Оливет талқылауы: Жаңа өсиеттегі пайғамбарлықтар мен аяқталу туралы көзқарастар.

Кіріспе

Христиандық ілтебістерде кездесетін Киелі кітап үзіндісі. Зәйтүн тауындағы сөздер немесе Зәйтүн тауындағы болжам – Матай 24 және 25-тарауларында, Марк 13-тарауларында және Лұқа 21-тарауларында Синоптикалық ілтебістерде кездесетін Киелі кітап үзіндісі. Ол сонымен қатар Кіші Апокалипсис деп те аталады, себебі онда апокалиптикалық тіл қолданылады және Исаның өзінің ізбасарларына Құдайдың Патшалығының толық жеңісінен бұрын қиыншылықтар мен қуғын-сүргінге ұшырайтындары туралы ескертулерін қамтиды. Зәйтүн тауындағы сөздер – Матайдың бес сөздерінің соңғысы және Исаның майлануымен басталатын, Исаның азаптау оқиғасынан бірден бұрын орын алады. Үш ілтебістің барлығында бұл эпизодта "Гүлдейтін інжір ағашы" туралы теңеу келтіріледі. Иса сипаттаған қиыншылықтардың өткенге, қазіргі уақытқа, әлде болашаққа қатысты екені белгісіз. Кейбіреулер бұл үзіндінің негізінен Иерусалимдегі ғибадатхананың қирауымен байланысты оқиғаларды баяндайтынын айтады.

Орнату

Ғалымдардың пікірінше, бұл уағыз әртүрлі жағдайларда айтылған материалды қамтиды. Матай және Марқ Евангелияларында Иса осы уағызды Зәйтүн тауында, Иродтың ғибадатханасының қарсысында шәкірттеріне жеке айтқан. Лұқа Евангелиясында Иса ғибадатханада бірнеше күн бойы тәлім беріп, түндерін Зәйтүн тауында өткізген.

Христиандық эсхатология

Христиандық эсхатологияда төрт түрлі көзқарас бар. Претеризм – барлық пайғамбарлықтардың 70 жылы Иерусалим құлаған кезде орындалғанына сену. Претеризм Мәсіхтің болашақтағы физикалық Екінші келуіне, өлгендердің қайта тірілуіне және соңғы сотқа сенімді сақтағандықтан, ішінара претеризм алғашқы христиандық сенімдерге сәйкес келеді және ортодоксия шеңберіне жатады. Толық претеризм барлық Киелі кітаптағы пайғамбарлықтардың 70 жылы орындалғанын айтады. Бұл болашақ сотқа, Мәсіхтің қайта оралуына немесе өлгендердің қайта тірілуіне қатысты емес (кем дегенде, христиан еместер үшін). Барлық Киелі кітаптағы пайғамбарлықтар орындалды деген сенімге байланысты, ол кейде «радикалды» деп саналады және әдетте «ортодоксальды емес» деп сипатталады, өйткені ол ерте христиандықтың экуменикалық сенімдеріне қайшы келеді. Тарихилік көзқарас бойынша, көптеген пайғамбарлықтар қазіргі шіркеу дәуірінде орындалды немесе орындалады. Бұл Реформациядан бастап 19 ғасырдың ортасына дейін протестанттардың басты көзқарасы болды. Тек жетінші күндік адвентистер ғана тарихилікті қазіргі консервативті христиандық түсінікпен қиындықтарды түсіну үшін қолданады. Футуризмде әдетте орындалмаған барлық негізгі пайғамбарлықтар Ұлы азап деп аталатын дүниежүзілік апат пен соғыс кезінде орындалады, ал көптеген басқа пайғамбарлықтар Иса Мәсіхтің Мыңжылдық билігі кезінде немесе одан кейін орындалады деп есептеледі. Футуристердің көптегенінің айтуынша, көптеген болжамдар қазіргі уақытта заңсыздық пен жолдан тайғандық дүниежүзілік қоғамды зақымдайтын шіркеу дәуірінде орындалуда. Бұл – алапат кезінде басқа да пайғамбарлықтардың орындалуының жақын арада басталатынын көрсететін басты белгі. Евангелистік христиандықта соңғы 150 жыл ішінде футуризм пайғамбарлық туралы басым көзқарас болып келді. Алайда, 1970 жылдары евангелистік претеризм – футуризмнің қарама-қарсы полюсі – футуризмнің үстемдігіне, әсіресе реформаторлық дәстүрге жаңа сын ретінде қаралды. Дегенмен, футуризм қазіргі уақытта кең таралған көзқарас болып табылады. Армагеддон шайқасы, Исаның екінші келуі, Мәсіхтің мыңжылдық билігі, мәңгілік күй және екі қайта тірілу. 1970 жылы алғаш рет жарық көрген «The Late Great Planet Earth» атты танымал кітабында евангелистік христиан жазушысы Хал Линдсей Матай 24-тараудағы пайғамбарлық ақпарат Израильдің «қайта туылуына» куәлік ететін «ұрпақ» – бұл «белгілердің» орындалуын көретін және шамамен 1988 жылы Мәсіхтің екінші келуіне дейін аяқталатын бір ұрпақ екенін айтады. Ол оны 1948 жылы «Израильдің қайта туылуы» деп санады, ал бір ұрпақты «қырық жылдай уақыт» деп есептеген. Линдси кейін өзінің қырық жылдық кестесін жүз жылға дейін созып, Израильдің қайта тууымен аяқталатын «ұрпақтың» басталғанына сенімді емес екенін жазды. Евангелистік пастор Рей Стетман жазған тағы бір егжей-тегжейлі талдау оны «Оливет пайғамбарлығы: Киелі кітаптағы ең егжей-тегжейлі пайғамбарлық» деп атайды. Стейдманның айтуынша: «Ескі және Жаңа Келісімде көптеген пайғамбарлық үзінділер бар, бірақ олардың ешқайсысы да Исаның Зәйтүн тауынан айтқан хабарынан айқын әрі егжей-тегжейлі емес. Бұл хабар Иеміздің айқышқа шегеленіп өлімінен бір апта бұрын болған толқындар кезінде айтылды». Идеалист пайғамбарлық оқиғалардың уақытын білуге ешқандай дәлел таппайды. Сондықтан олар бұл оқиғалардың уақыты алдын ала белгіленбейтінін айтады. Идеалистер пайғамбарлық жазбалардың Құдай туралы шындықты үйретуде үлкен құндылық бар деп санайды. Идеализм негізінен либералды біліммен байланысты және пайғамбарлық қашан орындалатыны туралы қазіргі евангелистік христиандық талқылауда басты фактор емес. Консервативті, евангелистік христиандық ойлауда Ұлы азап туралы екі қарама-қарсы көзқарас теологтар Кеннет Л. Джентри мен Томас Айс арасындағы пікірталаста айтылды. Қиындық өткен оқиға ретінде (Д-р Джентри) Ұлы азап І ғасырда болды. Бұл оқиғалар Құдайдың Исраилді жоғарылату мен оған назар аударуының аяқталғанын білдірді. Исаның пайғамбарлықтары Құдайдың жоспарында мәсіхшілер дәуірінің басталғанын білдірді. Қиындық - бұл Құдайдың Исраилге Мәсіхті қабылдамағаны үшін шығарған үкімі. Қиындық соттары ежелгі Иерусалимнің айналасында болған жергілікті оқиғаларға негізделеді, сондай-ақ бұрынғы Рим империясының басқа бөліктеріне де әсер етеді. Қиындықтың үкімдері Исаның Исраилге қарсы үкімін көрсету үшін Мәсіхтің басшылығымен жүзеге асырылды, осылайша ол көкке көтеріліп, осы оқиғаларды басқарып отырғанын көрсетеді. Қиындық болашақ оқиға ретінде (Д-р Айс) Ұлы азап әлі келеді және жылдам жақындап келеді. Бұл оқиғалар Құдайдың Исраилге назар аударуының және оны жоғарылатуының басталғанын білдірді. Пайғамбарлық шіркеу әлемнен алынып соңғы рет алынғаннан кейін мәсіхшілер дәуірі аяқталады. Бұл Құдайдың Исраилге қарсы үкімі емес, оның Мессияны қабылдауына дайындалуы. Соттар әсем әлем мен бүкіл планетаға әсер ететін апаттарды қамтиды. Азап кезінде Мәсіхтің келуі оның үкімдерді аяқтау үшін қоғамдық, көрінетін және физикалық қатысуын қажет етеді.

There are four quite different Christian eschatological views. Preterism is the belief that all of these predictions were fulfilled by the time Jerusalem fell in 70 AD. Preterism Since it still includes belief in a future physical Second Coming of Christ, the resurrection of the dead, and the last judgment, partial preterism falls within the parameters of orthodoxy because it conforms to the early Christian creeds. Full preterism says all biblical prophecy was fulfilled by 70CE. It does not hold to a future judgment, return of Christ, or resurrection of the dead (at least not for non Christians). Due to the belief that all biblical prophecy has been fulfilled, it is sometimes considered "radical" and usually described as "unorthodox" because it goes against the ecumenical creeds of early Christianity. Historicism considers that most prophecy has been or will be fulfilled during the present church age. It was the chief view of Protestants from the Reformation until the mid 19th century. Only among Seventh day Adventists is historicism applied to current conservative Christian interpretation of Tribulation understanding. Futurism typically holds that all major unfulfilled prophecies will be fulfilled during a global time of catastrophe and war known as the Great Tribulation, in which many other prophecies will be fulfilled during or after the Millennium Reign of Jesus Christ. According to many futurists, many predictions are currently being fulfilled during the Church Age, in which lawlessness and apostasy are currently plaguing secular society. This is seen as a major sign of the approaching fulfillment of all other prophecies during the Tribulation. Within evangelical Christianity over the past 150 years, futurism has come to be the dominant view of prophecy. However, around the 1970s evangelical preterism—the polar opposite of futurism—was seen as a new challenge to the dominance of futurism, particularly within the Reformed tradition. Yet, futurism continues as the prevalent view for the time being. the Battle of Armageddon, the Second Coming of Jesus, the millennial reign of Christ, the eternal state, and the two resurrections. In his popular book, The Late Great Planet Earth, first published in 1970, evangelical Christian author Hal Lindsey argued that prophetical information in Matthew 24 indicates that the “generation” witnessing the “rebirth of Israel” is the same generation that will observe the fulfillment of the “signs” referred to in —and that would be consummated by the second coming of Christ in approximately 1988. He dated it from the “rebirth of Israel” in 1948, and took a generation to be “something like forty years. ” Lindsey later stretched his forty year timetable to as long as one hundred years, writing that he was no longer certain that the terminal "generation" commenced with the rebirth of Israel. Another detailed analysis, one written by evangelical pastor Ray Stedman, calls it the "Olivet Prophecy: The most detailed prediction in the Bible". According to Stedman: "There are many predictive passages in both the Old and New Testaments, but none is clearer or more detailed than the message Jesus delivered from the Mount of Olives. This message was given during the turbulent events of the Lord's last week before the cross". The Idealist sees no evidence of timing of prophetic events in the Bible. Thus they conclude that their timing cannot be determined in advance. Idealists see prophetic passages as being of great value in teaching truths about God to be applied to present life. Idealism is primarily associated with liberal scholarship, and is not a major factor in current evangelical Christian deliberation over when prophecy will be fulfilled. Within conservative, evangelical Christian thought, two opposite viewpoints of the Great Tribulation have been expressed in a debate between theologians Kenneth L. Gentry and Thomas Ice. Tribulation as a past event (Dr. Gentry)
The Great Tribulation occurred during the 1st century. Those events marked the end of God's focus on and exaltation of Israel. Jesus' prophecies marked the beginning of the Christian era in God's plan. The Tribulation is God's judgment on Israel for rejecting the Messiah. The Tribulation judgments will be centred on local events surrounding ancient Jerusalem, and also somewhat affecting other portions of the former Roman Empire. The Tribulation judgments are governed by Jesus as the Christ to reflect his judgment against Israel, thus showing that he is in heaven controlling those events. Tribulation as a future event (Dr. Ice)
The Great Tribulation is still to come and is rapidly approaching prospect. Those events marked the beginning of God's focus on and exaltation of Israel. The prophecy says the Christian era will be concluded just after the church is taken from the world. Rather than being God's judgment on Israel, it is the preparation of Israel to receive her Messiah. The judgments involve catastrophes that literally will affect the stellar universe and impact the entire planet. The coming of Christ in the Tribulation requires his public, visible and physical presence to conclude those judgments.