Кіріспе

Шығыс Пруссиядағы бұрынғы неміс ескерткіші

Танненберг ескерткіші (Tannenberg Nationaldenkmal, 1935 жылдан: Reichsehrenmal Tannenberg)

1934 жылы Рейхспрезидент Гинденбург қайтыс болғанда, оның және 1921 жылы қайтыс болған әйелінің мәйіті, оның Ханновердегі отбасылық жерлеу орнында жерленуіне қарамастан, осы жерге қойылды. Адольф Гитлер ескерткішті қайта жобалауға және оны "Рейхсхернмал Танненберг" деп атауға бұйрық берді. 1945 жылы Қызыл Армия жақындағанда, неміс әскерлері Гинденбургтің қалдықтарын алып шығып, маңызды құрылымдардың бір бөлігін қиратты. 1949 жылы польша билігі бұл орынды толығымен бұзды, сондықтан онда қалған іздер өте аз болды.

Тұжырымдама және жобалау

Ескерткіш ағылшын-француздық беймәлім сарбаз тұжырымдамасын қабылдады. Осы арқылы архитекторлар солдаттардың жаппай қабірлері орналасқан "Тотенбург" (Өлілердің бекінісі) идеясын болжады. Бұл идеология 1920-1930 жылдар аралығында Германияда талқыланды. Архитекторлар мемориалды жаңа ұлттық "өлгендер қауымдастығы" ретінде көріп, жобаға Шығыс майданынан табылған 20 белгісіз неміс сарбазының жерленуін енгізді. Ескерткіш Тевтон орденінің қамалдарынан үлгі алынған нұсқада, көрнекті жерге салынды. Монументтің төбеде орналасуы, жерді табиғаттың өзі қалыптастырғандай көріну үшін жасалған масштабты топырақ жұмыстарымен және ландшафттық жобалаумен күшейтілді. Бұл дизайн дәуірдегі архитекторлар мен құрылысшылардың басқа да жобаларына әсер етті.

Ашылу және бағыштау

1927 жылы 18 қыркүйекте жаңадан аяқталған ескерткіштің ашылу салтанатына мыңдаған адам жиналды. 80 жастағы Гинденбург император тағайындаған (кейін тақтан бас тарған) Мазур полкінің бас полковнигінің формасын киген еді. Оның сөйлеген сөзі жоғары ұлтшылдыққа толы деп бағаланды және Веймар Республикасының дәуіріне сай келді, бірақ Германиядан тыс елдерде жақсы қабылдамады, себебі ол Германияның соғысқа жауапкершілігін мойындамады. Кейіннен нацистік режим осы сөздің бір бөлігін қола тақтаға қашап, ескерткіштің бірінен бір мұнарасына орнатты. 1914 жылғы шайқаста қаза болған және ескерткіште жерленген 20 белгісіз неміс сарбазы мен Гинденбургке құрмет көрсету үшін он шақырымнан астам созылған, императорлық форма киген ардагерлер қатары жиналды.

Қонақ үй

Архитекторлар сондай-ақ жақын жерде дәстүрлі Шығыс Пруссия стиліндегі қонақ үй салды. Бастапқыда келушілер саны күтілгендей болмады, бірақ нацистік кезеңде қонақ үйге қосымша бөлмелер қажет болды.

Нацистік дәуір

1933 жылдың тамызында Германия үкіметі сол шайқастың жылдығын еске алу үшін ескерткіште кең ауқымды салтанат өткізді. Польша дәлізі арқылы 1500 автомобиль өтті. Шараға Адольф Гитлер, Герман Геринг, Франц фон Папен және Шығыс Пруссияның гаулейтері Эрих Кох қатысты. Бір жыл өткен соң, Пауль фон Гинденбургтің қайтысымен ескерткіш тағы да назарға ілікті. Гинденбург қарапайым қызмет өткізіп, әйелінің (1921 жылы қайтыс болған) қабіріне жақын, Хановерде жерленуді өтінген. Бірақ Гитлер бұл мүмкіндікті үгіт-насихат үшін пайдаланып, Альберт Шпеерге сол күнді ерекше әсерлі етуді тапсырды. Бұл оқиға, қайтыс болған президенттің түннің қараңғысында, Гинденбургтің Шығыс Пруссиядағы Нейдек имениесінен қарулы атпен тасымалдаумен басталды. Жаяу әскер мен атты әскердің сүйемелдеуімен, шамдармен жарықтандырылған жолмен процессия Хогенштейнге бет алды.

Мемориалды жаңғырту

Гинденбургті жерлегеннен кейін мемориал қайтадан ұлттық қасиетті орынға айналды. Салтанатты атмосфераны күшейту үшін Рейх үкіметі Берлиндегі Крюгер сәулет фирмасын тағы да шақырды және бұрынғыдай Стоунхенджбен салыстырып, кіреберіс үстіне алып тас (символикалық түрде Кенигсбергтен) орналастырды, оған фельдмаршалдың аты жазылды. Бұл тас соншалықты ауыр болғандықтан, оны тасымалдау үшін теміржол көпірлерін күшейту қажет болды. Қабірдің екі жағына екі алып тас сарбаз қойылды (қорғап тұрғандай). Жеңімпаздың Шығыс Пруссиялық Фридрих Багдонс жасаған порфир мүсіні қабір үстіндегі Құрмет залында орналасты. Аумақтың шөбі таспен алмастырылды, ал мемориалдың төңірегіне Шығыс Пруссиядағы неміс халқының тарихы бейнеленген композициялар қойылды.

Жаңа күмбез

Гинденбург 1934 жылғы 7 тамызда ескерткіштің орталық ауласында немесе "плазада" жерленді. 1935 жылғы 2 қазанда, Гинденбургтің туған күніне орай, президенттің қола табыты жаңа, сұмдық бөлмеге көшірілді, онда оған Ханновердегі отбасылық жер телімінен көшірілген әйелі Гертруд қосылды. 1935 жылдың күзінде аяқталған жаңа крипта оңтүстік мұнараның тіке төменінен орналасқан. Криптаға кіру үшін Гинденбург пен 1914 жылғы шайқастағы 20 белгісіз неміс сарбазы уақытша қайтадан жерден шығарылды, ал алаңның деңгейі 8 футқа (2 метрге) төмендетілді, оны барлық жағынан тас баспалдақтармен қоршады. Белгісіз сарбаздар жақын шіркеулерге қайта жерленді. Крюгер ағайындылары жобалаған және Пол Брониш қашап жасаған Гинденбургтің криптінің кіреберісінде 120 тоннадан астам Кенигсберг гранитінен ойылған екі он төрт фут биіктіктегі "Мәңгілік күзетші" (Ewige Wache) мүсіндері орналасқан. Мавзолейде әсерлі күмбезді төбе болды.