Константин X Дука: Византия императоры, өмірбаяны мен билеуі

Кіріспе

1059-1067 жылдар аралығында Византия императоры Константин X Дукас немесе Дукас (Κωνσταντῖνος Δούκας, Kōnstantinos X Doukas, шамамен 1006 – 23 мамыр 1067) Византия императоры болды. Ол Дукас әулетінің негізін қалаушы. Оның билігі тұсында нормандар Италиядағы византиялық жерлердің көп бөлігін жаулап алды, ал Балқанда венгрлер Белградты басып алды. Ол Селжұқ сұлтаны Алп Арсланнан жеңіліске ұшырады.

Билік

Константиннің ата-анасы ешбір бастапқы деректерде көрсетілмеген, бірақ кейбір ғалымдар оның Андроник Дукастың ұлы болғанын жорамалдайды. Ол философия мен теология бойынша үздіксіз пікірталасқа бейім, ғылыми қызметпен айналысқан адам болды және Патриарх Михаил Керуларийдің немересі Евдокия Макремболитиссаға екінші әйелі ретінде үйленгеннен кейін беделділікке ие болды. 1057 жылы Константин Исаак I Комненнің таққа таласуын қолдады, бірте-бірте жаңа императордың реформаларына қарсы сот бюрократиясымен жақындасты. Осы үнсіз қарсылыққа қарамастан, Константин 1059 жылы Михаил Пселлостың ықпалымен ауырған Исаактың мұрагері ретінде таңдалды. 22 қарашада Исаак тақтан бас тарды, ал ертесі күні Константин X император болып жарияланды. Жаңа император екі жас ұлын, Михаил VII Дукасты және Константин Дукасты билікке ерте араластырды, ағасы Иоанн Дукасты кесар (кайсар) етіп тағайындады және сот бюрократиясы мен шіркеудің мүдделеріне бағытталған саясатты бастады. Қарулы күштерді оқыту мен қаржылық қолдауды күрт қысқартқан Константин X, Сельджук түріктері мен түрікмен одақтастарының батысқа қарай жылжуымен бір уақытта, маңызды сәтте 50 мың сарбаздан тұратын армяндық жергілікті жасақтарын таратып жіберді. Исаак I Комненнің қажетті реформаларын жойып, ол әскери бюрократияны жоғары жалақы алатын сарай шенеушілерімен толтырып, Сенатты өзінің жақтастарымен қаптады. Тұрақты әскерлерді жалдамалылармен алмастыру және шекаралық бекіністерді жөндеусіз қалдыру шешімдері Константиннің Исаактың жақтастары арасында беделсіздікке ұшырауына себеп болды, олар 1061 жылы оны өлтіруге тырысты. Әскерге жалақы төлеу үшін салықтарды көтергеннен кейін ол халық арасында да танымалдылығын жоғалтты. Билікке келген кезде Роберт Гискард басқаратын нормандар Византияның Калабриясын жаулап алды, бірақ Константин Апулияны қайтаруға қызығушылық танытты. Ол Италияға кем дегенде екі катепан (Марулес және Сириан) тағайындады және тағы екі рет күш жіберді ("Мириарх" және Михаил Маурекс басшылығымен). 1064 жылы Кіші Азияға Альп Арсланның шапқыны болды, нәтижесінде Армения астанасы түсті, ал 1065 жылы Балқанда Оғұз түріктері шапты, Белград мажарлардың қолына өтті. Константин билікке келген кезде қарт және денсаулығы нашар болғандықтан, ол 1067 жылдың 23 мамырында қайтыс болды. Оның соңғы әрекеті – тек ұлдары ғана одан кейін билік етсін деп талап ету болды, соның салдарынан әйелі Евдокия Макремболитиссаны қайтадан тұрмысқа шығуға ант беруге мәжбүрледі. Михаил мен Константин билік жүргізуге тым жас болғандықтан, императрица Евдокия 1068 жылдың 1 қаңтарына дейін де-факто билік етті, содан кейін Романос IV Диогенге үйленіп, оны император етіп тақты.

Constantine's parents are not mentioned in any primary sources, but some scholars theorize that he was the son of Andronikos Doukas, a nobleman who served as strategos of Preslav during the reign of Basil II Historians often give his birthdate as 1006, as he is said to have died aged "slightly over sixty years". He was an academic, addicted to endless debates about philosophy and theology, and he gained influence after he married, as his second wife, Eudokia Makrembolitissa, a niece of Patriarch Michael Keroularios. In 1057, Constantine supported the usurpation of Isaac I Komnenos, gradually siding with the court bureaucracy against the new emperor's reforms. In spite of this tacit opposition, Constantine was chosen as successor by the ailing Isaac in 1059, under the influence of Michael Psellos. Isaac abdicated on 22 November and Constantine X was crowned emperor on the following day. The new emperor quickly associated two of his young sons in power, Michael VII Doukas and Konstantios Doukas, appointed his brother John Doukas as kaisar (caesar), and embarked on a policy favorable to the interests of the court bureaucracy and the church. Severely undercutting the training and financial support for the armed forces, Constantine X disbanded the Armenian local militia of 50,000 men at a crucial point of time, coinciding with the westward advance of the Seljuk Turks and their Turcoman allies. Undoing many of the necessary reforms of Isaac I Komnenos, he bloated the military bureaucracy with highly paid court officials and crowded the Senate with his supporters. His decisions to replace standing soldiers with mercenaries and leaving the frontier fortifications unrepaired led Constantine to become naturally unpopular with the supporters of Isaac within the military aristocracy, who attempted to assassinate him in 1061. He also became unpopular with the general population after he raised taxes to try to pay the army. At the very start of his reign, the Normans under Robert Guiscard completed the conquest of Byzantine Calabria, but Constantine showed a resurgent interest in retaining Apulia. He appointed at least two catepans of Italy (Marules and Sirianus) and sent reinforcements on two further occasions (under "Miriarcha" and Michael Maurex). He also suffered invasions by Alp Arslan in Asia Minor in 1064, resulting in the loss of the Armenian capital, and by the Oghuz Turks in the Balkans in 1065, while Belgrade was lost to the Hungarians. Already old and unhealthy when he came to power, Constantine died on 23 May 1067. His final act was to demand that only his sons succeed him, forcing his wife Eudokia Makrembolitissa to take a vow not to remarry. Both Michael and Konstantios were too young to rule, so Empress Eudokia ruled as de facto ruler until 1 January 1068, when she married Romanos IV Diogenes and crowned him emperor.