Иан Холм: Өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Британдық актер (1931–2020)

Сэр Ян Холм Катберт (12 қыркүйек 1931 – 19 маусым 2020) – ағылшын актері. Мансабын британдық сахнада Корольдік Шекспир компаниясының мүшесі ретінде бастағаннан кейін, ол теледидар мен кинодағы табысты және жемісті актер болды. Ол көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде екі BAFTA сыйлығы және бір Tony сыйлығы, сондай-ақ «Оскар» сыйлығына ұсынылған. 1989 жылы Елизавета II патшайымның жарлығымен Британ империясы орденінің командирі (CBE) атағымен марапатталды. Холм 1967 жылы Гарольд Пинтердің «Үйге оралу» пьесасындағы Ленни рөлін сомдағаны үшін «Үздік актер» номинациясында Tony сыйлығын жеңіп алды. 1998 жылы Вест-Эндтегі «Король Лир» қойылымындағы басты рөлі үшін ол Лоуренс Оливье сыйлығын жеңіп алды. Телевизиядағы рөлдері үшін «Король Лир» (1998) және HBO фильмі «Соңғы сары шашты әйелдер» (2003) үшін екі Primetime Emmy сыйлығын алды. «Бофорс зеңбірегі» (1968) фильміндегі рөлі үшін ол танымал болды және «Екінші пландағы үздік актер» номинациясында BAFTA сыйлығын жеңіп алды. Ол «Оскар» сыйлығына «Екінші пландағы үздік актер» номинациясына ұсынылды және «От шашушылар» (1981) фильміндегі жаттықтырушы Сэм Мусабини рөлі үшін екінші BAFTA сыйлығын жеңіп алды. Оның басқа да танымал фильмдері: «Шегініс» (1979), «Бразилия» (1985), «V Генрих» (1989), «Жалбыр жаңбыр» (1991), «III Георгтың безуі» (1994), «Бесінші элемент» (1997), «Асқан қайғы» (1997) және «Авиатор» (2004). Ол үш түрлі фильмде Наполеон рөлін ойнады. Питер Джексонның «Сақиналардың иесі» және «Хоббит» трилогиясындағы қарт Билбо Бэггинс рөлімен ол кеңінен танылды.

Ерте өмір және білім

Иан Холм Катберт 1931 жылдың 12 қыркүйегінде Эссекс штатындағы Гудмейсте, шотландтық ата-аналары Джеймс Катберт пен оның әйелі Жанның (қызметтік аты Холм) отбасында дүниеге келді. Оның әкесі психиатр, Вест Хэм корпорациялық психиатриялық ауруханасының бас дәрігері және электр тогымен соққы терапиясын қолданудың алғашқыларын жасағандардың бірі болды; анасы медбике болды. Оның үлкен ағасы 12 жасында қайтыс болды. Холм Эссекстегі тәуелсіз Чигвелл мектебінде білім алды. Генри Бэйнтонмен кездейсоқ кездесуі, танымал провинциялық Шекспир актері, Холмға Корольдік драмалық өнер академиясына түсуге көмектесті, онда ол 1950 жылдан бастап орын алды. Екі жылдан кейін ол Лондон сахнасында «Махаббат оқиғасы» қойылымында дебют жасады. 1969 жылы ол «Ай жолындағы шам» фильмінде ойнады. Ол «О, қандай керемет соғыс!» (1969), «Николай және Александра» (1971), «Шотландияның Мэри патшайымы» (1972) және «Жас Уинстон» (1972) сияқты фильмдерде эпизодтық рөлдерді ойнады. 1967 жылы Холм Гарольд Пинтердің «Үйге оралу» пьесасында Ленни рөлін ойнағандығы үшін «Үздік екінші рөлдегі актер» номинациясында «Тони» сыйлығын жеңіп алды. Холм 1977 жылы телесериалда Назареттен шыққан Исада садукей Зерах рөлінде, ал «Наурыз немесе өлім» фильмінде жаман кейіпкер ретінде пайда болды. Келесі жылы ол сыйлық алған BBC мини-сериалында Дж.М. Барри рөлін ойнады. «Жоғалған ұлдар». 1981 жылы ол Дж.Р.Р. Толкиннің «Сақиналардың иесі» ромасының BBC радиолық бейімделуінде Фродо Бэггинс рөлін ойнады. Холмның көп назар аударған алғашқы кино рөлі – Ридли Скоттың «Шет елдік» (1979) ғылыми-фантастикалық фильміндегі «тыныш, технократтық» ғылым қызметкері Аш, кейінірек ол андроид екені анықталды. 1989 жылы Холм «Ойын, сет және матч» телесериалы үшін «BAFTA» сыйлығына ұсынылды. Лен Дейтонның романдары негізінде түсірілген бұл сериал желісінің ортасындағы ақпараттық ағып кетуді анықтаған барлау офицерінің (Холм) оқиғасын баяндайды. Ол фильмдерде Шекспирдің рөлін ойнауын жалғастырды. Ол Кеннет Бранагпен бірге «Генрих V» (1989) және Мел Гибсонның «Гамлетінде» (1990) Полоний рөлінде ойнады. Холм Бранагпен Мэри Шеллидің «Франкенштейн» (1994) фильмінде қайта қосылды, онда ол Бранагтың Виктор Франкенштейнінің әкесін сомдады. [[Файл:Ian Holm studying the Ring FOTR 2001. jpg|thumb|Холм «Жалғалардың иесі: Сақиналар серкесінде» Билбо Бэггинс рөлінде. Бұл рөл оған үлкен атақ әкелді және актерлік мансабының қалған бөлігін көлеңкеледі. Мартин Фриман сол фильмдерде жас Билбо рөлін сомдады. Холм 1999 жылы PBS телеарнасында көрсетілген Ұлттық театрдың «Король Лир» қойылымы үшін екі рет «Эмми» сыйлығына ұсынылды, ал 2001 жылы Джуди Денчпен бірге HBO фильміндегі «Соңғы блондинка бомбаларында» қосалқы рөл ойнады. Ол Пиксардың «Рататуй» (2007) анимациялық фильмінде Шеф Скиннердің дауысын берді. Оның актерлік шеберлігін Гарольд Пинтер жоғары бағалады: драматург бірде: «Ол менің аяқ киімімді киеді, ол маған жарайды!» деді. Холм Пинтердің «Үйге оралу» пьесасының Лондон және Нью-Йорк премьераларында Ленни рөлін ойнады; BBC оның пьесадағы өнері «көрермендерді электрлендірді» деп жазды. Ол Наполеон Бонапартты үш рет сомдады: телесериалда «Наполеон және махаббат» (1974), Терри Гиллиамның «Уақыт қарақшылары» (1981) және «Императордың жаңа киімдері». 1955 жылы Линн Мэри Шоуға үйленді (1965 жылы ажырасты), 1982 жылы Софи Бейкерге (1986 жылы ажырасты), 1991 жылы Уилтширде актриса Пенелопа Уилтонға (2002 жылы ажырасты) және 2003 жылы суретші Софи де Стемпельге үйленді. Оның бес баласы болды. Холм мен Уилтон BBC-нің «The Borrowers» (1993) мини-сериалында бірге ойнады. Оның соңғы әйелі Софи де Стемпель Люциан Фрейдтің шәкірті және өмірлік моделі, сонымен қатар өзі де суретші болды. 1989 жылы Елизавета II-нің бұйрығымен Британ империясы орденінің командирі (CBE) атағын алды. Холм 2001 жылы қуық безінің қатерлі ісігіне емделді. 2020 жылдың 19 маусымында 88 жасында Лондондағы ауруханада қайтыс болды. Оның денесі Хайгейт зиратының батыс жағында жерленген.

Ian Holm Cuthbert was born on 12 September 1931 in Goodmayes, Essex, to Scottish parents, James Cuthbert and his wife Jean (née Holm). His father was a psychiatrist who worked as the superintendent of the West Ham Corporation Mental Hospital and was one of the pioneers of electric shock therapy; his mother was a nurse. He had an older brother, who died when Ian was 12 years old. Holm was educated at the independent Chigwell School in Essex. A chance encounter with Henry Baynton, a well known provincial Shakespearean actor, helped Holm train for admission to the Royal Academy of Dramatic Art, where he secured a place from 1950. Two years later, he made his London stage debut in Love Affair. In 1969, he appeared in Moonlight on the Highway. He took on minor roles in films such as Oh! What a Lovely War (1969), Nicholas and Alexandra (1971), Mary, Queen of Scots (1972) and Young Winston (1972). In 1967 Holm won a Tony Award for Best Featured Actor in a Play as Lenny in The Homecoming by Harold Pinter. Holm appeared in the 1977 television mini series Jesus of Nazareth as the Sadducee Zerah, and as the villain in March or Die. The following year he played J. M. Barrie in the award winning BBC mini series The Lost Boys, In 1981, he played Frodo Baggins in the BBC radio adaptation of J. R. R. Tolkien's The Lord of the Rings. Holm's first film role to gain much notice was that of Ash, the "calm, technocratic" science officer – later revealed to be an android – in Ridley Scott's science fiction film Alien (1979). In 1989, Holm was nominated for a BAFTA award for the television series Game, Set and Match. Based on the novels by Len Deighton, this tells the story of an intelligence officer (Holm) who finds a security leak at the heart of his network. He continued to perform Shakespeare in films. He appeared with Kenneth Branagh in Henry V (1989) and as Polonius to Mel Gibson's Hamlet (1990). Holm was reunited with Branagh in Mary Shelley's Frankenstein (1994), playing the father of Branagh's Victor Frankenstein. [[File:Ian Holm studying the Ring FOTR 2001. jpg|thumb|Holm as Bilbo Baggins in The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring. The role brought him wider fame, somewhat overshadowing the rest of his acting career. Martin Freeman portrayed the young Bilbo in those films. Holm was nominated for an Emmy Award twice, for a PBS broadcast of a National Theatre production of King Lear, in 1999; and for a supporting role in the HBO film The Last of the Blonde Bombshells opposite Judi Dench, in 2001. He voiced Chef Skinner in the Pixar animated film Ratatouille (2007). His acting was admired by Harold Pinter: the playwright once said: "He puts on my shoe, and it fits!" Holm played Lenny in both the London and New York City premieres of Pinter's The Homecoming; the BBC wrote that he "electrified audiences" in the play. He played Napoleon Bonaparte three times: in the television mini series Napoleon and Love (1974), Terry Gilliam's Time Bandits (1981), and The Emperor's New Clothes. to Lynn Mary Shaw in 1955 (divorced 1965); to Sophie Baker in 1982 (divorced 1986); to the actress Penelope Wilton, in Wiltshire, in 1991 (divorced 2002); and to the artist Sophie de Stempel in 2003. He had five children. Holm and Wilton appeared together in the BBC miniseries The Borrowers (1993). His last wife, Sophie de Stempel, was a protégée and a life model of Lucian Freud, as well as an artist in her own right. He was made a Commander of the Order of the British Empire (CBE) in 1989 by Queen Elizabeth II. Holm was treated for prostate cancer in 2001. and died in hospital in London on 19 June 2020 at the age of 88. His remains are interred on the western side of Highgate Cemetery.

Фильм

Жыл Атауы Рөл Ескертулер 1968 Бофорс мылтығы Флинн Жазғы түнгі арман Пак 1969 О! Қандай ғажайып соғыс Раймонд Пуанкаре 1979 Шегіс Эш 1984 Күлкі үйі Бен Синглтон 1985 Арман баласы Чарльз Л. Доджсон 1988 Басқа әйел Кен Пост Кафка Доктор Мурнау 1994 Мэри Шеллинің Франкенштейні Барон Альфонс Франкенштейн 1998 Көзілдірік арқылы Алиса Ақ атты 1999 Шергар Джозеф Магуайр Матч Биг Там Ғажайып жасаушы Понтий Пилат (дауыс) Сақиналардың иесі: Сақинаның серіктестігі Билбо Бэггинс > Хромофобия Эдвард Айлсбери О Иерусалим Бен Гурион 1974 Наполеон және махаббат Наполеон I 9 эпизод 1974–75 Бенджамин Франклиннің өмірі Уэддерберн 3 эпизод 1975 Жеке істер Дэвид Гаррик Эпизод: Мистер Гаррик және Миссис Вуффингтон 1977 Темір маскадағы адам Дюваль Телефильм 1978 Есіңде ме? Уолтер Стрит Эпизод: Түнгі мектеп Жоғалған балалар Дж. М. Барри 3 эпизод Холокост Генрих Гиммлер 2 эпизод 1979 Батыс майданында тыныштық Химмельштосс Телефильм 1980 Біз, айыпталушылар Пол Прессетт Минисериал; 5 эпизод 1981–2008 Horizon Баяндаушы Теледокументалды фильм 1982 Қоңырау Майкл Мид Телевизиялық драма Play for Today Алексия Телевизиялық пьеса (эпизод: Жұмсақ нысандар) 1982 Күтпеген оқиғалар Алан Корвин Телевизиялық пьеса (эпизод: Өлім қоса алады) 1985 Телевизия Баяндаушы Телевизиялық деректі фильмдер сериясы 1986 Кітап бойынша кісі өлтіру Геркуле Пуаро Телефильм 1988 Ойын, жиын және матч Бернард Самсон 13 эпизод 1989 Глостердің тігіншісі Тігінші Телефильм 1989 Аяқсыз ойын Бақылау 2 эпизод 1991 Көсем Ваня Астров BBC Телевизиясы 1992 Қарыз алушылар Под Клок 6 эпизод 2003 Кездескен құбыжықтар Баяндаушы Теледокументалды фильм 2004 Соңғы аждаха Баяндаушы Телефильм 2005 Эррол Флинннің оқиғалары Баяндаушы Теледокументалды фильм 2009 1066: Орта Жер үшін шайқас Баяндаушы 2 эпизод