Кіріспе

Қазіргі Оңтүстік Африкадағы Кейп колониясының жазба тарихы 1488 жылы португалдық теңізші Бартоломеу Диастың Жақсы Үміт мүйісін айналып өткен алғашқы заманауи еуропалық болған сәтінен басталады. 1497 жылы Васко да Гама Үндістанға жол тартқанда Оңтүстік Африканың барлық жағалауын кезіп өтіп, 8 күнге Сент-Хелена шығанағында тоқтады және аймақтың толыққанды сипаттамасын жасады. Азияның байлықтарына қызығушылық танытқан португалдар Кейп колониясында тұрақты қоныс құрмады. Дегенмен, Голландияның Шығыс Индия компаниясы (VOC) бұл аймақты кемелердің сумен және жабдықталуымен қамтамасыз ететін орын ретінде пайдаланды.

Экономика

Кейп колониясының экономикасының екі негізгі тірегі оның тарихының басым бөлігінде кеме қатынасы және ауыл шаруашылығы болды. Оның стратегиялық орналасуының арқасында, 1869 жылы Суэц каналы ашылғанға дейін Еуропа мен Азия арасында саяхаттайтын дерлік барлық кемелер колонияның астанасы Кейптауда тоқтаған. Бұл кемелерді таза сумен, жаңа өнімдермен, жеміс-жидектермен және шараппен қамтамасыз ету колонияның артық өнімдері үшін өте кең нарық құрды.

Қосымша кеңейту

Кейп колониялары Кейптаундағы базасының солтүстігінде және шығысында Хойхойлардың барлық жерлерін біртіндеп иеленді. Соғыста қаза тапқандардан басқа, 1713 және 1755 жылдары шешек індеттері Хойхой тайпаларының көп бөлігін күйретуге әкелді. Аз ғана тайпалар өз тәуелсіздігін сақтап қалды, ал көпшілігі отаршылардың малшылары болып жұмыс істеді. Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы 1787 жылы қалған көшпелі Хойхойларға белгілі бір шектеулер салатын заң қабылдады. Бұл заңның тікелей салдары Хойхойларды шаруаларға одан да тәуелді ету немесе оларды отарлық шекарадан солтүстікке көшіруге мәжбүрлеу болды. Соңғысын таңдағандар Ниувельд және Снеуберг тауларынан Оранж өзеніне дейінгі жазықтарда тұратын Сан халқының бұрынғы қарсыластарының озбырлығына тап болды.

Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясымен қақтығыстар

Жергілікті тұрғындардың қарымталығы да, Кару немесе Вельд аймағында егіншілікті тиімді етуге жасалған күрес те, голландтық Шығыс Үндістан компаниясының тары және зұлым саясаты отаршылардың жетістіктерін тежемеді. Компания колонияның ашық көші-қон саясатын тоқтатты, сауданы монополиялады, әкімшілік, заң шығару және сот билігін бір органға біріктірді, фермерлерге қандай дақыл өсіру керектігін айтты, әрбір фермердің өнімінің үлкен бөлігін талап етті және оларды мазалады. Бұл өнеркәсіп пен кәсіпкерліктің одан әрі дамуына кедергі келтірді. Осыдан туған жеккөрушілік – тәртіпті үкіметке және бостандыққа ұмтылыс, ол көптеген буын бойы «буерлерге» немесе голланд шаруаларына тән болды. Голландтық Шығыс Үндістан компаниясының қысымынан құтылуға тырысқан шаруалар үкімет орталығынан алыстап, көшіп кетті. Компания осы көшпенділерді бақылау үшін 1745 жылы Суэллендамда және 1786 жылы Графф-Райнетте сот органдарын құрды. Билік Гамтос өзенін колонияның шығыс шекарасы деп жариялады, бірақ көп ұзамай көшпенділер оны кесіп өтті. Шығыс Африкадан оңтүстікке және батысқа қарай жылжыған банту тайпаларымен қақтығыстан қашу үшін 1780 жылы голландтар Ұлы Балық өзенін колония шекарасы деп белгілесуге келісті. 1795 жылы Африкалықтардан қорғау алмаған, шекаралық аудандардың ауыр салық төлейтін буерлері Голландтық Шығыс Үндістан компаниясының шенеуніктерін қуды да, Свеллендам мен Графф-Райнетте тәуелсіз үкіметтер құрды. 1795 жылы Нидерланды Наполеон Бонапарт басқарған француз армиясының билігіне көшті. Голландтық Шығыс Үндістан компаниясының әлсіздігіне жауап ретінде, сэр Джеймс Генри Крейг басқарған британдық әскерлер француздарға қарсы колонияны сақтап қалу үшін Кейптаунға аттанды. Кейптаунның губернаторы бастапқыда ханзаданың бұйрықтарын орындаудан бас тартты, бірақ Крейг күш қолданумен қорқытқаннан кейін ол мойынсұнды. Графф-Райнеттің буерлері оларға қарсы әскер жіберілгенге дейін қарсылық көрсетпеді, ал 1799 және 1801 жылдары олар көтеріліс ұйымдастырды. 1803 жылдың ақпанында Аменс бейбіт шартының нәтижесінде колония Батавия Республикасының бақылауына көшті.