Кіріспе

Sweet and Lowdown – 1999 жылы Уди Аллен жазған және түсірген американдық комедиялық драмалық мокьюментари. Федерико Феллинидің «La Strada» фильміне шала-шарпы негізделген бұл фильмде джаз-гитариші Эммет Рэйдің (Шон Пенн ойнаған) үнсіз кір жуушы Хатиге (Саманта Мортон) ғашық болу оқиғасы айтылады. Алленнің басқа фильмдеріндей (мысалы, «Зелиг»), бұл фильмде де сыншылар мен биографтардың – Аллен, Нат Хентофф, Дэниел Окрент және Дуглас Макграт сияқты адамдардың сұхбаттары кездеседі, олар кейіпкерлер нағыз адамдардай болғандай фильмнің сюжетіне пікір білдіреді. Фильм шыққан кезде көбінесе жағымды пікірлер алды, ал Пенн мен Мортон «Оскар» сыйлығының «Үздік актер» және «Үздік қосалқы актриса» номинацияларына ұсынылды.

Сюжет

Эммет Рэй – 1930 жылдары RCA Victor лейблінде бірнеше жазбасымен белгілі бір деңгейде танымал болған джаз гитарисі, бірақ оның жоғалып кетуінің себептері құпия күйде қалды. Ол талантты музыкант болғанымен, Рейдің жеке өмірі көпшілік назарынан тыс қалғаннан кейін қиын жағдайға түсіп қалды. Ол жиі кешігеді, тіпті квинтетімен өнер көрсетуге келмейтін болды, себебі ішімдікке құмар еді. Ол ысыраппен ақша жұмсайды, әйелдерге құмар, сондай-ақ оны әйел сатумен де айыптайды. Музыка ойнап, әйелдерді қумайтын кезде, ол қоқыс үйінділеріндегі егеуқұйрықтарды атып, өтетін пойыздарды қадағалайды. Рей атақты гитарист Джанго Рейнхардты өте құрметтейді, тіпті Рейнхард зал ішінде екен деген жалған хабарды естігенде үлкен сахналық қорқыныштан концерттен қашып кеткен деген әңгіме бар. Доңгелек үстелдегі кездесуде, барабаншысымен бірге Рей ұялшақ, үнсіз кір жуушы Хэттимен танысады. Алғашқыда байланыс қиындықтарына байланысты көңілі қалғанмен, Рей мен Хэтти бір-біріне жақын, сүйіспеншілікке толы қарым-қатынас орнатады. Бірақ Рей өзінің мәртебесіне сай музыканттың бір әйелмен тұруына болмайды деп сендіреді. Осы себепті Рей әлеуметтік өмірге белсенді қатысатын Бланш Уильямсқа үйленеді. Алайда Уильямс Рейді төменгі топтың жарқын өкілі деп қарастырады және оны әдеби шығармалары үшін шабыт көзі ретінде пайдаланады. Олардың некесі кезінде Рейді қорқынышты түстер мазалайды және ұйқыда Хэттидің есімін айқайлайды. Уильямс Рейді гангстер Ал Торриомен адасқанда, Рей оны тастап, Хэттиді іздейді. Ол оның өзіне қайта оралатынына сенімді, бірақ Хэттидің бақытты отбасылық өмір сүріп, бала тәрбиелеп жатқанын біледі. Рей мұңайып, Хэттиден кеткеніне өкінеді. Вуди Аллен мен құжатты фильмдердің сарапшылары Рейдің соңғы шығармаларының Рейнхардтың деңгейіне жеткенін, олардың аңызға айналғанын айтады.

Даму

1969 жылы «Take the Money and Run» фильмімен режиссерлік дебют жасағаннан кейін Аллен United Artists компаниясымен бірнеше фильм түсіру туралы келісімшартқа қол қойды. «Қалауың келгенді жаз» деген тапсырмамен, кларинетші және джаз әуесқойы Аллен 1930 жылдардағы джаз музыканты туралы драмалық сценарий жазды. Аллен кейіннен United Artists компаниясының басшылары «комедия күткендіктен таң қалғанын» айтты. Олар қатты уайымдап: «Біз сізбен келісімшарт жасасқандықтан, қалағаныңызды істей аласыз. Бірақ бұл сценарий бізге ұнамайтынын айтқымыз келеді», - деді. Аллен United Artists компаниясымен келісіп, «Bananas» фильмін жазып, режиссерлік етті. 1995 жылы ол «The Jazz Baby» сценарийін «әлдеқайда тым амбициялық» деп бағалады. 1998 жылы Аллен жобаға қайта оралып, сценарийді қайта жазып, атын «Sweet and Lowdown» деп өзгертті. Аллен бастапқыда Рэй рөлін өзі ойнауды жоспарлаған, бірақ ақырында Шон Пеннді таңдады. Ол Джонни Деппті де қарастырған, бірақ Депп сол кезде бос емес еді. Пеннмен жұмыс істеу қиын деген репутациясы болған, бірақ Аллен кейіннен: «Менің онымен ешқандай қиындықтарым болған жоқ. Ол бар күшін салып, режиссерлік нұсқауларды орындап, өзі де үлкен үлес қосты – керемет актер», - деді. Аллен естеліктерде Саманта Мортонға «өзінің рөлін Харпо Маркс сияқты ойнауын» айтқанын еске алды. Ол: «Харпо Маркс кім?» деп сұрады. Мен оның жас екенін түсіндім. Содан кейін оған ол туралы айтып бердім, ол қайта барып фильмдерін көрді.

Түсірілім

"Sweet and Lowdown" толығымен Нью-Йорк пен Нью-Джерсиде түсірілді, бірақ оқиға Чикаго аймағы мен Калифорнияда өтеді. Бұл фильмді Алиса Лепсельтер алғаш рет монтаждады, ол содан бері Алленнің барлық фильмдерін монтаждап келеді. Лепсельтер бұған дейін Алленнің фильмдерін жиырма жыл бойы өңдеген Сьюзан Э. Морс қызметін жалғастырды. Сонымен қатар, бұл Алленнің қытай операторы Жао Фэймен бірлесіп жұмыс істеген үш фильмнің біріншісі болды. Аллен Жао Фэйді бірнеше жыл бұрын "Қызыл шамды көтеру" (Raise the Red Lantern) фильміндегі жүлделі жұмысы арқылы байқаған.

Музыка

Фильмнің музыкасын Дик Хайман әндерге қойып, дирижерлік етті. Барлық гитаралық сололарды гитарист Говард Алден орындады. Қосымша ритм-гитарашылар Бэки Пицарелли және Джеймс Чирилло болды. Чирилло "Sweet Georgia Brown" трегінде ритм-гитарада тартылды. Пиццарелли қалған ритмді тректердің бәрін жасады.

Қабылдау

Sweet and Lowdown сыншылардан жағымды пікірлер алды. Қазіргі уақытта Rotten Tomatoes сайтында 61 рецензия бойынша 77% «жаңа» рейтингке ие, консенсус бойынша: «Сыншылар Вуди Алленнің Sweet and Lowdown фильмін оның тартымды, жеңіл комедиясы мен актерлік шеберлігі үшін жоғары бағалайды». Мортонның ойыны сыншылар тарапынан мақтауға ие болды, Salon сыншысы Стефани Захарек оның «фильмді тыныш түрде жарқын еткенін» айтты. Оның ойыны соңғы жылдары көргендерінен ерекшеленеді. Бұған қоса, олар «Комедия немесе музыкалық фильм» санатында «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. Фильм Клотрудис тәуелсіз фильмдер қоғамынан «Үздік актер», «Үздік екінші пландағы актриса» және «Үздік сценарий» номинациялары бойынша үш үміткерлік алды. Сонымен қатар, Мортон Чикаго фильм сыншылары қауымдастығы, Лос-Анджелес фильм сыншылары қауымдастығы, Ұлттық фильм сыншылары қоғамы сыйлықтарында және «Ең үздік британдық актриса» үшін «Империя» сыйлығында «Үздік екінші пландағы актриса» номинациясына ие болды. Лондон фильм сыншылары шеңберінде Мортон «Жылдың үздік британдық қосалқы актрисасы» сыйлығын жеңіп алды.