Кіріспе

Яһуди христиан шәкірті және елші Жақия (кейде Зақай деп те жазылады; Ζακχαῖος, ; арабша: زَكَّا, romanized: Zakka; זכי, "таза, күнәсіз") - Киелі кітапта Иерихонның басты салық жинаушысы. Ол Исаны көру үшін ағашқа көтерілуімен және бар мүлкінің жартысын қайырымдылыққа бергенімен әйгілі. Ыбырайымның ұрпағы болған ол, Исаның жердегі құтқару миссиясының бір үлгісі еді. Салық жинаушылар Рим империясына қызмет еткендіктен, яһуди қауымында сатқын және жемқор деп есептелді. Оның оқиғасы Лұқа Ізгі хабарында келтірілген. Иерихон бальзам өндірісі мен экспорттағы маңызды орын болғандықтан, оның лауазымы жоғары мәртебелі және бай болуы мүмкін еді. Ол, Иса Иерихон арқылы Иерусалимге бара жатқанда, көпшілікпен бірге жолға шықты. Бойы аласа болғандықтан, көпшілік арасынан Исаны көре алмады (Лұқа 19:3). Сонда Зақай алға жүгіріп, Исаның жолындағы ағашқа шықты. Иса сол жерге келгенде, сикомор ағашына (сикомор инжірі Ficus sycomorus) қарап, Зақайды атымен шақырып, төмен түсіп, үйіне келуін бұйырды. Халық, Исаның діни ұстаз және пайғамбар болса да, күнәкардың үйіне қонаққа барып, өзін кірлеткеніне таң қалды.

Кейінгі дәстүрлер

Ерихонда (Ер-Рихада) үлкен, ескі және құрметті көрінетін төртбұрышты мұнара бар, ол дәстүр бойынша Зақайдың үйі деп аталады. Александриялық Климент бір рет Зақайды оны кейбір адамдар апостол Матай немесе Матиямен теңегендей етіп еске алады. Дегенмен, Лұқа Матияның Исаның шомылуынан бастап Оныңмен бірге болғанын көрсетеді (Елшілердің істері 1:21–22). Жақия (Иоанн) Лұқа 3:7–14-те артық-жамбас мүліктің берілуі туралы уағыз айтқандықтан, бұл Кішкентай Зақайдың жомарттығын түсіндіруге болады. Сондай-ақ, Жақия (Иоанн) кейін Исаның көптеген шәкірттері кері қайтып, Оны ұшқынсыз қалғанын айтты (Жохан 6:60–66). Кейінгі Апостолдар Конституциялары "Салық жинаушы Зақайды" Кесарияның бірінші епископы деп анықтайды (7.46). Орта ғасырлардағы аңыз Зақайды Сент-Амадурмен байланыстырып, оны француздық Рокамадур қасиетті орнының негізін қалаушы деп есептеді.

Литургиялық рәсімдер

Шығыс православие және грек-католик шіркеулерінде Зақай туралы Ізгі хабар Ұлы Ораза басталғанға дейінгі Ораза алды кезеңінің соңғы жексенбісінде оқылады. Сондықтан бұл жексенбі "Зақай жексенбісі" деп аталады. Бұл – жаңа Пасха циклдің алғашқы еске алуы. Бұл оқиға ораза маусымын ашу үшін екі себеппен таңдалды: Исаның Зақайды ағаштан түсіп келуге шақыруы (Құдайдың кішіпейілділікке шақыруын бейнелейді) және Зақайдың одан кейін тазаруы. Егер Пасха, демек ораза, өте ерте басталатын жылдары, Қанаандық әйелдің жексенбісі өткіріліп, Зақай жексенбісі Ұлы Оразаға тікелей кіріспес бұрын келеді. Алайда, грек/византиялық дәстүрдегі кейбір шығыс шіркеулерінде Зақай жексенбісі жойылып, сол жылғы ораза циклының құрамына кірмейді. Орыс дәстүрінде Зақай жексенбісі әрқашан Ұлы Оразаға тікелей кіріспес бұрын келеді, Қанаандық әйелдің жексенбісімен орын алмастырғаннан кейін. Батыс христиандығында Зақайға қатысты Ізгі хабардың бөлігі шіркеуді арнау немесе оның жылдығы үшін оқылады. Оңтүстік Баварияда шіркеудің жылдығында ақ крестпен қызыл ту желбіретілуі мүмкін, осылайша ол "Зақай туы" деп аталады.

Рухани сабақтар

Зақай туралы әңгіме кейбіреулер Исаның: "Жүректері тазалар бақытты, себебі олар Құдайды көреді" (Матай 5:8) деген мәтелін түсіндіру үшін пайдаланады, өйткені Зақай есімінің мағынасы "таза" дегенді білдіреді. Зақай мен бай жас билеуші екеуі де бай адамдар еді, бірақ біреуі өзіне сенімді және мүлкінен бас тартқысы келмеді, ал екіншісі мүлкінің жартысын кедейлерді тамақтандыруға берді.