Кіріспе

Француз офицері, инженер, физик және математик Этьен Луи Малус ('/ɛ//t//.//i//.//ɛ//n// /'/l//uː//.//i// //m//ə/'/l//uː//s/; е. tjɛn. лви-ма. lys; 23 шілде 1775 – 23 ақпан 1812) – француз офицері, инженер, физик және математик. Малус Парижде, Францияда дүниеге келген. Ол Наполеонның Мысырға жасаған экспедициясына (1798 – 1801) қатысты және Institut d'Égypte математика секциясының мүшесі болды. Малус 1810 жылы Ғылым академиясының мүшесі атанды. 1810 жылы Лондон Корольдік қоғамы оған Рамфорд медалін табыс етті. Оның математикалық еңбектері негізінен жарықты зерттеуге арналған. Ол Юлиус Плюккердің сызықтық геометриясымен тығыз байланысты сәулелік жүйелер деп аталатын геометриялық жүйелерді зерттеді. Ол Кристиан Гюйгенстің жарық теориясын тексеру үшін тәжірибелер жүргізіп, осы теорияны аналитикалық түрде қайта жазды. Оның жарықтың шағылысу арқылы поляризациялануын ашқандығы 1809 жылы, ал кристаллдардағы жарықтың қос сынуы туралы теориясы 1810 жылы жарияланды. Малус өзі анықтаған поляризация бұрышы мен шағылыстыратын материалдың сындыру көрсеткіші арасындағы байланысты табуға тырысты. Ол су үшін дұрыс қатынасты анықтағанмен, қолда бар материалдардың төмен сапасы салдарынан шыны үшін мұны істей алмады (сол кездегі көптеген шыны түрлерінің сындыру көрсеткіші шыны бетінен ішкі жағына қарай өзгеретін). 1815 жылға дейін сэр Дэвид Брюстер жоғары сапалы шынымен тәжірибе жасап, қазіргі Брюстер заңы деп белгілі заңды дұрыс тұжырымдай алмады. Бұл заңды кейіннен Огюстен Френель өзінің Френель теңдеулерінің ерекше жағдайы ретінде теориялық тұрғыдан түсіндірді. Малус, әдетте, Малус заңымен еске алынады, ол поляризаторды түсетін сәуле жолына орналастырғандағы нәтижелі қарқынды анықтайды. Лапластың ізбасары болғандықтан, оның Малус заңы туралы тұжырымы да, поляризация және қос сыну туралы бұрынғы еңбектері де жарықтың корпускулярлық теориясын қолдана отырып жасалды. Оның есімі Эйфель мұнарасына жазылған 72 есімнің бірі.

Поляризацияны ашу

1810 жылы Малус қос сыну теориясымен айналысып жүрген кезде, Люксембург сарайының терезелерінен шағылысқан күн сәулесін кварцтың қос сыну призмасы арқылы кездейсоқ түрде қарап көрді. Призма тік бұрыштармен айналғанда екі сәуленің кезекпен жоғалып кететініне, яғни шағылысқан жарық Исландия шпаты арқылы өткен сәулелердің қасиеттерін дәлме-дәл иеленгеніне таң қалды. Ол бұл құбылысты поляризация деп атады және оны жарық толқынының теориясымен түсіндіру мүмкін емес деп ойлады. Оның орнына, жарық бөлшектерінің полярлыққа ие екенін (магниттік полюстер сияқты) түсіндірді.

Таңдалған шығармалар

Ашық денелердің сындыру қабілетін өлшеу туралы еңбек. Paris Philomathic Society ғылымдарының жаңа бюлетені, 1 (1807), 77–81
Жаңа оптикалық құбылыстар туралы еңбек. Сол жерде, 2 (1811), 291–295
Оптика туралы трактат. Әртүрлі ғалымдардың ғылым институтына ұсынған еңбектері, 2 (1811), 214–302
Кристалдық заттардағы жарықтың қос сынуының теориясы. Сол жерде, 303–508.

Жұмыс

Малус үш өлшемді үздіксіз жарық сәулелері жүйесінің қасиеттерін математикалық тұрғыдан талдады. Ол күйдіргіш беттердің теңдеуін және Малус теоремасын тапты: нүктелік көзден шығарылған, содан кейін бетке шағылысқан жарық сәулелерінің бәрі бірдей бетке перпендикуляр болады, бірақ екінші рет сынғаннан кейін бұл қасиет сақталмайды. Егер перпендикуляр бет толқын фронтымен теңестірілсе, бұл нәтиженің бұрыс екені анық, бірақ Малус мұны түсінбеді, себебі ол Ньютонның жарық шығарылуы туралы теориясын қолдады. Малус теоремасы 1824 жылға дейін У. Р. Гамильтонмен дәлелденген жоқ.