Эрик Померанский: Король Кальмарской унии

Кіріспе

Норвегия, Дания және Швеция патшасы (1381/1382–1459), кейін Померания герцогы.

Помераниялық Эрик (поляк тілінде: Eryk Pomorski; 1381/1382 – 24 қыркүйек 1459) 1396 жылдан 1439 жылға дейін Кальмар одағын басқарды. Ол бастапқыда 1412 жылы қайтыс болған әйелі Маргарет I-мен бірге билік етті. Эрик Норвегия королі ретінде Эрик III (1389–1442), Дания королі ретінде Эрик VII (1396–1439) және Швеция королі ретінде Эрик XIII (1396–1434, 1436–1439) деп танылады. Эрик ақырында одақтың үш патшалығынан да қуылды, бірақ 1449 жылы Померания герцогтігінің бір бөлігін мұраға алды және 1459 жылы қайтыс болғанға дейін герцог ретінде билік етті. Оның Помераниялық атауы Скандинавияға жатпайтынын көрсету үшін қолданылған қарапайым есім болды.

Мұрагерлік тарихы

Эрик 1381 немесе 1382 жылы Польшаның Дарово қаласында (бұрынғы Рюгенвальде) дүниеге келген. Богислав деген атпен туған Эрик, Померания герцогы VII Вартислав пен Мекленбург-Швериннің Мариясының ұлы болған. Дания, Норвегия және Швеция патшалықтарын басқарған Маргарет I өзінің мемлекетінің біртұтас және бейбіт болуын қалап, өліміне байланысты шаралар қабылдады. Ол мұрагері және ізбасары ретінде әпкесі Ингеборгтың (шамамен 1365 – шамамен 1402 жылдары) немересі Богиславты таңдады. 1389 жылы Богислав Данияға Маргарет патшайымның тәрбиесіне алынды. Оның аты скандинавиялық дыбысы бар Эрик деп өзгертілді. 1389 жылдың 8 қыркүйегінде ол Тронхеймдегі Тингте Норвегия королі деп жарияланды. 1392 жылы Ослода Норвегия королі болып таж киген болуы мүмкін, бірақ бұл мәселе даулы. Эриктің әкесі Вартислав 1394 жылдың қарашасы мен 1395 жылдың 23 ақпаны аралығында қайтыс болды. Вартислав қайтыс болғаннан кейін, оның барлық тәждері мұрагер ретінде Эрикке тиді. 1396 жылы ол Данияда, содан кейін Швецияда патша болып жарияланды. 1397 жылдың 17 маусымында ол Кальмар соборында үш скандинавиялық елдің патшасы болып таж киді. Осымен бірге, Кальмар одағы (Kalmarunionen) деп белгілі болған одақтың құрылғанын жариялайтын одақ шартының жобасы жасалды. Алайда, Маргарет патшайым 1412 жылы қайтыс болғанға дейін үш патшалықтың де-факто билеушісі болып қала берді.

Неке

1402 жылы королева Маргарет Англия королі Генрих IV-пен Англия корольдігі мен Солтүстік елдер одағы арасында одақ құру мүмкіндігі туралы келіссөздер жүргізді. Ұсыныс қос тойға қатысты болды, яғни Эрик патша Генрих патшаның екінші қызы Филиппа Англиялыққа, ал Генрих патшаның ұлы, Уэльс принці және болашақ король Генрих V, Эрик патшаның қарындасы Екатерина Помераниялыққа (шамамен 1390–1426 жылдары) үйленбек болды. Қос той өтпеді, бірақ король Эриктің Филиппа Англиялыққа үйленуі сәтті келісілді. 1406 жылдың 26 қазанында ол Лундта 12 жасар Филиппаға үйленді. Бұл той Англиямен тек қорғаныс одағын құрумен бірге өтті. Филиппа 1430 жылы қайтыс болғаннан кейін, король Эрик оның орнына бұрынғы қызметшісі Сесилияны алды, ол оның патшалық сүйіктісіне, кейіннен морганаттық әйеліне айналды. Бұл қарым-қатынас көпке таралған жанжалға айналды және патша кеңесінің корольге қатысты ресми шағымдарында еске алынды.

Билік

Патшалық құрған алғашқы кезеңінде король Эрик 1417 жылы Копенгагенді патшалық иелігіне айналдырып, осылайша оның Данияның астанасы мәртебесін қамтамасыз етті. Ол сондай-ақ Роскилде епискобынан Копенгаген қамалының құқығын тартып алды, содан кейін қамал оның иелігіне өтті. Заманагөй деректерге қарағанда, король Эрик ақылды, көреген, күшті және қатаң мінезді болған. 1420 жылдардағы үлкен Еуропалық саяхаты оның әлемдік саяхатшы, сүйкімді және жақсы сөйлейтін адам екенін көрсетті. Керісінше, оның ашушаңдығы, дипломатиялық қабілетсіздігі және өрескелдігі, тіпті елікке ұқсас жағдайы болған сияқты. Кейіннен папа Пий II король Эрик туралы: "Денесі әдемі, шашы қызғылт сары, беті қызғылт, мойны ұзын және тар, жалғыз өзі, көмексіз және шұңқырға тиіспей, атқа секіріп, барлық әйелдер оған қызығушылық танытты, әсіресе императрица, махаббатқа деген құштарлық сезімімен" деп сипаттаған. 1423 жылдан 1425 жылдың мамырына дейін король Эрик Иерусалимге қажылық сапар жасады. Ол жерге келгеннен кейін, Францискандық Кустос оны Киелі қабірдің рыцары атағымен марапаттады, содан кейін ол өзінің дін қызметкерлерін, соның ішінде Иван Анц Франкопанды да рыцарь атады. Оның болмаған кезінде королева Филиппа Копенгагеннен үш патшалықтың регенті ретінде қызмет етті. Король Эриктың жеке билігінің көп бөлігі Шауенбург және Холштейн графтарымен ұзаққа созылған қақтығыстан зардап шекті. Ол королева Маргарет жеңіп алған Оңтүстік Ютландияны (Шлезвиг) қайтаруға тырысты, бірақ келіссөздердің орнына соғыс саясатын таңдады. Нәтижесінде, соғыс жеңіссіз аяқталып қана қоймай, ол бұрыннан бағындырған Оңтүстік Ютландия аймақтарын да жоғалтты. Осы соғыста ол зор күш-жігер мен табандылық танытты, бірақ сонымен қатар шеберліксіздік танытты. 1424 жылы Германия королі Зигмундтың Эрикті Оңтүстік Ютландияның заңды билеушісі деп тану туралы шешімі Холштейндер тарапынан назарсыз қалды. Ұзақ соғыс Дания экономикасына және солтүстіктің бірлігіне де ауыр соққы берді. Мүмкін, король Эриктың ең маңызды әрекеті 1429 жылы Саунд-Дюесін (Øresundtolden) енгізуі болды, ол 1857 жылға дейін сақталды. Ол Балтық теңізіне кіргісі келетін немесе одан шығатын барлық кемелердің Саунд арқылы төлем жасауынан тұрды. Өз талаптарын күшейту үшін король Эрик 1400 жылдардың басында Саундтың ең тар жерінде Кроген атты қуатты бекініс салды. Бұл Саунд арқылы барлық кеме қатынасын бақылауға мүмкіндік берді, соның нәтижесінде оның патшалығы үшін үлкен және тұрақты кіріс көзі болды, осылайша елді салыстырмалы түрде бай етті. 1430 жылдары корольдің саясаты күйреуге бет бұрды. 1434 жылы Швеция шаруалары мен кеншілері ұлттық және әлеуметтік көтеріліс бастады, оны швед дворяндары корольдің билігін әлсірету үшін көп ұзамай пайдаланды. Энгельбрект көтерілісі (1434-1436 жж.) швед дворяны Энгельбрект Энгельбректссон (1390-1436 жж.) басшылығымен жүзеге асты. Шведтер Ханза одағымен соғысқа ұшырады (1426-35), бұл саудаға әсер етіп, Шлезвиг, Холштейн, Мекленбург және Помераниямен шведтік экспортты бұзды. Көтеріліс Кальмар одағының бірлігін әлсіретті, нәтижесінде Дания әскерлері Швециядан уақытша шығарылды. Норвегияда 1436 жылы Амунд Сигюрдзон Болт (1400-1465) басшылығымен келесі көтеріліс болды. Бұл Осло және Акершюс қамалының қоршауына әкелді, бірақ атысты тоқтатумен аяқталды. 1438 жылы Шығыс Норвегияда Галлвард Гратоп басшылығымен жаңа көтеріліс болды, бірақ бұл көтеріліс те басылды. Король Эрик Холштейндер мен Ганза лигасының талаптарына мойынсұнуға мәжбүр болды. 1435 жылдың сәуір айында ол Ганза одағы және Холштейнмен Вордингборг бейбіт шартын жасады. Бейбіт келісім шарттарына сәйкес Ганза қалалары Саунд-Дюесінен босатылды, ал Шлезвиг герцогтігі Холштейн графына берілді.

During the early period of his reign, King Eric made Copenhagen a royal possession in 1417, thereby assuring its status as the capital of Denmark. He also usurped the rights of Copenhagen Castle from the Bishop of Roskilde, and from then on, the castle was occupied by him. From contemporary sources, King Eric appears as intelligent, visionary, energetic, and a firm character. That he was also a charming and well spoken man of the world was shown by his great European tour of the 1420s. Negatively, he seems to have had a hot temper, a lack of diplomatic sense, and an obstinacy that bordered on mulishness. King Eric was described by the future Pope Pius II as having "a beautiful body, reddish yellow hair, a ruddy face, and a long narrow neck alone, without assistance, and without touching the stirrups, he jumped upon a horse, and all women were drawn to him, especially the Empress, in a feeling of longing for love". From 1423 until May 1425, King Eric went on a pilgrimage to Jerusalem. After arriving there, he was dubbed Knight of the Holy Sepulchre by the Franciscan Custos of the Holy Land, and subsequently himself dubbed his pilgrim fellows, among them, Ivan Anz Frankopan. During his absence, Queen Philippa served as regent of the three kingdoms from Copenhagen. Almost the whole of King Eric's sole rule was affected by his long standing conflict with the Counts of Schauenburg and Holstein. He tried to regain South Jutland (Schleswig) which Queen Margaret had been winning, but he chose a policy of warfare instead of negotiations. The result was a devastating war that not only ended without conquests, but also led to the loss of the South Jutlandic areas that he had already obtained. During this war, he showed much energy and steadiness, but also a remarkable lack of adroitness. In 1424, a verdict of the Holy Roman Empire by Sigismund, King of Germany, recognising Eric as the legal ruler of South Jutland, was ignored by the Holsteiners. The long war was a strain on the Danish economy as well as on the unity of the north. Perhaps King Eric's most far ranging act was the introduction of the Sound Dues (Øresundtolden) in 1429, which was to last until 1857. It consisted of the payment of sound dues by all ships wishing to enter or leave the Baltic Sea passing through the Sound. To help enforce his demands, King Eric built Krogen, a powerful fortress at the narrowest point in the Sound, in the early 1400s. This resulted in the control of all navigation through the Sound, and thus secured a large stable income for his kingdom that made it relatively rich,

During the 1430s, the policy of the King fell apart. In 1434, the farmers and mine workers of Sweden began a national and social rebellion which was soon used by the Swedish nobility in order to weaken the power of the King. The Engelbrekt rebellion (1434–1436) was led by Swedish nobleman Engelbrekt Engelbrektsson (c. 1390 – 4 May 1436). The Swedes had been affected by the war with the Hanseatic League (1426–35) which affected trade and disturbed Swedish exports with Schleswig, Holstein, Mecklenburg, and Pomerania. The rebellion caused erosion within the unity of the Kalmar Union, leading to the temporary expulsion of Danish forces from Sweden. In Norway, a subsequent rebellion in 1436 was led by Amund Sigurdsson Bolt (1400–1465). It resulted in a siege of Oslo and Akershus Castle but ended in a ceasefire. In 1438 a new rebellion led by Hallvard Graatop errupted, in Eastern Norway, but this rebellion was also put down. King Eric had to yield to the demands of both the Holsteiners and the Hanseatic League. In April 1435, he signed the peace of Vordingborg with the Hanseatic League and Holstein. Under the terms of the peace agreement, Hanseatic cities were excepted from the Sound Dues and the Duchy of Schleswig was ceded to the count of Holstein.

Төңкеріс

Дания ақсүйектері оның билігіне қарсы шығып, Данияның келесі патшасы ретінде Померания герцогы Богислав IX-ты таңдауды бекітуден бас тартқанда, король Эрик Даниядан кетіп, Готландтағы Висборг қамалында тұрақты түрде қоныстанды. Бұл 1439 жылы Дания мен Швецияның Ұлттық Кеңестерінің мемлекеттік төңкеріс арқылы оны тақтан түсіруіне әкелді. 1440 жылы король Эриктің орнын оның жүрегі туысы Бавариялық Кристофер басты. Бастапқыда Норвегиялық Риксрад оған адал болды және оның Норвегияның патшасы болып қалуын қалады. 1439 жылдың қыркүйегінде Эрик Сигурд Йонссонға корольдің атынан Норвегияны билеуге тиіс дротсет атағын берді. Бірақ король Готландта оқшауланғандықтан, норвегиялық ақсүйектер де 1440 жылы Эрикті төңкеріс арқылы тақтан түсіруге мәжбүр болды, ол 1442 жылы Сигурд Йонссон дротсет қызметінен кеткенде және Кристофер патша сайланғанда ресми түрде тақтан түсірілді. 1448 жылы король Кристофер қайтыс болғаннан кейін, келесі монарх Эриктің туысы, Ольденбургтік Кристиан (Эриктің бұрынғы қарсыласы, граф Теодорих Ольденбургтің ұлы) болды, ол Дания тағына мұрагер болды, ал Карл VIII Швеция тағына мұрагер болды. Норвегия тағы үшін Карл мен Кристиан арасында бәсекелестік туды. 1450 жылы Карл Норвегия тағын король Кристианның пайдасына босатуға мәжбүр болды.

Померания герцогы

Он жыл бойы Эрик Готландта өмір сүрді, онда ол Балтық теңізіндегі саудаға қарсы күресті. 1449 жылдан 1459 жылға дейін Эрик IX Богиславтың орнын басып, Померания герцогы болды және Померания-Рюгенвальде, Померания герцогтығының шағын бөлігімен (поляк тілінде: Księstwo Słupskie) "Эрик I" атымен билік жүргізді. Ол 1459 жылы Дарлово қамалында (неміс тілінде: Schloss Rügenwalde) қайтыс болды және Помераниядағы Дарлово қаласындағы Әулие Мария шіркеуіне жерленді. Киль қаласының бургомистрі Дания королі Кристиан III-ке Эрик Солтүстік-Батыс жолын зерттеу үшін Дидрик Пиннинг пен Ханс Потхорсттың бірлескен экспедициясын ұйымдастырғанын хабарлады. Олардың Эрик қайтыс болғаннан кейінгі саяқаты Гренландияға жеткен және эскимостармен шайқасқан деген әңгіме бар.

Атаулары мен стильдері

Эриктің толық атағы: "Дания, Швеция және Норвегия патшасы, вендтер мен готтардың билеушісі, Померания герцогы".