Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тарихи пұтқа табынушылықпен қалыптасқан діндер
Religions shaped by historical paganism
Қазіргі пұтқа табынушылық, сондай-ақ заманауи пұтқа табынушылық және неопаганизм деп аталатын бұл дін, Еуропа мен Солтүстік Африка және Таяу Шығыстың іргелес аймақтарындағы ежелгі, христиандыққа дейінгі халықтардың әртүрлі тарихи сенімдерінің ықпалымен пайдасқан діннің бір түрі немесе діндер отбасы. Олардың ұқсастықтары болғанымен, қазіргі кездегі пұтқа табынушылық қозғалыстары әртүрлі, сондықтан олардың біртұтас сенімдері, амалдары мен мәтіндері жоқ. Діни ғалымдар мұндай дәстүрлерді жаңа діни қозғалыстар деп сипаттайды. Бұл құбылысты зерттейтін кейбір ғалымдар оны түрлі діндерге бөлінген қозғалыс ретінде қарастырса, ал басқалары оны әртүрлі пұтқа табынушылық сенімдерінің тармақтары болып табылатын жалғыз дін деп сипаттайды. Оның жақтастары христиандыққа дейінгі, фольклорлық және этнографиялық көздерге түрлі дәрежеде сүйенеді; олардың көпшілігі толығымен заманауи руханилықты қабылдаса, ал кейбіреулері тарихқа дейінгі сенімдерді ұстанамыз деп мәлімдейді немесе жергілікті діндерді мүмкіндігінше дәл қайта жаңғыртуға тырысады. Қазіргі кездегі пұтқа табынушылық қозғалыстарын спектрге орналастыруға болады. Бір шетінде тарихи пұтқа табынушылық діндерін қайта жаңғыртуға ұмтылған реконструкционизм тұрады; мысалдарға Балтық неопаганизмі, Heathenry (германдық), Rodnovery (славяндық) және Hellenism (грек) жатады. Екінші шетінде тарихи пұтқа табынушылық элементтерін басқа діндер мен философиялармен үйлестіретін эклектикалық қозғалыстар бар; мысалдарға Викка, Друидство және Құдай-ана қозғалысы жатады. Көпқұдайлық, анимизм және пантеизм – пұтқа табынушылық теологиясының жиі кездесетін ерекшеліктері. Кейбір қазіргі кездегі пұтқа табынушылар атеист те болуы мүмкін. Бұл – секулярлық көзқарас, ол пұтқа табынушылықпен байланысты қасиеттер мен принциптерді сақтай отырып, секулярлық дүниетанымын ұстанады. Секулярлық пұтқа табынушылар құдайларды/құдайшаларды әртүрлі өмірлік циклдар үшін архетиптер немесе пайдалы метафоралар ретінде тануы мүмкін, немесе сиқырды таза психологиялық тәжірибе ретінде қарастыруы мүмкін. Қазіргі заманғы пұтқа табынушылық кейде Жаңа дәуір қозғалысымен байланыстырылады, ғалымдар олардың ұқсастықтарын да, айырмашылықтарын да атап көрсетеді. Пұтқа табынушылықты зерттеудің академиялық саласы 1990 жылдары қалыптаса бастады, бұл алдыңғы екі онжылдықтағы әртүрлі зерттеулерден пайда болды.
Modern paganism, also known as contemporary paganism and neopaganism, is a type of religion or family of religions influenced by the various historical pre Christian beliefs of pre modern peoples in Europe and adjacent areas of North Africa and the Near East. Although they share similarities, contemporary pagan movements are diverse and as a result, they do not share a single set of beliefs, practices, or texts. Scholars of religion often characterise these traditions as new religious movements. Some academics who study the phenomenon treat it as a movement that is divided into different religions while others characterize it as a single religion of which different pagan faiths are denominations. Adherents rely on pre Christian, folkloric, and ethnographic sources to a variety of degrees; many of them follow a spirituality that they accept as entirely modern, while others claim to adhere to prehistoric beliefs, or else, they attempt to revive indigenous religions as accurately as possible. Modern pagan movements can be placed on a spectrum. At one end is reconstructionism, which seeks to revive historical pagan religions; examples are Baltic neopaganism, Heathenry (Germanic), Rodnovery (Slavic), and Hellenism (Greek). At the other end are eclectic movements, which blend elements of historical paganism with other religions and philosophies; examples are Wicca, Druidry, and the Goddess movement. Polytheism, animism, and pantheism are common features of pagan theology. Some modern pagans are also atheist. Described as secular paganism or humanistic paganism, this is an outlook which upholds virtues and principles associated with paganism while maintaining a secular worldview. Secular pagans may recognize goddesses/gods as archetypes or useful metaphors for different cycles of life, or reframe magic as a purely psychological practice. Contemporary paganism has sometimes been associated with the New Age movement, with scholars highlighting their similarities as well as their differences. The academic field of pagan studies began to coalesce in the 1990s, emerging from disparate scholarship in the preceding two decades.
Анықтама
Қазіргі кезде "пайғаналық" терминінің "нақты анықтамасы мен дұрыс қолданылуы" туралы айтарлықтай келіспеушіліктер бар. Тіпті пайғаналықты зерттейтін ғалымдар арасында да қазіргі заманғы пайғаналықты қалай анықтаған дұрыс екені бойынша консенсусқа қол жеткізілмеген. Көптеген ғалымдар заманауи пайғаналықты бір емес, әртүрлі діндердің кең спектрі ретінде сипаттайды. Қазіргі пайғаналық санатын құрылымы тұрғысынан Ыбырайым діндері мен Үнді діндерінің санаттарымен салыстыруға болады. Пайғаналықты зерттеуші ғалымдар Майкл Ф. Стримиска мен Грэм Харви тарапынан қолданылатын екінші, сирек кездесетін анықтама бойынша, қазіргі пайғаналық – Викка, Друидство және Heathenry сияқты топтардың дінге жататын бір дін. Бұл көзқарас теология, космология, этика, өмірден кейінгі өмір, қасиетті күндер немесе пайғаналық қозғалысы ішіндегі ритуалдық амалдар сияқты мәселелердегі негізгі ортақтықтардың болмауына байланысты сынға ұшырады. Қазіргі пайғаналық "Еуропа, Солтүстік Африка және Таяу Шығыстың яһудилік, христиандық және исламдық сенімдерінен бұрын қалыптасқан діни, рухани және сиқырлы дәстүрлердің жиынтығы" деп анықталды. Сондықтан, бұл "өте әртүрлі құбылыс" болғанымен, пайғаналық қозғалысының ішінде "бір анықталған ортақ элемент" бар екені айтылады. Стримиска пайғаналықты "христиандыққа дейінгі Еуропаның көпқұдайлы, табиғатқа табынушы пайғаналық діндерін қайта жаңғыртуға және оларды қазіргі қоғамдағы адамдардың пайдалануына бейімдеуге арналған" қозғалыс деп сипаттады. Діни зерттеулер ғалымы Вутер Ханеграаф пайғаналықты "христиандық дәстүрлі түрде жалған тәңірлерге табыну мен ырым деп айыптаған нәрселер шын мәнінде терең және мағыналы діни дүниетанымын білдіретін және осы дүниетанымына негізделген діни практиканы қазіргі әлемізде жандандыруға болатын барлық заманауи қозғалыстар" деп сипаттады. Дінтанушы ғалымдар Каарина Аитамурто мен Скотт Симпсон түрлі пайғаналық діндердің арақатынасын талқылап, олардың "өмірде әртүрлі жолмен жүрген, бірақ әлі де көп ұқсастықтары бар бауырластардай" екенін жазды. Бірақ бұл әртүрлі сенімдер арасында көптеген өзара әсерлер болды: көптеген топтар басқа пайғаналық діндерге әсер етті және олардың әсеріне ұшырады, бұл ғалымдар үшін олардың арасында нақты айырмашылықтарды анықтауды қиындатады. Әртүрлі пайғаналық діндер академиялық тұрғыдан жаңа діни қозғалыстар ретінде жіктеледі, антрополог Кэтрин Роунтри пайғаналықты тұтастай алғанда "жаңа діни құбылыс" деп сипаттайды. Көптеген ғалымдар, әсіресе Солтүстік Америкада, қазіргі пайғаналықты табиғат дінінің бір түрі деп санайды. Кейбір жақтастары өз діндеріне "пайғаналық" немесе "виккан" сияқты нақты атауларды қолданудан бас тартады. Өйткені бұл термин христиан терминологиясынан шыққан, оған қарсы шығушылар одан аулақ болғысы келеді. Кейбіреулер "этникалық дін" терминін жақсы көреді; 1998 жылы құрылған Дүниежүзілік пайғаналық конгресі көп ұзамай өзін Еуропалық этникалық діндер конгресі (ECER) деп атады, бұл термин грек этносымен және этнологияның академиялық саласымен байланысты. Еуропаның лингвистикалық славяндық аймақтарында "Туған дін" термині көбінесе пайғаналықтың синонимі ретінде қолданылады, ол украин тілінде Ridnovirstvo, орыс тілінде Rodnoverie және поляк тілінде Rodzimowierstwo деп аударылады. Басқаша айтқанда, осы аймақтардағы көптеген жақтастары "Туған дінді" қазіргі пайғаналықтың барлық пайғаналық діндерді қамтымайтын санаты ретінде қарастырады. Кейбір пайғаналықтар ұнататын басқа терминдер "дәстүрлі дін", "туған жерлік дін", "туған жерлік дін" және "қайта құрушылық". Майкл Йорк және Пруденс Джонс сияқты пайғаналықты зерттеуде белсенді әртүрлі пайғаналықтар өздерінің дүниетанымының ұқсастығына байланысты қазіргі заманғы пайғаналық қозғалысын христиандыққа дейінгі ежелгі діндер, тірі жергілікті діндер және индуизм, синтоизм және афроамерикандық діндер сияқты әлемдік діндер сияқты жаһандық құбылыстың бөлігі ретінде қарастыруға болады деп дәлелдеді. Олар бұл қасиеттердің бәрін "пайғаналық" деп атауға болады деп санайды. Бұл тәсіл көптеген дінтанушылар тарапынан сынға алынды. Сыншылар мұндай талаптар өте маңызды айырмашылықтары бар сенім жүйелерін біріктіре отырып, аналитикалық зерттеу үшін қиындықтар туғызатынын және бұл термин қозғалысты әлемдік сахнада әлдеқайда үлкен болып көрсету арқылы қазіргі пайғаналықтың мүдделерін қамтамасыз ететінін айтады. Дойл Уайт қазіргі діндердің Сахара Африкасының оңтүстігі немесе Америка сияқты әлемнің басқа бөліктеріндегі христиандыққа дейінгі сенімдерге сүйенетінін, оларды қазіргі пайғаналық қозғалысының бөлігі деп қарауға болмайтынын, өйткені ол "негізінен еуроцентристік" екенін жазады. Стримиска да қазіргі пайғаналықты әлемнің жергілікті халықтарының сенімдерімен шатастыруға болмайтынын, өйткені соңғылары колониализм мен оның салдарында өмір сүрді және пайғаналықтың кейбір көзқарастары жергілікті қауымдастықтардың көзқарастарымен ұқсас болғанымен, олар "әртүрлі мәдени, тілдік және тарихи фоннан" туындайды деп мәлімдейді.
There is "considerable disagreement as to the precise definition and the proper usage" of the term modern paganism. Even within the academic field of pagan studies, there is no consensus about how contemporary paganism can best be defined. Most scholars describe modern paganism as a broad array of different religions, not a single one. The category of modern paganism could be compared to the categories of Abrahamic religions and Indian religions in its structure. A second, less common definition found within pagan studies—promoted by the religious studies scholars Michael F. Strmiska and Graham Harvey—characterises modern paganism as a single religion, of which groups like Wicca, Druidry, and Heathenry are denominations. This perspective has been critiqued, given the lack of core commonalities in issues such as theology, cosmology, ethics, afterlife, holy days, or ritual practices within the pagan movement. Contemporary paganism has been defined as "a collection of modern religious, spiritual, and magical traditions that are self consciously inspired by the pre Judaic, pre Christian, and pre Islamic belief systems of Europe, North Africa, and the Near East." Thus it has been said that although it is "a highly diverse phenomenon", "an identifiable common element" nevertheless runs through the pagan movement. Strmiska described paganism as a movement "dedicated to reviving the polytheistic, nature worshipping pagan religions of pre Christian Europe and adapting them for the use of people in modern societies." The religious studies scholar Wouter Hanegraaff characterised paganism as encompassing "all those modern movements which are, first, based on the conviction that what Christianity has traditionally denounced as idolatry and superstition actually represents/represented a profound and meaningful religious worldview and, secondly, that a religious practice based on this worldview can and should be revitalized in our modern world." Discussing the relationship between the different pagan religions, religious studies scholars Kaarina Aitamurto and Scott Simpson wrote that they were "like siblings who have taken different paths in life but still retain many visible similarities". But there has been much "cross fertilization" between these different faiths: many groups have influenced, and been influenced by, other pagan religions, making clear cut distinctions among them more difficult for scholars to make. The various pagan religions have been academically classified as new religious movements, with the anthropologist Kathryn Rountree describing paganism as a whole as a "new religious phenomenon". A number of academics, particularly in North America, consider modern paganism a form of nature religion. Some practitioners completely eschew the use of the term pagan, preferring to use more specific names for their religion, such as "Heathen" or "Wiccan". This is because the term pagan originates in Christian terminology, which individuals who object to the term wish to avoid. Some favor the term "ethnic religion"; the World Pagan Congress, founded in 1998, soon renamed itself the European Congress of Ethnic Religions (ECER), enjoying that term's association with the Greek ethnos and the academic field of ethnology. Within linguistically Slavic areas of Europe, the term "Native Faith" is often favored as a synonym for paganism, rendered as Ridnovirstvo in Ukrainian, Rodnoverie in Russian, and Rodzimowierstwo in Polish. Alternately, many practitioners in these regions view "Native Faith" as a category within modern paganism that does not encompass all pagan religions. Other terms some pagans favor include "traditional religion", "indigenous religion", "nativist religion", and "reconstructionism". Various pagans who are active in pagan studies, such as Michael York and Prudence Jones, have argued that, due to the similarities of their worldviews, the modern pagan movement can be treated as part of the same global phenomenon as pre Christian Ancient religions, living Indigenous religions, and world religions like Hinduism, Shinto, and Afro American religions. They have also suggested that these could all be included under the rubric of "paganism". This approach has been received critically by many specialists in religious studies. Critics have pointed out that such claims would cause problems for analytic scholarship by lumping together belief systems with very significant differences, and that the term would serve modern pagan interests by making the movement appear far larger on the world stage. Doyle White writes that modern religions that draw upon the pre Christian belief systems of other parts of the world, such as Sub Saharan Africa or the Americas, cannot be seen as part of the contemporary pagan movement, which is "fundamentally Eurocentric". Similarly, Strmiska stresses that modern paganism should not be conflated with the belief systems of the world's Indigenous peoples because the latter lived under colonialism and its legacy, and that while some pagan worldviews bear similarities to those of indigenous communities, they stem from "different cultural, linguistic, and historical backgrounds".
"Паганизмді" қайта иелену
Көптеген ғалымдар осы құбылысты сипаттау үшін «неопаганизм» терминін қолдануды жақтыртады, «нео» префиксі қазіргі діндерді олардың ежелгі, христиандықтан бұрынғы дәуірдегі түбірлерінен ажыратуға мүмкіндік береді. Кейбір пұтқа табынушылар да «неопаганизмді» қалайды, себебі бұл префикс діннің жаңарып, өзгерген сипатын көрсетеді, мысалы, жануарларды құрбан ету сияқты амалдардан бас тартуын. Керісінше, көптеген пұтқа табынушылар «неопаган» сөзін қолданбайды, ал кейбіреулері оған қарсы шығып, «нео» терминінің оларды христиандықтан бұрынғы ата-бабаларынан бұрмалап көрсететінін айтады. Ренжітпеу үшін, ағылшын тілінде сөйлейтін көптеген ғалымдар «нео» орнына «модерн» немесе «қазіргі заманғы» префикстерін қолдана бастады. Рональд Хаттон және Сабина Маглиокко сияқты бірнеше пұтқа табынушылықты зерттейтін ғалымдар қазіргі қозғалысты «Паганизм» деп үлкен әріппен жазу арқылы, христиандықтан бұрынғы сенімдерді білдіретін «паганизм» деген кішкенә әріптен ажыратуға шақырады. 2015 жылы Раунтри бұл кішкенә/үлкен әріптің айырмашылығы «қазіргі паганизм зерттеулеріндегі қағида» екенін айтты. Үлкен әріпті «P» қолдануды сынға түсетіндердің арасында Йорк пен ECER президенті Андрас Корбан Артен бар. Олардың пікірінше, сөзді үлкен әріппен жазу «Паганизмді» біртұтас дін ретінде емес, жалпы діни санаты ретінде көрсетіп, ойшаздық, адалсыздық немесе қозғалыстың табиғи және халықтық сипатын бұзуға тырысатын әрекет сияқты көрінеді. «Неопаган» термині 19 ғасырдағы Ренессанс және романтизм дәуіріндегі грек мәдениетін жақсы көрушілердің классикалық қайта жаңғыруына сілтеме ретінде пайда болды. 1930 жылдардың ортасына қарай «неопаган» термині Якоб Вильгельм Хауэрдің неміс діни қозғалысы және Ян Стахнюктің поляк «Задруга» қозғалысы сияқты жаңа діни ағымдарға қолданыла бастады, көбінесе сырттан және жиі жағымсыз мағынада. «Паган» деген өзін-өзі тану термині 1964 және 1965 жылдары Witchcraft Research Association басылымдарында пайда болды; сол кезде бұл термин АҚШ және Ұлыбританиядағы виккандықтар тарапынан қолданылды, бірақ кеңірек, контрмәдениеттік пагандық қозғалысына байланысты емес. Қазіргі түсінік бойынша, «паган» және «неопаган» терминдерінің кең танылуына 1967 жылы Green Egg журналының алғашқы нөмірлерінен бастап өсіп келе жатқан қозғалысқа екі терминнің де қолдануын бастаған 1-ші Неопаган шіркеуінің негізін қалаушы Оберон Зелл Рейвенхарт үлкен үлес қосты. Бұл қолданыс 1970 жылдардағы пагандық қайта жаңғырудан бері кең таралды. Стримисканың сөзінше, қазіргі пагандықтардың «паган» терминін қайта пайдалануы «дәстүрлі, христиандық басымдығы бар қоғамға» қарсы «қасақана наразылық актісі» болды, оларға оны «мақтаныш пен күш» көзі ретінде пайдалануға мүмкіндік берді. Ол бұл жағдайды бұрын гомофобиялық сөз ретінде қолданылған «квир» терминін гей бостандық қозғалысының қайта пайдалануымен салыстырды. Оның пікірінше, бұл терминнің тартымдылығының бір бөлігі – көптеген пагандық дінге жаңа келгендердің христиандық отбасыларда тәрбиеленгендігі және «христиандық билік тарапынан жек көрілген және қараланған» нәрсе үшін ұзақ жылдар бойы қолданылған «паган» терминін қабылдау арқылы, жаңа мүше христиандықтан түбірлі үзілісті «бір сөзбен» көрсетеді. Ол сондай-ақ терминнің романтикалық және 19 ғасырғы еуропалық ұлтшылдық әдебиетте бейнеленуі арқылы тартымдылыққа ие болғанын, онда ол «бір түрлі құпия мен тартымдылыққа» ие болды және «паган» сөзін қабылдау арқылы қазіргі пагандықтар Еуропаның христиандықтан бұрынғы халықтарын құрметтеу үшін өткендегі діни төзбеушілікке қарсы шығып, олардың мәдени және көркем жетістіктерін атап өтеді.
Many scholars have favored the use of "neopaganism" to describe this phenomenon, with the prefix "neo " serving to distinguish the modern religions from their ancient, pre Christian forerunners. Some pagan practitioners also prefer "neopaganism", believing that the prefix conveys the reformed nature of the religion, such as its rejection of practices such as animal sacrifice. Conversely, most pagans do not use the word neopagan, with some expressing disapproval of it, arguing that the term "neo" offensively disconnects them from what they perceive as their pre Christian forebears. To avoid causing offense, many scholars in the English speaking world have begun using the prefixes "modern" or "contemporary" rather than "neo". Several pagan studies scholars, such as Ronald Hutton and Sabina Magliocco, have emphasized the use of the upper case "Paganism" to distinguish the modern movement from the lower case "paganism", a term commonly used for pre Christian belief systems. In 2015, Rountree opined that this lower case/upper case division was "now [the] convention" in pagan studies. Among the critics of the upper case P are York and Andras Corban Arthen, president of the ECER. Capitalizing the word, they argue, makes "Paganism" appear as the name of a cohesive religion rather than a generic religious category, and comes off as naive, dishonest or as an unwelcome attempt to disrupt the spontaneity and vernacular quality of the movement. The term "neo pagan" was coined in the 19th century in reference to Renaissance and Romanticist Hellenophile classical revivalism. By the mid 1930s "neopagan" was being applied to new religious movements like Jakob Wilhelm Hauer's German Faith Movement and Jan Stachniuk's Polish Zadruga, usually by outsiders and often pejoratively. Pagan as a self designation appeared in 1964 and 1965, in the publications of the Witchcraft Research Association; at that time, the term was in use by Wiccans in the United States and the United Kingdom, but unconnected to the broader, counterculture pagan movement. The modern popularisation of the terms pagan and neopagan as they are currently understood is largely traced to Oberon Zell Ravenheart, co founder of the 1st Neo Pagan Church of All Worlds who, beginning in 1967 with the early issues of Green Egg, used both terms for the growing movement. This usage has been common since the pagan revival in the 1970s. According to Strmiska, the reappropriation of the term "pagan" by modern pagans served as "a deliberate act of defiance" against "traditional, Christian dominated society", allowing them to use it as a source of "pride and power". In this, he compared it to the gay liberation movement's reappropriation of the term "queer", which had formerly been used only as a term of homophobic abuse. He suggests that part of the term's appeal lay in the fact that a large proportion of pagan converts were raised in Christian families, and that by embracing the term "pagan", a word long used for what was "rejected and reviled by Christian authorities", a convert summarizes "in a single word his or her definitive break" from Christianity. He further suggests that the term gained appeal through its depiction in romanticist and 19th century European nationalist literature, where it had been imbued with "a certain mystery and allure", and that by embracing the word "pagan" modern pagans defy past religious intolerance to honor the pre Christian peoples of Europe and emphasize those societies' cultural and artistic achievements.
Ұрпағы мен аймағы
Кейбір пұтқа табынушылар үшін этникалық тегі діннің орталық бөлігі болып табылады, ал кейбіреулері мүшелікті бір ғана этникалық топпен шектейді. Кейбір сыншылар мұндай көзқарасты нәсілшілдік түрі деп сипаттады. Басқа пұтқа табынушылар топтары кез келген этникалық топтан шыққан адамдарды қабылдайды, себебі олар сол аймақтың құдайлары мен құдайшалары кез келген адамды оларға табынуға шақыруы мүмкін деп санайды. Мұндай топтардың кейбіреулері этникалық байланысы жоқ белгілі бір аймақтың христиандыққа дейінгі сенім жүйелеріне ерекше жақындық сезінеді, өйткені олар өздерін сол қоғамның адамдарының қайта жаралуы ретінде қарастырады. Еуропа континентіндегі пұтқа табынушылар қозғалысы Солтүстік Америка мен Британ аралдарындағы пұтқа табынушылар қозғалысына қарағанда этникалық тегіне көбірек мән береді. Мұндай этникалық пұтқа табынушылық шетелдік идеологиялар, жаһандану, космополитизм және мәдени ыдырау туралы алаңдаушылықтарға жауап ретінде қарастырылған. Айтамурто мен Симпсон бұл "өте қарапайымдалған модель" екенін мойындағанмен, Солтүстік Америка мен Британ аралдарында солшыл бағытталған пұтқа табынушылық түрлерінің, ал Орталық және Шығыс Еуропада оңшыл бағытталған түрлерінің басым екені туралы мәлімдемеде "кейбір шындық" бар екенін жазды. Олар осы аймақтарда пұтқа табынушылардың "ұлттың, этникалық топтың немесе тайпаның маңыздылығына" ерекше мән бергенін атап өтті. Роунтри "пұтқа табынушылықтың көріністерін аймақ бойынша тікелей жіктеуге болады" деген пікірдің дұрыс еместігін жазды, бірақ кейбір аймақтық тенденциялардың байқалатынын мойындады, мысалы, католицизмнің Оңтүстік Еуропадағы пұтқа табынушылыққа тигізген әсері.
For some pagan groups, ethnicity is central to their religion, and some restrict membership to a single ethnic group. Some critics have described this approach as a form of racism. Other pagan groups allow people of any ethnicity, on the view that the gods and goddesses of a particular region can call anyone to their form of worship. Some such groups feel a particular affinity for the pre Christian belief systems of a particular region with which they have no ethnic link because they see themselves as reincarnations of people from that society. There is greater focus on ethnicity within the pagan movements in continental Europe than within the pagan movements in North America and the British Isles. Such ethnic paganisms have variously been seen as responses to concerns about foreign ideologies, globalization, cosmopolitanism, and anxieties about cultural erosion. Although they acknowledged that it was "a highly simplified model", Aitamurto and Simpson wrote that there was "some truth" to the claim that leftist oriented forms of paganism were prevalent in North America and the British Isles while rightist oriented forms of paganism were prevalent in Central and Eastern Europe. They noted that in these latter regions, pagan groups placed an emphasis on "the centrality of the nation, the ethnic group, or the tribe". Rountree wrote that it was wrong to assume that "expressions of Paganism can be categorized straight forwardly according to region", but acknowledged that some regional trends were visible, such as the impact of Catholicism on paganism in Southern Europe.
Эклектизм және реконструкционизм
Қазіргі заманғы жазықшылдықтағы тағы бір бөлініс христиандық діндерге дейінгі сенімдер жүйесіне қатысты әртүрлі көзқарастарға негізделген. Стримисканың айтуынша, жазықшыл топтарды "бір жағынан, белгілі бір этникалық топтың немесе тілдік немесе географиялық аймақтың ежелгі діни дәстүрлерін мүмкіндігінше қалпына келтіруге ұмтылатындар; екінші жағынан, әртүрлі аймақтардың, халықтардың және кезеңдердің дәстүрлерін еркін араластыратындар" деп бөлуге болады. Стримиска бұл екі полюсті реконструкционизм және эклектицизм деп атауға болады дейді. Реконструкционистер бастапқы материалды түсіндіру мен бейімдеудегі жаңаруды толығымен қабылдамайды, бірақ олар бастапқы материалдың шынайылығын арттырады және осылайша оны баса көрсету керек деп санайды. Олар көбінесе осындай христиандық діндердің табиғаты туралы ғалымдардың пікірталастарын тыңдайды, ал кейбір реконструкционистер өздері ғалымдар. Эклектикалық жазықшылар керісінше, христиандық діндердің бұрынғы дәстүрлерінен жалпы шабыт алады және егжей-тегжейлі назар аудара отырып, өткен дәстүрлерді немесе рәсімдерді қайта құруға тырыспайды. "Туған дін" атауын жиі қолдаған қозғалыстар реконструкционистер қатарына жатады, оның ішінде Ромува, Heathenry және Эллинизм. Эклектикалық жағынан Викка, Телема, Адонизм, Друидризм, Құдайлар қозғалысы, Дискордиандық және Радикалды Феялар жатады. Стримиска сонымен қатар бұл бөліністі "үзеділіс дискурстарына" негізделген деп қарастыруға болады, реконструкционистер терең тамырланған орын мен халық сезімін, ал эклектиктер адамзат пен Жердің әмбебаптығы мен ашықтығын қабылдайды. Стримиска, алайда, бұл реконструкционист-эклектик бөлінісі "абсолютті де емес, түсінікті де емес" деп атап өтті. Ол Латвия халқының христиандық дінін қайта жаңғыртуға тырысатын Dievturība, реконструкционист жазықшылдығының бір түрі, монотеистік бағыты мен лютерандық рәсімдер құрылымын қабылдауы арқылы эклектикалық бейімділікті көрсететінін атап өтті. Сол сияқты, Сив Эллен Крафт Солтүстік Скандинавияның саам халқы арасындағы неошаманизмді зерттегенде, діннің реконструкционисттік болғанына қарамастан, әлемнің басқа бөліктеріндегі шамандық дәстүрлердің элементтерін қабылдау тәсілімен өте эклектикалық екенін атап көрсетеді. Даниядағы Асатро – Heathenry формасы туралы талқылау кезінде Мэтью Амстер бұл осындай шеңберге нақты сәйкес келмейтінін атап өтті, өйткені тарихи дәлдіктің реконструкционисттік формасын іздеу кезінде Асатро басқа реконструкционисттік топтарға тән этникалық ерекшелікке баса назар аудармады. Викка жазықшылдықтың эклектикалық түрі ретінде танылса да, Стримиска кейбір викканың белгілі бір этникалық және мәдени байланысқа назар аудару арқылы реконструкционисттік бағытта қозғалғанын, осылайша норвегиялық викка және кельт виккасы сияқты нұсқаларды дамытқандығын атап өтті. Сондай-ақ, Орталық және Шығыс Еуропадағы жазықшылықпен айналысқан кезде "реконструкционизм" терминінің пайдалылығы туралы алаңдаушылық білдірілді, өйткені бұл өңірлердің көптеген тілдерінде "реконструкционизм" терминінің эквиваленттері – мысалы, чех тіліндегі Historická rekonstrukce және литва тіліндегі Istorinė rekonstrukcija – тарихи қайта құрудың зайырлы хоббиін анықтау үшін қолданылады.
Another division within modern paganism rests on differing attitudes to the source material surrounding pre Christian belief systems. Strmiska notes that pagan groups can be "divided along a continuum: at one end are those that aim to reconstruct the ancient religious traditions of a particular ethnic group or a linguistic or geographic area to the highest degree possible; at the other end are those that freely blend traditions of different areas, peoples, and time periods." Strmiska argues that these two poles could be termed reconstructionism and eclecticism, respectively. Reconstructionists do not altogether reject innovation in their interpretation and adaptation of the source material, however they do believe that the source material conveys greater authenticity and thus should be emphasized. They often follow scholarly debates about the nature of such pre Christian religions, and some reconstructionists are themselves scholars. Eclectic pagans, conversely, seek general inspiration from the pre Christian past, and do not attempt to recreate past rites or traditions with specific attention to detail. On the reconstructionist side can be placed those movements which often favour the designation "Native Faith", including Romuva, Heathenry, and Hellenism. On the eclectic side has been placed Wicca, Thelema, Adonism, Druidry, the Goddess Movement, Discordianism and the Radical Faeries. Strmiska also suggests that this division could be seen as being based on "discourses of identity", with reconstructionists emphasizing a deep rooted sense of place and people, and eclectics embracing a universality and openness toward humanity and the Earth. Strmiska nevertheless notes that this reconstructionist eclectic division is "neither as absolute nor as straightforward as it might appear". He cites the example of Dievturība, a form of reconstructionist paganism that seeks to revive the pre Christian religion of the Latvian people, by noting that it exhibits eclectic tendencies by adopting a monotheistic focus and ceremonial structure from Lutheranism. Similarly, while examining neo shamanism among the Sami people of Northern Scandinavia, Siv Ellen Kraft highlights that despite the religion being reconstructionist in intent, it is highly eclectic in the manner in which it has adopted elements from shamanic traditions in other parts of the world. In discussing Asatro – a form of Heathenry based in Denmark – Matthew Amster notes that it did not fit clearly within such a framework, because while seeking a reconstructionist form of historical accuracy, Asatro strongly eschewed the emphasis on ethnicity that is common to other reconstructionist groups. While Wicca is identified as an eclectic form of paganism, Strmiska also notes that some Wiccans have moved in a more reconstructionist direction by focusing on a particular ethnic and cultural link, thus developing such variants as Norse Wicca and Celtic Wicca. Concern has also been expressed regarding the utility of the term "reconstructionism" when dealing with paganisms in Central and Eastern Europe, because in many of the languages of these regions, equivalents of the term "reconstructionism" – such as the Czech Historická rekonstrukce and Lithuanian Istorinė rekonstrukcija – are already used to define the secular hobby of historical re enactment.
Натурализм, экоцентризм және зайырлы жолдар
Кейбір пұтқа табынушылар өздерінің сенімдері мен амалдарын діни натурализм немесе натуралистік философияның бір түрі деп атайды, оның ішінде гуманистік немесе атеопаган деп санайтындар да бар. Көптеген мұндай пұтқа табынушылар нақты экологиялық-орталықты тәжірибеге ұмтылады, бұл ғылыми пантеизммен қабаттасуы мүмкін.
Some pagans distinguish their beliefs and practices as a form of religious naturalism or naturalist philosophy, including those who identify as humanistic or atheopagans. Many such pagans aim for an explicitly ecocentric practice, which may overlap with scientific pantheism.
Тарихилығы
Бұрынғы христиан дінінен бұрын қалыптасқан сенімдер жүйесіне сүйенсе де, қазіргі пагандық осы жоғалған дәстүрлермен бірдей құбылыс емес және көптеген жағынан олардан айтарлықтай ерекшеленеді. Стримиска қазіргі заманғы пагандық – бұл «жаңа», «заманауи» діни қозғалыс екенін, тіпті оның мазмұнының бір бөлігі ежелгі көздерден алынған болса да, атап өтті. 1990 жылдары АҚШ-тағы қазіргі пагандық «тарихи шабыт пен қазіргі заманның шығармашылығының синтезі» деп сипатталды. Эклектикалық пагандық догматикалық емес діни ұстанымды қабылдайды және сондықтан ешкімнің дереккөзді апокрифтік деп тануға құқығы жоқ деп санайды. Сондықтан қазіргі пагандық, әсіресе соңғы жылдары, Интернет пен баспа басылымдарында ақпарат пен жалған ақпарат таралуына байланысты, жалған тарихқа бейімделді. Бірқатар Wiccan, пагандық және тіпті кейбір дәстүрлі немесе тайпалық топтарда «әжелердің әңгімелері» бар – әдетте, әже, баба немесе басқа егде жастағы туыстардың қатысуымен басталатын, олар оларды ата-бабаларының мыңдаған жылдық құпия дәстүрлеріне үйреткендігі айтылады. Бұл құпия білімнің көзі көбінесе жақындағы дереккөздерге жететіндіктен, осы әңгімелерді айтқандар кейінірек оларды өзі ойлап тапқандарын мойындады. Стримиска қазіргі пагандықты бүкіл әлемде орын алып жатқан «дәстүрлі, жергілікті немесе туған жердің діндерін» жаңғыртуға бағытталған «ірі құбылыстың» бір бөлігі ретінде қарастыруға болатынын мәлімдейді.
Although inspired by the pre Christian belief systems of the past, modern paganism is not the same phenomenon as these lost traditions and in many respects differs from them considerably. Strmiska stresses that modern paganism is a "new", "modern" religious movement, even if some of its content derives from ancient sources. Contemporary paganism as practiced in the United States in the 1990s has been described as "a synthesis of historical inspiration and present day creativity". Eclectic paganism takes an undogmatic religious stance and therefore potentially sees no one as having authority to deem a source apocryphal. Contemporary paganism has therefore been prone to fakelore, especially in recent years as information and misinformation alike have been spread on the Internet and in print media. A number of Wiccan, pagan and even some Traditionalist or Tribalist groups have a history of Grandmother Stories – typically involving initiation by a Grandmother, Grandfather, or other elderly relative who is said to have instructed them in the secret, millennia old traditions of their ancestors. As this secret wisdom can almost always be traced to recent sources, tellers of these stories have often later admitted they made them up. Strmiska asserts that contemporary paganism could be viewed as a part of the "much larger phenomenon" of efforts to revive "traditional, indigenous, or native religions" that were occurring across the globe.
Нанымдар
Пұтқа табынушылардың нанымдары мен дәстүрлері әртүрлі топтар арасында кеңінен өзгешеліктерді көрсетеді; алайда, қазіргі заманғы пұтқа табынудың көптеген, тіпті барлық түрлеріне ортақ негізгі қағидалар бар. Ағылшын ғалымы Грэм Харви пұтқа табынушылардың "теологияға сирек көңіл бөлетінін" айтты.
Beliefs and practices vary widely among different pagan groups; however, there are a series of core principles common to most, if not all, forms of modern paganism. The English academic Graham Harvey noted that pagans "rarely indulge in theology".
Көптілік
Бір жалған діннің қағидаларының бірі – көпқұдайлық, яғни көптеген құдайларға немесе құдайыштарға сену және оларды құрметтеу. Жалған діннің ішінде әр түрлі байланыстары бар, табиғат күштерін, мәдениеттің түрлі жақтарын және адам психологиясының қырларын бейнелейтін көптеген ер және әйел құдайлар кездеседі. Бұл құдайлар көбінесе адам бейнесінде бейнеленеді және адамдарға тән кемшіліктері бар деп есептеледі. Сондықтан олар мінсіз деп қарастырылмайды, керісінше, дана және күшті деп құрметтеледі. Жалған діндердің өкілдері құдайлар туралы осы түсінік Жердегі өмірдің динамикасын көрсетеді және юморға мүмкіндік береді деп санайды. Жалған дін қауымдастығының бір көзқарасы бойынша, бұл көпқұдайлық құдайлар нақты емес, Юнгтың архетиптері немесе адам психикасындағы басқа да психологиялық құрылымдар ретінде қарастырылады. Ал кейбіреулер құдайлардың психологиялық және сыртқы болмысы бар деген сенімде. Көптеген жалған діндердің өкілдері көпқұдайлық көзқарасты қабылдаудың батыс қоғамы үшін пайдалы болады деп санайды, өйткені бұл олардың басым және тумысынан қысымшыл деп санайтын монотеизмді алмастыруға мүмкіндік береді. Шындығында, көптеген американдық заманауи жалған діндердің өкілдері осы діндерге қоғамдағы үлкен еркіндікке, әртүрлілікке және құлшылыққа төзімділікке мүмкіндік бергендіктен келді. Бұл плюралистік көзқарас қазіргі заманғы жалған діннің әртүрлі бағыттарының салыстырмалы түрде үйлесімді болуына көмектесті. Көптеген жалған діндердің өкілдері діни сенімдеріне қатысты «түрлілікте бірлік» принципін қабылдайды. Әйел құдайларды қосу – жалған діндерді Авраам діндерінен ерекшелейтін ерекшелік. Виккада ер және әйел құдайлар көбінесе дуотеизм түрінде теңгеріледі. Көптеген жалған діндердің өкілдері құдайлықтың әйелдік аспектілерін құлшылық етулеріне және өмірлеріне енгізуге ұмтылады, бұл кейде әйелдерге құрмет көрсету ретінде көрінетін көзқарасты түсіндіруге көмектеседі. Жалған дінде көпқұдайлыққа қатысты ерекшеліктер де бар, мысалы, Лев Силенко тарапынан насихатталған украиналық жалған діні, ол Дажбог құдайына монотеистік құлшылық етеді. Жоғарыда айтқанымыздай, табиғатты ұстанатын жалған діндердің өкілдері құдайларға сене бермей немесе олармен жұмыс істемейді. Жалған діндер әдетте ғаламды жайлаған негізгі тәртіптің метафизикалық тұжырымдамасын көрсетеді, мысалы, эллинистер қабылдаған гармония тұжырымы және Heathenry-де кездесетін Wyrd.
One principle of the pagan movement is polytheism, the belief in and veneration of multiple gods or goddesses. Within the pagan movement, there can be found many deities, both male and female, who have various associations and embody forces of nature, aspects of culture, and facets of human psychology. These deities are typically depicted in human form, and are viewed as having human faults. They are therefore not seen as perfect, but rather are venerated as being wise and powerful. Pagans feel that this understanding of the gods reflected the dynamics of life on Earth, allowing for the expression of humour. One view in the pagan community is that these polytheistic deities are not viewed as literal entities, but as Jungian archetypes or other psychological constructs that exist in the human psyche. Others adopt the belief that the deities have both a psychological and external existence. Many pagans believe adoption of a polytheistic world view would be beneficial for western society – replacing the dominant monotheism they see as innately repressive. In fact, many American modern pagans first came to their adopted faiths because it allowed a greater freedom, diversity, and tolerance of worship among the community. This pluralistic perspective has helped the varied factions of modern paganism exist in relative harmony. Most pagans adopt an ethos of "unity in diversity" regarding their religious beliefs. It is its inclusion of female deity which distinguishes pagan religions from their Abrahamic counterparts. In Wicca, male and female deities are typically balanced out in a form of duotheism. Among many pagans, there is a strong desire to incorporate the female aspects of the divine in their worship and within their lives, which can partially explain the attitude which sometimes manifests as the veneration of women. There are exceptions to polytheism in paganism, as seen for instance in the form of Ukrainian paganism promoted by Lev Sylenko, which is devoted to a monotheistic veneration of the god Dazhbog. As noted above, pagans with naturalistic worldviews may not believe in or work with deities at all. Pagan religions commonly exhibit a metaphysical concept of an underlying order that pervades the universe, such as the concept of harmonia embraced by Hellenists and that of Wyrd found in Heathenry.
Анимизм және пантеизм
Көптеген пұтқа табынушылардың дүниетанымының басты бөлігі – бір-бірімен байланысты ғалам туралы тұтас түсінік. Бұл пантеизм немесе панентеизмге сеніммен байланысты. Екі сенімде де құдайлық пен материалдық немесе рухани ғалам біртұтас. Пұтқа табынушылар үшін пантеизм – «құдайлық табиғаттан ажырамас, ал құдайлық табиғаттың өзінде жатыр» дегенді білдіреді. Денис Д. Карпентер пантеизм немесе панентеизм құдайларына сенудің, басқа діндердің дүниетанымында өзара байланыстың маңызды рөл атқаруы туралы ойға әкеліп соқтығанын атап өтті. Белгілі «Reclaiming» рухани тәлімгері Стархок, әйел құдайына негізделген пұтқа табынушылықтың негізгі бөлігі – «барлық болмыстың өзара байланысты екенін, біздің бәріміз бір тірі организмнің бөліктері ретінде ғаламмен байланысты екенімізді түсіну» екенін айтты. Біреуге тиген нәрсе, біздің бәрімізге әсер етеді. Қазіргі кездегі пұтқа табынушылар қозғалысының тағы бір маңызды сенімі – анимизм. Бұл сенім пұтқа табынушылар қауымында екі түрлі жолмен түсіндіріледі. Біріншіден, ол ғаламдағы барлық нәрсеге өмір күші немесе рухани энергия сіңген деген сенімді білдіруі мүмкін. Ал кейбір заманауи пұтқа табынушылар табиғат әлемінің әртүрлі нысандарында белгілі бір рухтар мекендейтініне сенеді және олармен тікелей байланысқа түсуге болады. Кейбір пұтқа табынушылар тас, өсімдік, ағаш және жануарлардағы рухтармен, сондай-ақ рухани көмекшілер немесе жолбасшылар ретінде әрекет ететін күшті жануарлармен немесе жануарлар рухтарымен байланыс жасағанын айтады. Анимизм – көптеген христиан діндеріне дейінгі Еуропалық діндерге тән ұғым болды. Оны қабылдау арқылы қазіргі кездегі пұтқа табынушылар «алғашқы дүниетанымына қайта оралуға» және космологияға қатысты «батыстықтардың көпшілігі бала кезінен кейін көре алмайтын» көзқарасқа қатысуға тырысады.
A key part of most pagan worldviews is the holistic concept of a universe that is interconnected. This is connected with a belief in either pantheism or panentheism. In both beliefs, divinity and the material or spiritual universe are one. For pagans, pantheism means that "divinity is inseparable from nature and that deity is immanent in nature". Dennis D. Carpenter noted that the belief in a pantheistic or panentheistic deity has led to the idea of interconnectedness playing a key part in pagans' worldviews. The prominent Reclaiming priestess Starhawk related that a core part of goddess centred pagan witchcraft was "the understanding that all being is interrelated, that we are all linked with the cosmos as parts of one living organism. What affects one of us affects us all." Another pivotal belief in the contemporary pagan movement is that of animism. This has been interpreted in two distinct ways among the pagan community. First, it can refer to a belief that everything in the universe is imbued with a life force or spiritual energy. In contrast, some contemporary pagans believe that there are specific spirits that inhabit various features in the natural world, and that these can be actively communicated with. Some pagans have reported experiencing communication with spirits dwelling in rocks, plants, trees and animals, as well as power animals or animal spirits who can act as spiritual helpers or guides. Animism was also a concept common to many pre Christian European religions, and in adopting it, contemporary pagans are attempting to "reenter the primeval worldview" and participate in a view of cosmology "that is not possible for most Westerners after childhood."
Табиғатты құрметтеу
Барлық пұтқа табынушылық қозғалыстар табиғаттың құдайлық мәніне, яғни құдайлық ерік көзі ретінде, және адамзаттың табиғи әлемге қатыстылығына, барлық тіршілік пен Жердің өзімен туыстық байланыста болуына ерекше мән береді. Пұтқа табынушылық теологиясының анимистік аспектілері барлық нәрсенің жаны бар екенін күзеді – тек адамдардың ғана емес, сондай-ақ тірі организмдердің де, сондықтан бұл байланыс таулар мен өзендерге, ағаштар мен жабайы жануарларға да қатысты. Осының салдарынан, пұтқа табынушылар өздерінің руханилығының мәні ежелгі және уақыттан тыс екеніне сенеди, нақты діни қозғалыстардың жасынан тәуелсіз. Сондықтан табиғи сұлулығы бар жерлер қасиетті және ритуалдар үшін өте қолайлы деп есептеледі, мысалы, ежелгі кельттердің неметондық орындары сияқты. Көптеген пұтқа табынушылар әртүрлі елдердің және/немесе мәдениеттердің өздерінің табиғи діндері бар екенін, құдайлықтың көптеген дұрыс түсіндірмелері бар екенін айтады, сондықтан олар діни өзгешелікті қабылдамайды. Пұтқа табынушылар қауымдастығында саяси көзқарастардың кең спектрі бар, бірақ экологиялық көзқарас көбінесе ортақ сипаттама болып табылады. Мұндай көзқарастар көптеген пұтқа табынушыларды Жер планетасын Ана Жер ретінде құрметтеуге алып келді, ол көбінесе ежелгі грек құдайы Гайяның атымен аталады.
All pagan movements place great emphasis on the divinity of nature as a primary source of divine will, and on humanity's membership of the natural world, bound in kinship to all life and the Earth itself. The animistic aspects of pagan theology assert that all things have a soul not just humans or organic life so this bond is held with mountains and rivers as well as trees and wild animals. As a result, pagans believe the essence of their spirituality is both ancient and timeless, regardless of the age of specific religious movements. Places of natural beauty are therefore treated as sacred and ideal for ritual, like the nemetons of the ancient Celts. Many pagans hold that different lands and/or cultures have their own natural religion, with many legitimate interpretations of divinity, and therefore reject religious exclusivism. While the pagan community has tremendous variety in political views spanning the whole of the political spectrum, environmentalism is often a common feature. Such views have also led many pagans to revere the planet Earth as Mother Earth, who is often referred to as Gaia after the ancient Greek goddess of the Earth.
Әдет-ғұрып
Бұл рәсімдер жеке және қоғамдық орындарда да өткізілуі мүмкін. Қазіргі кездегі пұтқа табынушылық рәсімдер әдетте "сананың өзгерген күйлерін жеңілдетуге немесе ой-сананы өзгертуге" бағытталған. Мұндай өзгерген сана күйлерін тудыру үшін пұтқа табынушылар домбыра тарту, көру қабілетін пайдалану, дұға оқу, ән салу, билеу және медитация сияқты элементтерді қолданады. Америкалық фольклоршы Сабина Маглиокко Калифорниядағы этнографиялық зерттеулеріне сүйене отырып, кейбір пұтқа табынушылық сенімдер "діни шаттық кезінде олар бастан өткерген нәрседен туындайды" деген қорытындыға келді. Әлеуметтанушы Марго Адлер Солтүстік Американың Реформацияланған Друидтері және Эризиан қозғалысы сияқты бірнеше пұтқа табынушы топтарының өздерінің рәсімдерінде толыққанды маңыздылық пен мұңдылықтан гөрі көптеген ойын элементтерін қосатынын атап өтті. Ол "пұтқа табынушылық қауым – рухани тәжірибенің жарамды бөлігі ретінде әзіл, қуаныш, еркіндік, тіпті ақымақтық пен ашу-ызаны зерттейтін жалғыз рухани қауымдардың бірі" деп айтатындар бар екенін көрсетті. Үйдегі құлшылық әдетте үйде, жеке немесе отбасылық топпен жүзеге асырылады. Ол әдетте құдайлардың бейнелеріне нан, торт, гүл, жеміс, сүт, сыра немесе шарап сияқты құрбандықтар ұсынуды қамтиды, көбінесе дұғалар мен әндермен, сондай-ақ шамдар мен құрбандық иіс суларын жағумен бірге. Осылайша, кең таралған пұтқа табынушылық амалдары индуизм, буддизм, синтоизм, рим католиктері және православиедегі ұқсас амалдармен салыстырылады, ал протестантизм, иудаизм және исламдағы амалдармен салыстырылады. Еуропада христиан діні пайда болғанға дейін жануарларды құрбандыққа шалу кең таралған болса да, қазіргі кездегі пұтқа табынушылықта бұл сирек кездеседі.
Pagan ritual can take place in both a public and private setting. Contemporary pagan ritual is typically geared towards "facilitating altered states of awareness or shifting mind sets". In order to induce such altered states of consciousness, pagans utilize such elements as drumming, visualization, chanting, singing, dancing, and meditation. American folklorist Sabina Magliocco came to the conclusion, based upon her ethnographic fieldwork in California that certain pagan beliefs "arise from what they experience during religious ecstasy". Sociologist Margot Adler highlighted how several pagan groups, like the Reformed Druids of North America and the Erisian movement incorporate a great deal of play in their rituals rather than having them be completely serious and somber. She noted that there are those who would argue that "the Pagan community is one of the only spiritual communities that is exploring humor, joy, abandonment, even silliness and outrageousness as valid parts of spiritual experience". Domestic worship typically takes place in the home and is carried out by either an individual or family group. It typically involves offerings – including bread, cake, flowers, fruit, milk, beer, or wine – being given to images of deities, often accompanied with prayers and songs and the lighting of candles and incense. Common pagan devotional practices have thus been compared to similar practices in Hinduism, Buddhism, Shinto, Roman Catholicism, and Orthodox Christianity, but contrasted with that in Protestantism, Judaism, and Islam. Although animal sacrifice was a common part of pre Christian ritual in Europe, it is rarely practiced in contemporary paganism.
Фестиваль
Пайғамбарлықтың қоғамдық рәсімдері көбінесе күнтізбелік болып келеді, бірақ христиандыққа дейінгі мерекелер, оларды пайғамбарлар негіз ретінде қолданса, Еуропа бойынша әртүрлі болған. Дегенмен, барлық пайғамбарлық діндерге тән нәрсе – ауыл шаруашылығы циклына назар аудару және өлгендерге құрмет көрсету. Пайғамбарлардың көптеген мерекелеріне жазғы және қысқы күн тоғысы, сондай-ақ көктемнің басталуы мен егін жинау кіреді. Викка мен Друидтікте әдетте сегіз маусымдық фестивальді қамтитын Жылдың шеңбері жасалған.
Paganism's public rituals are generally calendrical, although the pre Christian festivals that pagans use as a basis varied across Europe. Nevertheless, common to almost all pagan religions is an emphasis on an agricultural cycle and respect for the dead. Common pagan festivals include those marking the summer solstice and winter solstice as well as the start of spring and the harvest. In Wicca and Druidry, a Wheel of the Year has been developed which typically involves eight seasonal festivals.
Сиқырлы
Қазіргі кездегі көптеген жаңа дін өкілдері сиқырлы рәсімдер мен сиқырға сенеді. Олардың арасында сиқырдың не екендігі туралы түрлі пікірлер бар. Көптеген жаңа дін өкілдері сиқырды Теолеманың негізін қалаушы А. Кроули былай анықтағанын қабылдайды: "Өз еркіне сәйкес өзгерістерді тудыру ғылымы мен өнері". Сонымен қатар, көптеген адамдар салтанатты сиқыршы Дион Фортуннің берген анықтамасын да қабылдайды: "Сиқыр – сананы ерікке сәйкес өзгерту өнері мен ғылымы". Сиқырмен айналысатындардың арасында виккандар, өздерін жаңа дін сиқыршылары деп жариялағандар және кейбір түрлері қайта жандандырылған неодруидизмді ұстанатындар бар, олардың рәсімдері шамамен салтанатты сиқыршылық пен масондық негізінде құрылған.
The belief in magical rituals and spells is held by a "significant number" of contemporary pagans. Among those who believe in it, there are a variety of different views about what magic is. Many modern pagans adhere to the definition of magic provided by Aleister Crowley, the founder of Thelema: "the Science and Art of causing change to occur in conformity with Will". Also accepted by many is the related definition purportedly provided by the ceremonial magician Dion Fortune: "magic is the art and science of changing consciousness according to the Will". Among those who practice magic are Wiccans, those who identify as neopagan witches, and practitioners of some forms of revivalist neo Druidism, the rituals of which are at least partially based upon those of ceremonial magic and freemasonry.
Ерте заманауи кезең
Қазіргі заманда басым, қайта жандануы немесе жаңа формалары бар пұтқа табыну туралы талқылаулар жүріп келеді. 20-ғасырға дейін христиандық институттар пұтқа табынушылықты христиандықтан, иудаизмнен және 18-ғасырдан бастап исламнан тыс нәрсені білдіретін термин ретінде жиі қолданды. Олар пұтқа табынушылықты бейілділікке, сиқырға және жалпы «жалған дін» түсінігімен байланыстырды, мысалы, католиктер мен протестанттар бір-бірін пұтқа табынушылықта айыптады. Әртүрлі халықтық сенімдер мерзімді түрде пұтқа табынушылық деп белгіленді және шіркеулер оларды тазартуды талап етті. Еуропадан тыс аймақтармен сауда, христиандық миссия және отарлау арқылы байланыс күшейгендіктен, жаңа заманда Батыстың пұтқа табынушылыққа деген көзқарасы біртіндеп өзгерді. Басқа мәдениеттер туралы білімнің артуы олардың амалдары діннің анықтамасына сәйкес келе ме деген сұрақтар тудырды, ал пұтқа табынушылық прогресс идеясына енгізілді, онда ол діннің төменгі, дамылмаған түрі ретінде қарастырылды. Өзгерістің тағы бір себебі – Гермес Трисмегистке жатқызылатын ежелгі жазбалардың таралуы болды; бұл пұтқа табынушылықты кейбір еуропалықтардың зиялық ұстанымына айналдырды, олар 15-ғасырда Гемист Плето сияқты адамдармен бірге грек-римдік көпқұдайлықтың жаңа түрін құруға тырысты. 18 және 19 ғасырларда пұтқа табынушылықпен оң сәйкестік жиі кездесті, ол Ағарту дәуірі мен Романтизм идеяларына негізделген христиандық пен ұйымдасқан дінге сын тұрғысынан қараумен байланысты болды. Осы кезеңде пұтқа табынушылыққа деген көзқарас әртүрлі болды; Фридрих Шиллердің 1788 жылғы «Грекенландтың құдайлары» поэмасы ежелгі грек дінін христиандыққа күшті балама ретінде ұсынады, ал басқалары Жан-Жак Руссомен байланысты асыл жабайылық концепциясы арқылы пұтқа табынушылыққа қызығушылық танытты.
Discussions about prevailing, returning or new forms of paganism have existed throughout the modern period. Before the 20th century, Christian institutions regularly used paganism as a term for everything outside of Christianity, Judaism and—from the 18th century—Islam. They frequently associated paganism with idolatry, magic and a general concept of "false religion", which for example has made Catholics and Protestants accuse each other of being pagans. Various folk beliefs have periodically been labeled as pagan and churches have demanded that they should be purged. The Western attitude to paganism gradually changed during the early modern period. One reason was increased contacts with areas outside of Europe, which happened through trade, Christian mission and colonization. Increased knowledge of other cultures led to questions of whether their practices even fit into the definitions of religion, and paganism was incorporated in the idea of progress, where it was ranked as a low, undeveloped form of religion. Another reason for change was the circulation of ancient writings such as those attributed to Hermes Trismegistus; this made paganism an intellectual position some Europeans began to self identify with, starting at the latest in the 15th century with people like Gemistus Pletho, who wanted to establish a new form of Greco Roman polytheism. Positive identification with paganism became more common in the 18th and 19th centuries, when it tied in with criticism of Christianity and organized religion, rooted in the ideas of the Age of Enlightenment and Romanticism. The approach to paganism varied during this period; Friedrich Schiller's 1788 poem "Die Götter Griechenlandes" presents ancient Greek religion as a powerful alternative to Christianity, whereas others took interest in paganism through the concept of the noble savage, often associated with Jean Jacques Rousseau.
XIX ғасыр және XX ғасырдың басында
Қазіргі кездегі жаңа діндердің (язычествоның) бір бастауы – 18-19 ғасырларда Еуропада дамыған романтизм және ұлттық азаттық қозғалыстары. Иоганн Готфрид Хердер мен Якоб Гримм сияқты ғалымдардың еуропалық халықтық салт-дәстүрлер мен мәдениетін зерттеулері осы тақырыптарға қызығушылықты арттырып, мәдени өзіндік сананың қалыптасуына ықпал етті. Сол кезде осы салт-дәстүрлердің көбі христиан дінінен бұрынғы кезеңнен қалған деп есептелді. Осы көзқарастарды сол ғасырларда Еуропадан Солтүстік Америкаға көшіп келгендер таратып жүрді. 18 ғасырдың романтизм қозғалысы көне гаэль және көне норвег әдебиеті мен поэзиясын қайта ашты. 19 ғасырда Викториялық Англия мен Скандинавияда викингтерді жаңғырту, Германияда Völkisch қозғалысы арқылы германдық діндерге қызығушылық күшейді. Бұл ағымдар романтизмнің фольклор мен оккультизмге деген қызығушылығымен, халық әдебиетінде діни тақырыптардың кеңінен пайда болуымен және ұлтшылдықтың өсуімен қатар жүрді. Қазіргі заманғы жаңа діндердің (язычествоның) дамуына Еуропа мен Солтүстік Американың көптеген аймақтарында христиан дінінің ықпалының төмендеуі, діни конформизмнің жойылуы және дін бостандығының артуы көмектесті. Бұл адамдарға рухани ізденістерін кеңейтуге және заңды қудалаудан қорғалған діни ұйымдар құруға мүмкіндік берді. Тарихшы Рональд Хаттон 20 ғасырдың неоязықшылығының көптеген мотивтерін Виктория және Эдвард дәуірлерінің (кейде 1920 жылдарға дейін созылған) утопиялық, мистикалық қарсы мәдениеттеріне, сондай-ақ әуесқой фольклоршылардың, танымал авторлардың, ақындардың, саяси радикалдардың және балама өмір салтын ұстанатындардың еңбектеріне байланыстырады. 20 ғасырдың басындағы жаңа діндердің (язычествоның) таралуына дейін, өзін-өзі жариялаған язычник болған Сиу тайпасының жазушысы Зиткала Саның "Неліктен мен язычникпін" атты эссесі айрықша орын алады. 1902 жылы Atlantic Monthly журналында жарияланған бұл мақалада американдық абориген белсендісі және жазушысы христиан дінін ("жаңа сенімсіздік") табиғатпен үйлесімділікке, Ұлы Рухқа табынуға қарсы қойып, одан бас тартатынын жазды. Ол анасының Сиу дінінен бас тартуы және "жергілікті уағызшының" оны ауылдық шіркеуге баруға көндіруге жасаған сәтсіз әрекеттерін еске алды. 1920 жылдары Маргарет Мюррей діннің құпия түрі, шіркеу және мемлекеттік соттар тарапынан қудалаудан аман қалғанын теориялады. Қазіргі тарихшылар Мюррейдің теориясын қабылдамайды, өйткені ол оны сиқыршылықпен айыпталғандардың айтқандарының ұқсастығына негіздеді; бұл ұқсастық, шындығында, тергеушілер қолданған сиқыршылықты анықтау нұсқаулықтарындағы стандартты сұрақтардың тізімінен туындады деп есептеледі.
One of the origins of modern pagan movements lies in the romanticist and national liberation movements that developed in Europe during the 18th and 19th centuries. The publications of studies into European folk customs and culture by scholars like Johann Gottfried Herder and Jacob Grimm resulted in a wider interest in these subjects and a growth in cultural self consciousness. At the time, it was commonly believed that almost all such folk customs were survivals from the pre Christian period. These attitudes would also be exported to North America by European immigrants in these centuries. The Romantic movement of the 18th century led to the re discovery of Old Gaelic and Old Norse literature and poetry. The 19th century saw a surge of interest in Germanic paganism with the Viking revival in Victorian Britain and Scandinavia, and the Völkisch movement in Germany. These currents coincided with Romanticist interest in folklore and occultism, the widespread emergence of pagan themes in popular literature, and the rise of nationalism. The rise of modern paganism was aided by the decline in Christianity throughout many parts of Europe and North America, as well as by the concomitant decline in enforced religious conformity and greater freedom of religion that developed, allowing people to explore a wider range of spiritual options and form religious organisations that could operate free from legal persecution. Historian Ronald Hutton has argued that many of the motifs of 20th century neo paganism may be traced back to the utopian, mystical counter cultures of the late Victorian and Edwardian periods (also extending in some instances into the 1920s), via the works of amateur folklorists, popular authors, poets, political radicals and alternative lifestylers. Prior to the spread of the 20th century modern pagan movements, a notable instance of self identified paganism was in Sioux writer Zitkala sa's essay "Why I Am A Pagan". Published in the Atlantic Monthly in 1902, the Native American activist and writer outlined her rejection of Christianity (referred to as "the new superstition") in favor of a harmony with nature embodied by the Great Spirit. She further recounted her mother's abandonment of Sioux religion and the unsuccessful attempts of a "native preacher" to get her to attend the village church. In the 1920s Margaret Murray theorized that a secret pagan religion had survived the witchcraft persecutions enacted by the ecclesiastical and secular courts. Historians now reject Murray's theory, as she based it partially upon the similarities of the accounts given by those accused of witchcraft; such similarity is now thought to actually derive from there having been a standard set of questions laid out in the witch hunting manuals used by interrogators.
ХХ ғасырдың аяғы
1960 және 1970 жылдары нео-друидизм қайта жандана бастады, сондай-ақ АҚШ пен Исландияда ежелгі германдық діндердің жаңа өркендеуі байқалды. 1970 жылдары Викка феминизмнің күшті ықпалына іріліп, Дианика Викка деп аталатын, әртүрлі, Құдайға табынушылық қозғалысы құрылды. 1979 жылы Марго Адлердің «Айды шақыру» және Стархоктың «Шпираль биі» кітаптары жарық көргенімен, пагандық туралы халықтың білуі жаңа бір кезеңге енді. 1980 жылдары ірі пагандық жиындар мен фестивальдердің өсуімен, Викканың көптеген түрлері одан әрі дамып, жаңа, әртүрлі бағыттарға бөлінді, олар көбінесе Жаңа Эра және контрмәдениет қозғалыстарының ықпалында болды. Бұл ашық, құрылымсыз немесе шала құрылымдалған дәстүрлер Британдық дәстүрлі Виккадан өзгеше, ол құпиялылықты және ұрпақтан ұрпаққа берілетін білімді баса көрсетеді. 1980 және 1990 жылдары академиялық зерттеулерге және ежелгі діндерді қайта жаңғыртуға қызығушылық артты. 1990 жылдары Интернеттің пайда болуы мен дамуы осы және басқа да пагандық қозғалыстардың қарқынды өсуіне әкелді. 1991 жылы бұрынғы Кеңес Одағының тарауымен Ресей және көптеген жаңа тәуелсіз мемлекеттерде дін бостандығы заңмен бекітілді, бұл христиан және христиан емес діндердің дамуына жағдай жасады.
The 1960s and 1970s saw a resurgence in neo Druidism as well as the rise of modern Germanic paganism in the United States and in Iceland. In the 1970s, Wicca was notably influenced by feminism, leading to the creation of an eclectic, Goddess worshipping movement known as Dianic Wicca. The 1979 publication of Margot Adler's Drawing Down the Moon and Starhawk's The Spiral Dance opened a new chapter in public awareness of paganism. With the growth and spread of large, pagan gatherings and festivals in the 1980s, public varieties of Wicca continued to further diversify into additional, eclectic sub denominations, often heavily influenced by the New Age and counter culture movements. These open, unstructured or loosely structured traditions contrast with British Traditional Wicca, which emphasizes secrecy and initiatory lineage. The 1980s and 1990s also saw an increasing interest in serious academic research and reconstructionist pagan traditions. The establishment and growth of the Internet in the 1990s brought rapid growth to these, and other pagan movements. By the time of the collapse of the former Soviet Union in 1991, freedom of religion was legally established across Russia and a number of other newly independent states, allowing for the growth in both Christian and non Christian religions.
Қайта құрушы
Эклектикалық дәстүрлерден өзгеше, политеистикалық қайта құрушылар фольклорға, әндерге және дұғаларға, сондай-ақ тарихи деректерден жасалған қайта құруларға негізделген мәдени ерекше этникалық дәстүрлерді ұстанады. Грек, рим, египеттік, кельт, герман, гуанч, балтық және славян қайта құрушылар сәйкесінше ежелгі Грекия, ежелгі Рим, ежелгі Египет, кельттер, герман халықтары, гуанч халқы, балтықтар және славяндардың ғұрыптары мен сенімдерін сақтап, қайта жаңғыртуға тырысады.
In contrast to the eclectic traditions, Polytheistic Reconstructionists practice culturally specific ethnic traditions based on folklore, songs and prayers, as well as reconstructions from the historical record. Hellenic, Roman, Kemetic, Celtic, Germanic, Guanche, Baltic and Slavic reconstructionists aim to preserve and revive the practices and beliefs of Ancient Greece, Ancient Rome, Ancient Egypt, the Celts, the Germanic peoples, the Guanche people, the Balts and the Slavs, respectively.
Германдық
Гейтенизм, сонымен қатар германдық неопаганизм деп те аталады, герман тілінде сөйлейтін Еуропаның тарихи діндері, мәдениеті және әдебиетіне негізделген қазіргі заманғы түрлі жазықшылдық дәстүрлерін білдіреді. Гейтенизм ежелгі герман тілінде сөйлейтін халықтың ұрпақтары қазір тұратын Солтүстік-батыс Еуропа, Солтүстік Америка және Австралия-Океания аймақтарында кеңінен таралған. Көптеген гейтеншіл топтар өз сенімдерінің негізі ретінде скандинавия мифологиясының түрлерін қабылдайды, соның салдарынан Жерді ұлы әлем ағашы – Йггдрасильдегідей көреді. Гейтеншілдер тарихи герман мифологиясынан алынған көптеген құдайларға сенеді. Көпшілігі политеистік реалистер, яғни құдайлар – нақты тұлғалар деп санайды, ал кейбіреулері оларды Юнгтің архетиптері ретінде қарастырады.
Heathenism, also known as Germanic neopaganism, refers to a series of contemporary pagan traditions based on the historical religions, culture and literature of Germanic speaking Europe. Heathenry is spread out across northwestern Europe, North America and Australasia, where the descendants of historic Germanic speaking people now live. Many Heathen groups adopt variants of Norse mythology as a basis for their beliefs, conceiving of the Earth as on the great world tree Yggdrasil. Heathens believe in multiple polytheistic deities adopted from historical Germanic mythologies. Most are polytheistic realists, believing that the deities are real entities, while others view them as Jungian archetypes.
Семит тілі
Бейт Ашера (Ашера қадірлісінің үйі) – 1990 жылдардың басында Стефани Фокс, Стивен Пош және Маджента Гриффитс (Леди Маджента) құрған алғашқы заманауи язычниктер синагогаларының бірі. Маджента Гриффитс – Бейт Ашера ковенінің Жоғарғы Жыншысы, және Құдайлар Одағының бұрынғы кеңес мүшесі.
Beit Asherah (the house of the Goddess Asherah) was one of the first modern pagan synagogues, founded in the early 1990s by Stephanie Fox, Steven Posch, and Magenta Griffiths (Lady Magenta). Magenta Griffiths is High Priestess of the Beit Asherah coven, and a former board member of the Covenant of the Goddess.
Чуваш тілі
Чуваш халқы, түркі тілдес этностың өкілдері, Волга аймағынан Сібірге дейінгі жерлерде табиғи түрде қоныстанған, Кеңес Одағының ыдырауынан бері ежелгі дінге қайта оралуды бастан өткеруде. Олардың діні фин және славян діндерімен көптеген ортақ белгілерге ие; сонымен қатар, Ваттисен Ялының соңғы онжылдықтардағы жаңғыруы заманауи пұтқа табыну үлгілерімен үйлеседі. Бүгінде чуваш дәстүрлі дінін ұстанатындар "нағыз чуваштар" деп аталады. Олардың бас құдайы – Тура, ол эстондық Таара, германдық Тунраз және жалпы түркілік Тенгри сияқты құдайлармен салыстырылады. 1990 жылдары виккандық сенімдер мен тәжірибелер «The Craft», «Charmed» және «Buffy the Vampire Slayer» сияқты бірқатар американ фильмдері мен телесериалдарында белгілі бір дәрежеде пайдаланылды, нәтижесінде жасөспірімдер мен жастардың дінге деген қызығушылығы мен қатысуы арта түсті.
The Chuvash people, a Turkic ethnic group native to an area stretching from the Volga Region to Siberia, have experienced a pagan revival since the fall of the Soviet Union. their religion shows many similarities with Finnic and Slavic paganisms; moreover, the revival of Vattisen Yaly in recent decades has occurred following modern pagan patterns. Today the followers of the Chuvash Traditional Religion are called "the true Chuvash". Their main god is Tura, a deity comparable to the Estonian Taara, the Germanic Thunraz and the pan Turkic Tengri. In the 1990s, Wiccan beliefs and practices were used as a partial basis for a number of US films and television series, such as The Craft, Charmed and Buffy the Vampire Slayer, leading to a surge in teenagers' and young adults' interest and involvement in the religion.
Тәңір әйелінің қозғалысы
Құдайлар руханилығы, сонымен қатар Құдайлар қозғалысы деп те аталады, – бір ғана, монотеистік Құдайға басымдық берілген, жазықшылдық дін. Құдайлар руханилығы әйел денесінің қасиеттілігі мен батыс қоғамында дәстүрлі түрде назардан тыс қалған әйелдер өмірінің түрлі салалары, мысалы, етеккір кезеңі, сексуалдық қатынас және ана болу сияқты мәселелерге ден қояды. Құдайлар қозғалысы шабытты археологтардың, мысалы Мария Гимбутастың еңбектерінен алады, оның "Ескі Еуропадан" қазылған артефактілерге жасаған түсіндірулері неолиттік Еуропаның аналық билікке немесе Құдайға табынуға бағытталған қоғамдарына нұсқайды, олар үш негізгі аспектідегі әйелді құдайға табынған. Құдайлар руханилығын ұстанатындар әдетте әлем тарихын дәстүрлі баяндаулардан өзгеше көреді, онда ерлердің емес, әйелдердің рөліне баса назар аударады. Осы көзқарас бойынша, адам қоғамы бұрын аналық билікке ие болған, қауымдастықтар теңдікке, бейбітшілікке ұмтылған және Ана Құдайға табынуға бағытталған. Кейбір Унитарий-универсалистер эклектикалық жазықшылар болып табылады. Унитарий-универсалистер рухани шабытты түрлі діни сенімдерде іздейді. Унитарий-универсалистік жазықшылардың одағы, немесе CUUP, өз бөлімдерін "ғибадат етуге келген мүшелеріне таныс рәсімдерді қолдануға, бірақ тек бір жазықшылдық дәстүрін ғана ұстануға" шақырады.
Goddess spirituality, which is also known as the Goddess movement, is a pagan religion in which a singular, monotheistic Goddess is given predominance. Goddess Spirituality revolves around the sacredness of the female form, and of aspects of women's lives that adherents say have been traditionally neglected in Western society, such as menstruation, sexuality, and maternity. The Goddess movement draws some of its inspiration from the work of archaeologists such as Marija Gimbutas, whose interpretation of artifacts excavated from "Old Europe" points to societies of Neolithic Europe that were matristic or goddess centered worshipping a female deity of three primary aspects, which has inspired some modern pagan worshippers of the Triple Goddess. Adherents of the Goddess Spirituality movement typically envision a history of the world that is different from traditional narratives about the past, emphasising the role of women rather than that of men. According to this view, human society was formerly a matriarchy, with communities being egalitarian, pacifistic, and focused on the worship of the Mother goddess,
Some Unitarian Universalists are eclectic pagans. Unitarian Universalists look for spiritual inspiration in a wide variety of religious beliefs. The Covenant of Unitarian Universalist Pagans, or CUUPs, encourages its chapters to "use practices familiar to members who attend for worship services but not to follow only one tradition of paganism."
Оккультизм және этникалық мистика
1925 жылы чех эзотеригі Франц Сеттлер ежелгі грек құдайы Адонисқа арналған Адонизм дінін құрды, Сеттлер оны христиандық Шайтанмен қатар қойды және әлемнің соңы 2000 жылы болады деп мәлімдеді. Адонизм 1930 жылдары көбінесе жойылды, бірақ неміс оккульттік ортасына әсерін тигізді.
In 1925, the Czech esotericist Franz Sättler founded the pagan religion Adonism, devoted to the ancient Greek god Adonis, whom Sättler equated with the Christian Satan, and which purported that the end of the world would come in 2000. Adonism largely died out in the 1930s, but remained an influence on the German occult scene.
Демография
Пайғамбарлық діндердің нақты санын анықтау қиын. Пайғамбарлық дінді ұстанушылар арасындағы құпиялылық пен қудалаудан қауіптену салдарынан, ашық түрде санаққа түсуге дайын адамдардың саны шектеулі. Пайғамбарлық діннің орталықтандырылмаған сипаты және жеке тәжірибешілердің көптігі жағдайды одан әрі күрделендіреді. Дегенмен, осы мәселе бойынша деректердің көлемі ақырындап артып келеді. АҚШ-та шамамен 1 және 1,5 миллионға жуық адам осы дінді ұстанады деп есептеледі.
Establishing precise figures on paganism is difficult. Due to the secrecy and fear of persecution still prevalent among pagans, limited numbers are willing to openly be counted. The decentralised nature of paganism and sheer number of solitary practitioners further complicates matters. Nevertheless, there is a slow growing body of data on the subject. In the US, there are estimated to be between 1 and 1.5 million practitioners.
Кавказ аймағы
Черкестер арасында Адыгэ Хабзэ діні Кеңес Одағының ыдырауынан кейін қайта жаңғырды, ал қазіргі заманғы пұтқа табынушылық діндердің ізбасарлары Қарашай-Черкесияда халықтың 12%-ын, ал Кабардино-Балкарияда 3%-ын құрайды (екі республика да көпұлтты, және орыстар мен түркі халықтары сияқты черкестер емес тұрғындар да көп). Абхазияда абхаздық дәстүрлі дін де қайта жаңғырды, 2003 жылғы халық санауында тұрғындардың 8%-ы онымен сәйкестенді (еске сала кетейік, мемлекетте грузиндер, орыстар және армяндар да көп); 2012 жылдың 3 тамызында Абхазияның дін қызметкерлерінің кеңесі Сухумиде ресми түрде құрылды. Солтүстік Осетияда Уатсдин діні қайта жаңғырды, 2012 жылы халықтың 29%-ы онымен сәйкестенді (Солтүстік Осетияның шамамен 2/3 бөлігі осетиндерден, ал 1/3 бөлігі орыстардан тұрады). Қазіргі заманғы пұтқа табынушылық қозғалыстары басқа жерлерде де аз дәрежеде кездеседі; Дағыстанда халықтың 2%-ы халықтық діни қозғалыстармен сәйкестенді, ал Чечня мен Ингушетиядағы қазіргі заманғы пұтқа табынушылар туралы деректер жоқ. Башқортостан мен Татарстанның шығыс бөлігіндегі мари халқы арасында пұтқа табынушылардың саны одан да жоғары (әйелдер арасында 69%-ға дейін). Марилер 17-19 ғасырларда христиан дінін күштеп қабылдатудан қашып осы жерге келген. Виктор Шнирелман да осыған ұқсас мәліметтер келтірген, оның пікірінше, мари халқының төрттен бірінен жартысына дейіні пұтқа табынады немесе қазіргі заманғы пұтқа табынушылық топтарының мүшелері болып табылады. 1990 жылы христиандығына өткен мари халқы арасында сақталған әртүрлі синкретикалық амалдарға негізделген қазіргі заманғы пұтқа табынушылық қозғалысы басталды, және 2004 жылы мордва халқының 2%-ы оның жақтаушысы болды деп есептелді.
Among Circassians, the Adyghe Habze faith has been revived after the fall of the Soviet Union, and followers of modern pagan faiths were found to constitute 12% in Karachay Cherkessia and 3% in Kabardino Balkaria (both republics are multiethnic and also have many non Circassians, especially Russians and Turkic peoples) In Abkhazia, the Abkhaz native faith has also been revived, and in the 2003 census, 8% of residents identified with it (note again that there are many non Abkhaz in the state including Georgians, Russians and Armenians); on 3 August 2012 the Council of Priests of Abkhazia was formally constituted in Sukhumi. In North Ossetia, the Uatsdin faith was revived, and in 2012, 29% of the population identified with it (North Ossetia is about 2/3 Ossetian and 1/3 Russian). Modern pagan movements are also present to a lesser degree elsewhere; in Dagestan 2% of the population identified with folk religious movements, while data on modern pagans is unavailable for Chechnya and Ingushetia. The percentage of pagans among the Mari of Bashkortostan and the eastern part of Tatarstan is even higher (up to 69% among women). Mari fled here from forced Christianization in the 17th to 19th centuries. A similar number was claimed by Victor Schnirelmann, for whom between a quarter and a half of the Mari either worship the pagan gods or are members of modern pagan groups. A modern pagan movement drawing from various syncretic practices that had survived among the Christianised Mari people was initiated in 1990 that was estimated in 2004 to have won the adherence of 2% of the Mordvin people.
Батыс Еуропа
Рональд Хаттонның зерттеуінде бірқатар түрлі дереккөздер (Ұлыбританияның ірі ұйымдарының мүшелік тізімдері, ірі шараларға қатысу, журналдарға жазылу сияқты) салыстырылды және ықтимал сандарды есептеу үшін стандартты модельдер қолданылды. Бұл бағалау бірнеше мүшелік қабаттасуларын, сондай-ақ пұтқа табынушылар жиынына келген әрбір қатысушының қанша жақтаушыны білдіретінін ескерді. Хаттонның бағалауынша, Ұлыбританияда 250 000 қазіргі заманғы пұтқа табынушы бар, бұл ұлттық индуист қауымының шамамен санымен тең. 2001 жылғы халық санағының нәтижелері бұл көрсеткіштен кем шықты, себебі онда алғаш рет діни көзқарастар туралы сұрақтар қойылды. Респонденттер әдеттегі діндер тізіміне енбеген діни көзқарасты жазуға мүмкіндік алды, нәтижесінде Англия, Шотландия және Уэльстен 42 262 адам осы жолмен өзін пұтқа табынушы деп жариялады. Бұл деректер Ұлттық статистика басқармасымен автоматты түрде жарияланбады, бірақ Шотландия Пұтқа табынушылар федерациясының өтініші бойынша жарияланды. Бұл көрсеткіш Растафари, Бахаи және Зороастризм сияқты көптеген танымал дәстүрлерден көп, бірақ христиандық, ислам, индуизм, сикхизм, иудаизм және буддизмнің алты ірі дінінен кем. Бұл көрсеткіш джедайлердің санынан да кем, олардың үгіттері нәтижесінде олардың діні христиандық, ислам және индуизмнен кейін төртінші ірі дінге айналды. 2001 жылғы Ұлыбритания халық санағы пұтқа табынушылардың ішіндегі дәстүрлерді нақты бөліп көрсетуге мүмкіндік бермеді, себебі халық санағы алдындағы Пұтқа табынушылар федерациясы Виккандарды, Пұтқа табынушыларды, Друидтерді және басқаларды «пұтқа табынушы» деген бірдей терминмен жазуға шақырды, есептемелерді барынша арттыру үшін. Алайда, 2011 жылғы халық санағы өзін пұтқа табынушы Виккан, пұтқа табынушы Друид және т.б. деп сипаттауға мүмкіндік берді. Англия мен Уэльстің көрсеткіштері бойынша 80 153 адам өзін пұтқа табынушы (немесе олардың бір тобы) деп сипаттады. Ең ірі топ – Викка, оның 11 766 жақтауы бар. 2001 және 2011 жылдар аралығында өзін пұтқа табынушы деп есептеген адамдардың саны артты. 2001 жылы 10 000 Ұлыбританиялық респонденттің арасында шамамен 7-еуі пұтқа табынушы болды; 2011 жылы бұл көрсеткіш (Англия мен Уэльс халқының саны бойынша) 10 000 респондентке шаққанда 14,3 адамды құрады. Ирландиядағы халық санағының деректері негізгі христиан конфессиялары мен басқа да ірі әлемдік діндерден өзге діндерді бөліп көрсетпейді. 2006 жылғы халық санағында барлығы 22 497 адам «Басқа дін» деп мәлімдеді; ал 2009 жылы Ирландияда 2000–3000 пұтқа табынушы болған деп есептеледі. Ирландияда негізінен Викка және Друидтік бағыттағы көптеген пұтқа табынушылар тобы бар, бірақ олардың ешқайсысы үкімет тарапынан ресми түрде мойындалған жоқ. Ирландиядағы пұтқа табынушылық көбінесе жер және тіл мәселелерімен тығыз байланысты.
A study by Ronald Hutton compared a number of different sources (including membership lists of major UK organizations, attendance at major events, subscriptions to magazines, etc.) and used standard models for extrapolating likely numbers. This estimate accounted for multiple membership overlaps, as well as the number of adherents represented by each attendee of a pagan gathering. Hutton estimated that there are 250,000 modern pagans in the United Kingdom, roughly equivalent to the national Hindu community. A smaller number is suggested by the results of the 2001 Census, in which a question about religious affiliation was asked for the first time. Respondents were able to write in an affiliation not covered by the checklist of common religions, and a total of 42,262 people from England, Scotland and Wales declared themselves to be pagans by this method. These figures were not released as a matter of course by the Office for National Statistics but were released after an application by the Pagan Federation of Scotland. This is more than many well known traditions such as Rastafarian, Baháʼí and Zoroastrian groups but fewer than the big six of Christianity, Islam, Hinduism, Sikhism, Judaism and Buddhism. It is also fewer than the adherents of Jediism, whose campaign made their faith the fourth largest religion after Christianity, Islam and Hinduism. The 2001 UK Census figures did not allow an accurate breakdown of traditions within the pagan heading, as a campaign by the Pagan Federation before the census encouraged Wiccans, Heathens, Druids and others all to use the same write in term 'pagan' in order to maximise the numbers reported. However, the 2011 census made it possible to describe oneself as pagan Wiccan, pagan Druid and so on. The figures for England and Wales showed 80,153 describing themselves as pagan (or some subgroup thereof). The largest subgroup was Wicca, with 11,766 adherents. The overall numbers of people self reporting as pagan rose between 2001 and 2011. In 2001, about seven people per 10,000 UK respondents were pagan; in 2011, the number (based on the England and Wales population) was 14.3 people per 10,000 respondents. Census figures in Ireland do not provide a breakdown of religions outside of the major Christian denominations and other major world religions. A total of 22,497 people stated Other Religion in the 2006 census; and a rough estimate is that there were 2,000–3,000 practicing pagans in Ireland in 2009. Numerous pagan groups – primarily Wiccan and Druidic – exist in Ireland though none is officially recognised by the Government. Irish paganism is often strongly concerned with issues of place and language.
Көбейту
Социолог Марго Адлер АҚШ-тағы пұтқа табынушылар қауымы туралы зерттеулеріне сүйене отырып, олардың өз діндеріне жаңадан адам қабылдау үшін прозелитизмді қолдануы сирек екенін атап өтті. Оның айтуынша, "көбінесе" жаңадан дінге кіргендер бұл қозғалысқа "ауызша тараған ақпарат, достарымен әңгімелесу, дәріс, кітап, мақала немесе веб-сайт арқылы қызығушылық танытады". Ол бұл "өздерін пұтқа табынушылар деп санағандардың көпшілігі үшін ең көп кездесетін тәжірибе: "Мен ақыры діни көзқарастарыммен бірдей болатын топты таптым" екенін" айтты. Викканың тәлімгері Адлер өзінің пұтқа табынушылыққа келуіне мысал ретінде, бала кезінде ежелгі Грекияның құдайлары мен құдайшаларына қызығушылық танытқанын және оларға арнап өзі ойлап тапқан рәсімдерді орындағанын баялады. Көп жылдар өткен соң ол Викка дінімен танысқанда, ол өзінің балалық шақтағы тәжірибесін растағанын және "Мен ешқашан қабылданған мағынада дін ауысқан жоқпын. Мен тек өте ертеден келе жатқан тәжірибемді қабылдадым, қайта растадым және кеңейттім" деген қорытындыға келді. Фольклорист Сабина Маглиоко бұл идеяны қолдап, сұхбат алған көптеген калифорниялық пұтқа табынушылардың бала кезінде мифология мен фольклорға қатты қызығушылық танытқанын, "керемет табиғат пен сиқырлы түрленулер, мырзалар мен ханымдар, сиқыршылар мен феялар, қарапайым, бірақ көбінесе дана шаруалар" әлемін елестеткенін айтты. Маглиоконың сөзіне қарағанда, осы әлемді пұтқа табынушылар "біршама қайта жасай алуға тырысады". Адлердің идеяларын американдық виккандық діни қызметкер Джуди Харроу да қолдады, ол өзінің жамағаттарының арасында "сен пұтқа табынушы бола бермейсің, сен әрқашан сондай болғаныңды сезінесің" деген пікір бар екенін атап өтті. Оларды пұтқа табынушылықты зерттейтін ғалым Грэм Харви да қолдады. Солтүстік Америкадағы көптеген пұтқа табынушылар осы қозғалысқа басқа хоббилері арқылы келіпті; АҚШ-тағы пұтқа табынушылар үшін әсіресе танымал "алтын ғасыр" стиліндегі көңіл көтерулер, мысалы, Шығармашылық анахронизм қоғамы (SCA), Star Trek жанкүйерлері, Doctor Who жанкүйерлері және комикс кітаптары жанкүйерлері. Солтүстік Американың көптеген пұтқа табынушылары саяси немесе экологиялық белсенділік арқылы, мысалы, вегетариандық топтар, табиғи тағамдар дүкендері немесе феминистік университет курстары арқылы осы қозғалысқа қатысқан. Адлер АҚШ-та сұхбат алған және сауалнама жүргізген адамдардың арасында халықты пұтқа табынушылыққа итермелеген бірнеше ортақ факторларды анықтады: олардың сенімдері мен рәсімдеріндегі сұлулық, көрегендік және қиял, олардың берген интеллектуалды қанағаттандыру және жеке өсу сезімі, экологиялық немесе феминизмді қолдауы және бостандық сезімі.
Based upon her study of the pagan community in the United States, the sociologist Margot Adler noted that it is rare for pagan groups to proselytize in order to gain new converts to their faiths. Instead, she argued that "in most cases," converts first become interested in the movement through "word of mouth, a discussion between friends, a lecture, a book, an article or a Web site." She went on to put forward the idea that this typically confirmed "some original, private experience, so that the most common experience of those who have named themselves pagan is something like 'I finally found a group that has the same religious perceptions I always had. A practicing Wiccan herself, Adler used her own conversion to paganism as a case study, remarking that as a child she had taken a great interest in the gods and goddesses of ancient Greece, and had performed her own devised rituals in dedication to them. When she eventually came across the Wiccan religion many years later, she then found that it confirmed her earlier childhood experiences, and that "I never converted in the accepted sense. I simply accepted, reaffirmed, and extended a very old experience". Folklorist Sabina Magliocco supported this idea, noting that a great many of those Californian pagans whom she interviewed claimed that they had been greatly interested in mythology and folklore as children, imagining a world of "enchanted nature and magical transformations, filled with lords and ladies, witches and wizards, and humble but often wise peasants". Magliocco noted that it was this world that pagans "strive to re create in some measure". Further support for Adler's ideas came from American Wiccan priestess Judy Harrow, who noted that among her comrades, there was a feeling that "you don't become pagan, you discover that you always were". They have also been supported by Pagan studies scholar Graham Harvey. Many pagans in North America encounter the movement through their involvement in other hobbies; particularly popular with US pagans are "golden age type" pastimes such as the Society for Creative Anachronism (SCA), Star Trek fandom, Doctor Who fandom and comic book fandom. Other ways in which many North American pagans have gotten involved with the movement are through political or ecological activism, such as vegetarian groups, health food stores, or feminist university courses. Adler went on to note that from those she interviewed and surveyed in the US she could identify a number of common factors that led to people getting involved in paganism: the beauty, vision and imagination that was found within their beliefs and rituals, a sense of intellectual satisfaction and personal growth that they imparted, their support for environmentalism or feminism, and a sense of freedom.
Сынып, жынысы және ұлты
Америка Құрама Штаттарындағы зерттеулеріне сүйене отырып, Адлер жалған діндер қозғалысының әлеуметтік және этникалық құрамында "құрамы әртүрлі" екенін анықтады. Ол "өрт сөндірушіден химия ғылымдарының докторына" дейін әртүрлі мамандықтардағы жандарға кездескенін, бірақ оларды "элита" деуге негіз болған нәрсе – жарасымды оқырмандар екендігін айтты. Ол, сол кездегі АҚШ халқының 20 пайызына жетпейтін жарасымды оқырмандардың пұтқа табынушылар қауымдастығында кең таралғанын байқады. Маглиоко Калифорниядағы пұтқа табынушыларға қатысты этнографиялық зерттеулерінде сәл басқаша тұжырым жасады, көпшілігінің "ақ нәсілді, орта тапқа жататын, білімі жоғары қала тұрғындары" екенін, бірақ оларды "халықтық және түпкілікті рухани дәстүрлерден" "көркемдік шабыт алу" біріктіретінін атап өтті. Социолог Регина Оболер АҚШ-тағы пұтқа табынушылар қауымдастығындағы гендерлік рөлді зерттеп, қозғалыс құрылғаннан бері әрқашан ерлер мен әйелдердің теңдігін қолдап келгенімен, әйелдерге дәстүрлі батыстық әйелдік қасиеттер, ал ерлерге батыстық қоғамның ерлік қасиеттері тағайындалған, гендерге қатысты тұжырымдардың енгізілгенін көрсетті.
Based upon her work in the United States, Adler found that the pagan movement was "very diverse" in its class and ethnic backgrounds. She went on to remark that she had encountered pagans in jobs that ranged from "fireman to PhD chemist" but that the one thing she thought made them into an "elite" was being avid readers, something that she found to be very common within the pagan community despite the fact that avid readers constituted less than 20% of the general population of the United States at the time. Magliocco came to a somewhat different conclusion based upon her ethnographic research of pagans in California, remarking that the majority were "white, middle class, well educated urbanites" but that they were united in finding "artistic inspiration" within "folk and indigenous spiritual traditions,"
The sociologist Regina Oboler examined the role of gender in the US pagan community, arguing that although the movement had been constant in its support for the equality of men and women ever since its foundation, there was still an essentialist view of gender ingrained within it, with female deities being accorded traditional western feminine traits and male deities being similarly accorded what western society saw as masculine traits.
Расизм және ұлтшылдық
Жалпы алғанда, Батыс елдеріндегі қазіргі заманғы жаңа діндер ұлтшылдық немесе оң жақтағы идеологияларды жақтамайды. Олардың орнына жеке адамның өзін-өзі жетілдіруі мен жеке бостандық, гендерлік теңдік және қоршаған ортаны қорғау сияқты либералдық құндылықтарды қолдайды. Батыстағы жаңа діндердің ұлтшылдық көзқарастары маргиналды болып табылады, сондықтан космополитизм идеялары басым. Иман мен догмалар психотехника сияқты белсенді тәжірибелерге, оған неоиндуизм үлкен әсер еткен, жол береді. Керісінше, посткеңестік заманауи жаңа діндердің көп бөлігі, оның ішінде орыс діндері, жеке өзін-өзі жетілдіруге емес, әлеуметтік мәселелерге көбірек ден қояды және «құрастырылған өткенге» негізделген ұлтшыл идеологиялар жасайды. Қазіргі заманғы жаңа дін – романтикалық ұлтшылдықтың дамуындағы бір бағыт, оның құрамында белгілі бір халықтың тарихи немесе мифологиялық өткенін идеалдау, заманауилыққа наразылық және ұлттық басымдықты жариялауға бейімділік бар. Этнос ұлтшылдығы аясында үлкен назар аударатын «халық рухы» көбінесе дінмен теңестіріледі, сондықтан өз дінін құру немесе қайта жаңғырту, немесе әлемдік діндердің бірін ұлттастыруға ұмтылыс туады. Генрих Хайне ұлтшылдықты жаңа дінмен байланыстырды. Оның пікірін бөліскен философ Николай Бердяев неміс антисемитизмінің антихристиандыққа айналу бейістігін атап өтті. ХХ ғасырдың басында Ресейдегі рухани дағдарыс, әсіресе символистер үшін, ежелгі, содан кейін славяндық «туған құдайларға» деген қызығушылықты күшейтті. Публицист Даниил Пасманик (1923) антисемитизмнің яһуди және христиан діндерін қабылдамауы керек екенін жазды. Ол бұл үрдіс Германияны Одинге табынуға итермелегенін және болашақта Ресейді Перунға табынуға итермелейтінін атап өтті. Неміс оккультизмі мен заманауи жаңа дін 20 ғасырдың басында пайда болды және Ариософия сияқты ілімдер арқылы ықпалды болды, олар оң жақтағы Вёлькиш қозғалысының ішінде жақтастарды жинады, бұл ақырында нацизмге ұласты. Мұндай идеялардың дамуы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 20 ғасырдың соңында ақ ұлтшылдығының заманауи жаңа дін қозғалысы – Вотанизмнің пайда болуына себеп болды. Германияда XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында басым халықтың радикалдық этникалық ұлтшылдығының расистік антисемит идеологиясымен сипатталатын Вёлькиш қозғалысы тарады. Дүниетанымының негізгі элементтері – расизм және элитаризм. Бұл қозғалысқа заманауи діннің жаңа діні де кірді. Идеология неміс ұлттық романтизмінен қалыптасты. Нацизм – бұл Вёлькиш қозғалысының бір бөлігі немесе Вёлькиштің күшті әсеріне ұшыраған қозғалыс. Вёлькиш көптеген діни-саяси топтардан құралған, олардың басшылары мен жақтастары бір-бірімен және дамушы нацистік партиямен тығыз байланысты болды. Бұл идеология 19-20 ғасырлар аралығында неміс мәдениетінің әртүрлі аспектілеріне айтарлықтай әсер етті. Либерализм мен рационализм, билік пен бейтаныс көзқарастарды қабылдап, уақытқа құрмет көрсеткен тәртіпті демистификациялады, сонымен қатар Вёлькиш қозғалысын қолдайтындардың жағымсыз реакциясын тудырды. Қазіргі заманға деген теріс көзқарас Пауль Делагарди, Юлиус Ланг және Артур Мюллер ван ден Брук сияқты неміс ұлтшыл «пайғамбарларының» жазбаларына тән. Бұл қозғалыс неміс фольклоры мен жергілікті тарихқа деген сезімтал патриоттық қызығушылықты, қалаға қарсы, жерге оралу популизмімен біріктірді. Олар ғылыми және рационалистік заманауилықтың ауруын жеңу үшін Вёлькиш авторлары «халық» мәнінде рухани шешім тапты, ол шынайы, интуитивті, тіпті «примитивті» деп танылды. Вёлькиш ойшылдары «түпкілікті ұлт» мифін идеалдандыруға бейім болды, олар оны әлі де Германияның ауылдық жерлерінде таба алады деп сенді, бұл «түпкілікті демократияның табиғи элитаға еркін бағынған» түрі. «Халық» (Volk) идеясы кейіннен «растық мән» идеясына айналдырылды, ал Вёлькиш ойшылдары бұл терминді «табиғат» деп қарастырғандай, әлеуметтану категориясы ретінде емес, өмір беретін және квази мәңгілік мән ретінде түсіндірді. Қазіргі заманғы жаңа діни идеялар 1890 және 1930 жылдар аралығында Австрияның Гвидо фон Лист және Йорг Ланц фон Либенфельс атты оккультистерінің жасаған эзотерикалық ілімі Ариософияда болды. «Ариософия» термині де жалпылама түрде «арий» / эзотерикалық ілімдерді сипаттау үшін қолданылуы мүмкін. Ариософияның ілімі «арий» тазалығы және рух пен денедің мистикалық біртүтастығы туралы псевдоғылыми идеяларға негізделген. Ол неміс ұлттық Вёлькиш қозғалысының, Елена Блаватскаяның теософиясының, австриялық пан-германдық қозғалысының және әлеуметтік дарвинизмнің расистік тұжырымдарының әсеріне ұшырады. Ариософия нацизм идеологиясына әсер етті. Ариософияшылардың еңбектерінде «арий» алтын ғасыры, білімді сақтаушылар оккульттік расалық ілімдерді үйренген және «расалық таза» қоғамды басқарған кез туралы айтылады. Барлық «арий емес» расалары, яһудилер және христиан шіркеуі, «арий» неміс әлемін жою үшін «арий емес» халықты босату арқылы жалған теңдік құруға тырысатын зұлымдыққа қарсы күрес бар екендігі айтылады. Тарих, соның ішінде соғыстар, экономикалық дағдарыстар, саяси белгісіздік және неміс қағидасының күшінің әлсіреуі расалық араласудың нәтижесі деп қарастырылады. Бұл ілім Австрияда және Германияда жақтастары болды. Ариософияшылардың доктриналарында оккультизм өте маңызды болды, өйткені ол экстремистік саяси ұстанымды қадірлеуге және әлеуметтік-экономикалық прогреске қарсы шығуға негіз болды. Ариософияшылар неміс әлемінің жаңа тәртібінің «келе жатқан дәуірін» болжауға және негіздеуге тырысты. Қазіргі заманның расалық араласумен «бұзылуын» жеңу үшін Ариософияшылар «жоғалған» эзотерикалық білімді және ежелгі немістердің расалық қасиеттерін жандандыру үшін көптеген кішкентай шеңберлер мен құпия діни қоғамдар құрды, жаңа пан-германдық империя құру үшін. Ежелгі немістердің дінін қайта жаңғырту үшін Лист скандинавиялық эпосты және заманауи теософияшылардың, әсіресе Макс Фердинанд Себальдт фон Верттың еңбектерін пайдаланды, ол «арийлердің» евгеникалық тәжірибелерін сипаттады, сондай-ақ Елена Блаватскаяның «Құпия доктринасын» және Уильям Скотт Эллиоттың «Жоғалған Лемуриясын» пайдаланды. Бұл еңбектердің ықпалымен Лист «Арио-германдар» және «раса» терминдерін «немістер» және «халық» терминдерінің орнына қолданды, бұл Блаватская схемасындағы бесінші түбірлік расамен байланысты екенін көрсету үшін болды. Лист және Ланц «күлдердің расасы» мен «құлдардың расасы» арасындағы күрес туралы және «арийлердің» суға батқан полярлық арал Арктогеядағы атамекені туралы идеяларды дамытты. Нацистік Германияда неміс халқының мифологиясы, бастапқы моральдық стандарттардың көзі ретінде христиан дінінен жоғары бағаланды, ол яһудилікпен байланысты болды. Көптеген нацистер антихристиандықты антисемитизмнің терең формасы деп қарады. Генрих Гиммлер христиан дінін алмастыра алатын «жаңа германдық дін» құру қажеттігі туралы айтты. Ескі өсиет нацистерге өте жағымсыз болды. Адольф Гитлер оны «Сытанның кітабы» деп атады. Розенберг оны «яһудилік ықпалының көлігі» ретінде тыйым салуды және оның орнына солтүстік сагаларын қоюды талап етті. Нацистік идеология «ата-бабалардың жаңа дін мұрасын» «солтустік» Аполлонның бейнесі болған пуритандық христиандық сексуалдық моральмен біріктірді. Ақ үстемдік идеологиялары және нео-нацизм, расизм, антисемитизм және ЛГБТҚ-ға қарсы идеяларды қамтиды, Одинизмі және кейбір Асатру топтары сияқты көптеген германдық жаңа діни қозғалыстарға еніп кетті немесе сіңірілді, соның ішінде Асатру халық ассамблеясы. Бұл топтар олардың сенімдері...
Generally, modern pagan currents in Western countries do not advocate nationalist or far right ideologies. Instead, they advocate individual self improvement and liberal values of personal freedom, gender equality, and environmental protection. The nationalist sentiments expressed by modern pagans in Western countries are marginal, so the ideas of cosmopolitanism are prevalent. Faith and dogmas give way to active practices, including psychotechnics, which was extensively influenced by neo Hinduism. In contrast, many areas of post Soviet modern paganism, including Russian, are occupied not so much with individual self improvement as they are occupied with social problems, and they also create nationalist ideologies based on the "invented past". Modern paganism is one of the directions in the development of romantic nationalism with its components such as the idealization of a particular people's historical or mythological past, dissatisfaction with modernity, and the ease of transition to a radical stage with the postulation of national superiority. The "volksgeist", which is given great attention within the framework of ethnic nationalism, is often identified with religion, so there is a desire to create or revive one's religion or nationalize one of the world's religions. Heinrich Heine linked nationalism with paganism. The philosopher Nikolai Berdyaev, who shared Heine's opinion, noted the regularity of the tendency of the transition of German antisemitism into anti Christianity. At the beginning of the 20th century, the spiritual crisis in Russia led to a fascination with paganism, at first ancient and then Slavic "native gods," which was especially true for the symbolists. The publicist Daniil Pasmanik (1923) wrote that consistent antisemitism should reject Judaism and Christianity. He noted that this trend had already led Germany to worship Odin and, in the future, in his opinion, would inevitably lead Russia to worship Perun. German occultism and modern paganism arose in the early 20th century, and they became influential through teachings such as Ariosophy, gaining adherents within the far right Völkisch movement, which eventually culminated in Nazism. The development of such ideas after World War II gave rise to Wotanism, a white nationalist modern pagan movement at the end of the 20th century. In Germany in the late 19th and early 20th centuries, the Völkisch movement, characterized by a racist antisemitic ideology of radical ethnic nationalism of the dominant population, spread. The central elements of the worldview were racism and elitism. The movement included a religious modern pagan component. The ideology developed out of German nationalist romanticism. Nazism is considered one of the movements within the völkisch or as strongly influenced by the völkisch. Völkisch consisted of many religiopolitical groups whose leaders and followers were closely associated with each other and the developing Nazi Party. This ideology significantly impacted various aspects of German culture at the turn of the 19th and 20th centuries. Liberalism and rationalism, which demystified the time honored order that accepted authorities and prejudices, also caused an adverse reaction from supporters of the völkisch movement. A negative attitude towards modernity characterizes the writings of German nationalist "prophets" such as Paul Delagardie, Julius Lang, and Arthur Moeller van den Bruck. The movement combined a sentimental patriotic interest in German folklore and local history with anti urban, back to the earth populism. To overcome what they considered the ailment of scientific and rationalistic modernity, the authors of völkisch found a spiritual solution in the essence of the "people," perceived as genuine, intuitive, even "primitive," in the sense of the location of the "people" on the level with the original (primordial) cosmic order. Völkisch thinkers tended to idealize the myth of the "original nation", which they believed could still be found in rural Germany, a form of "primitive democracy freely subject to its natural elite". The idea of the "people" (Volk) was subsequently transformed into the idea of "racial essence", and Völkisch thinkers understood this term as a life giving and quasi eternal essence and not as a sociological category, in the same way as they considered "Nature". Modern pagan ideas were present in Ariosophy, an esoteric teaching created by the Austrian occultists Guido von List and Jörg Lanz von Liebenfels in Austria between 1890 and 1930. The term "ariosophy" can also be used generically to describe the "Aryan"/esoteric teachings of the völkisch subset. The doctrine of Ariosophy was based on pseudoscientific ideas about "Aryan" purity and the mystical unity of spirit and body. It was influenced by the German nationalist völkisch movement, the theosophy of Helena Blavatsky, the Austrian pan German movement, and social Darwinism and its racist conclusions. Ariosophy influenced the ideology of Nazism. The works of the Ariosophists describe the prehistoric "Aryan" golden age when the wise keepers of knowledge learned and taught occult racial teachings and ruled over a "racially pure" society. It is alleged that there is an evil conspiracy of anti German forces, including all "non Aryan" races, Jews, and the Christian church, seeking to destroy the ideal "Aryan" German world by freeing the "non Aryan" mob to establish a false equality of the illegitimate (representatives of "non Aryan" races). History, including wars, economic crises, political uncertainty, and the weakening of the power of the German principle, is seen as the result of racial mixing. The doctrine had followers in Austria and Germany. Occultism in the doctrines of the Ariosophists was of great importance as a sacral justification for an extreme political position and a fundamental rejection of reality, including socio economic progress. The Ariosophists sought to predict and justify the "coming era" of the German world order. To counter the modern world, "corrupted" by racial mixing, the Ariosophists created many small circles and secret religious societies to revive the "lost" esoteric knowledge and racial virtues of the ancient Germans to create a new pan German empire. To recreate the religion of the ancient Germans, List used the Scandinavian epic and the work of contemporary theosophists, in particular Max Ferdinand Sebaldt von Werth, who described the eugenic practices of the "Aryans", as well as The Secret Doctrine by Helena Blavatsky and The Lost Lemuria by William Scott Elliot. Influenced by these works, List used the terms "Ario Germans" and "race" instead of "Germans" and "people", perhaps to emphasize the overlap with the fifth root race in Blavatsky's scheme. List and Lanz developed ideas about the struggle between the "Aryan race of masters" and the "race of slaves" and about the ancestral home of the "Aryans" on the sunken polar island of Arctogea. In Nazi Germany, Germanic pagan folklore, as a source of primordial moral standards, was revered higher than Christianity associated with Judaism. Many Nazis saw anti Christianity as a deeper form of antisemitism. Heinrich Himmler spoke of the need to create a "neo Germanic religion" capable of replacing Christianity. The Old Testament was especially repugnant to the Nazis. Adolf Hitler called it "Satan's Bible". Rosenberg demanded that it be banned as a "vehicle of Jewish influence" and replaced by the Nordic sagas. The Nazi ideology combined the veneration of the "pagan heritage of the ancestors" with puritanical, Christian sexual morality, which the "Nordic" Apollo was supposed to personify. White supremacist ideologies and neo Nazism, including ideas of racism, antisemitism, and anti LGBTQ, have infiltrated or assimilated many Germanic modern pagan movements such as Odinism and some Ásatrú groups, including the Asatru Folk Assembly. These groups believe that the Germanic beliefs they hold constitute the true Caucasoid ethnic religion. The historian and ethnologist Victor Schnirelmann considers Russian neopaganism as a direction of Russian nationalism that denies Russian Orthodoxy as an enduring national value and distinguishes two cardinal tasks that Russian neopaganism sets for itself: the salvation of Russian national culture from the leveling influence of modernization and the protection of the natural environment from the impact of modern civilization. According to Schnirelmann, "Russian neopaganism is a radical variety of conservative ideology, which is distinguished by frank anti intellectualism and populism." Religious scholar Alexei Gaidukov considers it wrong to reduce the diversity of native faith groups to nationalism only he views the ecological direction of Rodnovery as no less significant. Historian and religious scholar Roman Shizhensky believes Rodnovery poses little danger and law enforcement agencies should deal with radical groups. The Austrian occultist Guido von List, who created the doctrine of Ariosophy, argued that an ancient developed "Ario Germanic" culture reached its dawn several millennia before Roman colonization and Christianity. According to him, before Charlemagne's forced introduction of Christianity, Wotanism was practiced in what is now the Danubian territory of Germany. List considered Charlemagne the killer of the Saxons in memory of the bloody baptism of the pagans of Northern Germany by him. List considered the entire Christian period as an era of cultural decline, oblivion of the true faith, and unnatural racial mixing, when the "Aryan" ruling caste of priest kings was forced to hide, secretly saving their sacred knowledge, which now became available to List as a full fledged aristocratic descendant of this caste. In Slavic neopaganism, there is the idea of an ancient multi thousand year old and developed civilization of the "Slavs Aryans", while the entire Christian period seems to be an era of regression and decline, the enslavement of the "Aryans" by foreign missionaries who imposed on them a "slave" (Christian) ideology. Rodnovers often regard these missionaries as Jews, "Judeo Masons", or their accomplices. At the same time, the Slavic "Aryan" volkhvs or priests had to hide in secret places, preserving the knowledge that was now passed onto their direct descendants, Rodnovers. The idea of the Jewish Khazar origin of Prince Vladimir the Great is popular, explaining why he introduced Christianity, an instrument for the enslavement of the "Aryans" by Jews, and staged the genocide of the pagan Slavs. Roman Shizhensky singles out the neopagan myth about Vladimir and characterizes it as one of the most "odious" neopagan historical myths and one of the leading Russian neopagan myths in terms of worldview significance. The author of this myth is Valery Yemelyanov, one of the founders of Russian neopaganism, who expounded it in his book Dezionization (1970s). Shizhensky notes that the neopagan myth about Vladimir contradicts scientific work on the issue and the totality of historical sources. Concerning the trend of convergence of neopagan associations from different countries, Andrey Beskov notes that neopagan nationalism is not an obstacle to "neopagan internationalism", and anti globalism, one of the manifestations of which was the popularity of ethnic religions, itself acquires a global character.
ЛГБТ
Батыс ЛГБТ қауымы, көбінесе Авраамдық діндердің басым діни мекемелерімен шеттетуге және тікелей қабылданбауға ұшырап, неопагандық діни/рухани тәжірибеде рухани қабылдау мен бірлестік іздеуге жиі тырысады. Мәсіхші емес діндар ғалым Кристин Хофф Крамер: «Пагандықтар бір жынысты қатынастарды, БДСМ, полиаморияны, трансгендерлерді және негізгі қоғамда маргиналданған гендерлік және сексуалдық өрнектің басқа да түрлерін салыстырмалы түрде қабылдауға бейім». Дегенмен, кейбір неопагандық сенім жүйелері мен секталық идеологиялар еркек-әйел гендерлік бинарлыққа, гетеросексуалдық жұптасуға, гетеросексуалдық көбеюге және/немесе гендерлік эссенциализмге негізделгендіктен, қақтығыс туындайды. Оған жауап ретінде ЛГБТ-ны қамтитын немесе оларға арналған топтар мен секталар пайда болды. Теолог Жон Саломонсен 1980 және 1990 жылдары Сан-Францискодағы қайта жаңғырту қозғалысында ЛГБТ адамдарының, әсіресе бисексуалдардың ерекше көп екенін атап өтті. Марго Адлер еркек гомосексуализміне бағытталған топтарды атады, мысалы, Эдди Бучинскидің Минойлық бауырластығы – ежелгі Миной дінінің иконографиясын виккандық теологиямен және еркектерді жақсы көретін еркектерге баса назар аударатын виккандық секта, сондай-ақ Радикалды феялар деп аталатын эклектикалық пагандық топ. Адлер бір гей паганнан осы қауым ЛГБТ қауымының мүшелеріне не ұсынатынын сұрағанда, ол: «Тұруға орын. Қоғамдастық. Қабылдау. Гей, би, гетеросексуал, бойдақ, трансгендерлік адамдармен – кең қоғамда қиын болатын түрлі адамдармен байланысу мүмкіндігі». деп жауап берді. Трансгендерлік болу және оны қабылдау көптеген неопагандық секталарда әсіресе даулы мәселе. Олардың ең танымалдарының бірі – Дианика Викка. Бұл әйелдерге арналған, радикалды феминистік Викканың түрі цисгендерлік лесбиянкаларға рұқсат береді, бірақ трансгендерлік әйелдерге емес. Бұл Дианиканың гендерлік эссенциализмге сенуімен байланысты; негізін қалаушы Зсузанна Будапешттің айтуынша, «адамның өмірінде кейде жатыр, жұмыртқалық және [менструациялау] қажет, және өлмеу керек». Осы сенім мен оны білдіру тәсілі жиі трансфобия және транс-адамдарды шеттетуші радикалды феминизм деп айыпталады. Транс-адамдарды шеттету Александрия Виккасында да кездеседі, оның негізін қалаушысы транс-адамдарды гетеросексуалдық көбею мен екіұштылыққа Александрияның назар аударуына байланысты басқа сенімдерді іздеуі керек меланхолиялы адамдар деп есептейді.
The western LGBT community, often marginalized and/or outright rejected by Abrahamic predominant mainstream religious establishments, has often sought spiritual acceptance and association in neopagan religious/spiritual practice. Pagan specializing religious scholar Christine Hoff Kraemer wrote, "Pagans tend to be relatively accepting of same sex relationships, BDSM, polyamory, transgender people, and other expressions of gender and sexuality that are marginalized by mainstream society." Conflict naturally arises, however, as some neopagan belief systems and sect ideologies stem from fundamental beliefs in the male female gender binary, heterosexual pairing, resulting heterosexual reproduction, and/or gender essentialism. In response, groups and sects inclusive of or specific to LGBT people have developed. Theologian Jone Salomonsen noted in the 1980s and 1990s that the reclaiming movement of San Francisco featured an unusually high number of LGBT people, particularly bisexuals. Margot Adler noted groups whose practices focused on male homosexuality, such as Eddie Buczynski's Minoan Brotherhood, a Wiccan sect that combines the iconography from ancient Minoan religion with a Wiccan theology and an emphasis on men who love men, and the eclectic pagan group known as the Radical Faeries. When Adler asked one gay male pagan what the pagan community offered members of the LGBT community, he replied, "A place to belong. Community. Acceptance. And a way to connect with all kinds of people—gay, bi, straight, celibate, transgender—in a way that is hard to do in the greater society." Transgender existence and acceptability is especially controversial in many neopagan sects. One of the most notable of these is Dianic Wicca. This female only, radical feminist variant of Wicca allows cisgender lesbians but not transgender women. This is due to Dianic belief in gender essentialism; according to founder Zsuzsanna Budapest, "you have to have sometimes [sic] in your life a womb, and ovaries and [menstruate] and not die". This belief and the way it is expressed is often denounced as transphobia and trans exclusionary radical feminism. Trans exclusion can also be found in Alexandrian Wicca, whose founder views trans individuals as melancholy people who should seek other beliefs due to the Alexandrian focus on heterosexual reproduction and duality.
New Age қозғалысымен қарым-қатынасы
1960 және 1970 жылдардан бастап қазіргі заманғы жазықшылдық немесе неоязықшылық, сол кезде пайда болған қарсы мәдениет, Жаңа дәуір және хиппи қозғалыстары белгілі бір дәрежеде өзара әсер етіп, біріне-бірі сіңісіп кетті. Академиялық пікірталас тудырған мәселе осы қозғалыстардың байланысы болды. Дінтанушы Сара Пайк АҚШ-та заманауи жазықшылдық пен Жаңа дәуірдің арасында "маңызды үлестік бөлісу" бар екенін, ал Айдан Келли жазықшылдықтың "кейбір жағынан Жаңа дәуір қозғалысына ұқсас, басқа жағынан одан күрт ерекшеленетінін, ал кейбір шағын жағынан онымен байланысты екенін" айтты. Итан Дойл Уайт бұл қозғалыстардың "ортақ белгілері мен байланыстары бар" екенін, бірақ олардың "көп жағдайда ерекше құбылыстар" екенін мәлімдеді. Ханеграаф қазіргі заманғы жазықшылдықтың әртүрлі түрлері Жаңа дәуір қозғалысының бір бөлігі болмаған, әсіресе осы қозғалыстан бұрын пайда болған түрлері, ал басқа жазықшылдық діндер мен тәжірибелерді Жаңа дәуір деп санауға болатынын ұсынды. Екі қозғалыстың арасындағы айырмашылықтар көптеген рет аталып өтті: Жаңа дәуір қозғалысы жақсартылған болашаққа бағытталған, ал жазықшылдықтың назары христиандықтан бұрынғы өткенге аударған. Сондай-ақ, Жаңа дәуір қозғалысы барлық діндердің негізінен бір екенін көрсететін әмбебаптық идеяны ұсынады, ал жазықшылдық монотеистік діндер мен политеистік немесе анимистік теологияны қабылдағандар арасындағы айырмашылықты баса көрсетеді. Бұдан өзге, Жаңа дәуір қозғалысы сиқыр мен колдовствоға қызығушылық танытпайды, ал Викка сияқты жазықшылдық діндер үшін олар маңызды салалар болып табылады. Көптеген жазықшылар Жаңа дәуір қозғалысынан алшақтауға тырысып, тіпті өздерінің қауымдастығында "Жаңа дәуір" сөзін қарапайым есқарату ретінде қолданды, ал керісінше, Жаңа дәуірмен айналысатындардың көптегені жазықшылдықты рухани дүниеден гөрі материалдық дүниеге басымдық бергені үшін сынады. Көптеген жазықшылар Жаңа дәуір ұстаздарының жоғары төлемдерін сынады, бұл жазықшылдық қозғалысында әдетте кездеспейді.
Since the 1960s and 1970s, contemporary paganism, or neo paganism, and the then emergent counterculture, New Age, and hippie movements experienced a degree of cross pollination. An issue of academic debate has been regarding the connection between these movements. Religious studies scholar Sarah Pike asserted that in the United States, there was a "significant overlap" between modern paganism and New Age, while Aidan A. Kelly stated that paganism "parallels the New Age movement in some ways, differs sharply from it in others, and overlaps it in some minor ways". Ethan Doyle White stated that while the pagan and New Age movements "do share commonalities and overlap", they were nevertheless "largely distinct phenomena." Hanegraaff suggested that whereas various forms of contemporary paganism were not part of the New Age movement – particularly those who pre dated the movement – other pagan religions and practices could be identified as New Age. Various differences between the two movements have been highlighted; the New Age movement focuses on an improved future, whereas the focus of Paganism is on the pre Christian past. Similarly, the New Age movement typically propounds a universalist message which sees all religions as fundamentally the same, whereas paganism stresses the difference between monotheistic religions and those embracing a polytheistic or animistic theology. Further, the New Age movement shows little interest in magic and witchcraft, which are conversely core interests of pagan religions such as Wicca. Many pagans have sought to distance themselves from the New Age movement, even using "New Age" as an insult within their community, while conversely many involved in the New Age have expressed criticism of paganism for emphasizing the material world over the spiritual. Many pagans have expressed criticism of the high fees charged by New Age teachers, something not typically present in the pagan movement.
Индуизммен қарым-қатынасы
Индоевропалық мәдениетпен ортақ байланыстары болғандықтан, қазіргі пагандықтардың көптеген өкілдері индуизмді рухани жақын туыс ретінде қарастырады. Көптеген қазіргі пагандық әдебиеттерде еуропалық және үндістандық дәстүрлерді салыстыратын дінтанулық зерттеулер кеңінен талқыланады. ECER және литвалық Romuva қозғалысы индуистік ұйымдармен өзара қолдау орнатуға күш салды. Үндістанда осы бағытта жұмыс істеген белгілі тұлға – индуизмді жаңартушы Рам Сваруп болды, ол индуизм мен еуропалық және араб пагандығы арасындағы параллельдерді көрсетті. Сваруп Батыстағы қазіргі пагандық өкілдерімен байланыс жасады және индуизмге немесе индуизмді қолдайтын белсенділерге, әсіресе Дэвид Фроули мен Коенрад Элстке ықпал етті, олар индуизмді пагандықтың бір түрі деп сипаттады. Қазіргі пагандық жазушы Кристофер Жерар индуизмнен көп шабыттанды және Үндістанда Сваруппен кездесті. 2001 жылы дін тарихшысы Жан Франсуа Майер Жерардың "Parcours païen" кітабына шолу жасап, Жерардың қызметін "Батыс индуистік" пагандық осінің қалыптасуының бір бөлігі деп бағалады.
Because of their common links to the Proto Indo European culture, many adherents of modern paganism have come to regard Hinduism as a spiritual relative. Some modern pagan literature prominently features comparative religion involving European and Indian traditions. The ECER has made efforts to establish mutual support with Hindu groups, as has the Lithuanian Romuva movement. In India, a prominent figure who made similar efforts was the Hindu revivalist Ram Swarup, who pointed out parallels between Hinduism and European and Arabic paganism. Swarup reached out to modern pagans in the West and also had an influence on Western converts to Hinduism or pro Hindu activists, notably David Frawley and Koenraad Elst, who both have described Hinduism as a form of paganism. The modern pagan writer Christopher Gérard has drawn much inspiration from Hinduism and visited Swarup in India. Reviewing Gérard's book Parcours païen in 2001, the historian of religion Jean François Mayer described Gérard's activities as part of the development of a "Western Hindu 'pagan axis.
Алдау мен қарсылық
Ислам әлемінде пұтқа табынушылар «кітап иелері» деп есептелмейді, сондықтан ислам діни заңнамасында Ыбырайым діндерімен бірдей мәртебеге ие емес. Мысалы, мұсылман еркектерге пұтқа табынушы әйелдерге үйленуге рұқсат етілмейді, бірақ «кітап иелерінен» үйленуге рұқсат алады. Мұсылмандар «кітап иелері» сойған халал малдың етін жей алады, бірақ басқа діндердің әдістерімен сойылған малдың етін жеуге болмайды. Еуропалық пұтқа табынушылыққа қатысты Майкл Ф. Стримиска «Әлемдік мәдениеттердегі қазіргі заманғы пұтқа табынушылық: Салыстырмалы көзқарастар» еңбегінде былай деп жазады: «Пұтқа табынушылық журналдарында, веб-сайттарда және интернеттегі талқылау алаңдарында христиан діні жиі табиғатқа қарсы, әйелдерге қарсы, сексуалдық және мәдени тұрғыдан қысымшыл, кінәлі және авторитарлық дін ретінде қарастырылады, ол бүкіл әлемде жоқ көрушілікке, екіжүзділікке және қуғынға ұшыратуға ықпал еткен». Бұдан әрі, пұтқа табынушылар қауымдастығында христиандық пен пұтқа табынушылықтың бір-біріне қарама-қарсы сенім жүйелері екендігіне кеңінен сенеді. Бұл антагонизм христиандық және христианға дейінгі діндер арасындағы тарихи қақтығыстармен, сондай-ақ христиандардың пұтқа табынушыларға деген жек көруімен күшейеді. Кейбір пұтқа табынушылар христиандық билік ешқашан Еуропаның христианға дейінгі сенімдерін діни тұрғыдан ығыстырғаны үшін кешірім сұрамағанын, әсіресе Рим католик шіркеуінің бұрынғы антисемитизмі үшін кешірім сұрағаннан кейін мәлімдеді. Олар сондай-ақ жергілікті және басқа да көпқұдайлы діндердің есебінен бүкіл әлемде христиандық миссионерлік қызметтің жалғасуына наразылық білдіреді. Кейбір христиан авторлары қазіргі заманғы пұтқа табынушылықты сынаған кітаптар жариялады, ал басқа христиан сыншылары пұтқа табынушылықты сатанизммен теңестірді, ол көбінесе ойын-сауық индустриясында осылай бейнеленеді. АҚШ-тың «Киелі кітап белдеуі» сияқты консервативті христиандық үстемдік басым болған аймақтарда пұтқа табынушылар діни қуғын-сүргінге ұшырады. Мысалы, Стримиска АҚШ және Ұлыбританияда мектеп мұғалімдерінің жұмыс берушілері олардың пұтқа табынушы екенін білген кезде жұмыстан босатылған жағдайларды атап өтті. Сондықтан көптеген пұтқа табынушылар өз дінін жасырады, дискриминация мен оқшауланудан сақтану үшін.
In the Islamic World, pagans are not considered people of the book, so they do not have the same status as Abrahamic religions in Islamic religious law for example, Muslim men cannot marry pagan women while they are allowed to marry among people of the book; and Muslims can eat meat of halal animals that are slaughtered by people of the book, but not that slaughtered by methods of other religions. Regarding European paganism, In Modern Paganism in World Cultures: Comparative Perspectives Michael F. Strmiska writes that "in pagan magazines, websites, and Internet discussion venues, Christianity is frequently denounced as an antinatural, antifemale, sexually and culturally repressive, guilt ridden, and authoritarian religion that has fostered intolerance, hypocrisy, and persecution throughout the world." Further, there is a common belief in the pagan community that Christianity and paganism are opposing belief systems. This animosity is flamed by historical conflicts between Christian and pre Christian religions, as well as the perceived ongoing Christian disdain from Christians. Some pagans have claimed that Christian authorities have never apologized for the religious displacement of Europe's pre Christian belief systems, particularly following the Roman Catholic Church's apology for past antisemitism in its A Reflection on the Shoah. They also express disapproval of Christianity's continued missionary efforts around the globe at the expense of indigenous and other polytheistic faiths. Some Christian authors have published books criticizing modern paganism, while other Christian critics have equated paganism with Satanism, which is often portrayed as such in mainstream entertainment industry. In areas such as the US Bible Belt, where conservative Christian dominance is strong, pagans have faced continued religious persecution. For instance, Strmiska highlighted instances in both the US and UK in which school teachers were fired when their employers discovered that they were pagan. Thus, many pagans keep their religion private to avoid discrimination and ostracism.
Жаратылыс зерттеулері
Қазіргі заманғы жазықшылдық туралы алғашқы академиялық зерттеулер 1970 және 1980 жылдары Марго Адлер, Марчелло Труцци және Таня Лурман сияқты ғалымдар жариялады, бірақ жазықшылдық зерттеулерінің толыққанды көп салалы академиялық саласы 1990 жылдары ғана дамыды, оның ізашарлары Грэм Харви және Час С. Клифтон болды. Жаңа діни қозғалыстың артуына байланысты жазықшылдыққа академиялық қызығушылық күшейді, себебі ол дінаралық қозғалыспен байланысқа түсіп, Стоунхендж сияқты орындарда ірі қоғамдық мерекелер өткізе бастады. 1993 жылы Англияның Солтүстік-Шығысындағы Ньюкасл-апон-Тайн университетінде жазықшылдық зерттеулері тақырыбында алғашқы халықаралық академиялық конференция өтті. Оны екі британдық дінтанушы ғалым, Грэм Харви мен Шарлотта Хардман ұйымдастырды. 1996 жылдың сәуір айында Амблсайдта қазіргі заманғы жазықшылдыққа арналған ірі конференция өтті. Солтүстік-Батыс Англиядағы Ланкастер университетінің Діни зерттеулер кафедрасы ұйымдастырған бұл шара "Бүгінгі табиғат діні: Батыс жазықшылдығы, шаманизм және эзотеризм 1990 жылдары" деп аталды және "Бүгінгі табиғат діні: Қазіргі әлемдегі жазықшылдық" атты академиялық антологияның жарық көруіне әкелді. 2004 жылы жазықшылдық зерттеулеріне арналған алғашқы рецензияланған академиялық журнал жарық көрді. "Гранат: Халықаралық жазықшылдық зерттеулері" журналын Клифтон редакциялады, ал академиялық баспагер AltaMira Press "Жазықшылдық зерттеулері" сериясын шығара бастады. 2008 жылдан бастап Орталық және Шығыс Еуропада жазықшылдықты зерттеуге маманданған ғалымдарды біріктіретін конференциялар өткізіліп келеді. Жазықшылдық зерттеуші ғалымдар мен кейбір жазықшылар арасындағы қарым-қатынас кейде шиеленісіп кетеді. Австралиялық ғалым және жазықшы Каролина Джейн Талли көптеген жазықшылардың христиандыққа дейінгі тарихи қоғамдарға қатысты жаңа зерттеулерге теріс реакция білдіруі мүмкін екенін айтады, олар мұны өз сенімдерінің құрылымына және "өзіндік санасына" қауіп деп санайды. Оның сөзіне göre, наразылық білдірген жазықшылардың кейбіреуі, әсіресе интернетте, ғалымдарға шабуыл жасады.
The earliest academic studies of contemporary paganism were published in the late 1970s and 1980s by scholars like Margot Adler, Marcello Truzzi and Tanya Luhrmann, although it would not be until the 1990s that the actual multidisciplinary academic field of pagan studies properly developed, pioneered by academics such as Graham Harvey and Chas S. Clifton. Increasing academic interest in paganism has been attributed to the new religious movement's increasing public visibility, as it began interacting with the interfaith movement and holding large public celebrations at sites like Stonehenge. The first international academic conference on the subject of pagan studies was held at the University of Newcastle upon Tyne, North East England in 1993. It was organised by two British religious studies scholars, Graham Harvey and Charlotte Hardman. In April 1996 a larger conference dealing with contemporary paganism took place at Ambleside in the Lake District. Organised by the Department of Religious Studies at the University of Lancaster, North West England, it was entitled "Nature Religion Today: Western Paganism, Shamanism and Esotericism in the 1990s", and led to the publication of an academic anthology, entitled Nature Religion Today: Paganism in the Modern World. In 2004, the first peer reviewed, academic journal devoted to pagan studies began publication. The Pomegranate: The International Journal of Pagan Studies was edited by Clifton, while the academic publishers AltaMira Press began release of the Pagan Studies Series. From 2008 onward, conferences have been held bringing together scholars specialising in the study of paganism in Central and Eastern Europe. The relationship between pagan studies scholars and some practising pagans has at times been strained. The Australian academic and practising pagan Caroline Jane Tully argues that many pagans can react negatively to new scholarship regarding historical pre Christian societies, believing that it is a threat to the structure of their beliefs and to their "sense of identity". She furthermore argues that some of those dissatisfied pagans lashed out against academics as a result, particularly on the Internet.
Сын
Неопаганизм түрлі жағынан сынға ұшырады, оның ішінде псевдотарихиядан бастап нәсілдік және институционалдық мәселелерге дейін. Неопаганизм біртұтас дін болмағандықтан, нақты бір топтарға жасалған сын басқа топтарға қатысты болмауы мүмкін. Нақты неопаганизм топтарына қатысты сын-ескертпелер олардың гендерлік ессенциализмге сенуінен бастап, ұлтшылдыққа сенуіне дейін, тіпті неопаганизм ұйымдарының дүниелік мүдделеріне бағытталған сынға дейін жетеді.
Neopaganism has been criticized on a variety of fronts, ranging from pseudohistory to racial issues to institutional issues. As neopaganism is not a unified religion, it means that the criticisms of certain groups often do not apply to other groups. Criticisms of specific neopagan groups range from criticisms of their belief in gender essentialism to criticisms of their belief in nationalism to criticisms of the worldly focuses of pagan organizations.