Тіно рангатиратaнға – маори тіліндегі маңызды ұғым, «өздік шешім қабылдау», «егемендік» мағынасын береді. Жаңа Зеландия тарихындағы келісім мен қарым-қатынастардағы рөлі зор.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Маори тіліндегі термин
Māori language term
Маори тіліндегі сөз тіркесі
a phrase in the Māori language
Тино рангтиратанга – маори тіліндегі термин, ол сөзбе-сөз "жоғарғы билік" немесе "шектеусіз билік" деп аударылады, бірақ сонымен қатар "өздік шешім қабылдау", "егемендік" және "абсолютті егемендік" деп те аударылады. Тино рангтиратанганың аудармасының өзі Жаңа Зеландия саясаты үшін маңызды, өйткені ол Вайтанги шартының маори нұсқасында маориге тиесілі жерлер мен мүліктерге "толық, эксклюзивті және бұзылмаған иелік құқығын" білдіру үшін қолданылады, бірақ әртүрлі аудармалар 1840 жылғы қол қоюшылар арасындағы қарым-қатынасқа өте әртүрлі салдарлар тудырады: британдық тәж және маори басшылары (рангитира). Бұл сөз тіркесі келісімге қол қойған тараптардың міндеттемелері туралы пікір-таластар кезінде шартты кері талдаулар жасау барысында ең көп дау тудыратын сөз тіркестерінің біріне айналды. Бұл сөз тіркесі Жаңа Зеландиядағы нәсілдер аралық қатынастар туралы қазіргі тарихи және саяси әңгімелерде жиі кездеседі және маори жақтас топтары кеңінен қолданады. Тино рангтиратанга туы 1989 жылы жасалды және Жаңа Зеландиядағы маори топтарының ұлттық туы ретінде мойындалды.
Tino rangatiratanga is a Māori language term that translates literally to 'highest chieftainship' or 'unqualified chieftainship', but is also translated as "self determination", "sovereignty" and "absolute sovereignty". The very translation of tino rangatiratanga is important to New Zealand politics, as it is used in the Māori version of the Treaty of Waitangi to express "full exclusive and undisturbed possession" over Māori owned lands and property, but different translations have drastically different implications for the relationship between the 1840 signatories: the British Crown and the Māori chiefs (rangatira). It has become one of the most contentious phrases in retrospective analyses of the treaty amid debate surrounding the obligations that were agreed to by each signatory. The phrase features in current historical and political discourse on race relations in New Zealand and is widely used by Māori advocacy groups. A tino rangatiratanga flag was designed in 1989 and has become accepted as a national flag for Māori groups across New Zealand.
Шығуы және этимологиясы
A rangatira – бұл басшы, tanga атаулы жұрнағы сөзді басшылықтың сапасы мен қасиеттерін білдіретін абстракт есімге айналдырады. Сөз сондай-ақ «жоғарғы автономия» немесе «хандық» деп аударылады, бұл басшының билігі мен иелігін көрсетеді. Tino сөзі күшейткіш ретінде қолданылады, нәрсенің рас, нағыз немесе теңдесі жоқ екенін көрсетеді. Осы контекстегі қосымша мағынасы, фразаны «жоғарғы басшылық» деп аударуға мүмкіндік береді. Ағылшын тілінен аударғанда «абсолюттік егемендік» деп аударылса да, көптеген адамдар оны өзін-өзі анықтау, автономия немесе маоридің тәуелсіздігі деп атайды.
A rangatira is a chief, the nominalising suffix tanga makes the word an abstract noun referring to the quality or attributes of chieftainship. The word is also translated as 'chiefly autonomy', or 'kingdom', referencing the 'chiefly authority' and domain of the chief. Tino is used as an intensifier, indicating that something is true, genuine or unrivalled. The addition in this context means the phrase can be translated as 'highest chieftainship'. One English translation is 'absolute sovereignty', although many also refer to it as self determination, autonomy, or Māori independence.
Шарттың мәтіні
Маори тіліндегі екінші баптың түпнұсқа мәтіні, профессор И. Х. Каварудың сөзбе-сөз аудармасымен, 1988 жылы әлеуметтік саясат жөніндегі Корольдік комиссияның баяндамасында жарияланды (қалың әріптер қосылды):
The original Māori text of article two with a literal translation by Professor I. H. Kawharu, as published in the Report of the Royal Commission on Social Policy in 1988 (bold added):
Ту
Тинорангитаратга туы көбінесе ұлттық маори туы деп аталады және оны барлық маорилерді бейнелеу үшін қолдануға болады. 1989 жылы Хирайна Марсден, Ян Смит және Линда Мунн бұл туды жасаған. Ол Жаңа Зеландияның ұлттық түстері саналатын қара, ақ және қызыл түстерді пайдаланады. Тудың дизайны маори мифологиясындағы Ранги мен Папаның жаратылыс туралы әңгімесіне сілтеме жасайды, олардың айырылысуынан аспан, жер және жарық пен өмірдің физикалық әлемі пайда болғандығын көрсетеді.
The tino rangatiratanga flag is often referred to as the national Māori flag and can be used to represent all Māori. Hiraina Marsden, Jan Smith and Linda Munn designed the flag in 1989. It uses black, white, and red as national colours of New Zealand. The design of the flag references the Māori creation story of Rangi and Papa, suggesting the sky, the earth, and the physical realm of light and being, which was created when they were separated.