Кіріспе
Исаның он екі елшісінің бірі Ұлы Жақып (б.з. 44 жылы қайтыс болған) Исаның он екі елшісінің бірі болған. Жаңа өсиет бойынша, ол Иуда Искариоттан кейін шейіт болған елшілердің екіншісі және шейіт болған алғашқысы. Әйіпті Яков Испанияның қасиетті қамқоршысы саналады және дәстүрге сәйкес, оның қабір қалдықтары Галисиядағы Сантьяго-де-Компостелада сақталады. Ол Зебедей ұлы Жақып, Ұлы Жақып, Үлкен Жақып, Аға Жақып немесе Яков, немесе Сантьяго деп те белгілі.
James the Great (died AD 44) was one of the Twelve Apostles of Jesus. According to the New Testament, he was the second of the apostles to die (after Judas Iscariot), and the first to be martyred. Saint James is the patron saint of Spain and, according to tradition, his remains are held in Santiago de Compostela in Galicia. He is also known as James, son of Zebedee, Saint James the Great, Saint James the Greater, Saint James the Elder, or Saint Jacob or Santiago.
Жаңа Келісімде
Жақып Зебедей мен Саломаның ұлы еді. Салома – Исаның анасы Мәриямның әпкесі болғандықтан, Ұлы Жақып Исаның туысы еді. Жақып "Ұлы" деп аталады, оны елші Жақыптан "Кіші" деп ажырату үшін, "Ұлы" дегені үлкен немесе бойы биік болуын білдіреді, маңыздылығын емес. Ұлы Жақып елші Жоханның бауыры еді. Жақып Исаның алғашқы шәкірттерінің бірі ретінде сипатталады. Синоптық Евангелияларда Жақып пен Жохан әкесімен теңіз жағасында болғанда Иса оларды ізбасарлыққа шақырғандығы айтылады. Жақып, оның інісі Жохан және Петір он екі елшінің арасында бейресми үштік құрады. Иса оларға ғана үш рет: Яирдің қызын қайта тірілту, Исаның кейпі өзгеру және Гетсимани бағындағы азапталу сияқты оқиғаларда қатысуға рұхсат берді. Жақып пен Жохан (немесе басқа дәстүр бойынша, олардың анасы) Исадан оның мәртебесінде оң және сол жағында орын беруін сұрады. Иса оларға: «Мен ішетін тостағаннан іше аласыздар ма?» – деп сұрады және осы құрметтің тіпті оған да берілуі мүмкін емес екенін айтты. Басқа елшілер оларға ашушарлық танытты. Жақып пен оның інісі Самария қаласын отпен жаққысы келді, бірақ Иса оларды тыйым салды. Елшілердің істері кітабында «Херод патша» (әдетте Ирод Агриппа деп есептеледі) Жақыпты қылышпен өлімге кестіргені жазылған. Ф. Ф. Брюс бұл оқиғаны Пётрдің босатылу оқиғасымен салыстырады және «Яков өлуі керек, ал Петр құтылуы керек» деген пікірді «құдайдың құпиясы» деп жазады.
Құрмет
Католик дәстүрінде Жақып – Испанияның қамқоршысы. Сантьяго деген атау латын тіліндегі Sancti Iacobi атауының жергілікті дамуы, яғни "Санкт-Джеймс шіркеуі немесе киелі орны" (испан тілінде жеке есімге айналды, сондай-ақ португал тілінде Тиаго, одан туындаған Диего/Диого есімдері де бар). Әулиенің қабіріне жасалатын дәстүрлі қажырлы саяхат, "Жақып жолы" деп белгілі, ерте орта ғасырлардан бастап Батыс Еуропа католиктері үшін ең танымал саяхат болып келді. Бірақ оның қазіргі қайта жаңғыруы мен танымалдығы 1957 жылы Уолтер Старкидің жариялаған "Сантьягоға жол. Сент-Джеймс паломниктері" кітабынан бастау алады. 2018 жылы ресми түрде 327 378 қажы Сатьягоға жету үшін соңғы саяхатын (жаяу немесе велосипедпен) аяқтағаны тіркелді, осымен олар Компостела құжатын алуға құқылы болды. Жақып елшісі Англия шіркеуінде 25 шілдеде тойланады.
Иерусалим
Шейіт болған жер Иерусалимнің Армения ауданындағы Армения Апостолдық соборында орналасқан. Собордың сол жағындағы Ұлы Жақыптың шағын ғибадатханасы – оның Агриппа патшаның бұйрығымен бас кесілген жері (Елшілердің істері 12:1–2). Оның басы құрбандық тақтасының астында, қызыл мәрмәрмен белгіленіп, алты шаммен қоршалған деп саналады. Ежелгі жергілікті дәстүр бойынша, біздің заманымыздың 40 жылы 2 қаңтарда, Жақып Испанияда (Hispania) Ебро өзенінің жағасында Ізгі хабарды уағыздап жүргенде, Құдай ана Мария оған көрінген. Ол бір тіреуге көтеріліп, сол тіреу қазіргі Сарагосадағы (Испания) Біздің Анамыздың тіреуі базиликасында сақталып, қастерленеді. Сол көріністен кейін Жақып Яһудеяға қайтып келді, онда Ирод Агриппа I оны б.з. 44 жылы бас кесті. Оның қабірлік қалдықтарының Яһудеядан Испанияның солтүстік-батысындағы Галисияға көшірілуі, аңыз бойынша, керемет оқиғалардың тізбегімен жүзеге асты: оның кесілген денесі періштелермен алынып, рульсіз, басқарусыз қайықпен Ирия Флавияға жетті, онда үлкен тас оның денеінің үстін жапты. Лупа туралы мәліметтер Каликсин кодексінде келтірілген, онда ол шәкірттерді алдап, оларды өлтіру үшін Дуионың губернаторына жіберуге шешім қабылдағаны айтылады. Олар тұзақты сезіп, губернатордан қашып, патшайымға оралады. Лупа тағы да оларды алдауға тырысып, Пико Сакроға (Киелі тауға) қабір салуға қажетті материалды тасымалдау үшін екі өгізін жинауға жібереді. Ол оларға тауда тозаққа кіретін және айдаһар күзеткен үңгір бар екенін айтпайды. Бірақ, қасиетті кресттің болуы шәкірттерді зияннан сақтап, бұқаларды бағындырады. Керемет оқиғаларды көрген Лупа христиан дініне өтіп, Либредонда апостолдың қабірін салуға көмектеседі. Компостела дәстүрі бойынша, әулиенің қабірлік қалдықтары 9 ғасырда Пелайо епископ Теодемир мен король Альфонсо II тұсында Либредон орманды ашады. Осы дәстүрлер 9 ғасырда құрыла бастаған қажырлы саяхат жолының негізі болды, ал Сантьяго-де-Компостеладағы Жақыпқа арналған киелі орын христиан әлеміндегі танымал қажырлы орынға айналды. Жақып жолы – Батыс Еуропаны кесіп өтетін және Испанияның солтүстігі арқылы Сантьяго-де-Компостелаға жететін бағыттардың желісі.
Ортағасырлық "Сантьяго Матаморос" аңызы
Кейінгі дәстүр бойынша, ол Clavijo шайқасының аңызында христиан әскері үшін керемет түрде күресіп, содан кейін Сантьяго Матаморос (Маврларды өлтіруші Әулие Яков) деп аталды. "Сантьяго, және Испания үшін шабуыл!" – ортағасырлық испандық (христиандық) әскерлердің дәстүрлі шайқас қиғашы болды. Мигель де Сервантес Дон Кихот арқылы "көк қызыл кресттің ұлы рыцары Құдай Испанияға қамқор және қорғаушы ретінде сыйлаған" делінеді.
Эмблемасы
Жақыптың эмблемасы - бұл скальоп қабығы (немесе "коколь"), және оның қабір зияратына баратын паломниктер көбінесе осы белгіні бас киімдеріне немесе киімдеріне бекітетін. Француз тілінде скальоп "кокиль Сент-Жак" деп аталады, яғни "Иаковтың (Святой Иаковтың) кокилі (немесе моллюск)" дегенді білдіреді. Неміс тілінде "Якобсмушель" деп аталады, яғни "Иаковтың моллюскісі (немесе ұлуы)"; голланд тілінде "Якобсшелп" деп аталады, яғни "Иаковтың қабығы". Дания тілінде де голланд тіліндегідей мағынада "Ibskal" сөзі қолданылады – "Ib" Иаков есімінің даниялық түрі, ал "skal" сөзі "қабық" дегенді білдіреді.
Сантьяго әскери ордені
Сантьяго әскери ордені, Әулие Тьяго немесе Әулие Джеймс атымен аталып, 12 ғасырда Испанияда маврларға қарсы күресу үшін құрылған. Кейіннен, басқа рыцарлық ордендердегідей, оның мүшесі болу – құрметтің белгісіне айналды.
Соңғы күндердің қасиеттілері
Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі 1829 жылы Жақып, Петір және Жохан елшілер ретінде Жозеф Смит пен Оливер Каудериге көрініп, оларға апостолдар мұрагерлігінің Мәліксадық діни қызметкерлік билігін берді және осылайша жер бетінде осы билікті олардың ұйымына ғана берді деп үйретеді. Осы ілімге сәйкес, бұл оқиға 1829 жылғы 15 мамырдан кейін болды, сол кезде Жақия Смит пен Каудериге де сондай көрініс болған және Жақия, Петір және Жоханның басшылығымен оларға Һаронның, немесе кіші діни қызметкерлік билігін тапсырған.
Ислам діні
Құранда Иса пайғамбардың шәкірттері туралы олардың есімдері, саны, немесе өмірлерінен толыққанды мәліметтер келтірилмейді. Дегенмен, мұсылман тәпсірлемелері Жаңа өсиеттегі тізіммен көбінесе келіседі және шәкірттердің арасында Петр, Филипп, Фома, Варфоломей, Матфей, Андрей, Яков, Иуда, Иоанн және Зилот Симон болғандығын көрсетеді.