Кіріспе

Луций Юний Брут (б.з.д. VI ғасыр) – Рим Республикасының жартылай аңыздағы негізін қалаушы және дәстүрлі түрде б.з.д. 509 жылы алғашқы консулдарының бірі. Ол Лукрецияның өзін-өзі өлтіруінен кейін Рим патшасы Тарквиний Супербусты қуғынға салуға жауапты болды деп есептеледі, бұл Рим монархиясының құлауына әкелді. Ол әріптес консулы Таркин Коллатиннің орнынан бас тартуына қатысты және Таркиндерді қайта орнатуды жоспарлаған екі ұлын өлімге кесті. Ол Юлий Цезарьдің ең танымал қатысушылары Марк Юний Брут және Децим Юний Брут сияқты Юния руының бабасы деп саналады. Оның өмірі туралы әңгімелер қияли болуы мүмкін, ал кейбір ғалымдар Таркинийді этрус патшасы Порсенна құлатқан деп санайды. Юния руының плебей тегі оның консул лауазымына және кеңседегі алғашқы патрицийлердің басымдығына күмән тудырады. Тарквинийдің туысы ретінде бейнеленген ол монархиядан республикаға өту кезінде туған ішкі шиеленісті бейнелейтін болса керек.

Монархияны құлату

Рим дәстүрі бойынша, Брут соңғы патша Люций Тарквиний Супербусты құлату үшін көтеріліске жетекшілік етті. Төңкеріске патшаның ұлы Секст Тарквинийдің дворян Лукрецияны зорлағаны себеп болды; Брут бұл жоспарға Лукрецияның әкесі Спурий Лукреций Триципитин және Публий Валериус Попликола қосылды. Брут Римнің бесінші патшасы Люций Таркин Прискустың қызы Таркинияның ұлы және Римнің жетінші патшасы Таркин Супербустың қарындасы болды. Ливийдің айтуынша, Брут патша ағасына көп реніш білдірген. Олардың арасында Таркинийдің Римнің бірнеше маңызды адамын, соның ішінде Бруттың бауырын өлтіргені де бар. Брут Таркинийдің отбасының күдігіне ілікпеу үшін өзін ақылынан тоқылғандай көрсетті (латын тілінде "brutus" сөзі "ақымақ" дегенді білдіреді). Ол Таркинийдің ұлдарын Дельфи оракулына саяхатқа шығарып, солармен бірге жүрді. Ұлдары оракулдан қайсысы Римнің келесі патшасы болатынын сұрады. Дельфи оракулы олардың арасынан бірінші болып анасын сүйген адам "Римде жоғары билікке ие болады" деп жауап берді. Брут "ана" сөзін Гайя (Жер-ана) деп түсіндірді, сондықтан ол сүрініп, жерге сүйді. Брут, Спурий Лукреций Триципитин, Публий Валериус Попликола және Луций Тарквиний Коллатин Лукрецияны, патша Тарквиний Супербустың ұлы Секст Тарквиний зорлағаннан кейін Коллатияға шақырды. Лукреция зорлаудың өзі мен отбасына намыс келтіргенін сезініп, болған жағдайды айтқаннан кейін пышақпен өзіне-өзі қол жұмсады. Аңыз бойынша, Брут Лукрецияның өлімінен кейін оның кеудесінен пышақты алып, дереу Таркиндерді құлатуға шақырды. Төрт адам Коллатияның жастарын жинап, Римге барды. Брут, сол кезде Трибун Целерум болған ол, халықты форумға шақырып, патшаға қарсы көтерілуге үндеді. Халық патшаны биліктен қууға және патша отбасын жер аударуға дауыс берді. Көтерілістің басшылары патшаның жақын туыстары болды: Брут патшаның жүрегінен туған немересі, ал Луций Тарквиний Коллатин патшаның туысы болды. Патша, Ардеада соғыс жүргізіп, лагерь құрғаннан кейін төңкеріс туралы хабарды естіп Римге асықты, бірақ қала қоршалған еді; сонымен бірге төңкеріс басшылары әскерді өз жағына тартып, патшаның ұлдарын қуды. Таркиний Супербус отбасымен бірге елден қашып кетті. Таркиндерді құлатудан кейін, кейінгі тарихшылар, мысалы Тацит, Брутты "бостандық пен консулдықты орнатушы" деп есептейді.