Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Никарагуа – президенттік республика, онда Никарагуа президенті мемлекет басшысы және үкімет басшысы болып табылады, сондай-ақ көп партиялық жүйе бар. Атқару билігі үкімет тарапынан жүзеге асырылады. Заң шығару билігі үкіметке де, Ұлттық Ассамблеяға да жүктелген. Сот билігі атқару және заң шығару биліктерінен тәуелсіз. V Dem Democracy индексіне сәйкес, 2023 жылы Никарагуа Латын Америкасындағы ең аз сайлау демократиясы бар ел болып табылады.
Nicaragua is a presidential republic, in which the President of Nicaragua is both head of state and head of government, and there is a multi party system. Executive power is exercised by the government. Legislative power is vested in both the government and the National Assembly. The judiciary is independent of the executive and the legislature. According to the V Dem Democracy indices Nicaragua is 2023 the least electoral democratic country in Latin America.
Заң шығарушы билік
Ұлттық Ассамблея (Asamblea Nacional) департамент және ұлттық деңгейдегі партиялық тізімдерден сайланған 90 депутаттан, сондай-ақ, қызметін аяқтаған президенттен және президенттік сайыста екінші орын алған үміткерден тұрады, барлығы 92 адамды құрайды. 2011 жылғы сайлауда Сандинистердің Ұлттық азаттық фронты 63 орынды жеңіп алды (көпшілікті қамтамасыз етті), Тәуелсіз либералдық партия 27 орынды, ал Конституциялық либералдық партия 2 орынды иеленді. Бұл орынға қызметін аяқтаған вице-президент Хайме Моралес Каразо және президенттік сайыста екінші орын алған Фабио Гадея Мантилла да кіреді. Әдетте, қызметін аяқтаған вице-президент Хайме Моралес Каразоның орны қызметін аяқтаған президентке беріледі. Алайда, Конституцияға енгізілген өзгерістерден кейін Даниэль Ортега қайта сайланды.
The National Assembly (Asamblea Nacional) consists of 90 deputies elected from party lists drawn at the department and national level, plus the outgoing president and the runner up in the presidential race, for a total of 92. In the 2011 elections, the Sandinista National Liberation Front won 63 seats (securing a majority), the Independent Liberal Party won 27 seats, and the Constitutionalist Liberal Party won 2 seats. This includes seats given to outgoing Vice President Jaime Morales Carazo and presidential runner up Fabio Gadea Mantilla. Outgoing Vice President Jaime Morales Carazot's seat would usually be given to the outgoing president. However, Danial Ortega was re elected after the Constitution was modified to remove term limits.
Сот тармағы
Жоғары Сот әділеттіліктің әлі де көбінесе тиімсіз және жүктемелі сот жүйесінің жұмысын қадағалайды. 1995 жылғы конституциялық реформалардың бөлігі ретінде Жоғарғы Соттың тәуелсіздігі судьялар санын 9-дан 12-ге дейін арттыру арқылы нығайтылды. 2000 жылы Жоғарғы Сот судьяларының саны 16-ға дейін ұлғайтылды. Жоғарғы Сот судьяларын саяси партиялар ұсынады және Ұлттық Мәжіліс 5 жылдық мерзімге сайлайды.
The Supreme Court of Justice supervises the functioning of the still largely ineffective and overburdened judicial system. As part of the 1995 constitutional reforms, the independence of the Supreme Court was strengthened by increasing the number of magistrates from 9 to 12. In 2000, the number of Supreme Court Justices was increased to 16. Supreme Court justices are nominated by the political parties and elected to 5 year terms by the National Assembly.
Сайлау тармағы
Жеті судьядан тұратын кеңес басшылығымен Жоғарғы сайлау кеңесі (ЖСШ) – сайлау, референдум және халық пікірқанауын ұйымдастыру және өткізуге жауапты, үкіметтің тең құқықты тармағы болып табылады. Судьялар мен олардың қосалқылары Ұлттық Ассамблея тарапынан 5 жылға сайланады. 2000 жылы Конституцияға енгізілген өзгерістер ЖСШ судьяларының санын бестен жетіге дейін арттырды және PLC мен FSLN партияларына кеңеске партиялық белсенділерді тағайындауға көбірек мүмкіндік берді, бұл екі партияның да сайлау институттары мен процестерін саясаттастырып, кіші партияларды шеттетуіне байланысты айыптауларға әкеп соқты.
Led by a council of seven magistrates, the Supreme Electoral Council (CSE) is the co equal branch of government responsible for organizing and conducting elections, plebiscites, and referendums. The magistrates and their alternates are elected to 5 year terms by the National Assembly. Constitutional changes in 2000 expanded the number of CSE magistrates from five to seven and gave the PLC and the FSLN a freer hand to name party activists to the council, prompting allegations that both parties were politicizing electoral institutions and processes and excluding smaller political parties.
Адам құқықтары
Сөз бостандығы Никарагуа конституциясымен кепілдендірілген құқық, бірақ бұқаралық ақпарат құралдары кейде цензураға ұшырайды. Конституцияның басқа да бостандықтарына бейбіт жиналыстар мен қауымдастықтар, дін бостандығы, ел ішінде еркін қозғалу, сондай-ақ шетелге саяхаттау, эмиграция және отанына қайта оралу кіреді. Үкімет Никарагуада ішкі және халықаралық адам құқықтарын қадағалаушылардың еркін жұмыс істеуіне де рұқсат береді. Конституция туған жері, ұлты, саяси нанымы, нәсілі, жынысы, тілі, діні, пікірі, ұлттық шығу тегі, экономикалық немесе әлеуметтік жағдайы бойынша кемсітушілікке тыйым салады. Гомосексуализм 2008 жылдан бері заңды. Әскери және полиция қызметкерлерін қоспағанда, мемлекеттік және жеке сектордың барлық қызметкерлері өздері қалаған кәсіподақтарды құруға және оларға қосылуға құқылы, және олар осы құқығын кеңінен пайдаланады. Никарагуаның жұмыс күшінің шамамен жартысы, оның ішінде ауыл шаруашылығы жұмысшылары, кәсіподақтарға мүше. Жұмысшылар ереуілге шығу құқығына ие. Жеке секторда ұжымдық келісімдер жиірек кездеседі.
Freedom of speech is a right guaranteed by the Nicaraguan constitution, but media has come under censorship from time to time. Other constitutional freedoms include peaceful assembly and association, freedom of religion, and freedom of movement within the country, as well as foreign travel, emigration, and repatriation. The government also permits domestic and international human rights monitors to operate freely in Nicaragua. The constitution prohibits discrimination based on birth, nationality, political belief, race, gender, language, religion, opinion, national origin, economic or social condition. Homosexuality has been legal since 2008. All public and private sector workers, except the military and the police, are entitled to form and join unions of their own choosing, and they exercise this right extensively. Nearly half of Nicaragua's work force, including agricultural workers, is unionized. Workers have the right to strike. Collective bargaining is becoming more common in the private sector.
Әкімшілік бөлімшелер
Никарагуа 15 департаментке бөлінген: Боако, Каразо, Чинандега, Чонталес, Эстели, Гранада, Хинотега, Леон, Мадрис, Манагуа, Масайя, Матальпа, Нуэва-Сеговия, Ривас, Рио-Сан-Хуан, сондай-ақ екі автономиялық аймаққа: Солтүстік Кариб теңізінің автономиялық аймағы және Оңтүстік Кариб теңізінің автономиялық аймағы.
Nicaragua is divided into 15 departments: Boaco, Carazo, Chinandega, Chontales, Estelí, Granada, Jinotega, León, Madriz, Managua, Masaya, Matagalpa, Nueva Segovia, Rivas, Río San Juan, as well as in two autonomous regions: North Caribbean Coast Autonomous Region and South Caribbean Coast Autonomous Region.
Сыртқы қатынастар
Никарагуа президенті Даниэль Ортега 2008 жылғы 6 наурызда елдің Колумбиямен қарым-қатынасын үзу туралы, "Эквадор халқымен ынтымақтастықпен" жасалғанын мәлімдеді, бұл 2008 жылғы Анд дипломатиялық дағдарысынан кейін болды. Қарым-қатынас көп ұзамай қайта жаңартылды.
Nicaragua President Daniel Ortega said March 6, 2008 that the nation is breaking relations with Colombia "in solidarity with the Ecuadoran people", following the 2008 Andean diplomatic crisis. The relations were restored soon after.