Швеция монархиясы: тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Швеция Корольдігінің монархиясы – швед монархиясының институты ретінде

Швеция монархиясы – Швецияның монархиялық мемлекет басшысына негізделген, заң бойынша конституциялық және мұрагерлік монархия, парламенттік жүйемен. Қазіргі Швеция Корольдігінде мың жылдан астам бері патшалар болған. Бастапқыда сайлау арқылы тағайындалатын монархия болған, бірақ 16 ғасырда Густав Вазаның тұсында мұрагерлік монархияға айналды. Дегенмен, осыған дейінгі дерлік барлық монархтар Швецияның корольдік династиялары деп саналатын шектеулі және шағын саяси отбасыларға жатқан. Ресми түрдегі тізім әдетте Швеландия мен Гёталандты бір корольдік ретінде билеген патшалармен басталады. Швеция монархиясы – әлемдегі ең көне монархиялардың бірі, оның патшалық тізімі 10 ғасырға дейін жетеді, Эрик Жеңімпазбен басталады; Швеция монархиясы соңғы мың жылда құлдырау мен нығаю кезеңдерін басынан өткізіп, қазіргі конституциялық монархияға жетті. Швед монархиясы ғасырлар бойы өнер мен ғылымды қолдап, швед мәдениетінің дамуындағы маңызды факторлардың бірі болды. Швецияның ең беделді академиялары мен мәдени орталықтарының көптегені шведтік корольдік қорғаумен қамтамасыз етілген. Бұл тарихи рөл, саяси, әскери және мәдени тұрғысынан, елдің либералды бағыттылығына қарамастан, швед монархиясының халыққа ұнауына себеп болды. Алайда, соңғы жылдары қазіргі корольдің 50 жылдық билігі кезінде монархияның қалай дамығаны туралы бұрын-соңды болмаған сын айтылды. Қазіргі Швеция – халық егемендігіне негізделген парламенттік жүйедегі өкілді демократия, бұл қазіргі Үкіметтің Ережесінде (жазба конституцияны құрайтын мемлекеттің төрт негізгі заңының бірі) белгіленген. Монарх және король отбасының мүшелері Швецияда және шетелде түрлі ресми, бейресми және өкілдік міндеттерін атқарады. Швед монархтарының көптеген резиденциялары бар, көбінесе мемлекеттік меншікте, бірақ кейбіреулері жеке меншікте; олардың ресми резиденциясы және жұмыс орны Стокгольм сарайы, ал Дротнингхольм сарайы монархияның жеке резиденциясы болып табылады. Басқа да маңызды резиденциялар Грипсхольм қамалы мен Ульриксдаль сарайын, сондай-ақ Швецияның басқа да аймақтарындағы резиденцияларды қамтиды. 1809 жылдан бері бірнеше ірі сарайлар мен Швеция астанасы Стокгольмнің маңызды бөлігі монархтың қарамағында.

The monarchy of Sweden is centred on the monarchical head of state of Sweden, by law a constitutional and hereditary monarchy with a parliamentary system. There have been kings in what now is the Kingdom of Sweden for more than a millennium. Originally an elective monarchy, it became a hereditary monarchy in the 16th century during the reign of Gustav Vasa, though virtually all monarchs before that belonged to a limited and small number of political families which are considered to be the royal dynasties of Sweden. The official continuous count usually begins with the kings who ruled both Svealand and Götaland as one kingdom. Sweden's monarchy is amongst the oldest in the world, with a regnal list stretching back to the tenth century, starting with Eric the Victorious; the Swedish monarchy has, for the past thousand years, undergone cycles of decline and strengthening, culminating in the modern constitutional monarchy. The Swedish monarchy has been one of the key features in the development of Swedish culture, having for centuries patronized the arts and sciences. Several of Sweden's most prestigious academies and cultural institutions are under Swedish royal protection. This historical role politically, militarily and culturally, in spite of the country's otherwise liberal leanings, has resulted in the Swedish monarchy being popular. In recent years, however, some of the most serious criticism ever published has taken place about the way his monarchy has developed under the current king's fifty year reign. Sweden in the present day is a representative democracy in a parliamentary system based on popular sovereignty, as defined in the current Instrument of Government (one of the four Basic Laws of the Realm which makes up the written constitution). The monarch and the members of the royal family undertake a variety of official, unofficial and other representational duties within Sweden and abroad. The Swedish monarch has numerous residences, primarily state owned but some privately owned; their official residence and workplace is Stockholm Palace, while Drottningholm Palace serves as the monarchy's private residence. Other notable residences include Gripsholm Castle and Ulriksdal Palace, as well as others throughout Sweden. Several large palaces and a considerable section of the Swedish capital of Stockholm have been at the disposal of the monarch since 1809.

XVI ғасырдан бұрын

Скандинавия халықтарының ежелгі заманнан бері патшалары болған. Біздің заманымыздың 1-ші ғасырында Тацит Суион тайпасының патшасы болғанын жазған, бірақ швед патшалығының Ерик Жеңімпазға (995 жылы қайтыс болды) дейінгі тізбегі тарихи тұрғыдан даулы скандинавиялық сагалардағы мәліметтер арқылы ғана белгілі (Швецияның мифтік патшалары және Швецияның жартылай аңызға айналған патшалары). Алғашқыда швед патшасы Уппсаладағы ғибадатханадағы әскери басшы, судья және дін қызметкерінің өкілі ретінде шектеулі билікке ие болған (герман патшасын қараңыз). Дегенмен, қарапайым адамдарды еске түсіретін мыңдаған рун тастары бар, бірақ 14-ғасырға дейінгі швед патшалары туралы ешқандай белгілі жылнама жоқ (бірақ патшалар тізімі Вестроготик заңына қосылған), және патшаларды атаған рун тастарының саны салыстырмалы түрде аз: Gs 11 (Емунд Ескі – 1050–1060 жылдары билеген), U 11 (Хакан Қызыл – 11-ғасырдың соңы) және U 861 (Блот Свейн – 1080 жылы билеген). Шамамен 1000 жылы Свеаланд және Гёталандқа билік еткен алғашқы патша – Олоф Скотконунг болды, бірақ келесі екі ғасырдың тарихы бұлыңғыр, көптеген патшалардың билік мерзімі мен нақты ықпалы/билігі белгісіз болып қала береді. Алайда, Швеция Корольдік сарайы Олофтың әкесі, Жеңімпаз Эрикты Швецияның алғашқы патшасы деп есептейді. 11-ғасырда христиан дінінің таралуы патшаның билігін күшейтті, ал келесі ғасырларда билік патшаның қолына шоғырланды. Шведиялықтар дәстүрлі түрде Мора тастарында жақсы көрілетін әулеттен патша сайлаған, және халықтың патшаны сайлауға, сондай-ақ оны орнынан алуға құқығы болған. Салтанатты тастар шамамен 1515 жылы жойылды. 12-ғасырда Швецияның бірігуіне Эрик және Сверкер рулары арасындағы династиялық күрес әсер етті, ол үшінші ру Эрик руына үйленгенде және Бьельбо әулеті таққа отырғанда аяқталды. Бұл әулет Кальмар одағына дейінгі Швецияны күшті мемлекетке айналдырды, соңында король Магнус IV (1319–1364 жылдары билеген) тіпті Норвегияға (1319–1343 жылдары) және Сканияға (1332–1360 жылдары) билік етті. Қара өлімнен кейін одақ әлсіреп, Скания Даниямен қайта бірікті. 1397 жылы Қара өлім мен ішкі билік күресінен кейін Дания королевасы Маргарет I Швецияны (содан кейін Финляндияны қоса алғанда), Данияны және Норвегияны (содан кейін Исландияны қоса алғанда) Швед дворяндарының келісімімен Кальмар одағында біріктірді. Әр елдегі және одақтағы үнемі шиеленіс 15-ғасырда шведтер мен даниялықтар арасындағы ашық қақтығысқа әкелді. 16-ғасырдың басында одақтың толық ыдырауы Дания-Норвегия және Швеция (Финляндиямен) арасындағы ғасырлар бойына созылған бәсекелестікке әкелді.

Scandinavian peoples have had kings since prehistoric times. As early as the 1st century CE, Tacitus wrote that the Suiones had a king, but the order of Swedish regnal succession up until King Eric the Victorious (died 995), is known almost exclusively through accounts in historically controversial Norse sagas (see Mythical kings of Sweden and Semi legendary kings of Sweden). Originally, the Swedish king had combined powers limited to that of a war chief, a judge and a priest at the Temple at Uppsala (see Germanic king). However, there are thousands of runestones commemorating commoners, but no known chronicle about the Swedish kings prior to the 14th century (though a list of kings was added in the Westrogothic law), and there is a relatively small number of runestones that are thought to mention kings: Gs 11 (Emund the Old – reigned 1050–1060), U 11 (Håkan the Red – late 11th century) and U 861 (Blot Sweyn – reigned 1080). About 1000 A. D., the first king known to rule both Svealand and Götaland was Olof Skötkonung, but further history for the next two centuries is obscure, with many kings whose tenures and actual influence/power remains unclear. The Royal Court of Sweden, however, does count Olof's father, Eric the Victorious, as Sweden's first king. The power of the king was greatly strengthened by the introduction of Christianity during the 11th century, and the following centuries saw a process of consolidation of power into the hands of the king. The Swedes traditionally elected a king from a favored dynasty at the Stones of Mora, and the people had the right to elect the king as well as to depose him. The ceremonial stones were destroyed around 1515. In the 12th century, the consolidation of Sweden was still affected by dynastic struggles between the Erik and Sverker clans, which ended when a third clan married into the Erik clan and the House of Bjelbo was established on the throne. That dynasty formed pre Kalmar Union Sweden into a strong state, and finally king Magnus IV (reigned 1319–1364) even ruled Norway (1319–1343) and Scania (1332–1360). Following the Black Death, the union weakened, and Scania reunited with Denmark. In 1397, after the Black Death and domestic power struggles, Queen Margaret I of Denmark united Sweden (then including Finland), Denmark and Norway (then including Iceland) in the Union of Kalmar with the approval of the Swedish nobility. Continual tension within each country and the union led to open conflict between the Swedes and the Danes in the 15th century. The union's final disintegration in the early 16th century led to prolonged rivalry between Denmark Norway and Sweden (with Finland) for centuries to come.

16 және 17 ғасырдағы өзгерістер

Католик епископтары Дания королі Кристиан II-ді қолдаған еді, бірақ ол ақсүйек Густав Ваза бастаған бүлік кезінде құлатылды, оның әкесі Стокгольмдегі қанды оқиғада қаза болды. Густав Ваза (бұдан әрі Густав I) 1523 жылғы 6 маусымда Стренгнес қаласында жиналған Эстаттардың құрамынан Швеция королі болып сайланды. Мартин Лютердің үйретулеріне еліктеп, Густав I протестанттық реформация арқылы Рим-католик шіркеуінің билігін шектеді. 1527 жылы ол Вестерос қаласында жиналған Эстаттарды елдің 21% -ын құрайтын шіркеу жерлерін тәркілеуге көндірді. Сонымен қатар ол папалықтан бөлініп, реформаланған мемлекеттік шіркеуді – Швеция шіркеуін құрды. Густав I билік еткен жылдары аристократиялық және шаруалардың қарсылығын шіркеу саясатына және орталықтандыруға қарсы күшпен басты, бұл белгілі бір дәрежеде қазіргі заманғы Швецияның біртұтас мемлекетінің негізін қалады. Швеция 1544 жылдан бері мұрагерлік монархия болып табылады, ол кезде Эстаттар Риксдағы Вестерос арффоренинг арқылы король Густав I-нің ұлдарын таққа мұрагер ретінде тағайындады. Салық реформалары 1538 және 1558 жылдары жүргізілді, соның нәтижесінде тәуелсіз фермерлерге салынатын көптеген күрделі салықтар жеңілдетілді және бүкіл округте стандартталды, ал шаруашылық бойынша салықтық бағалаулар төлеу қабілетін көрсетуге бейімделді. Тақ салықтық түсімдер өсті, бірақ ең бастысы жаңа жүйе әділ деп танылды. 1535 жылы Любекпен болған соғыс нәтижесінде бұрын сыртқы саудада монополиясы болған Ганза саудагерлері қуылды. Өзінің қала тұрғындары басқаруға ие болған Швецияның экономикалық күші тез өсті, ал 1544 жылы Густав бүкіл Швециядағы егістік жерлердің 60% -ын бақылады. Швеция Еуропадағы ең алғашқы заманауи әскерді құрды, оны күрделі салық жүйесі мен тиімді бюрократия қолдады. 1560 жылы король Густав I қайтыс болғаннан кейін оның орнын оның үлкен ұлы Эрик XIV бағындырды. Оның билігі Швецияның Ливон соғысына және Солтүстік жеті жылдық соғысқа кіруімен белгіленді. Эриктің психикалық денсаулығының нашарлауы мен аристократияға қарсылығы 1567 жылы Стур қырғынына және Польша королі II Сигизмундтың әпкесі Екатерина Ягеллонға үйленген оның інісі Иоаннның (III) түрмеге қамалуына әкелді. 1568 жылы Эрик тақтан түсіріліп, оның орнын Иоанн III басады. Ішкі саясатта Иоанн III өзінің патшайымынан шабыт алып, швед дінбасылары мен дворяндарымен тартыс туғызған католиктік көзқарастарды көрсетті. Ол бұрын жойылған бірнеше католик дәстүрлерін қайта енгізді, ал оның сыртқы саясатына оның отбасының Польша-Литва одақтастығына байланысты әсер етті, онда оның үлкен ұлы 1587 жылы король Сигизмунд III болды. Әкесінің өлімінен кейін Сигизмунд Швецияны Польшадан басқаруға тырысты, Швецияны регент – оның әкесінің ағасы (Густав I-нің кіші ұлы) Карл (IX) –нің бақылауында қалдырды, бірақ швед тағын ағасының амбицияларына қарсы қорғай алмады. 1598 жылы Сигизмунд пен оның швед-поляк әскері Стангебро шайқасында Карлдің әскерімен жеңілді, ал 1599 жылы ол Эстаттармен құлатылды деп жарияланды. 1604 жылы Эстаттар ақыры регентті және де-факто билеушіні король Карл IX ретінде мойындады. Оның қысқа билігі кезінде соғыстар үнемі болып тұрды. Польшаның жаушылығы мен Ресейдің ыдырауы оны Ливония мен Ингрияны иелену үшін шетелдегі айтыстарға, поляк-швед соғысына (1600-1611) және Ингрия соғысына қатыстырды, ал Лапландияны талап ету талабы Даниямен соғысқа әкелді (Калмар соғысы) оның билігінің соңғы жылы. Густав Адольф таққа отырғанда әкесінен үш соғысты мұра етті. 1612 жылдан бастап граф Аксель Оксенстерна Лорд-канцлер болып тағайындалғаннан кейін, ол Густав Адольф өлгенге дейін болды, екі адам ұзақ және табысты серіктестікке қол жеткізді және бір-бірін жақсы толықтырды: Оксенстернаның өз сөздері бойынша, оның "салқындауы" корольдің "қуатымен" теңдесті. Ресейге қарсы соғыс (Ингрия соғысы) 1617 жылы Ресейді Балтық теңізінен алып тастаған Столбово келісімімен аяқталды. Соңғы мұрагерлік соғыс, Польшаға қарсы соғыс, 1629 жылы Альтмарк келісімімен аяқталды, ол Ливонияның үлкен провинциясын Швецияға берді және швед күштерін Германиядағы отыз жылдық соғысқа қатысуға босатты, онда швед күштері 1628 жылы көпiр басына қол қойды. Бранденбургте протестанттар мен католиктер арасындағы қақтығыс болып, екіге бөлінді. Густав Адольф 1630 жылы маусым-шілде айларында Солтүстік Германияға шабуыл жасай бастағанда, оның 4 мың ғана сарбазы болды. Бірақ ол көп ұзамай Швециядан келген күш-жігерді және Франциядан Бервальде шарты бойынша қаржыны пайдаланып, солтүстікте протестанттық позицияны консолидациялай алды. Густав Адольф 1632 жылы Лютцен шайқасында қаза болды. Королева Мария Элеонора және корольдің министрлері Густав Адольфтың кәмелетке толмаған қызы Кристина атынан мемлекеттік билікті өз қолына алды, ол кәмелетке толғанша. Густав Адольфті әскери тарихшылар барлық уақыттағы ең ұлы әскери қолбасшылардың бірі деп есептейді, ол біріктірілген қарулардың инновациялық қолданысын жасады. Мұрагер ретінде алты жасында Кристина әкесінен швед тағына мұрагер болды (мұрагерлік желісінде жалғыз адам қалғандықтан), бірақ оның 18 жасқа толғанша регенттік үкімет оның атынан билік ететін болды. Регенттік кезеңінде канцлер Аксель Оксенстерна 1634 жылғы Үкімет құралын жазды, ол ешбір монарх бекітпесе де, мемлекеттік басқаруда маңызды нормативтік рөл атқара берді. Кристина ерте жасынан әдебиетке және ғылымға қызығушылық танытты және әйгілі түрде Рене Декартты Швецияға әкелді. Швеция Оттыз жылдық соғысқа Кристина билігінде де қатысып, ол 1648 жылғы Вестфалия бейбіт шартымен шешілді, ал швед монархі Германиядағы жаулаулары (Бремен Верден және швед Помераниясы) салдарынан Императорлық диетада өкілдік алды. Үйленгісі келмейтін Кристина 1654 жылғы 5 маусымда тақтан бас тартып, өз туысы Карл Густавтың пайдасына, шетелге кетіп, Рим-католик дініне ауысты. Эстаттар Карл X Густавты жаңа король ретінде сайлады, ал оның қысқа билігі шетелдік соғыстармен ерекшеленді: Польшадағы ұзақ науқан және содан кейін Даниямен. Соңғы жағдайда, 1658 жылғы Белттер арқылы қауіпті жорық Роскильде шартына әкелді, бұл Швецияның ең үлкен тұрақты аумақтық пайдасы болар еді: Сконе, Блекинге және Богуслен провинциялары енді швед провинцияларына айналды және содан бері солай болып келеді. Карл X Густав оған жеткілікті болмады, өйткені ол Данияны толығымен жеңгісі келді, бірақ 1659 жылы Копенгагенге жасалған шабуыл шведтер үшін сәтті болмады, көбінесе Даниялықтарға көмектесу үшін Голландия теңіз күштерінің араласуына байланысты. Карл X Густав 1660 жылы Гетеборгта қайтыс болды және тақ оның бес жасар ұлы Карл XI-ге өтті, жаңа регенттік үкімет мемлекеттік міндеттерді өз мойнына алды. Аристократтардан құралған және канцлер граф Магнус Габриэль Де ла Гарди басшылық еткен регенттік үкімет елдің мүддесі үшін жұмыс істеуге қарағанда өздерінің қалталарын толтыруға көбірек қызығушылық танытты. Карл XI 1672 жылы есейгенде, қарулы күштердің тиімділігі күрт нашарлаған және ел король Дания, Кристиан V басып кіргенге дайын емес еді. Даниялықтар өздерінің әрекеттерінде сәтті болмады, ал Карл XI жаңадан болған оқиғаның қайта орын алуын болдырмау үшін бірнеше шаралар қабылдады: аристократияның ықпалын азайтты, оның алдыңғылары оларға берген меншіктерді мемлекеттендірді, қарулы күштердің негізін құрайтын бөлу жүйесін (indelningsverket) енгізді және Эстаттардың қолдауымен 1680 жылы абсолюттік монарх деп жарияланды. Карл XI-нің орнына келді...

Catholic bishops had supported the King of Denmark, Christian II, but he was overthrown in a rebellion led by nobleman Gustav Vasa, whose father had been executed at the Stockholm bloodbath. Gustav Vasa (hereinafter referred to as Gustav I) was elected King of Sweden by the Estates of the Realm, assembled in Strängnäs on 6 June 1523. Inspired by the teachings of Martin Luther, Gustav I used the Protestant Reformation to curb the power of the Roman Catholic Church. In 1527 he persuaded the Estates of the Realm, assembled in the city of Västerås, to confiscate church lands, which comprised 21% of the country's farmland. At the same time, he broke with the papacy and established a reformed state church: the Church of Sweden. Throughout his reign, Gustav I suppressed both aristocratic and peasant opposition to his ecclesiastical policies and efforts at centralisation, which to some extent laid the foundation for the modern Swedish unitary state. Legally Sweden has only been a hereditary monarchy since 1544 when the Riksdag of the Estates, through Västerås arvförening, designated the sons of King Gustav I as the heirs to the Throne. Tax reforms took place in 1538 and 1558, whereby multiple complex taxes on independent farmers were simplified and standardised throughout the district and tax assessments per farm were adjusted to reflect ability to pay. Crown tax revenues increased, but more importantly the new system was perceived as fairer. A war with Lübeck in 1535 resulted in the expulsion of the Hanseatic traders, who previously had had a monopoly on foreign trade. With its own burghers in charge, Sweden's economic strength grew rapidly, and by 1544 Gustav controlled 60% of the farmlands in all of Sweden. Sweden now built the first modern army in Europe, supported by a sophisticated tax system and an efficient bureaucracy. At the death of King Gustav I in 1560, he was succeeded by his oldest son Eric XIV. His reign was marked by Sweden's entrance into the Livonian War and the Northern Seven Years' War. The combination of Eric's developing mental disorder and his opposition to the aristocracy led to the Sture Murders in 1567 and the imprisonment of his brother John (III), who was married to Catherine Jagiellon, sister of King Sigismund II of Poland. In 1568 Eric was dethroned and succeeded by John III. In domestic politics John III showed clear Catholic sympathies, inspired by his queen, creating friction with the Swedish clergy and nobility. He reintroduced several Catholic traditions previously abolished, and his foreign policy was affected by his family connection to the Polish–Lithuanian Commonwealth, where his eldest son had been made King Sigismund III in 1587. Following the death of his father, Sigismund tried to rule Sweden from Poland, leaving Sweden under the control of a regent – his paternal uncle (Gustav I's youngest son) Charles (IX) – but was unable to defend his Swedish throne against the ambitions of his uncle. In 1598 Sigismund and his Swedish Polish army were defeated at the Battle of Stångebro by the forces of Charles, and he was declared deposed by the Estates in 1599. In 1604, the Estates finally recognized the regent and de facto ruler as King Charles IX. His short reign was one of uninterrupted warfare. The hostility of Poland and the breakup of Russia involved him in overseas contests for the possession of Livonia and Ingria, the Polish–Swedish War (1600–1611) and the Ingrian War, while his pretensions to claim Lapland brought on a war with Denmark (Kalmar War) in the last year of his reign. Gustavus Adolphus inherited three wars from his father when he ascended to the throne. From 1612, when Count Axel Oxenstierna was appointed Lord High Chancellor, which he remained until Gustavus Adolphus's death, the two men struck a long and successful partnership and complemented each other well: In Oxenstierna's own words, his "cool" balanced the King's "heat". The war against Russia (the Ingrian War) ended in 1617 with the Treaty of Stolbovo, which excluded Russia from the Baltic Sea. The final inherited war, the war against Poland, ended in 1629 with the Truce of Altmark, which transferred the large province of Livonia to Sweden and freed the Swedish forces for subsequent intervention in the Thirty Years' War in Germany, where Swedish forces had already established a bridgehead in 1628. Brandenburg was torn apart by a quarrel between the Protestants and the Catholics. When Gustavus Adolphus began his push into northern Germany in June–July 1630, he had just 4,000 soldiers. But he was soon able to consolidate the Protestant position in the north, using reinforcements from Sweden and money supplied by France at the Treaty of Bärwalde. Gustavus Adolphus was killed at the 1632 Battle of Lützen. Queen Maria Eleonora and the king's ministers took over the government of the Realm on behalf of Gustavus Adolphus' underage daughter Christina, until she reached the age of majority. Gustavus Adolphus is often regarded by military historians as one of the greatest military commanders of all time, with innovative use of combined arms. As the heiress presumptive, at the age of six Christina succeeded her father on the Swedish throne (being the only person left in the line of succession), although a regency government would rule in her name until she turned 18 years of age. During the regency, Chancellor Axel Oxenstierna wrote the 1634 Instrument of Government, which although never approved by any monarch, nevertheless would continue to have an important normative role in the state administration. Christina early on showed an interest in literature and the sciences and famously brought René Descartes to Sweden. Sweden continued to be involved in the Thirty Years' War during reign of Christina and that conflict was settled at the 1648 Peace of Westphalia, and the Swedish monarch received representation at the Imperial Diet due to the German conquests (Bremen Verden and Swedish Pomerania) that were made. Having decided not to marry, Christina abdicated the throne on 5 June 1654 in favor of her cousin Charles Gustav, went abroad, and converted to Roman Catholicism. The Estates elected Charles X Gustav as their new King, and his short reign is best characterized by foreign wars: first a lengthy campaign within Poland and then with Denmark. In the latter case, the risky 1658 March across the Belts which resulted in the Treaty of Roskilde, would prove to be the largest permanent territorial gain Sweden ever had: Skåne, Blekinge and Bohuslän now became Swedish provinces and have remained so ever since. Charles X Gustav was not satisfied, as he wanted to crush Denmark once and for all, but the 1659 Assault on Copenhagen did not prove successful for the Swedes, largely due to the Dutch naval intervention to the aid of the Danes. Charles X Gustav died in Gothenburg in 1660 and as the Crown passed to his five year old son Charles XI, a new regency government would assume the responsibilities of the state. The regency government, composed of aristocrats and led by Chancellor Count Magnus Gabriel De la Gardie, was more interested in feathering their own nests rather than working in the interest of the country at large. When Charles XI came of age in 1672, the effectiveness of the armed forces had seriously deteriorated and the country was ill prepared as the King of Denmark, Christian V, invaded to settle old scores. The Danes were ultimately unsuccessful in their attempts, and Charles XI undertook several measures to prevent what had just almost happened from occurring again: reducing the influence of the aristocracy by nationalizing estates and properties which had been handed out to them by his predecessors, introducing the Allotment system (indelningsverket) which would form the basis of the armed forces until the 20th century, and with the support of the Estates he was declared in 1680 an absolute monarch. Charles XI was succeeded by his son, Charles XII, who would prove to be an extremely able military commander, defeating far larger enemies with the small but highly professional Swedish army. His defeat of the Russians at Narva when just 18 years old was to be his greatest victory. However his campaigning at the head of his army during the Great Northern War would ultimately lead to catastrophic defeat at the Battle of Poltava after which he spent several years in Turkey (now Moldova). Some years later he was killed at the Siege of Fredriksten during an attempt to invade Norway. The Swedish Age of Greatness (stormaktstiden) had ended.

XVIII ғасырдан бүгінгі күнге дейін

Шарль XII-нің қарындасы Ульрика Элеонора енді өзінің сіңлісінің ұлы, Гольштейн-Готторп герцогы Карл Фредерикке (жоғарыдағы шежіре кестесін қараңыз) қарағанда, таққа талапкер болды. Карл Фредерик отбасы ішінде ағалық құқығына ие болғанмен, Ульрика Элеонора оның әкесіне үйленгенде, сіңлісі "Норрчёпингс арвфёренингте белгіленген мұрагерлік заңдарына сәйкес" Парламенттік кеңестің келісімін алмаған" деп мәлімдеді. Герцогтың жақтастары оның атасы, король Карл XI Швецияда құрған абсолюттік монархия, осы некелік шартты маңызсыз етеді деп мәлімдеді. Карл Фредерик Ульрика Элеонорамен кездескенде, Арвид Хорн оны патшайым ретінде күтіп алуға мәжбүр етті. Оның анасы, кейін Хедвиг Элеонора, оның баласыз сіңлісінен кейін Швецияның мұрагері болып саналуына қолдау көрсетіп, жұмыс істеді. Ол 1751 жылғы 25 наурызда 8 жылдан кейін король Адольф Фредерик болды. 20 жылдық билік кезінде Адольф Фредерик, көбінесе партиялық тартыстармен алаңдаған Эстаттар Риксдағымен бірге, тек бейнелі тұлға ғана болды. Ол екі рет өзіне қол сұғудан босануға тырысты. Біріншісі 1756 жылы болды. Пруссиядан келген Луиза Ульрика (Фредерик Ұлының қарындасы) ынталандырып, ол 1756 жылғы төңкеріс арқылы әлсіреген артықшылықтың бір бөлігін қайтаруға тырысты, Риксдагтың билігін жойып, Швецияда абсолюттік монархияны қайта орнатуға тырысты. Осыдан кейін ол тақтан айрылмақ болды. Екіншісі 1768 жылғы желтоқсан дағдарысы кезінде, үлкен ұлы Густавтың басшылығымен "Кап" (шведше: Mössorna) сенатын құлатуға қол жеткізді, бірақ жеңісін пайдалана алмады. Адольф Фредериктің ұлы Густав III патшалық билікті қайта орнатуда сәтті болды. 1772 жылы 1720 жылғы Үкімет құралы король ұйымдастырған өз-өзіне қол сұғу арқылы 1772 жылғы Үкімет құралымен ауыстырылды. 1809 жылғы 17 қыркүйекте Фредрикшамн шартында, Фин соғысының нашар басқарылуының салдарынан Швеция Финляндияны Ресейге беруге мәжбүр болды. Король Густав IV Адольф және оның ұрпақтары наразы әскери шенеуніктер бастаған төңкеріспен биліктен қуылды. Бұрынғы корольдің баласыз сіңлісі Карл XIII патша болып сайланды. 1809 жылғы Үкіметтің Құралы заң шығарушы билікті Риксдагқа (басты) және корольге (екіншілік) бөліп, патшалық абсолютизмге нүкте қойды және Мемлекеттік кеңес арқылы әрекет еткенде атқарушы билікті корольге берді. Қазіргі Бернадоттар әулеті 1810 жылғы қыркүйекте құрылды, онда Риксдаг, Эребродада жиналып, француз маршалы және Понтекорвоның ханзадасы Жан Батист Жюль Бернадотты мұрагер ханзадасы етіп сайлады. Бұл Шарль XIII-нің заңды мұрагері болмауына және 1810 жылдың қаңтарында бұрын сайланған таққа отырған ханзада Шарль Август әскери жаттығу кезінде инсульттан кенеттен қайтыс болғандықтан болды. XIX ғасырдағы Бернадот патшалары Карл XIV Иоаннның билігінен кейін өздерінің билігі мен артықшылықтарын қорғауға тырысқанымен, либералдардың, социал-демократтардың өсуімен және франшизаның кеңеюімен "жеке патшалық билікке" (personlig kungamakt) қарсылық күшейді. Густав IV Адольфтің қызы, ханшайым София Вильгельмина (21 мамыр 1801 – 1865) Баденнің ұлы герцогы Леопольдқа үйленді, ал олардың немересі Баденнің Викториясы Бернадотта королі Густав V Швецияға үйленді. Қазіргі Швеция королі Карл XVI Густав IV Густавтың мұрагері болып табылады. Патша Густав V Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын премьер-министр Карл Стафф пен кабинет жасаған қорғаныс бюджетін қысқартуға наразылық білдірген кезде, ол консерваторлар мен реакционерлердің либералды және социал-демократтар қолдаған парламенттік жүйенің жазылмаған нормасына қарсы әдейі провокациясы ретінде қарастырылды, бұл Стаффтың отставкасына әкелді. Густав V содан кейін консерваторлар қолдаған, заңгер ғалым Хьялмар Хаммаршельд басқарған уақытша үкіметті тағайындады, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін күтілгеннен ұзақ уақыт билікте болды (онда Швеция бейтарап болды) және қорғаныс шығындарының өсуі енді дау тудырмады. Дегенмен, Ресейдегі революция басталған жылы әлеуметтік шиеленістер күшейе берді. 1917 жылғы жалпы сайлау либералды және социал-демократтарды Риксдагтың екі палатасында да нығайтты, ал консервативті үкімет енді қорғауға болатын нұсқа емес. Тек Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, яғни жазғы мерекенің ортасында (нейтральды Швеция Германия әскерлерін теміржолмен Норвегиядан Финляндияға тасымалдауға рұқсат беруі керек пе деген мәселе бойынша) Густав V саяси процеске араласуға тырысты деп мәлімделді. Король Густав VI Адольф 1950 жылы қайтыс болған егде жастағы әкесінен кейін мұрагерлікке ие болды және ол саясаттан және даулардан қашқан конституциялық монарх ретінде танылды. 1954 жылы король комиссиясы Швецияның 1809 жылғы Үкімет құралын қазіргі саяси жағдайға бейімдеу үшін конституциялық реформадан өтуі керек пе, әлде жаңа құжат жазылуы керек пе деген мәселені қарастыру үшін жұмыс істеді. Соңында екінші идея таңдалды. 1973 және 1974 жылдары қабылданған қажетті екі Риксдаг дауысынан кейін жаңа Үкімет құралы қолданысқа енгізілді. Монархтың функциялары мен міндеттері, 1974 жылғы Конституциялық актіде анықталғандай, үкімет ауысқанда өткізілетін арнайы кабинет кеңесін басқаруды қамтиды, бірақ мемлекетті басқаруға қатысты оған ешқандай атқарушы билік берілмейді. Карл XVI Густав 1973 жылғы 15 қыркүйекте атасы Густав VI Адольфтың қайтысымен және әкесінің ерте қайтысынан кейін швед тарихындағы ең ұзақ билік еткен монарх атанды.

Charles XII's sister, Ulrika Eleonora, now claimed the throne over her nephew and son of her elder sister, Charles Frederick, Duke of Holstein Gottorp (see genealogy chart above). Charles Frederick had the claim of seniority within the family, but Ulrica Eleonora claimed that her elder sister had not "acquired the consent of the Parliamentary Estates" for her marriage to his father, according to laws of succession laid down in Norrköpings arvförening. The duke's party asserted that the absolute monarchy in Sweden, which his grandfather King Charles XI had created, made that marriage clause irrelevant. When Charles Frederick was confronted with Ulrika Eleonora, he was forced by Arvid Horn to greet her as queen. His mother, and later Hedwig Eleonora, both supported and worked for his right to be considered heir of Sweden after his childless uncle. He succeeded as King Adolf Frederick 8 years later on 25 March 1751. During his 20 year reign, Adolf Frederick was little more than a figurehead, the real power being with the Riksdag of the Estates, often distracted by party strife. Twice he endeavored to free himself from the tutelage of the estates. The first occasion was in 1756. Stimulated by his consort Louisa Ulrika of Prussia (sister of Frederick the Great), he tried to regain a portion of the attenuated prerogative through the Coup of 1756 to abolish the rule of the Riksdag of the Estates and reinstate absolute monarchy in Sweden. He nearly lost his throne in consequence. On the second occasion during the December Crisis of 1768, under the guidance of his eldest son, Gustav, he succeeded in overthrowing the "Cap" (Swedish: Mössorna) senate, but was unable to make any use of his victory. Adolf Frederick's son, King Gustav III, was more successful in restoring royal authority. In 1772, the 1720 Instrument in Government was later replaced by the 1772 Instrument of Government in a self coup orchestrated by the King. On 17 September 1809 in the Treaty of Fredrikshamn, as a result of the poorly managed Finnish War, Sweden had to surrender Finland to Russia. King Gustav IV Adolf and his descendants were deposed in a coup d'état led by dissatisfied army officers. The childless uncle of the former king was almost immediately elected as King Charles XIII. The Instrument of Government of 1809 put an end to royal absolutism by dividing the legislative power between the Riksdag (primary) and the king (secondary), and vested executive power in the king when acting through the Council of State. The present Bernadotte dynasty was established in September 1810 when the Riksdag, convened in Örebro, elected French Marshal and Prince of Pontecorvo Jean Baptiste Jules Bernadotte as crown prince. This took place because Charles XIII had no legitimate heir, and a crown prince previously elected in January 1810, Charles August, suddenly had died of a stroke during a military exercise. Although the 19th century Bernadotte monarchs that would follow Charles XIV John's reign tried to defend the power and privileges they still had, the tide incrementally turned against "personal regal rule" (personlig kungamakt) with the growth of the liberals, social democrats, and the expansion of the franchise. The daughter of Gustav IV Adolph, Princess Sofia Wilhelmina (21 May 1801 – 1865) married Grand Duke Leopold of Baden, and their granddaughter Victoria of Baden married the Bernadotte king Gustaf V of Sweden. The present King Carl XVI Gustaf of Sweden is thus Gustav IV's heir through his grandfather, Gustav VI Adolf. When King Gustav V publicly objected to the defence budget cuts made by Prime Minister Karl Staaff and the cabinet just before the First World War in event known as the Courtyard Crisis accompanied by the Peasant armament support march (bondetåget), it was seen as a deliberate provocation by conservatives and reactionaries against the uncodified norm of a parliamentary system supported by the liberals and the social democrats, leading to Staaff's resignation. Gustaf V then appointed a caretaker government, supported by the conservatives, led by legal scholar Hjalmar Hammarskjöld, which remained in power longer than expected due to the outbreak of World War I (in which Sweden remained neutral) and increased defence spending was no longer a controversial issue. Nevertheless, in the year of the outbreak of the Russian Revolution, social tensions continued to rise; the general election in 1917 gave the liberals and social democrats greatly strengthened representation in both Riksdag chambers and a conservative government was no longer a defensible option. Only during World War II, in the so called Midsummer crisis (regarding the issue whether neutral Sweden should permit rail transport of German troops from Norway passing through to Finland), did Gustaf V allegedly try to intervene in the political process by threatening to abdicate. King Gustaf VI Adolf succeeded his elderly father who died in 1950, and he is generally regarded as a constitutional monarch who stayed out of politics and controversy. In 1954, a royal commission began work on whether Sweden should undergo constitutional reform to adapt the 1809 Instrument of Government to current political realities, or whether a new one should be written; ultimately the latter idea was chosen.|group=n|name=n6

Following the required double Riksdag votes that took place in 1973 and 1974, a new Instrument of Government was brought into effect. The monarch's functions and duties, as defined in the 1974 Constitution Act, include heading the special cabinet council held when there is a change of government, but no executive powers with respect to the governance of the realm are vested in him. Carl XVI Gustaf became king on 15 September 1973 on the death of his grandfather Gustaf VI Adolf and because of his father's early death has become the longest reigning monarch in Swedish history.

Мәдени рөл

Монарх пен Корольдік отбасы мүшелері Швецияда және шетелде түрлі ресми, бейресми және басқа да өкілдік міндеттерді атқарады. Монарх пен оның отбасы Швецияға мемлекеттік сапарларда басты рөл атқарады және Швеция атынан басқа елдерге мемлекеттік сапарлар жүргізеді. Корольдік отбасының басқа мүшелері де шетелде маңызды емес шараларда елді ұсынуы мүмкін. Көптеген шведтік жалпы ту көтеру күндері тікелей патшалық байланысқа ие; олардың арасында корольдің (28 қаңтар), королеваның (8 тамыз) және мұрагер ханшайымның (12 наурыз) есімдері; корольдің (30 сәуір), королеваның (23 желтоқсан) және мұрагер ханшайымның (14 шілде) туған күндері; және 6 қарашада 1632 жылы Лютцен шайқасында қаза тапқан король Густав Адольфтың құрметіне Густав Адольф күні (Густав Адольфсден) бар. Алайда, бұл күндердің ешқайсысы мемлекеттік мереке емес. Корольдік отбасы жыл сайын қатысатын, әлемге танымал салтанатты шара – Стокгольм концерт залында (және одан кейінгі банкет Стокгольм қалалық үйінде) өтетін Нобель сыйлығын табыстау рәсімі, онда монарх физика, химия, әдебиет, физиология немесе медицина және экономикалық ғылым саласындағы адамзатқа ерекше үлес қосқандарға Нобель сыйлығын Нобель қорының атынан тапсырады. Эриксгата – ортағасырлық Швецияның жаңадан сайланған корольдерінің маңызды провинциялар арқылы өтіп, жергілікті жиналыстарда (Things) сайлауларын растату үшін жасаған дәстүрлі саяхаттың атауы. Нақты сайлау Уппландтағы Мора тасында өтті және бастапқыда қатысу сол аймақтың халқымен шектелгендіктен, сайлауды патшалықтың басқа бөліктері растауы қажет болды. XIV ғасырдан бастап Швецияның басқа аймақтарының өкілдері сайлауға қатыса бастағанда Эриксгата маңыздылығын біртіндеп жоғалтты. 1544 жылы мұрагерлік монархия орнатылғаннан кейін Эриксгатаның іс жүзінде маңызы болмады. Ескі дәстүр бойынша Эриксгатаны соңғы рет аралап өткен король – 1604 жылы билік құрған Карл IX болды. Кейіннен корольдер, қазіргі уақытқа дейін, Швецияның барлық провинцияларына сапарлар жасап, оларды Эриксгата деп атады, бірақ бұл сапарлар ортағасырлық дәстүрге ұқсамайды.

The monarch and members of the Royal Family undertake a variety of official, unofficial and other representative duties within Sweden and abroad. The monarch and his or her family play a central role in state visits to Sweden and conduct state visits to other nations on behalf of Sweden. Other members of the Royal Family may also represent the country abroad at lesser functions. Many of the Swedish general flag flying days have direct royal connections; among them are the name days of the King (28 January), the Queen (8 August), and the Crown Princess (12 March); the birthdays of the King (30 April), the Queen (23 December), and the Crown Princess (14 July); and Gustavus Adolphus Day (Gustav Adolfsdagen), on 6 November, in memory of King Gustavus Adolphus, who was killed on that date (old style) in 1632 in the Battle of Lützen. None of these flag days are public holidays, however. Perhaps the most globally known ceremony in which the Royal Family annually participate is the Nobel Prize award ceremony held at the Stockholm Concert Hall (and the subsequent banquet in the Stockholm City Hall), where the monarch hands out the Nobel Prizes on behalf of the Nobel Foundation for outstanding contributions to mankind in physics, chemistry, literature, physiology or medicine, and the economic sciences. Eriksgata was the name of the traditional journey of newly elected medieval Swedish kings through important provinces to have their election confirmed by local Things. The actual election took place at the Stone of Mora in Uppland and participation was originally restricted to the people of that area; hence, the need of having the election confirmed by the other parts of the realm. The Eriksgata gradually lost its importance when, as of the 14th century, representatives of other parts of Sweden began to participate in the election. After 1544, when hereditary monarchy was instituted, that meant that the Eriksgata had little practical importance. The last king to travel the Eriksgata according to the old tradition was Charles IX, whose reign began in 1604. Later, kings, up until present times, have made visits to all the Swedish provinces and called them an Eriksgata, while those visits bear little resemblance to the medieval tradition.

Династиялар

Мұрагердің дәстүрлі атағы - мұрагер ханзада (kronprins) немесе мұрагер ханшайым (kronprinsessa). Мұрагер ханзадасының әйелі де сәйкес атақ алады, бірақ мұрагер ханшайымының күйеуі алмайды. 1980 жылға дейін басқа династиялық ер мұрагерлер үшін қолданылған дәстүрлі ресми атақ - мұрагерлік ханзада (arvfurste) болған, алайда ханзада (prins) сөзі конституциялық құқықтық мәтіндерде, мысалы, Мұрагерлік туралы заңда, сондай-ақ күнделікті және бейресми жағдайда да қолданылып келді. Династияның әйел мүшелері ханшайым (prinsessa) атағын иеленеді. Швецияның Мұрагерлік туралы заңы 1980 жылы әйелдердің таққа мұрагер болуына мүмкіндік беру үшін өзгертілді.

Герцогтік атақтар

Густав III патша Густав Ваза заманындағы және орта ғасырлардағы дәстүрді қайта жаңғыртты, таққа мұрагерлік құқығы бар еркектерге швед провинцияларының герцог атақтарын берді. Ваза дәуіріндегі герцог атақтары мен Густав III берген атақтардың арасындағы ерекшелік – қазір бұл атақтар мұраға берілмейтін, туған кезде берілетін құрмет атақтары. 1980 жылдан бері олар барлық патшалық мұрагерлерге, еркек және әйелдерге берілуде. Патшалық герцогтардың жұбайлары әрқашан күйеулерінің атақтарын бөлісіп келді, ал патшалық герцогинялардың жұбайлары 2010 жылдан бастап осылай істеп келеді.

Регалиялар

Швецияның регалиясы Стокгольмдегі Корольдік сарайдың астында орналасқан қазына палатасының (Skattkammaren) ішіндегі мұражайда сақталады. Бұл мұражай 1970 жылдан бері жұртшылыққа ашық. Жиынның ең көне заттарының ішінде Густав Вазаның қылышы және король Эрик XIV-нің тәжі, шар, скептр және кілті бар. Регалия мемлекеттік мүлік болып табылады, ал оны сенімгерлікпен сақтайтын мемлекеттік орган – Заң, қаржы және әкімшілік қызметтер агенттігі.

Патшалық ерлік ордендері

Патшалық ордендердің тарихи негізі бар, ол 1606 жылы құрылған, қазір жойылған Ехова орденіне дейін жетеді. Швеция рыцарларының Корольдік ордендері тек 18-ғасырда ғана толыққанды кодификацияланды, олардың ресми негізін 1748 жылы король Фредерик I қалады. 1974 жылы Риксдаг ордендер мен марапаттамалар беру шарттарын және критерийлерін айтарлықтай өзгертті: Корольдік отбасынан басқа ешқандай швед азаматы мұндай марапаттамаларды алуға құқылы емес. Серафим ордені (Serafimerorden) тек шетелдік мемлекет басшыларына және швед және шетелдік патшалық отбасыларының мүшелеріне ғана беріледі, ал Поляр жұлдызы ордені (Nordstjärneorden) тек швед емес азаматтарға ғана табыс етілуі тиіс еді. Реформалардан кейін, "Қылыш" ордені (Svärdsorden) және "Васа" ордені (Vasaorden) енді берілмейтін болды: ресми түрде олар "тоқтатылған" деп жарияланды. 2022 жылы үкімет 2023 жылы күшіне енетін жаңа реформа ұсынды, ол тағы да Корольдік ордендерді ашты, соның нәтижесінде олар енді швед азаматтарына қайта берілуі мүмкін. Дегенмен, Серафим ордені бұл өзгерістерге ұшырамады. 1975 және 2023 жылдар аралығында Корольдік медалі (H. M. Konungens medalj) Корольдік отбасы мүшелерінен басқа швед азаматтарына берілетін ең жоғары награда болды.

Патшалық резиденциялар

Корольдік сарайлар (соның ішінде Стокгольмдегі Корольдік сарай, Дротнингхолм сарайы, Хага сарайы, Розендал сарайы, Ульриксдал сарайы, Розерсберг сарайы, Туллгарн сарайы және Грипсхолм сарайы) мемлекеттік меншікте болып табылады, оларды Ұлттық мүлік кеңесі (Statens fastighetsverk) басқарады және монархтың қарамағына берілген, бұл тәртіп 19 ғасырдың басынан бері сақталып келеді. Корольдік отбасының жеке меншігіндегі резиденциялар да бар, мысалы, Оланд аралындағы Соллиден сарайы, Ямтландтағы Сторлиендегі шағын үй және Францияның оңтүстігіндегі Сент-Максимдегі Вилла Мираж (алғаш рет принц Бертил сатып алған).

Патша сарайы

Корольдік сарай (Kungliga slottet), сондай-ақ Стокгольм сарайы (Stockholms slott) деп те аталады, – корольдің ресми резиденциясы. Корольдік сарай ұлттық астана Стокгольмдегі Стадсхолмен ("қала аралы") аймағында орналасқан, ол көбінесе Гамла Стан ("Ескі қала") деп танылады. Корольдің, Швеция Корольдық отбасының басқа мүшелерінің және Корольдік сарай кеңселері сарайда орналасқан. Король сарайды өкілдік мақсаттары үшін және мемлекеттік шараларда пайдаланады. Оңтүстік фасады Slottsbacken еңісіне қарап тұр; шығыс фасады Skeppsbron – ескі қаланың шығыс жағалауымен өтетін кемежаймен шектеседі; солтүстік жағындағы Lejonbacken – Медичи арыстандарының скульптураларымен безенген тас қоршаулардың құрметіне аталған пандустар жүйесі; ал батыс қанаттары Högvaktsterrassen ашық алаңымен шектеседі. Стокгольмдегі Корольдік сарай Еуропадағы корольдік резиденциялардың арасында ерекше, себебі оның көп бөлігі жыл бойы келушілерге ашық, олар кіру үшін төлем жасайды. Дротнингхольм корольдік аймағы – 17 және 18 ғасырлардағы француз ғимараттарынан шабыттанған және ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген, негізінен Дротнингхольм сарайы театры мен Дротнингхольмдағы Қытай павильоны үшін маңызды. Ол 1991 жылы Дүниежүзілік мұра тізіміне қосылды.

Хага сарайы

Хага сарайы (Haga slott), бұрын Королева павильоны (Drottningens paviljong) деп аталған, Стокгольм агломерациясындағы Сольна муниципалитетіндегі Хага паркінде орналасқан. 1802–1805 жылдар аралығында салынған сарайды король Густав IV Адольфтың тапсыруымен сәулетші Карл Кристофер Гьервелл корольдік балалар үшін балетмейстер Луи Галлодьенің Дротнингхолмдегі итальян вилласының үлгісінде салған. Сарай Швеция король отбасының бірнеше мүшесінің үйі немесе жазғы үйі болды – әсіресе, қазіргі король Карл XVI Густав осы сарайда дүниеге келген. 1966 жылға дейін король Густав VI Адольф оның билеу құқығын премьер-министрге бергеннен кейін, ол шетелдік жоғары лауазымды қонақтарға (мемлекет басшылары мен үкімет басшылары және т.б.) арналған қонақ үйге айналды. 2009 жылдың сәуір айында премьер-министр Фредерик Райнфельдт сарайды басқару құқығы қайтадан корольға берілетінін және осылайша Тақ мұрагері Виктория мен оның күйеуі, Вестергётланд герцогы принц Даниэль оны пайдалана алатынын жариялады. Олар 2010 жылдың 19 маусымында үйленгеннен кейін күзде сарайға көшіп келді.

Мұрагерлік жол

1810 жылғы Мұрагерлік актісі мұрагерлік жолын реттейтін ережелерді ұсынады және швед тағына заңды мұрагерлерді белгілейді; сонымен қатар 4-бапта Монарх пен Корольдік үйдің династиялық мүшелері әрқашан таза евангелистік сенімдегі протестанттық христиан болуы керек деп мәлімдейді (мұның астында Швеция шіркеуі түсініледі). 1980 жылы күшіне енген актінің жаңа редакциясы мұрагерлік ережелерін ер адамдарға басымдық беруден толыққанды мұрагерлікке өзгертті. Егер патшалық үй құрып қалса, Риксдаг 1970 жылдардағы конституциялық реформаларға дейін болғандай, жаңа патшалық үйді сайлауға міндетті емес.