Кіріспе

Австралиялық ақын, эколог және аборигендердің құқықтары үшін күрескер австралиялық ақын Джудит Арунделл Райт (31 мамыр 1915 – 25 маусым 2000) – Австралиялық ақын, эколог және аборигендердің жер құқығы үшін күрескер. Ол Кристофер Бреннан сыйлығының иегері болды.

Өмірбаян

Джудит Райт Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Армидейл қаласында дүниеге келді. Филипп Райт пен оның бірінші әйелі Этельдің үлкен баласы, ол өзінің ересек өмірінің көп бөлігін Брисбен мен Сиднейде өткізді. Райт корнуоллдық тектің ұрпағы еді. Анасының ерте қайтысынан кейін ол әпкесімен бірге тұрып, 1929 жылы әкесі қайта үйленгеннен соң Нью-Ингланд қыздар мектебінде пансионда оқыды. Бітіргеннен кейін Райт Сидней университетінде философия, ағылшын тілі, психология және тарих пәндерін оқыды. Екінші дүниежүзілік соғыстың басында ол соғыс салдарынан туған еңбек тапшылығына көмектесу үшін әкесінің ранчосына оралды. Райттің алғашқы поэзия кітабы "Қозғалыстағы бейне" 1946 жылы Квинсленд университетінде ғылыми қызметкер болып жұмыс істеген кезде жарық көрді. Содан кейін ол Клем Кристесенмен бірге "Meanjin" әдеби журналында жұмыс істеді, оның бірінші саны 1947 жылдың соңында жарияланды. 1966 жылы ол "The Nature of Love" атты алғашқы әңгімелер жинағын Sun Press (Мельбурн) арқылы шығарды. Көбінесе Квинслендте өтетін олардың ішінде "Қырға арыстаны", "Жүзімдік әйел", "Сегіз жүз акр", "Дюгонг", "Көзі жоқ иттің жасы", және "Махаббаттың мәні" кірді, олардың барлығы алғаш рет "The Bulletin" журналында жарияланды. Райт 1967 жылы Әдебиет бойынша Нобель сыйлығына үміткер болды. Дэвид Фли, Кэтлин МакАртур және Брайан Клаустонмен бірге Райт Квинслендтегі Жабайы Табиғатты Қорғау Қоғамын құрды және 1964 жылдан 1976 жылға дейін оның президенті болды. 1991 жылы ол поэзия саласындағы Королеваның алтын медалін алған екінші австралиялық атанды. Өмірінің соңғы үш онжылдығында Райт Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Брейдвуд қаласына жақын жерде тұрды. Ол Брейдвуд аймағына Канберрада тұратын 25 жылдық серігі Х.С. "Нуггет" Кумбске жақын болу үшін көшті. Райт 20 жасынан бастап есту қабілетін жоғалта бастады және 1992 жылы толық саңырау болды. Брендан Кеннеллимен бірге ол Иво Мослидің (Frontier Publishing 1993) үлкен экологиялық поэзия антологиясы "The Green Book of Poetry" кітабындағы ең көп есімдері кездесетін ақын болып табылады. Бұл кітап 1996 жылы Harper San Francisco баспасынан "Жер анаға арналған өлеңдер: Әлемнің түкпір-түкпірінен жиналған өлеңдер" деген атпен жарық көрді.

Құстар

2003 жылы Австралияның Ұлттық кітапханасы Райттың «Құстар» атты жинағының кеңейтілген басылымын жариялады. Бұл өлеңдердің көпшілігі 1950 жылдары, оның Квинсленд штатының оңтүстік-шығысындағы Тамборин тауында тұрған кезінде жазылған. Райттың қызы Мередит МакКинни, олардың «алдыңғы жылдары сезілген суықтап, қиындықтармен салыстырғанда, жылылық пен молшылыққа толы, құнды және қажырлы уақытта» жазылғанын айтады. МакКинни былай деді: «Бұл өлеңдердің көпшілігі жаңаша босаңсыған, тіпті әңгімелескендей тон мен ырғаққа ие, көбінесе қызық әзілдермен және оның өміріндегі жаңа жақындықтар мен қуаныштарды көрсететін жақындығымен ерекшеленеді». Дегенмен, өлеңдердегі қуанышқа қарамастан, олар «құстар мен адамдар өмірінен ажырамас қатыгездік, ауырсыну және өлім туралы да айтады, сонымен қатар бізді сүйгенімізбен, әлемге келтірген және келтіріп жатқан қорқынышты зиянға қайғылы және ашық көзбен қарауға шақырады». Том Шапкотт 2007 жылы жарық көрген, оның өлімнен кейінгі таңдамалы хаттар жинағы «Сүйіспеншілік және ашу-ызамен» туралы пікір білдіргенде, Австралия премьер-министрі Джон Ховардқа жазған хатының «қарсылықта өте қатыгез» болғанын айтты. Өмірінің соңына қарай ол Канберрада австралиялықтар мен аборигендер арасындағы келісімді қамтамасыз ету мақсатында өткен шеруге қатысты. 2009 жылы Q150 мерекелері аясында Джудит Райт «Әсерлі суретші» рөлі үшін Квинслендтің Q150 иконаларының бірі деп жарияланды.

Өлім және мұра

Райт 2000 жылғы 25 маусымда 85 жасында Канберрада қайтыс болды. 2006 жылғы маусымда Австралия сайлау комиссиясы (АЭК) Квинслендте 2007 жылғы федералды сайлауда құрылатын жаңа федералды сайлау округінің, оның поэзия саласындағы және Квинсленд пен Австралиядағы өнер, табиғатты қорғау және аборигендердің мәселелеріндегі жетістіктері үшін Райт есімімен аталатынын жариялады. Алайда, 2006 жылғы қыркүйекте АЭК бұл округке Royal Flying Doctor Service қызметін ұйымдастырушы Джон Флинннің есімін беруге шешім қабылдады, себебі көптеген адамдар Райт есімінің Квинслендтің бұрынғы ALP депутаты Кит Райтпен байланысты болуы мүмкін деп қорқып, наразылық білдірді. 2009 жылғы Квинслендтің қайта бөлінуі нәтижесінде Оңтүстік-Шығыс Квинслендте жаңа округ құрылып, Райттың құрметіне аталды; ол алғаш рет 2010 жылы сайланды. Брисбендегі Фортитуд-Вэллидегі Джудит Райт өнер орталығы оның есімімен аталады. 2008 жылғы 2 қаңтарда Канберраның Молонгло аңғарында болашақ жаңа аудан "Райт" деп аталатыны хабарланды. Канберраның Франклин ауданында да оның есімімен аталған көше бар. Молонгло аңғарының тағы бір ауданы Райттың жақыны "Нуггет" Кумбстың есімімен аталады. Джудит Райт сыйлығы 2005-2011 жылдар аралығында АТТ үкіметінің АТТ поэзия сыйлығының бөлігі ретінде австралиялық ақынның жарияланған өлеңдер жинағы үшін табысталды. 2007 жылы Overland журналы Жаңа және жас ақындарға арналған Джудит Райт поэзия сыйлығын құрды. Джудит Райт Каланте сыйлығы 2004 жылдан бері Квинсленд премьерінің әдеби сыйлығының бөлігі ретінде табысталды.

Өлеңдер тізімі

АталымыЖылыАлғаш жарияланғаныҚайта басылған/жинақталғанАсылтаудағы от ағашы1949Әйелден ерге Жюдит Райт, Сидней : Ангус және Робертсон, 1949 таңдамалы жұмыс өлеңдер беті 47 Салқынды Құлоола1954 Екі от (1955) Қызым үшін1956 Бес сезім: таңдамалы өлеңдер (1963)