Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралиялық жазушы және ақын (1867–1922)
Australian writer and poet (1867–1922)
Генри Арчибальд Герцберг Лоусон (17 маусым 1867 – 2 қыркүйек 1922) – австралиялық жазушы және дала ақыны. Замандасы Банжо Патерсонмен бірге Лоусон отарлық кезеңдегі ең белгілі австралиялық ақындар мен көркем әдебиет жазушыларының қатарында және оны көбінесе Австралияның "ең ұлы қысқа әңгімелер авторы" деп атайды. Лоусон – жақтас ұлтшыл және республикашыл, ол үнемі "Бюллетень" басылымына материалдар жазып, австралиялық тілдік ерекшеліктерді көркем әдебиетте кеңінен танымал етуге септігін қосты. 1890 жылдарға дейін ол өнімді жазды, бірақ одан кейін алкоголизм мен психикалық аурулармен күресінің салдарынан шығармашылығы азайды. Мұңайған күйінде ол Дарлингхерст түрмесінде және психиатриялық емдеу орындарында уақыт өткізді. 1922 жылы миға қан құйылудан қайтыс болғаннан кейін Лоусон мемлекеттік жерлеу рәсіміне ие болған алғашқы австралиялық жазушы болды. Ол ақын, баспагер және феминист Луиза Лоусонның ұлы болды.
Henry Archibald Hertzberg Lawson (17 June 1867 – 2 September 1922) was an Australian writer and bush poet. Along with his contemporary Banjo Paterson, Lawson is among the best known Australian poets and fiction writers of the colonial period and is often called Australia's "greatest short story writer". A vocal nationalist and republican, Lawson regularly contributed to The Bulletin, and many of his works helped popularise the Australian vernacular in fiction. He wrote prolifically into the 1890s, after which his output declined, in part due to struggles with alcoholism and mental illness. At times destitute, he spent periods in Darlinghurst Gaol and psychiatric institutions. After he died in 1922 following a cerebral haemorrhage, Lawson became the first Australian writer to be granted a state funeral. He was the son of the poet, publisher and feminist Louisa Lawson.
Отбасы және ерте өмірі
Генри Лоусон 1867 жылдың 17 маусымында Жаңа Оңтүстік Уэльстің Гренфелл алтын кендеріндегі қалада дүниеге келді. Оның әкесі Нильс Герцберг Ларсен, норвегиялық шахтер. Нильс Ларсен 21 жасында теңізге шығып, 1855 жылы алтын іздеуге Мельбурнға, серіктесі Уильям Генри Джон Слимен бірге келді. Питер Лоусонның қабірі (құрмет тасымен) Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Хартли Вейлдегі шағын жеке зиратта, бұрынғы Коллитт мейрамханасының артында, жаяу бірнеше минуттық жерде орналасқан. Лоусон 1876 жылдың 2 қазанынан бастап Еврундиридегі мектепке барып, сол шамада құлақ инфекциясына шалдықты. Ол жартылай саңырау болып, он төрт жасқа келгенде толығымен есту қабілетін жоғалтты. Дегенмен, оның ұстазы Джон Тирни мейірімді болды және өте ұялшақ Лоусон үшін бар күшін сарп етті. Шамамен 20 жасында Лоусон Мельбурн қаласындағы көз және құлақ ауруханасына барды, бірақ оның саңыраулығына көмектесе алмады. Ол ресми емес келісім туралы және Лоусонның оған үйленгісі келгені туралы жазады, бірақ оның Сиднейден жиі кетуі салдарынан бұл келісім бұзылды. Олардың қарым-қатынасы туралы Анна Бруксбанктың "All My Love" атты пьесасында айтылады. 1896 жылы Лоусон танымал социалист Берта Бредттің қызы Берта Бредт кішіге үйленді. Бұл неке өте бақытсыз аяқталды. Берта ажырасу туралы өтініш берді және антхатында былай деді:
Henry Lawson was born 17 June 1867 in a town on the Grenfell goldfields of New South Wales. His father was Niels Hertzberg Larsen, a Norwegian born miner. Niels Larsen went to sea at 21 and arrived in Melbourne in 1855 to join the gold rush, along with partner William Henry John Slee. Peter Lawson's grave (with headstone) is in the little private cemetery at Hartley Vale, New South Wales, a few minutes' walk behind what was Collitt's Inn. Lawson attended school at Eurunderee from 2 October 1876 but experienced an ear infection around this time. It left him with partial deafness and by the age of fourteen he had lost his hearing entirely. However, his master John Tierney was kind and did all he could for Lawson, who was quite shy. At around 20 years of age Lawson went to the eye and ear hospital in Melbourne but nothing could be done for his deafness. She writes of an unofficial engagement and Lawson's wish to marry her, but it was broken by his frequent absences from Sydney. The story of the relationship is told in Anne Brooksbank's play All My Love. In 1896, Lawson married Bertha Bredt, Jr., daughter of Bertha Bredt, the prominent socialist. The marriage ended very unhappily. Bertha filed for divorce and in her affidavit she stated:
Сот арқылы ажырасуға рұқсат берілді және ол 1903 жылдың маусым айында жарияланды. Олардың Джим (Джозеф) атты ұлы мен Берта атты қызы болды.
A judicial separation was granted and was declared in June 1903. They had two children, son Jim (Joseph) and daughter Bertha.
Өлең және проза жазу
Генри Лоусонның алғашқы жарияланған өлеңі – 1887 жылдың 1 қазанында «Бюллетень» басылымында жарық көрген «Республика әні» болды; оның анасының республикалық көзқарастағы достары оған әсер етті. Одан кейін «Дерри қамалының апатқа ұшуы» және «Алтын шатқал» өлеңдері жарық көрді. Бұл өлеңнің алдында редакциялық ескерту берілді:
Henry Lawson's first published poem was 'A Song of the Republic' which appeared in The Bulletin, 1 October 1887; his mother's republican friends were an influence. This was followed by 'The Wreck of the Derry Castle' and then 'Golden Gully.' Prefixed to the former poem was an editorial note:
«Лоусон 17 емес, 20 жаста еді». Содан кейін 1891 жылы Брисбендегі «Бумеранг» газетінен жазуға шақыру алды, бірақ газеттің қиын жағдайға түсуіне байланысты ол шамамен 7-8 ай ғана жұмыс істеді. Брисбенде ол Уильям Лейннің «Worker» газетіне материалдар жазды; кейін Сиднейдегі аттас «Worker» газетінің редакторлық қызметіне үміттене бірақ, нәтижеге қол жеткізе алмады. Ол сондай-ақ Торал станциясындағы қой шаруашылығында жұмыс істеді. Бұл оның «Бюллетеньдегі пікірсайысқа» қатысуына және кейінгі жылдары көптеген әңгімелерінің бастауына себеп болды. Элдердің айтуынша, шөл далаға қатысты оның көңілі көңілсіз болды, ол «Банжо Патерсонның поэзиясында бейнеленген батыр шабандоздар мен әдемі пейзаждардың романтикалық бейнесінен» мүлдем өзгеше еді. Лоусонның ең сәтті прозалық жинағы – 1896 жылы жарық көрген «Билли қайнағанда» атты туындысы. Онда ол «Патэрсон мен романтиктерге қарсы күресін жалғастырды, соның нәтижесінде австралиялық реализмді жаңартты». Ол мектептерде тұрақты түрде оқытылады және көптеген рет фильмдер мен театрлық қойылымдарға бейімделді. Лоусон «эскиздік әңгіме – ең жақсы жанр» деп санайтын, көбінесе жай ғана «эскиз» деп аталатын эскиздік әңгімелердің артықшылықтарына берілгендік танытты. Лоусонның Джек Митчелл туралы «Жазықтықтың шетінде» әңгімесі эскиз жанрының ең көрнекті үлгілерінің бірі ретінде жиі айтылады. Австралиялықтардың көпшілігі сияқты Лоусон да қалада өмір сүрді, бірақ шөл дала өмірінде мол тәжірибе жинады, шын мәнінде, оның көптеген әңгімелері оның өмірдегі оқиғаларын көрсетеді. 1898 жылы Сиднейде ол жазушы достарынан құралған «Таң мен кеш клубының» белгілі мүшесі болды, олар сусындап, әңгімелесу үшін жиналатын богемиялық клуб еді.
Lawson was 20 years old, not 17. He then received an offer to write for the Brisbane Boomerang in 1891, but he lasted only around 7–8 months as the Boomerang was soon in trouble. While in Brisbane he contributed to William Lane's Worker; he later angled for an editorial position with the similarly named Worker of Sydney, but was unsuccessful. He also worked as a roustabout in the woolshed at Toorale Station. This resulted in his contributions to the Bulletin Debate and became a source for many of his stories in subsequent years. As Elder continues, his grim view of the outback was far removed from "the romantic idyll of brave horsemen and beautiful scenery depicted in the poetry of Banjo Paterson". Lawson's most successful prose collection is While the Billy Boils, published in 1896. In it he "continued his assault on Paterson and the romantics, and in the process, virtually reinvented Australian realism". It is regularly studied in schools and has often been adapted for film and theatre. Lawson was a firm believer in the merits of the sketch story, commonly known simply as 'the sketch,' claiming that "the sketch story is best of all." Lawson's Jack Mitchell story On the Edge of a Plain is often cited as one of the most accomplished examples of the sketch. Like the majority of Australians, Lawson lived in a city, but had had plenty of experience in outback life, in fact, many of his stories reflected his experiences in real life. In Sydney in 1898 he was a prominent member of the Dawn and Dusk Club, a bohemian club of writer friends who met for drinks and conversation.
Кейінгі жылдар
1903 жылы ол Солтүстік Сиднейдегі миссис Изабель Байерсқа тиесілі кофе сарайынан бөлме сатып алды. Осыдан бастап миссис Байерс пен Лоусон арасында 20 жылдық достық қарым-қатынас орнады. Ол кездегі ең танымал австралиялық жазушы болғанымен, Лоусон терең күйзеліске түсіп, кедейлікте өмір сүрді. Оның баспагерлермен жасасқан тиімсіз роялти келісімдері салдарынан қаржысы жетіспеді. Бұрынғы әйелі бала асырау төлемдерін төлемегені үшін бірнеше рет шағым түсірді. 1905-1909 жылдар аралығында ол ішімдікке салыну, әйелін және баланы тастап кету, сондай-ақ бала асырау төлемдерін төлемегені үшін Дарлингхерст түрмесінде жеті рет тұтқындалды, барлығы 159 күн түрмеде отырды. Өзінің басынан өткендері туралы 1908 жылы жарық көрген "Жүз үш" (оның түрме нөмірі) атты толқынысқа толы өлеңінде баяндады. Лоусон түрмені азық-түлік мөлшерінің өте аздығы үшін "Ашаршылық түрмесі" деп атады. Осы кезеңде Лоусон өзін-өзі оқшаулап, ішімдікке құмарланып, күнделікті өмір салтын жалғастыра алмады. Миссис Байерс (туған аты Уорд) өзі де талантты ақын болған және білімі шамалы болғанымен, Лоусон стиліне ұқсас, жас кезінен бастап көркем өлеңдер жазып келді. Күйеуінен көп бұрын ажырасып, қарт жасқа келген миссис Байерс Лоусонмен танысқан кезде зейнеткерлікке дайындалып, тәуелсіз қаржылық мүмкіндіктерге ие болған әйел еді. Байерс Лоусонды Австралияның ең ұлы ақыны деп есептеді және оны жазуын жалғастыру үшін қолдау көрсетуді үміттенеді. Ол оның атынан баспагерлермен келіссөздер жүргізіп, балаларымен байланыс орнатуға көмектесті, қаржылық жағынан көмектесу үшін достары мен жақтастарымен байланысқа түсті, сондай-ақ психикалық және ішімдікке байланысты проблемаларына көмектесіп, күтім жасады. Ол Генри үшін көптеген хаттар жазып, қаржылық көмек немесе баспагерлік келісім табу үшін кез келген есікті қақты. Генри Лоусон 1922 жылы Сиднейдегі Эбботсфордта ми қан кетуінен миссис Изабель Байерстің үйінде қайтыс болды. Оған мемлекеттік жерлеу рәсімі жасалды. NSW туу, өлім және неке тіркеліміндегі қайтыс болу туралы тіркеу нөмірі 10451/1922, тіркеу Питершам ауданында жүзеге асырылды. Онда оның ата-анасы Питер мен Луиза ретінде көрсетілген. Оның жерлеу рәсіміне премьер-министр Билли Хьюз және (кейін) Жаңа Оңтүстік Уэльс премьер-министрі Джек Ланг (Лоусонның қарындасы Хилда Бредттің күйеуі), сондай-ақ мыңдаған азаматтар қатысты. Ол Уэверли зиратында жерленген. Лоусон Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының мемлекеттік жерлеу рәсіміне (әдетте губернаторларға, бас судьяларға және т.б. арналған) "ерекше азамат" болғандықтан алғашқы болып ие болды. Генри Лоусон ескеру комитеті 1927 жылы мүсінші Джордж Вашингтон Ламбертпен мүсінді жасау үшін халықтан ақша жинады. Бұл жұмыс 1931 жылдың 28 шілдесінде Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы сэр Филипп Гейммен ашылды. 1949 жылы Лоусон Австралия почта маркасында бейнеленді. Лоусонның "Дровердің әйелі" атты әңгімесі 1991 жылы $1.20 маркада және 2017 жылы $1.00 маркада, екеуі де Австралия Постынан шықты. 2017 жылы Лоусон тағы да екі австралиялық почта маркасында пайда болды, біреуі Митчелл: Сипаттама, екіншісі - жыланға қарсы тұрған Дровердің әйелі мен отбасы, соның ішінде иті. Ол Австралияда ондық валюта алғаш рет енгізілген 1966 жылы шығарылған алғашқы (қағаз) он долларлық австралиялық банкнотада бейнеленген. Лоусон Нью-Уэльс штатындағы Гулгонг қаласының көріністеріне қарсы суреттелген. Бұл банкнота 1993 жылы полимерлік банкнотамен ауыстырылды; полимерлік сериядағы банкноталарда басқа адамдар бейнеленген. Лоусонның шығармаларындағы австралиялық аборигендерге қатысты көзқарасы сынға ұшырады және талқыланды. Автор Райан Батта Лоусонның Бурк туралы жазбаларында, әсіресе сол кезде болған және жергілікті газеттерде жазылған, континенттің ішкі аймақтарын ашуға жауапты болған ауғандық түйешілер туралы айтылмағандығына назар салады. 2024 жылы Австралия мен Индонезия арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастың 75 жылдығын мерекелеу үшін индонезиялық композитор Ананда Сукарланға оның өлеңдерінің біреуін музыкаға қою тапсырылды, ал Сукарлан "Түнгі пойыз" өлеңін таңдады. Оның премьерасы сопрано Мариска Сетиаван мен Мельбурн симфониялық оркестрінің скрипкашыларымен бірге орындалды.
In 1903 he bought a room at Mrs Isabel Byers' Coffee Palace in North Sydney. This marked the beginning of a 20 year friendship between Mrs Byers and Lawson. Despite his position as the most celebrated Australian writer of the time, Lawson was deeply depressed and perpetually poor. He lacked money due to unfortunate royalty deals with publishers. His ex wife repeatedly reported him for non payment of child maintenance. He was gaoled at Darlinghurst Gaol for drunkenness, wife desertion, child desertion, and non payment of child support seven times between 1905 and 1909, for a total of 159 days and recorded his experience in the haunting poem "One Hundred and Three" (his prison number) which was published in 1908. He refers to the prison as "Starvinghurst Gaol" because of the meagre rations given to the inmates. At this time, Lawson became withdrawn, alcoholic, and unable to carry on the usual routine of life. Mrs Byers (née Ward) was an excellent poet herself and, although of modest education, had been writing vivid poetry since her teens in a similar style to Lawson's. Long separated from her husband and elderly, Mrs Byers was, at the time she met Lawson, a woman of independent means looking forward to retirement. Byers regarded Lawson as Australia's greatest living poet, and hoped to sustain him well enough to keep him writing. She negotiated on his behalf with publishers, helped to arrange contact with his children, contacted friends and supporters to help him financially, and assisted and nursed him through his mental and alcohol problems. She wrote countless letters on his behalf and knocked on any doors that could provide Henry with financial assistance or a publishing deal. It was in Mrs Isabel Byers' home that Henry Lawson died, of a cerebral hemorrhage, in Abbotsford, Sydney in 1922. He was given a state funeral. His death registration on the NSW Births, Deaths & Marriages index is ref. 10451/1922 and was recorded at the Petersham Registration District. It shows his parents as Peter and Louisa. His funeral was attended by the Prime Minister Billy Hughes and the (later) Premier of New South Wales, Jack Lang (who was the husband of Lawson's sister in law Hilda Bredt), as well as thousands of citizens. He is interred at Waverley Cemetery Lawson was the first person to be granted a New South Wales state funeral (traditionally reserved for Governors, Chief Justices, etc.) on the grounds of having been a 'distinguished citizen'. The Henry Lawson Memorial committee raised money through public donation to commission the statue by sculptor George Washington Lambert in 1927. The work was unveiled on 28 July 1931 by the Governor of New South Wales, Sir Philip Game. In 1949 Lawson was the subject of an Australian postage stamp. Lawson's "The Drover's Wife" short story was featured on a 1991 $1.20 stamp, and a 2017 $1.00 stamp, both from Australia Post. In 2017 Lawson was again featured on two Australian postage stamps, one featuring Mitchell: A Character Sketch and the other The Drover's Wife and family, including dog, pitted against the snake. He was featured on the first (paper) Australian ten dollar note issued in 1966 when decimal currency was first introduced into Australia. Lawson was pictured against scenes from the town of Gulgong in NSW. This note was replaced by a polymer note in 1993; the polymer series had different people featured on the notes. Lawson's treatment (or lack thereof) of Aboriginal Australians in his work has been criticised and debated. Author Ryan Butta writes that there are some "glaring omissions" in Lawson's writings about Bourke, in particular the Afghan cameleers who were there at the time, and being written about in local newspapers, and who were responsible for opening up the interior of the continent. In 2024, to celebrate the 75th anniversary of diplomatic relationship between Australia and Indonesia, Indonesian composer Ananda Sukarlan was commissioned to set one of his poems to music, and Sukarlan chose "On the Night Train". It was premiered by the soprano Mariska Setiawan and the strings of the Melbourne Symphony Orchestra
Генри Лоусон фестивальдері
Қазіргі уақытта Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Гулгонг және Гренфелл қалалары Генри Лоусон фестивальдарын өткізеді, ал Гренфелл фестивалі әдеби сайысқа да ие.
Currently the NSW towns of Gulgong and Grenfell both host Henry Lawson Festivals, with the Grenfell Festival also incorporating a literary competition.