Кіріспе

Американдық актриса (1897–1974)

Нью-Йорк қаласының мэрі Джимми Уокерге үйленген актриса.

Бетти Компсон (туған Елеонора Луисим Компсон; 19 наурыз 1897 – 18 сәуір 1974) – Голливудтың үнсіз кезеңінде мансабын бастаған американдық актриса және кино өндіруші. Ол "The Docks of New York" және "The Barker" фильмдеріндегі өнер көрсетуімен ең жақсы танымал, соңғысы оған "Ең үздік әйел актриса" номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ие болу мүмкіндігін берді.

Ерте өмір

Компсон 1897 жылдың 19 наурызында Вирджил мен Мэри (Раушер) Компсон отбасында Юта штатының Бовер қаласындағы кеншілер лагерінде дүниеге келді. Оның әкесі кен инженері, алтын іздеуші және азық-түлік дүкенінің иесі болса, анасы үйлерде және қонақүйлерде қызметші болып жұмыс істеген. Ол әкесінен ерте айырылды және 16 жасында Солт-Лейк-Ситидегі театрда скрипкашы болып жұмысқа тұрды.

Мансап

Ол гастрольдік турнирлердегі водевиль скетчтерінде ойнап, Голливуд продюсерлерінің назарына түсті. Гастрольдік сапарда ол комедиялық продюсер Ал Кристимен танысып, онымен келісімшартқа қол қойды. Оның алғашқы нұсқаусыз фильмі, «Басты рөлге актриса ізделеді», 1915 жылдың қараша айында шықты. Ол 1916 жылы жалғыз 25 фильм түсірді, бірақ олардың барлығы Кристи үшін қысқа метражды фильмдер болды, тек бір толық метражды фильмнен басқа – «Жақында жесір қалғандай». Ол 1918 жылдың ортасына дейін көптеген қысқа метражды фильмдерді түсіруді жалғастырды, содан кейін Кристимен ұзақ шәкірттікке өткеннен кейін толық метражды фильмдерді түсіре бастады. Компсонның жұлдызы 1919 жылы Джордж Лоан Таккердің «Ғажайып адам» (1919) фильмімен көтерілді. «Парамаунт» Таккердің көмегімен Компсонмен бес жылдық келісімшартқа қол қойды. Оның танымалдылығы өзінің жеке өндіріс компаниясын құруға мүмкіндік берді, ол сценарийлер мен қаржыландыруға шығармашылық бақылауды қамтамасыз етті. «Парамаунтпен» келісімшарты жаңартылмады, ол фриланс режимінде жұмыс істеуді шешті, «Колумбия» («Бродвейдің сұлуы») және «Чадвик» («Ледибэрд») сияқты төмен бюджетті студиялармен жұмыс істеді. Осы уақытта ол Джон Гилбертпен бірге «Ет пен шайтан» MGM фильміндегі қиын мінезді Грета Гарбоның орнына ұсынылды. Ақырында ол студияда «Ғажайып адам» фильміндегі бұрынғы әріптесі Лон Чейнимен бірге «Үлкен қала» фильмінде жұмыс істеді. 1928 жылы ол «First National Pictures» ұсынған «The Barker» фильміне қатысты. Оның манипулятивті карнавал қызы Кэрри рөліндегі ойнағандығы үшін «Оскар» сыйлығының «Үздік әйел актриса» номинациясына ұсынылды, бірақ «Кокет» фильміндегі Мэри Пикфордтан жеңілді. 1928 жылғы «Әскери сот» нұсқаусыз фильмінде ол Батыс заңсыз Белл Старр рөлін сомдаған алғашқы актриса болды. Сол жылы ол Джозеф фон Штернбергтің танымал «Нью-Йорк доктері» фильмінде өзін-өзі өлтіруге бейім жезөкше рөлін ойнады. Бұл фильмдер Компсонның танымалдылығын қайтадан арттырып, жаңа сөйлейтін кинодағы белсенді актрисаға айналдырды. Шын мәнінде, Чейни оған өзінің алғашқы сөйлейтін фильмі «Бейпақты үштік» фильміндегі әйел рөлін ұсынды, бірақ ол тым бос болды және оның орнына досы Лила Лиді ұсынды. Көптеген нұсқаусыз фильмдердің әйел жұлдыздарынан айырмашылығы, оның дауысы өте жақсы жазылған деп есептелді. Ол әнші болмаса да, өзінің ән дауысы дубляжға алынған бірнеше ерте музыкалық фильмдерде ойнады.

Кейінгі мансап

Қазір Крузден ажырасқаннан кейін Компсонның мансабы гүлдене берді, ол 1930 жылы ғана тоғыз фильмде түсті. Дегенмен, оның соңғы табысы Гари Купермен бірге түскен "Спойлерлер" фильмі болды. Ол қайтадан сәттілікке жете алмады және тек "арзан студияларда" ғана рөлдерге ие болды. Ол түспеген маңызды фильмдердің бірі – "Желмен бірге кеткендер"; ол Белл Уотлинг рөліне түсті сынақтан өтті, бірақ рөлге қабылданбады. 1941 жылы Компсон Альфред Хичкоктың "Мистер және миссис Смит" фильмінде шағын рөлде ойнады. Оның кейінгі фильмдерінің көп бөлігі төмен бюджетпен түсірілді. Компсонның соңғы фильмі 1948 жылы шыққан "Қиындықтар басталады" болды; кинодан кеткен соң ол косметика желісін ашты және күйеуіне Ashtrays Unlimited атты компанияны басқаруға көмектесті.

Жеке өмір

Крузбен некесі аяқталғаннан кейін Компсон тағы екі рет тұрмысқа шықты. Оның агент/өндіруші Ирвинг Вайнбергпен некесі ажырасып бітті, ал Сильвиус Галлмен некесі Галлдың 1962 жылы қайтыс болуымен аяқталды. Оның балалары болған жоқ.

Өлім

Компсон 1974 жылдың 18 сәуірінде 77 жасында Калифорния штатының Глендейл қаласындағы үйінде жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол Сан-Фернандо қаласындағы Сан-Фернандо миссиясы зиратына жерленді. Киноиндустриясына қосқан үлесі үшін Компсонның Голливуд Даңқ аллеясында, 1751 Вайн-стрит мекенжайында жұлдызы бар.