Кіріспе

Рольдік бейнеойындар сериясы Wizardry – Sir Tech компаниясы жасаған, қазіргі заманғы рольдік бейнеойындардың қалыптасуына зор әсер еткен рольдік бейнеойындар сериясы. Wizardry-дің түпнұсқасы Final Fantasy және Dragon Quest сияқты алғашқы консольдік рольдік ойындарға маңызды ықпал етті. Алғаш рет Apple II үшін жасалған ойындар кейін басқа платформаларға көшірілді. Sir Tech компаниясының түпнұсқа сериясындағы соңғы ойын – 2001 жылы жарық көрген Wizardry 8. Одан кейін жапон нарығы үшін әртүрлі туынды ойындар жасалды.

Даму

Сиқыршылық Эндрю К. Гринберг пен Роберт Вудхедтің қарапайым зындандарды зерттеу ойыны ретінде басталды. Ол екеуі Корнелл университетінде оқып жүргенде жазылған, ал «Сэр Тех» баспасы оны шығарған. Ойынға PLATO жүйесінің бұрынғы ойындары, әсіресе Oubliette ойыны әсер еткен. Wizardry-дің алғашқы бөлімдері үлкен сәттілікке ие болды, себебі олар үй компьютерлері үшін Dungeons & Dragons стиліндегі ойынның алғашқы графикалық түрде бай өрнектері болды. Бірінші нұсқаның шығуы Солтүстік Америкада Dungeons & Dragons танымалдылығының алғашқы толқынымен бірге жүрді. Серияның алғашқы бес ойыны Apple Pascal тілінде, UCSD Pascal іске асырылымында жазылды. Олар мақсатты машиналар үшін UCSD Pascal іске асырылымдарын жасау арқылы көптеген платформаларға көшірілді (Mac II кросс-әзірлемесі). Дэвид Брэдли төртінші бөлімнен кейін серияны өз қолына алып, жаңа сюжеттік желі мен күрделілік деңгейін қосты. 1998 жылы құқықтар 1259190 Ontario Inc. компаниясына, ал 2006 жылы Aeria IPM компаниясына берілді. 2008 жылы Aeria IPM, Wizardry Online ойынын жасаған Gamepot компаниясымен бірікті, ал 2017 жылы Gamepot жабылып, аналық компаниясы GMO Internet-ке енді. Drecom 2020 жылдың 29 қазанында GMO Internet компаниясынан Wizardry құқығын сатып алғанын жариялады. Datamost WizPlus атты мәзірлік бағдарламасын шығарды, ол пайдаланушыларға кейіпкерлерді де, Wizardry ойынының ортасын да өзгертуге мүмкіндік берді. Боб Римс бұл бағдарламаны Computer Gaming World журналы үшін қарап шығып, «WizPlus-ты өте сақтап пайдалану керек, әйтпесе шытырман оқиғалардың рухы жойылады және, ең бастысы, сіз осы қызықты серияны жалғастыра алмайсыз» деді.

Американың қосалқы ойыны

1996 жылы серия Солтүстік Америкада жасалған Wizardry Nemesis атты алғашқы (және қазірге дейін жалғыз) жекеленген ойынды алды. Басқа барлық Wizardry жекеленген ойындары Жапонияда жасалған. Nemesis жеке ойналатын шытырман оқиға: тек бір кейіпкер, серіктер тобы немесе монстрлар жоқ. Барлық ойыншылар бірдей кейіпкерді қолданады, сыныпты немесе қасиеттерін таңдау мүмкіндігі жоқ. Одан қоса, ойында алғашқы төрт оқиғадағы 50-ге қарағанда, бар болғаны 16 сиқыр бар, ал келесі оқиғаларда одан да көп. Бұл сонымен қатар ойыншының жауларды алдын ала көріп, олардан қашуға тырыса алатын алғашқы Wizardry ойыны.

Жапондық ойындар

Wizardry-дің Жапониядағы танымалдылығы бірнеше түпнұсқа жалғастар, спин-оффтар мен порттардың жасалуына түрткі болды, ал серия американдық түпнұсқадан гөрі ұзақ өмір сүрді. 2022 жылға дейін Жапонияда отыз тоғыз түрлі спин-офф шығарылды, олардың бесеуі әлемдік деңгейде локалданып, жарияланды. Соңғысы сонымен қатар сериядағы соңғы түпнұсқалық ойын болып табылады, ол 2014 жылы Жапонияда және 2017 жылы ағылшын тілінде шығарылды.

Сиқырлы империя

Бұл қосымша сериядағы барлық ойындар Starfish SD компаниясымен жасалған.

Жапониядағы мобильді ойындар

Жапондық мобильді жүйенің ерекшелігіне байланысты, төмендегі ойындардың ағылшын тіліне аударылуы күмәнді.

Қабылдау

Wizardry ойыны 1982 жылғы маусымда 24 000 дана сатылып, сәттілікке жетті. Softalk журналының сату сараптамасы бойынша, шыққаннан кейін небәрі тоғыз ай өткен соң осы көрсеткіш тіркелді. 1983 жылғы маусымда шыққан Electronic Games журналында Wizardry «Әзірге Apple II үшін ең танымал қиял-қиссалық ойын» деп сипатталды. Партияны бөлу мүмкін болмауы немесе рөлдік ойындарға қарағанда шайқасқа көбірек назар аудару сияқты шектеулерді атап өткен журнал, «электрондық емес рөлдік ойындардың көптеген жанкүйерлері ұнататын жарыс түрін ұсынуға басқа ешбір ойын жақындамады, бұл – көрнекті бағдарламалық жетістік және қиял-қиссалық ойынға құмар ойыншылар үшін міндетті түрде алу керек дүние» деді. 1982 жылғы мамыр-маусымда шыққан Computer Gaming World журналында рецензент Wizardry-ді барлық қиял-қиссалық рөлдік ойындарды салыстыру стандарты ретінде жоғары бағалады және оны мәңгілік классика деп атады. 1987 жылға қарай сериядан 1,5 миллионнан астам, 1992 жылға қарай 2 миллион, ал 1996 жылға қарай 5 миллионнан астам дана сатылды. Жапонияда шығарылған спин-оффтар Солтүстік Америкада көбінесе жағымды пікірлер алды. GameSpot 2002 жылы Wizardry: Tale of the Forsaken Land ойынын қарап, оған 10 балдық шкала бойынша 8,5 балл берді. 2011 жылы GameSpot Wizardry: Labyrinth of Lost Souls ойынын да қарап, 7,5 балл берді. Жапонияда Famitsu журналының оқырмандары Famicom-ға порталданған Wizardry I-ді барлық уақыттардағы ең жақсы 100 ойынның бірі деп санады. Next Generation журналы 1996 жылы осы серияны топтағы 60-шы ойын ретінде (жиналысы бойынша) бағалады. Олар үлкен лабиринттерді, күрделі тапсырмаларды және сан алуан жауларды атап өтті. Серияның жанкүйерлерінің қатарында Робин Уильямс, Гарри Андерсон және Бахрейннің тәж мұрагері болды; соңғысы тіпті Sir-Tech компаниясына телефон шалыпты.

Ойынның жаңашылдығы

Ultima сериясымен бірге Wizardry ролдік бейнеойындардың қалыптасқан қағидаларын орнатты. Күрес жүйесі, онда қарсыластың тұрақты суреті көрсетіледі және командалық түрде басқарылады, кейінірек The Bard's Tale, Dragon Quest және Final Fantasy сияқты ойындарда қолданылды. Wizardry-дегі партиялық күрес Ричард Гарриотты Ultima III: Exodus ойынында ұқсас жүйе енгізуге ынталандырды. Жапондық ролдік ойындардағы басқа да пайдаланушы интерфейсі элементтері де ықпалды болды. Кейінгі Wizardry ойындарында бірнеше әртүрлі аяқталулар болды, олардың кейбіреулеріне тек алдыңғы ойындардан кейіпкерлерді импорттағандар ғана қол жеткізе алатын. Wizardry кейінірек «престиждік кластар» деп аталатын нәрсені ұсынады. Ойыншылар дәстүрлі кейіпкерлер кластарынан – мысалы, жауынгерден – басқа, қабілеттерін біріктіретін, озық кластарды таңдай алады, егер олардың қажетті атрибуттары мен бейімділігі болса. Алғашқы Wizardry ойындарында кейбір кластарға кейіпкерді жасау кезінде қол жеткізу мүмкін болмады, сондықтан ойыншы алдымен деңгей жинап, содан кейін класын өзгертуі керек болды. Ойын өзінің жеке тарихы мен карталарын ұстанса да, көп бөлігі бірдей ойын механикасын пайдаланады, тіпті барлық графиканы алып тастап, сымдық ортаны, монстрлар мен кейіпкерлер үшін 8 биттік стильдегі спрайттарды және чиптүн музыкасын қамтитын «классикалық» режимді де ұсынады. Ойынды жариялаған Atlus компаниясы Wizardry: Tale of the Forsaken Land атты тағы бір Wizardry қосымшасын шығарды. Юдзи Хории Dragon Quest ойынын жасағанда Wizardry сериясынан, 1986 жылғы Mugen no Shinzou (Heart of Phantasm) және Ultima ойындарынан шабыттанды. Хориидің Wizardry-ге деген құштарлығы 1983 жылғы The Portopia Serial Murder Case ойынында Пасха жұмыртқасы түрінде көрінді. Сол ойынның зындандарды зерттеу бөлігінде қабырғада «МОНСТР СЕНІ ТАҢҚАЛДЫРДЫ» деп жазылған хабарлама бар. Wizardry мұрасы негізгі компания тоқтағаннан кейін де Жапонияда жалғасты, Wizardry Gaiden, Wizardry Empire және Wizardry XTH сияқты ойындар бастапқы ойындардан кейін жасалды және көбінесе бірдей троптарды, тақырыптарды және механиканы сақтады. Әсіресе Wizardry XTH: Academy of Frontier түпнұсқаның готикалық тақырыптарын қазіргі заманғы әскери мектепке ауыстырды және Wizardry формуласына заттар жасау және партия мүшелерінің үйлесімділігін қосты. Бастапқы Wizardry сияқты, XTH тікелей сюжеттік жалғасын берді – Wizardry XTH: Unlimited Students. Екінші XTH ойыны негіз ретінде пайдаланылды және Class of Heroes ойынымен кодты бөлісті, ол қазіргі заманғы ғылыми-фантастикалық элементтерді High School, High Fantasy және Anime эстетикасымен алмастырды. «Батырлар класы» бірнеше жалғаулар мен қосымша ойындарды тудырды. Майклсофт компаниясы жабылғаннан кейін Wizardry XTH директоры Мотоя Атака Empire және XTH-де жұмыс істеген бағдарламалаушылар тобын – «Мурамаса командасын» құрып, Experience Inc. компаниясын құрды және Wizardry XTH механикасын пайдаланған Generation Xth атты компьютерлік ойындар сериясын жасады. Кейіннен олар PlayStation Vita-ға көшірілді және Operation Abyss және Operation Babel ретінде жергіліктіленді. Experience Wizardry механикасын бастапқы нүкте ретінде пайдаланып, Students of the Round, Stranger of Sword City және Demon Gaze сияқты бірнеше басқа DRPG ойындарын жасады. Wizardry Empire ойынын жасаған Starfish командасы кейіннен Elminage ойынын жасады, ол батыс Wizardry ойындарының бастапқы готикалық эстетикасын (және қиындығын) сақтаған DRPG сериясы. Elminage сонымен қатар Starfish жасаған Wizardry Asterisk ойынынан кеңейтілген «кемоноджин» жарыстарын, сондай-ақ Wizardry: Summoner ойынынан шақырушы класын пайдаланды: Бұларға «Were Beast», «Dragonnewt», «Fairy» және «Devilkin» сияқты кеңейтілген кластар кірді. «Браулер» (қолдан-қолға жанжалдану маманы), «Алхимик» (қосынды жасау класы және сиқырлаушы) және «Суммонер» (диваннан монстрларды қолға түсіріп, шақыра алатын сиқырлау класы). Бұл «кеңейтілген» жапондық Wizardry механикалары болашақтағы Elminage ойындарында, сондай-ақ, әсіресе, Class of Heroes ойынында қайта пайдаланылды. Wizardry: Stones of Arnhem ойыны 1990-шы жылдардың ортасында тоқтатылғаннан кейін, әзірлеушілердің бірі Кливленд Марк Блейкмор Wizardry-ге қатты әсер еткен Grimoire: Heralds of the Winged Exemplar ойыны бойынша жұмыс істей бастады. Ол ақырында 2017 жылдың тамызында шығарылды.

Байланысты медиа

Wizardry-дің Жапониядағы танымалдылығы түрлі жеңіл романдарға, манга комикстеріне, жапондық қалам мен қағаздан жасалған рөлдік ойындарға, сондай-ақ TMS Entertainment компаниясы жасаған түпнұсқа бейне анимацияға ықпал етті. Sword Art Online деп аталатын танымал жеңіл роман сериясындағы кейіпкердің бірі осы ойыннан шабыттанғанын айтқан. Көптеген туындылар тек Жапонияда ғана жарық көрді, бірақ Goblin Slayer – Yen Press баспасы ағылшын тілінде жариялаған осындай жеңіл роман сериясының бірі.