. Юта штатындағы Фруита, Капитолий риф ұлттық паркінің бір бөлігі, және АҚШ Ұлттық парк қызметі күтіп бағып жатқан мормон пионерлерінің жеміс бақтарына ие.

Қазіргі заманғы жеміс бақшалары

Тарихи бау-шабақтарда ауыр техника үшін кеңістікпен орналасқан үлкен, пісіп жетілген ағаштар болады. Ал қазіргі заманғы коммерциялық алма баулары, мысалы, көбінесе "жоғары тығыздыққа" (ағаш тығыздығы жоғары) ие, ал кейбір жағдайларда олардың саны жетеді. Бұл өсімдіктер енді дәстүрлі мағынада ағаш емес, керісінше, кәдімгі лоза сияқты, аласа түбіртекті және оларды қолдау үшін қаңқалар қажет. Қазір әлемнің түкпір-түкпірінде жаңа "Ақылды баулар" құрылып жатыр. Мұндай баулардың алғашқы мысалдары – Innov8 және Вашингтон мемлекеттік университетінің Америка Құрама Штаттарының Вашингтон штатындағы "Ақылды бақ" және Тежасви Дограның Үндістанның Мараог қаласында құрған, бауды басқару үшін түрлі сенсорларды қолданатын "Самрити Баг" бақшасы.

Ұлыбританиядағы жеміс бақтарын қорғау

Natural England өзінің Ауылдық басқару, Экологиялық басқару және Экологиялық сезімтал аймақтар схемалары арқылы тарихи жеміс бақтарын күтіп ұстау, жақсарту немесе қайта құру үшін гранттық көмек және кеңес береді. Orchard Link ұйымы Девон округінің жеміс бақтарын басқару және қалпына келтіру бойынша кеңес береді, сондай-ақ жергілікті қоғамдастыққа жергілікті жеміс бақтарының өнімдерін пайдалануға мүмкіндік жасайды. Orchards Live деп аталатын ұйым Солтүстік Девонда осыған ұқсас жұмыс жүргізеді. People's Trust for Endangered Species (PTES) Англия мен Уэльстегі барлық дәстүрлі жеміс бақтарын картаға түсіріп, осы ортаның ұлттық тізімін жүргізеді. Ұлыбританияның Биологиялық әртүрлілік серіктестігі дәстүрлі жеміс бақтарын және Ұлыбританияның Биологиялық әртүрлілікке қатысты іс-қимыл жоспарының басым орталарын тізімдейді. Уилтшир дәстүрлі жеміс бақтары жобасы Уилтширдегі дәстүрлі жеміс бақтарын картаға түсіреді, сақтайды және қалпына келтіреді. Ұлттық трасттан алынған алдын ала есептемеге сәйкес, жеміс бақтарының ауданы 1892–1914 жылдар аралығында шамамен 95 000 гектардан 2022 жылы 41 000 гектарға дейін азайған. #BlossomWatch науқаны – бұл трасттың 2025 жылға дейін 68 жаңа жеміс бақтарын және 2030 жылға дейін 4 миллион гүлдейтін ағаш отырғызуға бағытталған кең ауқымды жұмыстың бір бөлігі.