Хосе Рауль Капабланка: Кубалық шахмат шеберінің өмірі мен мансабы

Кіріспе

Кубалық шахматшы (1888–1942)

Хосе Рауль Капабланка и Граупера (19 қараша 1888 – 8 наурыз 1942) – 1921 жылдан 1927 жылға дейін шахматтан әлем чемпионы болған кубалық шахматшы. Шахмат дарыны, ол өте ерекше ойын соңындағы шеберлігімен және ойын жылдамдығымен кеңінен танымал. Капабланка 1888 жылы Гаванадағы Кастильо-дель-Принсипеде дүниеге келген. Ол кубалық чемпион Хуан Корзоны 1901 жылдың 17 қарашасында, 13 жасқа толуына екі күн қалғанда жеңді. 1909 жылы Франк Маршаллды жеңуі оған 1911 жылғы Сан-Себастьян турниріне шақыру алып келді, онда ол Акиба Рубинштейн, Арон Нимзович және Зигберт Тарраш сияқты ойыншылардан озып шықты. Келесі бірнеше жылда Капабланка турнирлерде үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Әлем чемпионы Эмануэль Ласкермен матч өткізуге бірнеше сәтсіз әрекеттен кейін, Капабланка 1921 жылы Ласкерден әлем чемпионы атағын жеңіп алды. Капабланка 1916 жылдың 10 ақпанынан 1924 жылдың 21 наурызына дейін жеңіліссіз өтті, оның ішінде Ласкермен өткен әлем чемпионаты матчы да болды. Капабланка 1927 жылы Александр Алехинге жеңіліп қалды, ол матчтан бұрын Капабланканы ешқашан жеңген емес. Көп жылдық қайта матч ұйымдастыру әрекеттерінен кейін, олардың қарым-қатынасы шиеленісіп кетті. Капабланка осы кезеңде турнирлердегі табысын жалғастырды, бірақ 1931 жылы шахматтан қол үзді. 1934 жылы жақсы нәтижелермен қайта оралды, бірақ сонымен қатар жоғары қан қысымының белгілері байқалды. 1942 жылы миға қан құйылудан қайтыс болды. Капабланка қарапайым позицияларда және ойын соңында шебер болды; Бобби Фишер оны "нағыз нәзік сезімталдыққа" ие деп сипаттады. Қажет болған жағдайда тактикалық шахмат ойнай білді және жақсы қорғаныс техникасы болды. Мансабында бірнеше шахмат кітабын жазды, олардың ішінде Михаил Ботвинник "Шахмат негіздері" кітабын ең жақсы шахмат кітабы деп санады. Капабланка егжей-тегжейлі талдау жасаудан аулақ болды, керісінше, ойынның шешуші сәттеріне назар аударды. Оның шахмат стилі Боби Фишер және Анатолий Карпов сияқты болашақ әлем чемпиондарына әсер етті.

José Raúl Capablanca y Graupera (19 November 1888 – 8 March 1942) was a Cuban chess player who was the third world chess champion from 1921 to 1927. A chess prodigy, he is widely renowned for his exceptional endgame skill and speed of play. Capablanca was born in 1888 in the Castillo del Príncipe, Havana. He beat Cuban champion Juan Corzo in a match on 17 November 1901, two days before his 13th birthday. His victory over Frank Marshall in a 1909 match earned him an invitation to the 1911 San Sebastián tournament, which he won ahead of players such as Akiba Rubinstein, Aron Nimzowitsch and Siegbert Tarrasch. Over the next several years, Capablanca had a strong series of tournament results. After several unsuccessful attempts to arrange a match with then world champion Emanuel Lasker, Capablanca finally won the world chess champion title from Lasker in 1921. Capablanca was undefeated from 10 February 1916 to 21 March 1924, a period that included the world championship match with Lasker. Capablanca lost the title in 1927 to Alexander Alekhine, who had never beaten Capablanca before the match. Following unsuccessful attempts to arrange a rematch over many years, relations between them became bitter. Capablanca continued his excellent tournament results in this period but withdrew from serious chess in 1931. He made a comeback in 1934, with good results, but also showed symptoms of high blood pressure. He died in 1942 of a brain hemorrhage. Capablanca excelled in simple positions and endgames; Bobby Fischer described him as possessing a "real light touch". He could play tactical chess when necessary, and had good defensive technique. He wrote several chess books during his career, of which Chess Fundamentals was regarded by Mikhail Botvinnik as the best chess book ever written. Capablanca preferred not to present detailed analysis but focused on critical moments in a game. His style of chess influenced the play of future world champions Bobby Fischer and Anatoly Karpov.

Балалық шақ

Хосе Рауль Капабланка – испандық әскери офицер Хосе Мария Капабланка мен Каталониядан шыққан испан әйел Матильда Мария Граупера и Маридің екінші баласы. Ол 1888 жылдың 19 қарашасында Гаванада дүниеге келді. Капабланканың өзі айтуынша, ол төрт жасында әкесінің достарымен шахмат ойнағанын көріп, шахмат үйренген, әкесі жасаған қате қимылды көрсетіп, содан кейін әкесін жеңген. Сегіз жасында оны көптеген маңызды жарыстар өткізілген Гавана шахмат клубына апарды, бірақ дәрігердің кеңесімен оған жиі ойнауға рұқсат берілмеді. 1901 жылдың қараша және желтоқсан айларында Куба шахмат чемпионы Хуан Корзоны тартысты жеңіп алды. Дегенмен, 1902 жылдың сәуір айында Ұлттық чемпионатта алты ойыншының арасында төртінші орынға ие болды, Корзомен өткізген екі ойынында да жеңілді. 1908 жылы шахматқа толыққанды көңіл бөлу үшін университетті тастап кетті. Колумбия университетінің мәліметінше, Капабланка 1910 жылдың қыркүйегінде Колумбияның Тау-кен, Инженерлік және Химия мектебіне химиялық инженерияны оқуға түсті. Бірақ, кейіннен инженерлік мамандықты оқығаннан гөрі шахмат ойнағанды ұнатқандықтан, оған қаржылық қолдау көрсету тоқтатылды. Ол бір семестр оқығаннан кейін Колумбия университетінен шығып, өзін толық уақыт шахматқа арнады.

Атағын жоғалту

Капабланка 1927 жылғы Нью-Йорк шахмат турнирінде үлкен басымдықпен жеңіске жеткендіктен және ешқашан Алекхинге жеңіліске ұшырамағандықтан, көптеген сарапшылар кубалық шахматшыны 1927 жылғы Әлем Чемпионатындағы басты үміткер деп санайтын. Алекхиннің жеңісі бүкіл шахмат әлемін таң қалдырды, және ол Капабланканың ойынын мұқият зерттеді. Каспаровтың сөзіне сәйкес, Алекхиннің зерттеулері Капабланканың тым көп назар қоймауынан туындаған көптеген ұсақ қателіктерді анықтады. Владимир Крамник бұл Капабланканың жеңіске оңай жетпеген алғашқы жарысы екенін айтты. Матч өте тепе-теңдіксіз болды, алғашқы екі ойыннан кейін барлық партиялар бір ашылуды – Еділ Gambit-ті қабылдамауды (Queen's Gambit Declined) пайдаланды, ал Капабланканың жеңілісінің бір себебі оның басқа ашылуларды қолдануға құштар болмауы болды. Матчты жеңгеннен кейін Алекхин Капабланкаға чемпион ретінде қойған талаптармен бірдей шарттарда реванш беруге дайын екенін жариялады: қарсыласы 10 000 АҚШ долларын ұсынуы керек, оның жартысынан астамы, тіпті жеңілген жағдайда да, чемпионға беріледі. Алекхин 1920 жылдардың басында Капабланкаға қарсы тұрған, бірақ 1927 жылға дейін қажетті қаражатты жинамаған.

Жарыс шашкасына оралу

Алғашында Капабланка бірінші әйелімен ажыраспады, өйткені қайтадан үйленуді жоспарламаған еді. Капабланканың екінші әйелі Ольга, онымен 1934 жылдың көктемінде танысқанын жазды. Қазан айының соңына қарай олар терең ғашық болды, ал Капабланка әлемдегі ең үздік ойыншы екенін дәлелдеу ниетін қайта жақсылыққа бұрды. 1934–35 жылдарғы Хастингс турнирінде қайта ойнағанда Капабланка төртінші орынды иеленді, бірақ Михаил Ботвинник пен Андор Лилиенталдан озып кетті. Келесі жылы Капабланка Мәскеуде одан да күшті турнирде жеңіске жетті, Ботвинниктен бір ұпайға, ал үшінші орын алған Сало Флордан 3½ ұпайға басымдық танытты; Алекхин алтыншы орынды иеленді, бірлескен жеңімпаздардан бір ұпай ғана артта қалды. Бұл Капабланканың 67 жастағы Ласкерден озып шыққан жалғыз жарысы болды. Осы жеңістер кезінде Капабланка жоғары қан қысымының белгілерін сезіне бастады. 1937 жылы Семерингте екінші орынды бөлісті, ал 1938 жылы AVRO турнирінде сегіз ойыншының арасында жетінші орынға ғана қол жеткізді.

Капабланканың жоғары қан қысымы AVRO турнирінен кейін ғана дұрыс анықталды және емделді, бұл оның ойын сессияларының соңында ойынды ұстау қабілетін жоғалтуына себеп болды. 1938 жылы Парижде жеңіске жеткеннен кейін және 1939 жылы Маргеттегі біршама күшті турнирде екінші орын алғаннан кейін Капабланка Буэнос-Айресте өткен 8-ші шахмат Олимпиадасында Куба құрамасынан өнер көрсетті және ең жақсы көрсеткені үшін алтын медальді жеңіп алды. Капабланка мен Алекхин екеуі де Буэнос-Айресте елдерін өкілдік еткен кезде Капабланка әлем чемпионатының матчын ұйымдастыруға соңғы әрекет жасады. Алекхин бас тартты, өйткені Францияны, өзі қабылдаған Отанына қорғауға міндетті екенін айтты, себебі Екінші дүниежүзілік соғыс жаңа ғана басталған еді. Капабланка командалары кездессе Алекхинмен ойнамайтынын алдын ала хабарлады.

Өлім

Өлімінен аз уақыт бұрын оның отбасылық гипертониясы қауіпті 200-240/160+-қа дейін көтерілді. Өлімге әкелетін инсульт алдындағы күні оның қан тамырлары бойынша маман доктор Шварцер оған толыққанды демалмаса, өміріне қауіп төніп тұрғанын қатты ескертті, бірақ Капабланка бұрынғы әйелі мен балалары оған қарсы сот процесін бастағандықтан, ол мұны істей алмайтынын айтты. Дәрігер оның өлімін "оның қиындықтары мен күйзелісіне" байланыстырды. 1942 жылдың 7 наурызында Капабланка Нью-Йорктегі Манхэттен шахмат клубында достарымен сөйлесіп, ойын тамашалап отырғанда, пальтосын шешуге көмек сұрап, сәлден кейін құлдырап қалды. Еңбек еткен дәрігер Илай Мошковиц алғашқы жәрдем көрсетіп, жедел жәрдем шақыртты. Ол Mount Sinai ауруханасына жеткізілді, келесі күні таңғы сағат 6-да қайтыс болды. Эммануэль Ласкер бір жыл бұрын сол ауруханада көз жұмған. Өлімнің себебі "гипертонияға байланысты ми қан кетуі", атап айтқанда гипертониялық таламустық қан кету деп көрсетілді. Ауруханалық есепте былай делінген: Mount Sinai ауруханасына түскен кезде тексеру көрсетті: Науқас ауыр халде, терең комада, ноцицептивті тітіркендіргіштерге реакция бермейді, көздің қарашықтары тең емес, сол жақ қарашығы кеңейген (қатты және жарыққа жауап бермейді), сол жақ бет параличі, сол жақ жартылай дене параличі, жалпы терілік рефлекстер әлсіз және артериялық қысым 280/140. Белдік пункция жасалды, нәтижесінде 500 мм су бағаны қысымымен геморрагиялық цереброспиналдық сұйықтық (ЦСС) табылды. Дәрігерлер Мошковиц, Прилл және Левин жасаған толық аутопсия көрсетті, оң таламус дерлік толығымен жойылған, оның орнында ені 2 дюйм, биіктігі 2 дюйм болатын гематома болды. Бүкіл қарынша жүйесі мен цистерна магна қанға толы болды. Гирлер жалпақталған, сулькалар тарылған, бұл жылдар бойындағы ауыр гипертониямен байланысты. Жүрегі үлкейген, қалыпты 300-350 г орнына 575 г болған, соның ішінде сол жақ қарынша қабырғасының 3 см гипертрофиясы бар. Бұл қабырғада субэндокардтық қан кетулер анықталды, кейіннен бұл ауыр ішек ішілік гипертониясы бар пациенттерде жиі кездесетіні дәлелденді. Бұл қанға көп мөлшерде вазоактивті заттардың, соның ішінде ацетилхолин мен норадреналиннің шығуына әкелді, бұл қан кетуге себеп болды. Белдік пункция жасау қате болды, өйткені ішек ішілік гипертония қазіргі таңда белгілі қарсы көрсетім болып табылады, себебі ол цереброспиналдық сұйықтықтың қысымын төмендетіп, гипертонияның басқару күшін жояды. Бірақ нейрохирург Орландо Эрнандес Майлан бұл ешқандай өзгеріс жасамағанын айтты, себебі Капабланканы ең жақсы қазіргі медицинаның көмегімен де құтқару мүмкін болмаған. 1962 жылдан бері Кубада, көбінесе Гаванада жыл сайын Капабланканы еске алу турнирі өткізіліп келеді.

Not long before his death, his familial hypertension had shot up to the hazardous 200–240/160+. The day before his fatal stroke, his vascular specialist Dr. Schwarzer strongly advised him that his life was endangered unless he totally relaxed, but Capablanca said that he could not because his ex wife and children had started court proceedings against him. The doctor blamed his death on "his troubles and aggravation". On 7 March 1942, Capablanca was observing a game and chatting with friends at the Manhattan Chess Club in New York City, when he asked for help removing his coat, and collapsed shortly afterward. Eminent physician Eli Moschcowitz administered first aid and then arranged an ambulance. He was taken to Mount Sinai Hospital, where he died at 6:00 AM the next day. Emanuel Lasker had died in the same hospital only a year earlier. The cause of death was given as "a cerebral hemorrhage provoked by hypertension", in particular a hypertensive thalamic hemorrhage. The hospital admissions report stated:

When admitted to Mt. Sinai Hospital, the examination showed: Patient critically ill in deep coma, unreceptive to nocioceptive stimuli, unequal pupils with the left one dilated (fixed and unresponsive to light), left facial palsy, left hemiplegia, globally depressed tendinous reflexes and arterial tension 280/140. A lumbar puncture was performed which showed hemorrhagic cerebrospinal fluid (CSF) with a pressure of 500 mm of water. The full autopsy, by Drs. Moschcowitz, Prill, and Levin, showed that the right thalamus was almost totally destroyed, and in its place was a hematoma 2 inches wide and 2 inches high. The whole ventricular system and cisterna magna were flooded with blood. The gyri were flattened and sulci narrowed, consistent with years of extreme hypertension. His heart was enlarged, 575 g instead of the normal 300–350 g, including 3 cm hypertrophy of left ventricle wall. This wall had a number of subendiocardial hemorrhages, which was later proved to be common in patients with severe intercranial hypertension. This caused the release of a large amount of vasoactive substances into the bloodstream, including acetylcholine and noradrenaline that caused these hemorrhages. The lumbar puncture was a bad idea, as intracranial hypertension is now a well known contraindication because it releases the pressure of the cerebrospinal fluid counteracting the herniating force of the hypertension. But neurosurgeon Orlando Hernández Meilán has said that it made no difference, as Capablanca could not have been revived even if the best modern medicine had been available. An annual Capablanca Memorial tournament has been held in Cuba, most often in Havana, since 1962.

Ойынның күштілігі мен стилі

Жасы жеткенде Капабланка бар болғаны 34 мәнді ойынға ұтылды. Шындығында, одан тек Маршалл, Ласкер, Алекхин және Рудольф Шпильманн қана жетілген Капабланкадан екі немесе одан көп ойын жеңді, бірақ әрбір жағдайда олардың жалпы өмірлік көрсеткіштері теріс болды (Капабланка Маршаллды +20−2=28, Ласкер +6−2=16, Алекхин +9−7=33 есебімен жеңді), Шпильманннан басқа, ол тең болды (+2−2=8). Күшті ойыншылардың ішінде тек Керес оған қарсы аздап артықшылыққа ие болды (+1−0=5). Керестің жеңісі 1938 жылғы AVRO шахмат турнирінде тіркелді, сол турнирде Капабланка 50 жасқа толды, ал Кереске 22 жас болған. Статистикалық рейтинг жүйелері Капабланканы барлық уақыттағы ең ұлы ойыншылардың қатарына қояды. Натан Дивинский мен Реймонд Киннің "Ақыл-ойының жауынгерлері" (1989) кітабында ол Гарри Каспаров, Анатолий Карпов, Бобби Фишер және Михаил Ботвинниктен кейін, Эммануэль Ласкерден оқшау тұрды. 1978 жылғы "Шахматшылардың өткен және қазіргі рейтингі" кітабында Арпад Эло ойыншылардың мансабының ең жақсы бес жылдық кезеңіндегі көрсеткіштеріне сүйене отырып, ретроспективті рейтингтер берді. Ол Капабланканың сауалнамаға қатысқандардың ішінде ең күштісі екенін, ал Ласкер мен Ботвинник екінші орынды бөліскенін көрсетті. Chessmetrics (2005) салыстырылатын кезеңдердің ұзақтығына өте сезімтал және Капабланканы бір жылдан 15 жылға дейінгі аралықтағы ең күшті кезеңдер үшін үшінші және төртінші орындарда санайды. Оның авторы, статистик Джефф Сонас, Капабланканың Ласкер, Карпов және Каспаровтан басқаларға қарағанда алдыңғы үштікте көбірек жыл болғанын анықтады, бірақ Алекхин алдыңғы екі орында көбірек жыл тұрды. 2006 жылғы зерттеуде Капабланканың компьютерлік талдаумен салыстырғанда әлем чемпиондарының ішіндегі ең дәл ойыншы екені анықталды. Бұл талдау екінші деңгейдегі шахмат бағдарламасы Crafty-ді, әр тараптың алты ходына дейін есептеуін шектеу және бағдарлама стиліне ұқсас ойыншыларды жақтау үшін сынға ұшырады; алайда 2011 жылы Bratko және Guid Rybka 2 және Rybka 3 күшті қозғалтқыштарын пайдалана отырып жасаған компьютерлік талдау 2006 жылғы Crafty талдауына ұқсас нәтижелер берді. 1969-1972 жылдары әлем чемпионы болған Борис Спасский Капабланканы барлық уақыттағы ең үздік ойыншы деп есептеді. 1972-1975 жылдары чемпиондық атақты иеленген Бобби Фишер Капабланканың "жеңіл сенуі" мен дұрыс ходы тез көре білу қабілетіне таң қалды. Фишердің сөзіне қарағанда, 1950 жылдары Манхэттен шахмат клубының ескі мүшелері Капабланканың ойыны туралы құрметпен айтқан. Капабланка қарапайым позицияларда және эндшпильде ерекше көзге түсті, оның позициялық шешімдері соншалық, оған жасалған көптеген шабуылдар оның ешқандай қорғаныс күшін жұмсамай-ақ сәтсіз аяқталды. Бірақ қажет болған жағдайда ол керемет тактикалық шахмат ойнай білді – ең танымал мысалы, 1918 жылғы Манхэттен шахмат клубының чемпионатында Маршалл оған терең талдау жасаған шабуылды жасады, ол нормативтік уақыт бақылауында ойнап жатып жоққа шығарды (бірақ кейіннен Маршалл шабуылын күшейтудің жолдары табылды). Ол позициялық артықшылықты пайдалану үшін агрессивті тактикалық ойынды қолдана білді, егер ол оны қауіпсіз және жеңіске жетудің ең тиімді жолы деп санаса, мысалы, 1927 жылғы Нью-Йорк турнирінде Шпильманнга қарсы.

As an adult, Capablanca lost only 34 serious games. In fact, only Marshall, Lasker, Alekhine and Rudolf Spielmann won two or more serious games from the mature Capablanca, though in each case, their overall lifetime scores were minus (Capablanca beat Marshall +20−2=28, Lasker +6−2=16, Alekhine +9−7=33), except for Spielmann who was level (+2−2=8). Of top players, only Keres had a narrow plus score against him (+1−0=5). Keres's win was at the AVRO 1938 chess tournament, during which tournament Capablanca turned 50, while Keres was 22. Statistical ranking systems place Capablanca high among the greatest players of all time. Nathan Divinsky and Raymond Keene's book Warriors of the Mind (1989) ranks him fifth, behind Garry Kasparov, Anatoly Karpov, Bobby Fischer and Mikhail Botvinnik—and immediately ahead of Emanuel Lasker. In his 1978 book The Rating of Chessplayers, Past and Present, Arpad Elo gave retrospective ratings to players based on their performance over the best five year span of their career. He concluded that Capablanca was the strongest of those surveyed, with Lasker and Botvinnik sharing second place. Chessmetrics (2005) is rather sensitive to the length of the periods being compared, and ranks Capablanca between third and fourth strongest of all time for peak periods ranging in length from one to 15 years. Its author, the statistician Jeff Sonas, concluded that Capablanca had more years in the top three than anyone except Lasker, Karpov and Kasparov—though Alekhine had more years in the top two positions. A 2006 study found that Capablanca was the most accurate of all the World Champions when compared with computer analysis of World Championship match games. This analysis was criticized for using a second rank chess program, Crafty, modified to limit its calculations to six moves by each side, and for favoring players whose style matched that of the program; however a 2011 computer analysis by Bratko and Guid using the stronger engines Rybka 2 and Rybka 3 found similar results to the 2006 Crafty analysis for Capablanca. Boris Spassky, World Champion from 1969 to 1972, considered Capablanca the best player of all time. Bobby Fischer, who held the title from 1972 to 1975, admired Capablanca's "light touch" and ability to see the right move very quickly. Fischer reported that in the 1950s, older members of the Manhattan Chess Club spoke of Capablanca's performances with awe. Capablanca excelled in simple positions and endgames, and his positional judgment was outstanding, so much so that most attempts to attack him came to grief without any apparent defensive efforts on his part. But he could play great tactical chess when necessary—most famously in the 1918 Manhattan Chess Club Championship tournament, when Marshall sprang a deeply analyzed on him, which he refuted while playing under the normal time limit (although ways have since been found to strengthen the Marshall Attack). He was also capable of using aggressive tactical play to drive home a positional advantage, provided he considered it safe and the most efficient way to win, for example against Spielmann in the 1927 New York tournament.

Ойынға әсер ету

Капабланка ешқандай мектеп ашқан жоқ, бірақ оның стилі әлем чемпиондары Фишер, Карпов және Ботвинникке әсер етті. Әлихин әлем чемпионы атағы үшін күреске түсуден бұрын Капабланкадан позициялық ойынды үйренді, бірақ кейін олардың арасы ашыққан жауға айналды. Шахмат жазушысы ретінде Капабланка көп көлемде егжей-тегжейлі талдау жасаған жоқ, керісінше, ойынның шешуші сәттеріне назар аударды. Оның жазу стилі қарапайым және оңай түсінілетін болды. Капабланканың қорытындысы бойынша зерттеулер екіге бөлінген: 2007 жылы Глен Флиар айтарлықтай айырмашылық таппады, ал 1999 жылы Ларри Кауфман көптеген ойындарды талдап, нәтижелер патшайым мен жылқыға сәл артықшылық беретінін анықтады. Джон Уотсон 1998 жылы патшайым мен жылқыға қарсы патшайым мен пілдің көптеген партияларының тең аяқталғанын, ал шешуші ойындардың көпшілігінде жеңімпаз тараптың сол партияда бір немесе бірнеше айқын артықшылықтары болғанын жазды.

Тұлға

Шахмат карьерасының басында Капабланка, әсіресе Ұлыбританияда, өзінің алғашқы кітабында – «Менің шахмат карьерамда» – жетістіктерін тым мақтандырып сипаттағаны үшін сынға ілікті. Сондықтан ол «Шахмат негіздері» кітабына сол кезге дейінгі турнирлердегі және матчтардағы барлық жеңілістерін, сонымен бірге жеңістерінен алынған сабақтарды да қосты. Дегенмен, 1934 жылғы басылымның алғы сөзінде ол: «Оқырман кітаптың мазмұнында өзіне қажеттінің бәрін таба алатынына сеніммен қарауы мүмкін» деп жазған. Капабланканың жетістіктеріне қарамастан, ол шахматтан гөрі бейсболға көбірек қызығушылық танытты, оны «оқуы оңай және ойнауға қызықты» деп сипаттады. Екінші әйелі Ольга, ол шахмат өмірін басып алғанына ренжігенін және музыка немесе медицинаны оқығанын қалағанын ойлады. Капабланка мен Эдвард Ласкер 10×10 және 10×8 тақталарымен тәжірибе жасады, олар үшін бірдей кеңейтілген фигуралар жиынтығын қолданды. Олар 8×8 нұсқасын артық көрді, себебі ол ертерек шайқас бастауға мүмкіндік берді, ал олардың ойындары көбінесе 20-25 жүрісқадамға созылды. Кейбір сыншылардың айыптарына қарамастан, Капабланка бұл нұсқаны әлем чемпионы болған кезінде ұсынды, титулынан айырылғаннан кейін ашуланып ұсынған жоқ. 10×8 ұқсас нұсқаларын бұрын 1617 жылы Пьетро Каррера және 1874 жылы Генри Берд сипаттаған, олар тек жаңа фигураларды әр тараптың артқы қатарына қалай орналастырғандарымен ғана ерекшеленді. Капабланканың тәжірибесінен шабыттанған басқа да нұсқалар ұсынылды, соның ішінде Grand Chess (10×10 тақтасында үшінші қатардағы пілдермен) және Embassy Chess (10×8 тақтасындағы Grand Chess орналасуы).

Капабланканың жазбалары

Гавана 1913 жыл. Бұл оның жазған жалғыз турнир кітабы. Бастапқыда 1913 жылы Гаванада испан тілінде жарық көрген, Эдвард Винтер оны ағылшын тіліне аударды және 1976 жылы Британдық шахмат журналының 18-ші нөмірінде қайта басылды. «Менің шахмат мансабым». Бастапқыда 1920 жылы Лондондағы G. Bell and Sons, Ltd. және Нью-Йорктегі The Macmillan Company баспаларында жарық көрген. 1966 жылы Dover баспасында қайта басылды. 2003 жылы Hardinge Simpole Limited баспасынан қайта басылып шықты. «Шахмат негіздері». Бастапқыда 1921 жылы жарық көрген. Everyman Chess баспасы 1994 жылы қайта басып шығарды, ал 2006 жылы Ник де Фирмиан жаңартып, қайта қарады. «Хаванала Хосе Рауль Капабланка мен доктор Эммануэль Ласкердің арасындағы әлем чемпионаты шахмат матчы: кіріспемен, чемпионның барлық ойындардың тізімі мен түсіндірмелерімен, статистикалық материалмен және екі шебердің өмірбаянымен бірге». Бастапқыда 1921 жылы American Chess Bulletin баспасында жарық көрген. 1977 жылы Dover баспасында Фредерик Йейтс пен Уильям Винтердің түсініктемелерімен 1927 жылғы матч туралы кітаппен бірге «World's Championship Matches, 1921 and 1927» деген атпен қайта басылды. «Шахматқа кіріспе», Бенджамин Андерсонның алғы сөзімен. Бастапқыда 1935 жылы Harcourt, Brace and Company баспасында жарық көрді. 2002 жылы Harvest Books баспасында қайта басылып шықты. Simon and Schuster, 1966 жылдың қаңтары, ASIN B0007DZW6W.

Ерекше ойындар

Капабланка vs. Л. Молина, Буэнос-Айрес 1911, Королеваның гамбиті қабылданбады: Заманауи. Жоғарғы қорғаныс (D52), Бұл ойында грек сыйы құрбандығы жасалады. Хосе Рауль Капабланка vs. Франк Джеймс Маршалл, Манхэттен CC, Нью-Йорк 1918, Испан ойыны: Маршалл шабуылы. Оригиналды Маршалл шабуылы (C89), 1–0 Капабланканың ең танымал ойындарының бірі. Маршаллдың бұл шабуылды жылдар бойы жасырып келгені – аңыз. Капабланка өте агрессивті шабуылға қарсы қорғанады. Хосе Рауль Капабланка vs. Профессор Марк Фонарофф, Нью-Йорк 1918, Испан ойыны: Берлин қорғанысы. Hedgehog Variation (C62), 1–0 Капабланка нақты ойынмен жылдам жеңіске жетеді. Эммануэль Ласкер vs. Хосе Рауль Капабланка, Ласкер–Капабланка әлем чемпионаты матчы, Гавана 1921. Королеваның гамбиті қабылданбады: Православ қорғанысы. Рубинштейн Вариациясы (D61), 0–1
Хосе Рауль Капабланка vs. Савиелли Тартаковер, Нью-Йорк 1924, Голланд қорғанысы, Хорвиц Вариациясы: Жалпы (A80), 1–0 Бұл ойын шахмат тарихындағы ең құрметті эндшпильдердің бірімен аяқталады. Хосе Рауль Капабланка vs. Рудольф Шпильман, Нью-Йорк 1927, Королеваның гамбиті қабылданбады: Бармен Вариациясы (D37), 1–0 Капабланкаға жеңіс әкелген тактикалық ойын. Хосе Рауль Капабланка vs. Андор Лилиенталь, Мәскеу 1936, Рети ашылуы: Англо-славян. Боголюбов Вариациясы (A12), 1–0 Пешка ойыны артықшылыққа қарсы пайдаланылды. Илья Абрамович Кан vs. Хосе Рауль Капабланка, Мәскеу 1936, Вена ойыны: Андерсен қорғанысы (C25), 0–1 Бұл ойында Капабланканың ең танымал эндшпильдерінің бірі бар.