Кіріспе

Американдық актер (1940 жылы туған)

Сэмюэл Аткинсон Уотерстон (15 қараша 1940 жылы туған) – американдық актер. Уотерстон театр, теледидар және кинодағы жұмыстарымен танымал. Ол көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде Primetime Emmy Award, Golden Globe Award және Screen Actors Guild Award, сондай-ақ Академия сыйлығына, Tony Award және BAFTA сыйлығына ұсынылған. Оның актерлік мансабы сахна мен экранда бес он жылдықтан астамды құрайды. 2010 жылы Уотерстон Голливудтың Даңқ аллеясында жұлдыз алды және 2012 жылы Америка театрларының Даңқ залына енгізілді. Уотерстон Париждегі Сорбонна университетінде және Американдық актерлер шеберханасында оқыды. Ол өзінің театрлық мансабын Нью-Йорк сахнасында Шекспирдің бірнеше қойылымдарында ойнаудан бастады. Уотерстон көптеген қойылымдарда ойнады, оның ішінде «Индиандар» (1969), «Катонсвилл тоғызының соты» (1970), «Қуыршақ үйі» (1975), «Гамлет» (1975), «Шарасыздыққа шара» (1977) және «Қайырымдылар» (1980) бар. Ол Бродвейде «Иллинойстағы Абе Линкольн» (1993) спектаклінде Авраам Линкольн рөлін сомдады, бұл рөлі үшін Tony Award сыйлығының «Үздік актер» номинациясына ие болды. Үлкен экранда Уотерстон «Ұлы Гэтсби» (1974) фильмінде Ник Карравей рөлін ойнады, бұл рөлі үшін «Алтын глобус» сыйлығының «Ең үздік қосалқы актер» номинациясына ие болды. Ол Роланд Жоффтың «Қойғын далалар» (1984) фильміндегі Сидней Шенберг рөлін сомдағаны үшін сыншылардың жоғары бағасын алды, бұл рөлі үшін «Үздік актер» номинациясына ұсынылды. Уотерстон Вуди Алленнің бірнеше фильмінде ойнады, оның ішінде «Интерьерлер» (1978), «Ханна және оның қарындастары» (1986), «Сентябрь» (1987) және «Қылмыстар мен бұзылыстар» (1989) фильмдері бар. Басқа да ерекше рөлдері: «Ранчо Делюкс» (1975), «Хопскотч» (1980), «Жұмақ есіктері» (1980), «Айға қараған адам» (1991), «Сериалды ана» (1994), «Никсон» (1995), «Мисс Слоан» (2016) және «Жыныстың негізі» (2018). Уотерстон NBC-нің «Заң мен тәртіп» (1994–2010, 2022–2024) қылмыстық сериалындағы Джек МакКой рөлін сомдауы арқасында танымал болды, бұл рөлі үшін ол Screen Actors Guild Award сыйлығына ие болды, сондай-ақ «Алтын глобус» және «Эмми» сыйлықтарына ұсынылды. Ол BBC-нің «Оппенгеймер» (1980) мини-сериалында Дж. Роберт Оппенгеймерді және «Линкольн» (1988) мини-сериалында Авраам Линкольнді сомдады. 2012 жылдан 2014 жылға дейін ол Аарон Соркиннің HBO драмалық сериалы «Жаңалықтар» сериалында Чарли Скиннер рөлін ойнады. Басқа да ерекше рөлдері: «Godless» (2017), «Grace and Frankie» (2015–2022) және «The Dropout» (2022) фильмдерінде.

Ерте өмір және білім

Сэм Уотерстон, төрт бауырдың үшіншісі, Массачусетс штатының Кембридж қаласында дүниеге келді. Оның бауырлары Роберта, Джордж және Эллен Уотерстон. Уотерстонның анасы Элис Такер (қызметтік аты Аткинсон) ағылшын тегінен шыққан пейзаж суретшісі және "Мейфлауэр" кемесімен келген жолаушылардың ұрпағы болған. Оның әкесі Джордж Чайчел Уотерстон семантик және тіл оқытушысы, ол Шотландиядан Англия арқылы АҚШ-қа эмиграциялаған. Уотерстон Гротон мектебін 1958 жылы бітірді. Ол 1962 жылы Йель колледжінде бакалавр дипломын алды.

1963-1973: Алғашқы рөлдері

Классикалық білім алған Уотерстонның сахнада ойнаған көптеген рөлдері бар. 1962 жылы ол Бродвейде Артур Копиттің «О, әке, кедей әке, әкемді шкафқа іліп қойдың, мен өзімді қатты қайғылы сезінемін» пьесасында Джонатан рөлін ойнады. Келесі жылы ол Делакорте театрында Уильям Шекспирдің «Қалай қаласаңдар» (1963) қойылымында Сильвиус рөлінде ойнады. Ол 1965 жылы «Норма Джинның пластикалық күмбезі» драмалық фильмінде алғаш рет киноға түсті. Ол «Бірінші ұйықтағанда, сыбызғы» (1966) пьесасында Дэвид және Питер Устиновтың «Ағаштың жартысында» (1967) Роберт рөлінде ойнап Бродвейге қайта оралды. 1969 жылдың 13 қазанында ол Брукс Аткинсон театрында Бродвейде Артур Копиттің «Үндістер» пьесасында ойнады. Пьесаны Джин Франкель қойды, ол Стейси Кичпен Буффало Билл, Ману Тупумен Отырған бұқа және Том Олдредж, Кевин Конвей, Чарльз Дёрнинг және Рауль Джулия сияқты актерлермен бірге ойнады. Бұл қойылым 96 рет көрсетілді, алғашқы көрсетімдері 16 болды. Осы кезеңде Уотерстон Дилберт Манннің «Фицвилли» (1967) романтикалық комедиясында Дик Ван Дайкпен және «Generation» (1969) комедиялық фильмінде қосалқы рөлдерде ойнады. Ол Шарлотта Рамплинг пен Роби Портермен бірге британдық романтикалық драмада басты рөлді ойнады. Ол Луис Бунюэльдің «Қырылушы періште» (1962) фильміне негізделген «Саудагерлік пил сүйегі» фильміндегі «Жабайылар» фильмінде ойнады. Уотерстон Джозеф Папптың қойған Уильям Шекспирдің «Көп нәрседен шу» (1972) пьесасында Бенедиктің рөлін сомдап, «Гамлет» (1975) пьесасында басты рөлді ойнады, ал біріншісі оған «Драмалық үстел» сыйлығын әкелді.

1974-1993: танымалдылыққа жету

Уотерстонның жазғы театр жұмыстарымен айналысқанының тарихы бар, ол көбінесе Лонг Уорф театры және Нью-Хейвендегі Йель репертуар театры сияқты сахналарда ойнаған. 1973 жылы Кэтрин Хепбернмен бірге "Шыны үй" телефильмінде аяқ киім сатушысының рөлін ойнады және осы рөлі үшін "Эмми" сыйлығына "Драмалық сериалдағы ең үздік қосалқы актер" номинациясын алды. 1974 жылы Роберт Редфорд, Миа Фарроу және Брюс Дернмен бірге "Ұлы Гэтсби" көркем фильмінде облигация сатушысы Ник Карравей рөлінде ойнады. Ол осы рөлі үшін екі "Алтын глобус" сыйлығына – "Ең үздік қосалқы актер" және "Жылдың жаңа жұлдызы" номинацияларына ие болды. Келесі жылы Уотерстон Джефф Бриджес, Элизабет Эшли және Гарри Дин Стэнтон қатысқан "Ранчо Делюкс" (1975) нео-вестерн комедиялық фильмінде ойнады. Сол жылы ол Zero Mostel, Винсент Прайс және Шелли Уинтерспен бірге канадтық триллер "Қорқынышқа саяхат" фильмінде ойнады. 1976 жылы ол Стокард Ченнингпен бірге "Татті кек алу" триллерінде ойнады. Келесі жылы ол британдық-американдық триллер "Каприкорн-1" фильмінде подполковник Питер Уиллис рөлін ойнады. Фильмде Эллиотт Гулд, Джеймс Бролин, О. Дж. Симпсон және Хал Холбруктер ойнады. 1977 жылы ол Уильям Шекспирдің "Мейірім үшін өлшем" пьесасын Делакорте театрында Мерил Стрип пен Джон Казалемен бірге қойды, онда ол Герцог Винченцио рөлін ойнады. Уотерстон Вуди Алленмен алғаш рет "Интерьерлер" (1978) драмасында Майк рөлінде ойнады, онда Дайан Китон, Джеральдин Пейдж, Морин Степлтон және Э. Г. Маршалл да ойнады. Бұл фильм Алленнің комедиялық жанрынан кетуі болды және сыншылардың жоғары бағасын алды, сондай-ақ бес "Оскар" сыйлығына ұсынылды. 1980 жылы ол Бродвейдегі Брукс Аткинсон театрында Гленн Клоуз, Мэри Бет Херт және Саймон Джонспен бірге "Бенефакторлар" фильмінде ойнады. Сондай-ақ 1980 жылы ол "Жаннат қақпасы" фильмінде ескі батыр Франк Кантонды және "Оппенгеймер" (1980) мини-сериалында теориялық физик Дж. Роберт Оппенгеймерді бейнеледі, бұл рөлі үшін ол "BAFTA" сыйлығына "Телевизиялық сериалдағы ең үздік актер" және "Алтын глобус" сыйлығына "Мини-сериалдағы немесе телефильмдегі ең үздік актер" номинацияларын алды. Уотерстон Вуди Алленмен қайта жұмыстасты, ол "Ханна және оның қарындастары" (1986) фильмінде Дианна Вист пен Миа Фарроуға ғашық болатын Дэвидті, "Қыркүйек" (1987) фильмінде Питерді және "Қылмыс және жаза" (1989) фильмінде көзі нашарлап бара жатқан раввин Бенді ойнады. Ол сондай-ақ Резе Уизерспунның кинодағы дебюттік рөлі бар "Айдағы адам" (1991) жасөспірімдер фильмінде, Джон Уотерстің сатирикалық қара комедиялық фильмі "Сериалды ана" (1994) және "Линкольн" (1988) мини-сериалында президент Авраам Линкольн рөлін ойнады. Уотерстон 1990 жылы Кен Бернстің "Азамат соғысы" деректі мини-сериалында Линкольннің дауысын берді. 1993 жылы ол сахнада "Иллинойстағы Эби Линкольн" рөлін ойнады және осы рөлі үшін "Тони", "Драмалық үстел" және "Сыртқы сыншылар шеңбері" сыйлықтарына ұсынылды.

1994-2010: Заң және тәртіп және танымалдық

1994 жылы Уотерстон Дик Вольф жасаған NBC телехикаясы "Заң мен тәртіп" сериалының бесінші маусымында аудандық прокурордың орынбасары Джек Маккой рөлін ойнады. Ол Джон Джеймс "Джек" МакКой рөлін сомдады, ол кейін Манхэттен округінің прокуроры болды және 2010 жылы сериал аяқталғанда осы рөлді ойнады. Осы рөл оған драмалық сериалдағы ер адамның көрнекті рөлі үшін Screen Actors Guild сыйлығын, сондай-ақ бірнеше Emmy және Golden Globe номинацияларын әкелді. Шоу тоқтатылғаннан кейін Уотерстон 16 маусым бойы рөлін қайталап, ең ұзақ қызмет еткен екінші актер болды (С. Эпата Меркерсоннан кейін). Ол басқа да қылмыстық шоуларда да Маккой рөлінде эпизодтық түсірілімдерде пайда болды, мысалы: "Кісі өлтіру: Көшедегі өмір" (1997, 99), "Қуғын-сүргін: Заң мен тәртіп туралы фильм" (1998), сондай-ақ "Заң мен тәртіп: Арнайы құрбандар бөлімі" (2000, 07, 10, 18) және "Заң мен тәртіп: Сот отырысы" (2005) сияқты туынды сериалдарда. Нью-Йорктегі телесериалдың табысының арқасында Уотерстон және оның ұзақ жылдар бойы серігі болған Джерри Орбах New York Landmarks Conservancy ұйымы тарапынан "Тұрақты ескерткіштер" деп жарияланды. Уотерстон "Jeopardy!" ойынына екі рет қатысты. Ол 1995 жылы "Saturday Night Live" бағдарламасының бір эпизодында өзін-өзі пароди жасап, қарттарды роботтардың шабуылынан қорғауға арналған "Old Glory Insurance" компаниясының артықшылықтарын мадақтады. Осы кезеңде ол Оливер Стоунның "Никсон" (1995) саяси драмасында Ричард Хелмстің рөлін ойнады, бірақ оның түсірілген көрінелері ақырында кесілді және фильмнің режиссерлік нұсқасында сақталды. Келесі жылы ол Жан Мороның қатысуымен "Иегер" (1996) фильмі үшін Merchant Ivory тобымен қайта жұмыстасты. Ол Чарли Шин мен Дональд Сазерлендтің қатысуымен түсірілген "Көлденең қастандық" триллерінде Америка Құрама Штаттарының ойдан шығарылған президенті рөлін ойнады. Ол Кейт Хадсон мен Наоми Уоттстың ойнаған "Ле Диворс" (2003) фильмінде үшінші Merchant Ivory фильмінде түсті. Уотерстон 2008 жылы "Шекспир паркінде" қойылған "Гамлет" спектаклінде Полоний рөлінде ойнады. Оның өнері "The New York Times" газетінде жағымды бағаланды. 2009 жылдың 12 ақпанында Уотерстон Нью-Йорк қаласындағы Риверсайд шіркеуінде Эрл Робинсонның "Жалғыздық пойыз: актерлер, халық әншілері, хорлар және оркестр үшін музыкалық аңыз" атты туындысында Авраам Линкольн рөлін сомдады. Концерт Линкольннің 200 жылдығын мерекелеу үшін өткізілді.

2011 жылдан қазіргі уақытқа дейін: Белгілі актер

Уотерстон бірнеше басқа да жоғары деңгейдегі теледидар рөлдеріне ие болды, соның ішінде Арон Соркиннің HBO сериалы «The Newsroom» да кабелдік жаңалықтар президенті Чарли Скиннер рөліндегі ойнауы. Уотерстон Джефф Дэниелс, Эмили Мортимер, Дев Пател, Оливия Мунн және Джейн Фондамен бірге түсті. Сериал 2012 жылдан 2014 жылға дейін көрсетілді. 2015 жылы Уотерстон Майкл Грайфтың режиссерлігімен «Шекспир паркінде» қойылған «Темпест» пьесасында Просперо рөлін ойнады. 2015 жылы Уотерстон Netflix сериалы «Грейс және Фрэнки» актерлік құрамына қосылып, Мартин Шин, Джейн Фонда және Лили Томлинмен бірге ойнады. «New York Daily News» газетіне берген сұхбатында Уотерстон Томлин мен Фонданың басқа актерлерге қарағанда жоғары жалақы талап етуін қолдады, «Оларды алдап отыр деп ойлаймын» деді. Оның Сол кейіпкері шоудың барлық жеті маусымында пайда болды, ол 2022 жылы аяқталды. 2017 жылы ол Джефф Дэниелс пен Мишель Докерримен бірге Netflix батыс сериалы «Godless» та маршал Джон Кук рөлін ойнады. Уотерстон Джессика Честейннің қатысуымен түсірілген саяси триллер «Мисс Слоан» фильмінде Джордж Дюпонт рөлін, ал Фелисити Джонстың Рут Бадер Гинсбург рөлін сомдаған «Секс негізінде» атты тарихи драмада Эрвин Грисвольд рөлін ойнады. 2021 жылы Уотерстон «Заң мен тәртіп» сериалының жаңа эпизодтарында округ прокуроры Джек Маккой рөлін қайта ойнады. Ол шоуды насихаттау үшін Стивен Колбертпен бірге кешкі шоуға қатысты. 2022 жылы ол Аманда Сейфридтің Элизабет Холмс рөліндегі «The Dropout» Hulu сериалында Джордж Шульц рөлін ойнады. 2024 жылдың 2 ақпанында Уотерсонның 20 маусымнан кейін «Заң мен тәртіп» сериалынан кететіні және оның 400-ден астам эпизодта ойнаған танымал Джек Маккой рөлінің орнына Тони Голдуин сомдайтын жаңа прокурор келетіні хабарланды.

Неке және отбасы

1964 жылы Уотерстон Барбара Джонсқа тұрмысқа шықты. 1975 жылы ажырасқанға дейін олардың актер Джеймс Уотерстон есімді бір ұлы болды. 1976 жылы Уотерстон бұрынғы модель Линн Луиза Вудраффқа үйленді. Олардың үш баласы бар: актриса Кэтрин Уотерстон, актриса Элизабет Уотерстон және ұлдары Грэм.

Белсенділік

Уотерстон – «Осеана» АҚ басқарма мүшесі. Уотерстон 2012 жылы Джонс Хопкинс Блумберг халық денсаулығы мектебінен әлемдегі босқындарды ұзақ жылдар бойы қолдағандығы үшін Гудермоут гуманитарлық сыйлығын алды. Уотерстон Марк Моррис би тобының жақын досы және жанкүйері, сондай-ақ 2007 жылдың 16 тамызында PBS телеарнасының «Линкольн орталығынан тікелей эфирде» бағдарламасында Моцарт билерінің теледидарлық көрсетілімін жүргізді. Уотерстон – епископалдық дін өкілі.

Саяси көзқарастары

Ол 2008 жылғы президенттік сайлауда партиялық емес немесе екі партиялық үміткерді тіркеуге тырысқан Unity08 қозғалысының өкілі болды. Уотерстон 2007 жылы 1964 жылы Линдон Б. Джонсонның "Дейзи" сайлау ролігі эфирге түскеннен кейін наразылық білдіріп партиядан шыққанға дейін демократ болғанын айтты. Дегенмен, ол 2012 жылы демократ президент Барак Обаманың қайта сайлануын қолдады. 2016 жылға қарай Уотерстон демократиялық партияға қайта тіркелді. 2019 жылдың 18 қазанында Уотерстон, "Грейс және Фрэнки" сериалындағы әріптесі Джейн Фондамен бірге Вашингтондағы АҚШ Капитолийі жанында климаттық өзгерістерге қатысты Трамп әкімшілігінің саясатына қарсы наразылық акциясы кезінде ұсталды.

Марапаттар мен құрметтер

Уотерстон "Қойғын алаңдары" (1984) фильміндегі рөлі үшін "Оскар" сыйлығының "Ең үздік актер" номинациясын алды, бірақ "Амадей" (1984) фильміндегі рөлі үшін Ф. Мюррей Абрахамнан жеңілді. Уотерстон сондай-ақ "I'll Fly Away" сериалы үшін үш рет Primetime Emmy Award сыйлығына және екі рет Golden Globe Award номинациясын алды, 1994 жылы Golden Globe сыйлығын жеңіп алды. Ол 1994 жылы Эби Линкольнның Иллинойстағы Бродвейдегі қайта қойылымындағы рөлі үшін "Тони" сыйлығының "Ойындағы ең үздік актер" номинациясын алды. "Заң мен тәртіп" сериалындағы Джек МакКой рөлін сомдағаны үшін Уотерстон үш рет Primetime Emmy Award сыйлығына және бір рет Golden Globe Award номинациясын алды; сонымен қатар, ол "Заң мен тәртіп" сериалындағы жұмысы үшін 11 рет Screen Actors Guild Award сыйлығына ұсынылды, 1999 жылы драмалық сериалдағы ең үздік ер адам актер рөлі үшін Screen Actors Guild Award сыйлығын жеңіп алды. 2003 жылы Уотерстон Линкольн форумының Ричард Нельсонның қазіргі жетістіктері үшін сыйлығын алды. AllMovie тарихшысы Хал Эриксон Уотерстонды "тыныш харизматикалық, мінсіз берік өнер көрсетулерімен адал жанкүйерлерді өсірген" деп сипаттады. 2010 жылдың 7 қаңтарында Уотерстон Голливудтың Даңқ аллеясында 2397-ші жұлдызды алды. 2012 жылы ол Америка театр залының мүшесі болып сайланды.