Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз Конституциясының атқару билігі 1795–1799 жылдардағы
Executive power of the French Constitution of 1795–1799
Директория (Директорат деп те аталады) – Францияның Бірінші Республикасында 1795 жылдың 26 қазанынан бастап 1799 жылдың 10 қарашасына дейін, яғни 4 Брумер IV-тен Наполеон Бонапарттың 18 Брумер төңкерісі арқылы құлатылып, Консулдықпен алмастырылғанға дейін билік құрған бес мүшеден тұратын комитет. «Директория» атауы Франция төңкерісінің соңғы төрт жылына берілген. Тарихнамада бұл термин 1795 жылдың 26 қазанында Ұлттық конвенттің таратылуынан Наполеонның төңкерісіне дейінгі кезеңді атау үшін де қолданылады. Директория Ұлыбритания, Австрия, Пруссия, Неаполь Корольдігі, Ресей және Осман империясы сияқты шетелдік коалициялармен үздіксіз соғыста болды. Ол Бельгияны және Рейн өзенінің сол жағындағы жерлерді жаулап алды, ал Бонапарт Италияның көп бөлігін бағындырды. Директория Италияда, Швейцарияда және Нидерландта 29 қысқа ғұмырлы серіктес республика құрды. Жаулап алынған қалалар мен мемлекеттер Францияға үлкен сомада ақша, сондай-ақ Париждегі жаңа Лувр мұражайын толтыруға пайдаланылған өнер туындыларын жіберуге міндетті болды. Бонапарт басқарған армия Египетті жаулап алуға тырысып, Сириядағы Сен-Жан-д’Акр қаласына дейін жетті. Директория Вандеядағы соғыстың қайта жандануын жеңді, роялистер басқарған азаматтық соғысты басып тастады, бірақ 1798 жылғы Ирландия көтерілісін қолдау және Ирландия Республикасын құру әрекеті сәтсіз аяқталды. Директория кезінде Франция экономикасы үздіксіз дағдарыста болды. Бастапқыда қазына толық бос болды, қағаз ақша – ассигнат құнының бір бөлігіне дейін құлдырап, бағалар өсті. Директория ассигнаттарды басып шығаруды тоқтатып, ақшаның құнын қалпына келтірді, бірақ бұл жаңа дағдарысқа әкелді: бағалар мен жалақылар төмендеді, экономикалық белсенділік тоқтап қалды. Алғашқы екі жылында Директория Якобин үкіметінің зәбір-зиятын тоқтатуға тырысты, жаппай өлім жазалары тоқтатылды және жер аударылған дін қызметкерлері мен роялистерге қарсы шаралар жеңілдетілді. Якобин саяси клубы 1794 жылдың 12 қарашасында жабылды, ал үкімет Якобиндер мен ерте социалистік революционер Франсуа Ноэль Бабефтің («Гракус Бабеф» деп аталды) қарулы көтерілісін басып тастады. Бірақ атақты генерал Жан-Шарль Пишегруді қамтыған роялистік қастандықтардың ашыққа шығуынан кейін Якобиндер жаңа Кеңестерді бақылауға алып, шіркеу мен эмигранттарға қарсы шараларды күшейтті. Олар Директория құрамына екі орын қосып, оны толық бөліп тастады. 1799 жылы бірнеше жеңілістен кейін Нидерланд пен Швейцариядағы француз жеңістері француз әскери позициясын қалпына келтірді, бірақ Директория барлық саяси топтардың, тіпті директорлардың бір бөлігінің қолдауын жоғалтты. Бонапарт қазан айында Египеттен оралды және 1799 жылдың 9-10 қарашасында парламенттік төңкеріс жасау үшін Аббе Сиес және басқалармен келісімге келді. Төңкеріс Директорияны жойып, оның орнына Бонапарт басқарған Франция консулдығын орнатты.
The Directory (also called Directorate, ) was the governing five member committee in the French First Republic from 26 October 1795 (4 Brumaire an IV) until 10 November 1799, when it was overthrown by Napoleon Bonaparte in the Coup of 18 Brumaire and replaced by the Consulate. Directoire is the name of the final four years of the French Revolution. Mainstream historiography also uses the term in reference to the period from the dissolution of the National Convention on 26 October 1795 to Napoleon's coup d'état. The Directory was continually at war with foreign coalitions, including Britain, Austria, Prussia, the Kingdom of Naples, Russia and the Ottoman Empire. It annexed Belgium and the left bank of the Rhine, while Bonaparte conquered a large part of Italy. The Directory established 29 short lived sister republics in Italy, Switzerland and the Netherlands. The conquered cities and states were required to send France huge amounts of money, as well as art treasures, which were used to fill the new Louvre museum in Paris. An army led by Bonaparte tried to conquer Egypt and marched as far as Saint Jean d'Acre in Syria. The Directory defeated a resurgence of the War in the Vendée, the royalist led civil war in the Vendée region, but failed in its venture to support the Irish Rebellion of 1798 and create an Irish Republic. The French economy was in continual crisis during the Directory. At the beginning, the treasury was empty; the paper money, the Assignat, had fallen to a fraction of its value, and prices soared. The Directory stopped printing assignats and restored the value of the money, but this caused a new crisis; prices and wages fell, and economic activity slowed to a standstill. In its first two years, the Directory concentrated on ending the excesses of the Jacobin Reign of Terror; mass executions stopped, and measures taken against exiled priests and royalists were relaxed. The Jacobin political club was closed on 12 November 1794 and the government crushed an armed uprising planned by the Jacobins and an early socialist revolutionary, François Noël Babeuf, known as "Gracchus Babeuf". But after the discovery of a royalist conspiracy including a prominent general, Jean Charles Pichegru, the Jacobins took charge of the new Councils and hardened the measures against the Church and émigrés. They took two additional seats in the Directory, hopelessly dividing it. In 1799, after several defeats, French victories in the Netherlands and Switzerland restored the French military position, but the Directory had lost all the political factions' support, including some of its Directors. Bonaparte returned from Egypt in October, and was engaged by Abbé Sieyès and others to carry out a parliamentary coup d'état on 9–10 November 1799. The coup abolished the Directory and replaced it with the French Consulate led by Bonaparte.
Саяси оқиғалар (1794 жылдың шілдесі - 1795 жылдың наурызы)
Сол уақытта әлі билікте болған Ұлттық Конвент басшылары сол жақтағы нео-якобиндер мен оң жақтағы роялистер тарапынан туындаған қиындықтарды шешуге тырысты. 1794 жылдың 21 қыркүйегінде, Террорлық билікті ынталандырған Жан-Поль Мараттың мәйіті зор салтанатпен Пантеонға қойылды, ал сол күні Конвенттің орташа мүшесі Мерлин де Тьонвилл якобиндерді «заңнан тыс адамдардың тобы» және «гильотинаның рыцарлары» деп сипаттады. Көбінесе орта тапқа жататын жас жігіттер, «Мускадиндер» деп аталғандар, Якобин клубтары мен радикалдық топтарға шабуыл жасады. Баспа еркіндігінің артуымен бірге сол және оң жақтан көптеген жаңа газеттер мен памфлеттер пайда болды, мысалы, роялисттік «L'Orateur du peuple» газетін Станнислав Фрерон басқарды (бұл бұрынғы экстремист-якобин, кейін оң жаққа ауысқан), ал спектрдің екінші ұшында Гракх Бабеуф басқарған «Tribun du peuple» газеті болды (бұрынғы дін қызметкері, социализмнің алғашқы нұсқасын жақтаған). 1795 жылдың 5 ақпанында жартылай ресми «Le Moniteur Universel» (Le Moniteur) газеті Маратты Террорлық биліктің қанды шектен шығуын қолдағандығы үшін сынады. Мараттың мәйіті екі күннен кейін Пантеоннан алынып шығарылды. Террорлық билік кезінде басшылары өлімге кесілген, қалған Жирондин депутаттары 1795 жылдың 8 наурызында Конвентке қайта оралды. Конвент Вендедегі католиктер мен роялистердің көтерілісін бейбіт жолмен тоқтатуға тырысты. Конвент амнистия келісіміне қол қойып, дін бостандығын мойындауға және егер вендеандықтар көтерілісін тоқтатса, аумақтық гвардияларға қаруларын сақтауға рұқсат беруге уәде берді. Бойси-д'Англастың ұсынысы бойынша 1795 жылдың 21 ақпанында Конвент дін бостандығын және шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін ресми түрде жариялады.
Meanwhile, the leaders of the still ruling National Convention tried to meet challenges from both neo Jacobins on the left and royalists on the right. On 21 September 1794, the remains of Jean Paul Marat, whose furious articles had promoted the Reign of Terror, were placed with great ceremony in the Panthéon, while on the same day, the moderate Convention member Merlin de Thionville described the Jacobins as "A hangout of outlaws" and the "knights of the guillotine". Young men known as Muscadins, largely from middle class families, attacked the Jacobin and radical clubs. The new freedom of the press saw the appearance of a host of new newspapers and pamphlets from the left and the right, such as the royalist L'Orateur du peuple edited by Stanislas Fréron, an extreme Jacobin who had moved to the extreme right, and at the opposite end of the spectrum, the Tribun du peuple, edited by Gracchus Babeuf, a former priest who advocated an early version of socialism. On 5 February 1795, the semi official newspaper Le Moniteur Universel (Le Moniteur) attacked Marat for encouraging the bloody extremes of the Reign of Terror. Marat's remains were removed from the Panthéon two days later. The surviving Girondin deputies, whose leaders had been executed during the Reign of Terror, were brought back into the Convention on 8 March 1795. The Convention tried to bring a peaceful end to the Catholic and royalist uprising in the Vendée. The Convention signed an amnesty agreement, promising to recognize the freedom of religion and allowing territorial guards to keep their weapons if the Vendéens would end their revolt. On a proposal from Boissy d'Anglas, on 21 February 1795 the Convention formally proclaimed the freedom of religion and the separation of church and state.
Сыртқы саясат
1794 жылдың шілдесі мен 1795 жылдың қазан айындағы жаңа үлгідегі парламент сайлауы аралығында үкімет халықаралық бейбітшілік шартында келісімге келуге және француздық үстемдікті сақтап қалуға тырысты. 1795 жылдың қаңтар айында генерал Пишегрү суық қыстың мүмкіндігін пайдаланып Голландия Республикасына шабуыл жасады. 18 қаңтарда ол Утрехт қаласын басып алды, ал 14 ақпанда француз кавалериясы Голландия флотын басып алды, ол Ден-Хелдердегі мұзда тігізіліп қалған болатын. Голландия үкіметі бейбітшілік сұрап, Голландия Фландриясы, Маастрихт және Венло аймақтарын Францияға өткізді. 9 ақпанда Альпідегі француз шабуылынан кейін Тоскананың ұлы герцогы Фердинанд III Франциямен келісімге қол қойды. Содан кейін, 5 сәуірде Франция Пруссиямен Базель бейбітшілігін жасады, онда король Фридрих Вильгельм II соғыстан шаршаған еді; Пруссия Рейн өзенінің батыс жағалауын француздық оккупацияны мойындады. 1795 жылдың 22 шілдесінде Испаниямен бейбіт келісімге қол қойылды, онда Пиреней соғысында Француз революциялық армиясы Бильбаоға дейін жеткен еді. Директория сайланған кезде Францияға қарсы коалиция Ұлыбритания мен Австрияға дейін тарылып, олар Ресейді өз жақтарына тартуға үміттенді.
Between July 1794 and the October 1795 elections for the new style Parliament, the government tried to obtain international peace treaties and secure French gains. In January 1795 General Pichegru took advantage of an extremely cold winter and invaded the Dutch Republic. He captured Utrecht on 18 January, and on 14 February units of French cavalry captured the Dutch fleet, which was trapped in the ice at Den Helder. The Dutch government asked for peace, conceding Dutch Flanders, Maastricht and Venlo to France. On 9 February, after a French offensive in the Alps, Ferdinand III, Grand Duke of Tuscany signed a treaty with France. Soon afterwards, on 5 April, France signed a peace treaty, the Peace of Basel, with Prussia, where King Frederick William II was tired of the war; Prussia recognized the French occupation of the western bank of the Rhine. On 22 July 1795, a peace agreement, the "Treaty of Basel", was signed with Spain, where the French Revolutionary Army had marched as far as Bilbao in the War of the Pyrenees. By the time the Directory was chosen, the coalition against France was reduced to Britain and Austria, which hoped that Russia might be brought in on its side.
Жетілмеген якобиндік төңкеріс (1795 жылы мамыр) және Бретаньдегі көтеріліс (маусым-шілде)
1795 жылы 20 мамырда (1-ші прериалды жыл) якобиндер Парижде билікті басып алуға тырысты. 1792 жылы маусымда Датонның Ұлттық Ассамблеяны басып алу үлгісімен, санкулоттар тобы Туилри сарайындағы Конвент отырыс залына басып кірді, бір депутатты өлтірді және жаңа үкімет құруды талап етті. Бұл жолы әскер залды тазалау үшін жылдам әрекет етті. Шабуылшылардың жағына шыққан бірнеше депутаттар тұтқындалды. Көтеріліс келесі күні де жалғасты, өйткені санкулоттар бұрынғы көтерілістердегідей, Hôtel de Ville-ді басып алды, бірақ бұл аз нәтиже берді; халық оларды қолдауға көтерілмеді. Үшінші күні, 22 мамырда, әскер Фобур Сент-Антуан жұмысшылар ауданына кіріп, оны басып алды. Санкулоттар қарусыздандырылды, олардың көшбасшылары тұтқындалды. Келесі күндері Робеспьер басқарған Қоғамдық қауіпсіздік комитетінің тірі қалған мүшелері, Карно мен тағы екеуінен басқа, тұтқындалды. Көтеріліске қатысқан және өлім жазасына кесілген алты депутат гильотинаға жеткізілмес бұрын өз-өзіне қол жұмсады. 1795 жылы 23 маусымда Бретаньдегі роялист және католик бүлікшілері Квиберон маңында 14 000 адамнан тұратын әскер құрды. Ұлыбритания теңіз флотының көмегімен екі мың роялист Киберонға қонды. Генерал Лазар Хош басқарған француз әскері жылдам әрекет етіп, роялистерді жарым аралға қашуға мәжбүр етті, содан кейін олар шегінді. Олар 21 шілдеде капитуляциялады; 748 бүлікші ату арқылы жазаланды.
On 20 May 1795 (1 Prairial Year III), the Jacobins attempted to seize power in Paris. Following the model of Danton's seizure of the National Assembly in June 1792, a mob of sans culottes invaded the meeting hall of the Convention at the Tuileries Palace, killed one deputy, and demanded that a new government be formed. This time the army moved swiftly to clear the hall. Several deputies who had taken the side of the invaders were arrested. The uprising continued the following day, as the sans culottes seized the Hôtel de Ville as they had done in earlier uprisings, but with little effect; crowds did not move to support them. On the third day, 22 May, the army moved into and occupied the working class neighborhood of the Faubourg Saint Antoine. The sans culottes were disarmed and their leaders were arrested. In the following days the surviving members of the Committee of Public Safety, the committee that had been led by Robespierre, were arrested, with the exception of Carnot and two others. Six of the deputies who had participated in the uprising and had been sentenced to death committed suicide before they were taken to the guillotine. On 23 June 1795, the Chouans, royalist and Catholic rebels in Brittany, formed an army of 14,000 men near Quiberon. With the assistance of the British navy, a force of two thousand royalists was landed at Quiberon. The French army under General Lazare Hoche reacted swiftly, forcing the royalists to take refuge on the peninsula and then to withdraw. They surrendered on 21 July; 748 of the rebels were executed by firing squad.
Жаңа Конституцияны қабылдау
III жылдың жаңа Конституциясы Конвентке ұсынылып, 4 шілде мен 17 тамыз аралығында талқыланды және 1795 жылғы 22 тамызда ресми түрде қабылданды. Бұл 377 баптан тұратын ұзақ құжат болды, ал 1793 жылғы алғашқы француз Конституциясы 124 баптан ғана тұрған. Бірақ, Конституция күшіне енгенге дейін Конвент мүшелері заң шығарушы органда үкіметтен басымдықтарын сақтап қалу үшін шаралар қолданды. Олар алғашқы сайлауда екі жүз елу жаңа депутат сайлануын, ал ескі Конвенттің бес жүз мүшесі келесі сайлауға дейін өз орнында қалуын талап етті. Одан кейін, сайлауға құқылы азаматтар арасында жалпыұлттық референдум өтті. Дауыс беруге құқылы бес миллион азаматтың ішінде бар болғаны 1 057 390 сайлаушы Конституцияны мақұлдады, 49 978 қарсы дауыс берді. Ескі Конвент мүшелерінің үштен екісі орнында қалуы керек деген ұсыныс, 205 498 дауысқа қарсы 108 754 дауыспен, айтарлықтай аз айырмашылықпен мақұлданды.
The new Constitution of the Year III was presented to the Convention and debated between 4 July – 17 August 1795, and was formally adopted on 22 August 1795. It was a long document, with 377 articles, compared with 124 in the first French Constitution of 1793. Even before it took effect, however, the members of the Convention took measures to assure they would still have dominance in the legislature over the government. They required that in the first elections, two hundred and fifty new deputies would be elected, while five hundred members of the old Convention would remain in place until the next elections. A national referendum of eligible voters was then held. The total number of voters was low; of five million eligible voters, 1,057,390 electors approved the Constitution, and 49,978 opposed it. The proposal that two thirds of members of the old Convention should remain in place was approved by a much smaller margin, 205,498 to 108,754.
1795 жылдың қазанында роялистердің көтерілісі
III жылдың жаңа Конституциясы 1795 жылғы 23 қыркүйекте ресми түрде күшіне енді, бірақ жаңа Кеңестер әлі сайланбаған еді, ал Директорлар тағайындалмаған болатын. Роялистер мен конституциялық монархистердің жетекшілері билікті басып алуға тырысу үшін осы мүмкіндікті пайдаланды. Олар жаңа Конституцияға қолдау көрсетушілердің көп емес екенін байқады. Париж сайлаушылары жаңа Кеңестерде Конвенттің бұрынғы мүшелерінің үштен екі бөлігін сақтап қалу идеясына ерекше қарсы болды. Париждің ең бай аудандарынан өкілдері бар орталық комитет құрылды, және олар қала орталығына және Конвент әлі отыратын Тюильри сарайына шеру ұйымдастыруды жоспарлады. Конспирацияға толы тәжірибесі бар Конвент мүшелері жоспар іске асырылып жатқанын жақсы білді. Пол Баррас басқаратын бес республикалық депутаттан тұратын топ, нақты Директория құрылатынша, ресми емес Директория құрды. Оларды Батыс Париждегі Ұлттық гвардия мүшелері мазалады, сондай-ақ Париждің әскери қолбасшысы, генерал Жак Франсуа Менуға да сенімдері болмады. Баррас өзінің жанындағы белгілі республикалық әскери қолбасшыларға жүгінуге шешім қабылдады, әсіресе Наполеон Бонапартқа, ол Бонапартпен Тулон қаласында британдықтарға қарсы күрес кезінде танысқан болатын. Бонапарт, сол кезде Ішкі армияның екінші дәрежелі генералы, оң жағалаудағы үкіметтік ғимараттарды қорғауға бұйрық алды. Қаруланған роялистік бүлікшілер Сень өзенінің оң және сол жағалауларымен Тюильри сарайына қарай екі бағанмен жүріп өтуді жоспарлады. 1795 жылғы 5 қазанда роялистер Саблон ауданында подполковник Жоахим Мураттың артиллериясымен, ал Сен-Рох шіркеуінің алдында Бонапарттың әскері мен артиллериясымен кездесті. Келесі екі сағат ішінде Бонапарттың артиллериясының "найзағай оқтары" мен оның әскерінің атысы қарсы шабуылдап келе жатқан бағаналарды қатыгездікпен жойып, шамамен төрт жүз бүлікшінің өліміне себеп болды, соның нәтижесінде бүлік тоқтатылды. Бонапарт 16 қазанда дивизия генералы, ал 26 қазанда Ішкі армияның бас генералы қызметіне тағайындалды. Бұл Француз революциясы кезінде Парижде болған соңғы көтеріліс болды.
The new Constitution of the Year III was officially proclaimed in force on 23 September 1795, but the new Councils had not yet been elected, and the Directors had not yet been chosen. The leaders of the royalists and constitutional monarchists chose this moment to try to seize power. They saw that the vote in favor of the new Constitution was hardly overwhelming. Paris voters were particularly hostile to the idea of keeping two thirds of the old members of the Convention in the new Councils. A central committee was formed, with members from the wealthier neighborhoods of Paris, and they began planning a march on the center of the city and on the Tuileries, where the Convention still met. The members of the Convention, very much experienced with conspiracies, were well aware that the planning was underway. A group of five republican deputies, led by Paul Barras, had already formed an unofficial directory, in anticipation of the creation of the real one. They were concerned about the National Guard members from western Paris, and were unsure about the military commander of Paris, General Jacques François Menou. Barras decided to turn to military commanders in his entourage who were known republicans, particularly Napoleon Bonaparte, whom he had known when Bonaparte was successfully fighting the British in Toulon. Bonaparte, at this point a general of second rank in the Army of the Interior, was ordered to defend the government buildings on the right bank. The armed royalist insurgents planned a march in two columns along both the right bank and left bank of the Seine toward the Tuileries. There on 5 October 1795, the royalists were met by the artillery of sous lieutenant Joachim Murat at the Sablons and by Bonaparte's soldiers and artillery in front of the church of Saint Roch. Over the next two hours, the "whiff of grapeshot" of Bonaparte's cannons and gunfire of his soldiers brutally mowed down advancing columns, killing some four hundred insurgents, and ending the rebellion. Bonaparte was promoted to General of Division on 16 October, and General in Chief of the Army of the Interior on 26 October. It was the last uprising to take place in Paris during the French Revolution.
Қаржы және экономика
Жаңа қаржы істерін басқаратын директор, La Réveillière Lépeaux, Директория билікке келген кезде Францияның қаржылық жағдайын қысқаша сипаттады: «Ұлттық қазына толығымен бос еді; бірде-бір соу қалмады. Ассигнатарлар дерлік құндылығын жойды; қалған құны күн сайын үдеп бара жатты. Ең қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін бір түндік ақшаны басып шығару мүмкін емес еді. [ ] Барлық мемлекеттік несиелер құлап, сенім жоғалды. [ ] Ассигнатарлардың құнсыздануы, құлдыраудың қорқынышты жылдамдығы, барлық мемлекеттік қызметкерлер мен лауазым иелерінің жалақысын номиналдық құнға дейін төмендетті». Ақшаның құнсыздануымен бірге ерекше инфляция орын алды. Луи д’ор (алтын монета), Директорияның басында қағаз ақшамен 2000₶ бағаланса, 3000₶ және содан кейін 5000₶ дейін өсті. Шараптың бір литрінің бағасы 1795 жылдың қазан айында 2₶10с-тен 10₶ және содан кейін 30₶ дейін өсті. 1790 жылы 2₶ тұратын ұнның бір өлшемі 1794 жылдың қазан айында 225₶ құнды болды. Жаңа үкімет шіркеу мен аристократиядан тәркіленген мүлік құнына негізделген ассигнатарларды басып шығаруды жалғастырды, бірақ оларды жеткілікті жылдамдықпен басып шығара алмады; тіпті бір күні жүз миллион басып шығарған күнде де, ол үкіметтің қажеттіліктерінің үштен бірін ғана жабады. Қазынаны толтыру үшін Директория 1795 жылдың желтоқсанында бай азаматтардан 600 миллион ₶ мәжбүрлі қарыз алды, олар әрқайсысы 50₶ мен 6000₶ арасында төлеуге міндетті болды. Инфляциямен күресу үшін үкімет нақты құндылығы бар алтын және күміс монеталарын көбірек соғуды бастады; үкіметте алтын аз болғанмен, күміс қоры көп болды, көбінесе шіркеулер мен ақсүйектерден тәркіленген күміс заттар, шамдандар және басқа да заттар түрінде. Ол 72 миллион экю соқты, ал күміс қоры таусылғанда Франциядан тыс жерлердегі әскери науқандар арқылы, әсіресе Италиядағы Бонапарт армиясынан одан да көп алтын мен күміс алды. Бонапарт жаулап алған әрбір қаладан алтын немесе күміс талап етіп, төлемесе қалаларды қиратумен қорқытты. Бұл шаралар инфляция деңгейін төмендетті. 1796 жылдың 19 ақпанында үкімет Вендом алаңында үлкен көлемде ассигнатарлар шығару үшін пайдаланылған баспа машиналарын жою рәсімін өткізді. Бұл жетістік жаңа проблема тудырды: елде әлі де екі миллиард төрт жүз миллионнан астам (2 400 000 000) ассигнатарлар, тәркіленген мүліктерге талаптар болды, олар енді белгілі бір құндылыққа ие болды. Ассигнатарларды иеленушілер оларды мемлекеттік мандаттарға айырбастауға мүмкіндік алды, олар оларды төмен бағамен шатолар, шіркеу ғимараттары және басқа да мемлекеттік мүлікті (biens nationaux) сатып алуға пайдалана алды. Париж және басқа қалаларда мүлік күніне бірнеше рет қолы ауысып, сауда-саттық кең етек алды. Директорияның алдындағы тағы бір үлкен проблема – Революцияға әкелген сол үлкен мемлекеттік қарыз еді. 1797 жылдың қыркүйек-желтоқсан айларында Директория қарыздың үштен екі бөлігін банкрот деп жариялап, қалған үштен бір бөлігін төлеуге кепілдік берді. Бұл мемлекеттік облигациялардың үлкен мөлшерін ұстағандардың құлдырауына әкелді, бірақ валютаны тұрақтандырды. Қазынаны толық ұстап тұру үшін Директория үй иелеріне шатырлар мен мұржалардың санына, кейіннен терезелердің санына байланысты жаңа салықтар салды. Ол 1789 жылғы төңкеріске себеп болған шарап пен тұзға салық салудан бас тартты, бірақ алтын мен күміс бұйымдарына, ойын карталарына, темекіге және басқа да сәнді өнімдерге жаңа салықтар қосты. Осы шаралар арқылы Директория қаржының салыстырмалы тұрақтылығын қамтамасыз етті, ол Директория мен Консулдық кезеңдеріне дейін жалғасты.
The new Director overseeing financial affairs, La Réveillière Lépeaux, gave a succinct description of the financial state of France when the Directory took power: "The national Treasury was completely empty; not a single sou remained. The assignats were almost worthless; the little value which remained drained away each day with accelerated speed. One could not print enough money in one night to meet the most pressing needs of the next day The public revenues were nonexistent; citizens had lost the habit of paying taxes. [ ] All public credit was dead and all confidence lost. [ ] The depreciation of the assignats, the frightening speed of the fall, reduced the salary of all public employees and functionaries to a value which was purely nominal." The drop in value in the money was accompanied by extraordinary inflation. The Louis d'or (gold coin), which was worth 2,000₶. in paper money at the beginning of the Directory, increased to 3,000₶. and then 5,000₶. The price of a liter of wine increased from 2₶.10s. in October 1795 to 10₶. and then 30₶. A measure of flour worth 2₶. in 1790 was worth 225₶. in October 1794. The new government continued to print assignats, which were based on the value of property confiscated from the Church and the aristocracy, but it could not print them fast enough; even when it printed one hundred million in a day, it covered only one third of the government's needs. To fill the treasury, the Directory resorted in December 1795 to a forced loan of 600 million ₶. from wealthy citizens, who were required to pay between 50₶. and 6,000₶. each. To fight inflation, the government began minting more coins of gold and silver, which had real value; the government had little gold but large silver reserves, largely in the form of silverware, candlesticks and other objects confiscated from the churches and the nobility. It minted 72 million écus, and when this silver supply ran low, it obtained much more gold and silver through military campaigns outside of France, particularly from Bonaparte's army in Italy. Bonaparte demanded gold or silver from each city he conquered, threatening to destroy the cities if they did not pay. These measures reduced the rate of inflation. On 19 February 1796, the government held a ceremony in the Place Vendôme to destroy the printing presses which had been used to produce huge quantities of assignats. This success produced a new problem: the country was still flooded with more than two billion four hundred million (2.400.000.000) assignats, claims on confiscated properties, which now had some value. Those who held assignats were able to exchange them for state mandates, which they could use to buy châteaux, church buildings and other biens nationaux (state property) at extremely reduced prices. Speculation became rampant, and property in Paris and other cities could change hands several times a day. Another major problem faced by the Directory was the enormous public debt, the same problem that had led to the Revolution in the first place. In September–December 1797, the Directory attacked this problem by declaring bankruptcy on two thirds of the debt, but assured payment on the other third. This resulted in the ruin of those who held large quantities of government bonds, but stabilized the currency. To keep the treasury full, the Directory also imposed new taxes on property owners, based on the number of fireplaces and chimneys, and later on the number of windows, of their residences. It refrained from adding more taxes on wine and salt, which had helped cause the 1789 revolution, but added new taxes on gold and silver objects, playing cards, tobacco, and other luxury products. Through these means, the Directory brought about a relative stability of finances which continued through the Directory and Consulate.
Тамақпен қамтамасыз ету
Халықты, әсіресе париждіктерді азық-түлікпен қамтамасыз ету Революцияға дейін және оның кезінде маңызды экономикалық және саяси мәселе болды; ол Парижде азық-түлік көтерілістеріне және Конвенцияға жасалған шабуылдарға әкелді. Париждегі санкюлоттарға, якобиндердің қолдау базасына азық-түлікпен қамтамасыз ету мақсатында Конвент астық таратылуын қатаң реттеді және нан мен басқа да қажетті тауарларға ең жоғары баға белгіледі. Ақшаның құны төмендегенімен, белгіленген бағалар өндіріс құнын жаппады, ал тауарлардың көлемі азайды. Конвент 1794 жылдың 24 желтоқсанында ең жоғары бағаны жоюға мәжбүр болды, бірақ париждіктерге төмен бағамен тарату үшін үлкен көлемде нан мен ет сатып алуын жалғастырды. Бұл Париждің азық-түлікпен қамтамасыз етілуі ұлттық бюджеттің үлкен бөлігін жұмсады және елдің қалған бөлігінде мұндай мүмкіндік болмағандықтан наразылық тудырды. 1796 жылдың басында астық Италиядан және тіпті Алжирден де жеткізілді. Импорт көлемі артып бағұламағанмен, Парижге жеткізілетін астық көлемі жеткіліксіз болды. Ішкі істер министрлігі 1796 жылдың 23 наурызында бес күнге нан пісіруге жететін бидай ғана бар екенін, сондай-ақ ет пен отынның да жетіспейтінін хабарлады. Директория ең қажетті жағдайдағыларға, қарттарға, ауруларға және мемлекеттік қызметкерлерге субсидияланған азық-түлік жеткізуді қайта бастауға мәжбүр болды. Азық-түлік тапшылығы мен жоғары бағалар наразылықтың өсуіне және Гракх Бабефтің 1796 жылғы "Теңдер заңнамасы" көтерілісіне ықпал етті. Келесі жылдары егін жақсы болды және азық-түлік жағдайы жақсарды, бірақ солтүстік, батыс, оңтүстік-шығыс және Сена өзенінің жайлауындағы жағдай әлі де тұрақсыз болды.
The food supply for the population, and particularly for the Parisians, was a major economic and political problem before and during the Revolution; it had led to food riots in Paris and attacks on the Convention. To assure the supply of food to the sans culottes in Paris, the base of support of the Jacobins, the Convention had strictly regulated grain distribution and set maximum prices for bread and other essential products. As the value of the currency dropped, the fixed prices soon did not cover the cost of production, and supplies dropped. The Convention was forced to abolish the maximum on 24 December 1794, but it continued to buy huge quantities of bread and meat which it distributed at low prices to the Parisians. This Paris food distribution cost a large part of the national budget, and was resented by the rest of the country, which did not have that benefit. By early 1796, the grain supply was supplemented by deliveries from Italy and even from Algeria. Despite the increased imports, the grain supply to Paris was not enough. The Ministry of the Interior reported on 23 March 1796 that there was only enough wheat to make bread for five days, and there were shortages of meat and firewood. The Directory was forced to resume deliveries of subsidized food to the very poor, the elderly, the sick, and government employees. The food shortages and high prices were one factor in the growth of discontent and the Gracchus Babeuf's uprising, the Conspiracy of the Equals, in 1796. The harvests were good in the following years and the food supplies improved considerably, but the supply was still precarious in the north, the west, the southeast, and the valley of the Seine.
Бэйбуфтың теңдіктер құдауы
1795 жылы Директория сол жақтан, Франсуа Ноэль Бабеуфтің ізбасарларынан, Гракх есімін алған талантты саяси агитатордан және «Теңдердің қастандығы» деп аталатын нәрсенің ұйымдастырушысынан жаңа қауіпке тап болды. Бабеуф 1789 жылдан бері аграрлық заңға қызығушылық танытқан, бұл аграрлық реформа ежелгі римдік ағайындылар Тиберий мен Гай Гракхтың экономикалық теңдікке жету үшін ортақ мүлікті бөлісу туралы идеясы болды. Робеспьер құлаған кезде ол бұл жоспардан бас тартып, күрделірек жоспарға көшкен. Бабеуф жеке меншікті жоюды талап етпеді және шаруалар өздерінің жер учаскелеріне ие болуы керек деп жазды, бірақ ол барлық байлық тең бөлісуі керек деп ұсынды: барлық азаматтар жұмыс істеуге міндетті болады және барлығы бірдей табыс алады. Бабеуф француз азаматтарының көпшілігі өзін-өзі басқаруға дайын емес деп ойлады; сондықтан ол халықты басқаруға жеткілікті білім алғанға дейін өзінің басшылығымен диктатураны ұсынды. «Адамдар!» – деп жазды Бабеуф. Басында Бабеуфтің ізбасарлары аз болды; оның «Халық трибунасы» газетінің оқырмандары негізінен жаңа үкіметтен шеттетілген орта таптық солшыл якобиндер болды. Алайда, оның танымалдылығы астананың жұмысшы сыныбында ассинаттардың құнының төмендеуімен өсті, бұл жалақының төмендеуіне және азық-түлік бағасының өсуіне әкелді. 1795 жылдың қазан айынан бастап ол ең радикалды якобиндермен одақтасып, 1796 жылдың 29 наурызында «Теңдердің құпия директориясын» құрды, ол кітапшалар мен плакаттар арқылы «халықты революциялауға» және ақырында үкіметті құлатуға ұсынды. Ол утопиялық социалистер мен радикалды якобиндердің одағын құрды, оның ішінде Феликс Лепельтье, Пьер Антуан Антонелль, Сильвен Маршаль, Жан Пьер Андре Амар және Жан Батист Роберт Линдет болды. «Теңдердің қастандығы» жаңаша ұйымдастырылды: оның ортасында Бабеуф пен Құпия директория болды, олар өздерінің жеке басын жасырып, басқа мүшелерімен ақпаратты сенімді делдалдар арқылы бөлісті. Бұл қастандық құрылымын марксистік қозғалыстар да қабылдады. Оның сақтық шараларына қарамастан, Директория құпия агентті қастандыққа енгізіп, оның не істеп жатқаны туралы толық хабардар болды. Бонапарт, Ішкі армияның жаңадан тағайындалған қолбасшысы, Париждегі якобиндердің негізгі кездесу орны Пантеон клубын жабуды бұйырды, ол мұны 1796 жылдың 27 ақпанында жасады. Директория көтерілісті болдырмау үшін басқа да шаралар қабылдады; якобиндер үстемдік еткен жергілікті полиция күштері полиция легионы (légion de police) армияның бір бөлігі болуға мәжбүр болды, ал армия көрші-қоныстарды қарауылдап, көтерілістерді тоқтату үшін мобильді колонна ұйымдастырды. Бабеуф пен оның қастандықтары шабуыл жасамас бұрын, оны полиция тыңшысы сатып жіберді және 1796 жылдың 10 мамырында жасырынған жерінен тұтқындады. Ол жақсы агитатор болса да, нашар қастандық жасаушы еді. Жасырын жерінде оның барлық аты-жөндері мен қастандықтың толық жазбалары бар еді. Осы сәтсіздікке қарамастан, қастандықтар өз жоспарларын жүзеге асырды. 1796 жылдың 9-10 қыркүйегі түнінде 400-ден 700-ге дейін якобиндер Гренеллдегі 21-ші драгун полкі (21e régiment de dragons) әскер лагеріне барып, Директорияға қарсы қарулы көтеріліске шақыруға тырысты. Сонымен қатар, Париждің жұмысшы сыныпты аудандарында белсенділердің колоннасы құрылды, олар Директорияның штаб-пәтері Люксембург сарайына қарай жүріп кетті. Карно директорияға лагерь командирі түнде хабарлап, драгундар бөлімшесі дайын екендігін айтты. Түнгі сағат он шамасында шабуыл басталғанда драгундар кенеттен пайда болып, шабуыл жасады. Жиырмаға жуық якобин өлтіріліп, қалғандары тұтқындалды. Сол кездегі әскерилер болған оқиға туралы біліп, шатасып, тарап кетті. Кейін Бабеуфтың жауынгерлері мен якобиндер кеңінен тұтқындалды. Робеспьердің құлдырауынан кейін тоқтатылған күдіктілерді түнде үйлерінде ұстау практикасы осы жағдайда қайтадан жалғастырылды. Тұтқындалуына қарамастан, Бабеуф түрмеде үкіметпен келіссөздер жүргізе алатынын сезінді. Ол Директорияға былай деп жазды: «Азаматтар, неге сіздер өздеріңізден жоғары қарап, менімен тең дәрежеде қарым-қатынас жасамайсыз? Сіздер менің қандай сенімді адам екенімді өз көздеріңізбен көрдіңіздер, бұл көрініс сіздерді үрейлендірмек». Бабеуфтің ізбасарлары оны түрмеден босатуға бірнеше рет тырысты. Ақыры, ол сот үшін Вендомға көшірілді. Директория қорқып қалған жоқ. Жақобтықтарға қатысты іс 19 қыркүйек пен 27 қазан аралығында әскери соттарда қаралды. Отыз якобин, оның ішінде үш бұрынғы Конвент депутаттары, айыпталды және гильотинмен жазаланды. Бабеуф пен оның басшы ізбасарлары 1797 жылдың 20 ақпаны мен 26 мамыры аралығында Вендомда сотталды. Бабеуф пен Огюстен Александр Дарте есімді екі басшы айыпталды. Олар екеуі де өзіне-өзі зиян келтіруге тырысты, бірақ сәтсіз аяқтады және 1797 жылдың 27 мамырында гильотинмен жазаланды. Алайда, келесі айларда Директория мен Кеңестер бірте-бірте роялистік оңшылдардан алысып, сол жақта жаңа одақтастар іздеуге тырысты.
In 1795, the Directory faced a new threat from the left, from the followers of François Noël Babeuf, a talented political agitator who took the name Gracchus and was the organizer of what became known as the Conspiracy of the Equals. Babeuf had, since 1789, been drawn to the Agrarian Law, an agrarian reform preconized by the ancient Roman brothers, Tiberius and Gaius Gracchus, of sharing goods in common, as means of achieving economic equality. By the time of the fall of Robespierre, he had abandoned this as an impractical scheme and was moving towards a more complex plan. Babeuf did not call for the abolition of private property, and wrote that peasants should own their own plots of land, but he advocated that all wealth should be shared equally: all citizens who were able would be required to work, and all would receive the same income. Babeuf did not believe that the mass of French citizens was ready for self government; accordingly, he proposed a dictatorship under his leadership until the people were educated enough to take charge. "People! ", Babeuf wrote. "Breathe, see, recognize your guide, your defender Your tribune presents himself with confidence." At first, Babeuf's following was small; the readers of his newspaper, Le Tribun du peuple ("The Tribune of the People"), were mostly middle class far left Jacobins who had been excluded from the new government. However, his popularity increased in the working class of the capital with the drop in value of the assignats, which rapidly resulted in the decrease of wages and the rise of food prices. Beginning in October 1795, he allied himself with the most radical Jacobins, and on 29 March 1796 formed the Directoire secret des Égaux ("Secret Directory of Equals"), which proposed to "revolutionize the people" through pamphlets and placards, and eventually to overthrow the government. He formed an alliance of utopian socialists and radical Jacobins, including Félix Lepeletier, Pierre Antoine Antonelle, Sylvain Marechal, Jean Pierre André Amar and Jean Baptiste Robert Lindet. The Conspiracy of Equals was organized in a novel way: in the center was Babeuf and the Secret Directory, who hid their identities, and shared information with other members of the Conspiracy only via trusted intermediaries. This conspiratorial structure was later adopted by Marxist movements. Despite his precautions, the Directory infiltrated an agent into the conspiracy, and was fully informed of what he was doing. Bonaparte, the newly named commander of the Army of the Interior, was ordered to close the Panthéon Club, the major meeting place for the Jacobins in Paris, which he did on 27 February 1796. The Directory took other measures to prevent an uprising; the Legion of Police (légion de police), a local police force dominated by Jacobins, was forced to become a part of the Army, and the Army organized a mobile column to patrol the neighborhoods and stop uprisings. Before Babeuf and his conspiracy could strike, he was betrayed by a police spy and arrested in his hiding place on 10 May 1796. Though he was a talented agitator, he was a very poor conspirator; with him in his hiding place were the complete records of the conspiracy, with all of the names of the conspirators. Despite this setback, the conspiracy went ahead with its plans. On the night of 9–10 September 1796, between 400 and 700 Jacobins went to the 21st Regiment of Dragoons (21e régiment de dragons) army camp at Grenelle and tried to incite an armed rebellion against the Directory. At the same time a column of militants was formed in the working class neighborhoods of Paris to march on the Luxembourg Palace, headquarters of the Directory. Director Carnot had been informed the night before by the commander of the camp, and a unit of dragoons was ready. When the attack began at about ten o'clock, the dragoons appeared suddenly and charged. About twenty Jacobins were killed, and the others arrested. The column of militants, learning what had happened, disbanded in confusion. The widespread arrest of Babeuf's militants and Jacobins followed. The practice of arresting suspects at their homes at night, stopped after the downfall of Robespierre, was resumed on this occasion. Despite his arrest, Babeuf, in jail, still felt he could negotiate with the government. He wrote to the Directory: "Citizen Directors, why don't you look above yourselves and treat with me as with an equal power? You have seen now the vast confidence of which I am the center this view makes you tremble." Several attempts were made by Babeuf's followers to free him from prison. He was finally moved to Vendôme for trial. The Directory did not tremble. The accused Jacobins were tried by military courts between 19 September and 27 October. Thirty Jacobins, including three former deputies of the Convention, were convicted and guillotined. Babeuf and his principal followers were tried in Vendôme between 20 February and 26 May 1797. The two principal leaders, Babeuf and Augustin Alexandre Darthé, were convicted. They both attempted suicide, but failed and were guillotined on 27 May 1797. However, in the following months, the Directory and Councils gradually turned away from the royalist right and tried to find new allies on the left.
Соғыс және дипломатия (1796 1797)
Директорияның өмір сүрген кезіндегі басты мәселесі Ұлыбритания мен Австрия коалициясына қарсы соғыс болды. 1795 жылдың қазан айында Конвент белгілеген әскери мақсат – Францияны оның табиғи шекараларына дейін кеңейту: Пиренейлер, Рейн және Альп таулары, Рим империясы тұсындағы Галлияның шекаралары. 1795 жылы Пруссия, Испания және Голландия Республикасы Бірінші коалиция соғысынан шығып, Франциямен бейбіт келісім жасады, бірақ Ұлыбритания Австрияның Нидерландыны аннексиялауын қабылдаудан бас тартты. Ұлыбритания мен Австриядан басқа, Францияның қалған жауы – Сардиния Корольдігі және бірнеше шағын итальян мемлекеттері болды. Австрия шекара мәселесін реттеу үшін еуропалық конгресс ұсынды, бірақ Директория одан бас тартып, Австриямен тікелей келіссөздер жүргізуді талап етті. Ұлыбританияның қысымымен Австрия Францияға қарсы соғысты жалғастыруға келісті. Әскери істерді қадағалаған директор Лазар Карно Австрияға қарсы жаңа науқан жоспарлады, онда үш армия қолданылды: генерал Жан Батист Журданның Рейн және Мёз армиясы, генерал Жан Виктор Мороның Рейн және Мозель армиясы Дунай арқылы Венаға жорықтап, бейбіт келісімге қол жеткізуді көздеді. Үшінші армия, генерал Бонапарт басқарған Италия армиясы, үкіметті роялистердің бүліктерінен қорғағандығының арқасында тез дамып, солтүстік Италияда Австрияға қарсы диверсиялық операция жүргізуге тиіс болды. Журданның армиясы Майенц пен Франкфуртты басып алды, бірақ 1796 жылдың 14 тамызында Амберг шайқасында және 3 қыркүйекте Вюрцбург шайқасында австриялықтарға жеңіліп, Рейнге қайта шегінуге мәжбүр болды. Генерал Моро да Журданның қолдауы болмағандықтан шегінуге мәжбүр болды.
The major preoccupation of the Directory during its existence was the war against the coalition of Britain and Austria. The military objective set by the Convention in October 1795 was to enlarge France to what were declared its natural limits: the Pyrenees, the Rhine and the Alps, the borders of Gaul at the time of the Roman Empire. In 1795, Prussia, Spain and the Dutch Republic quit the War of the First Coalition and made peace with France, but Great Britain refused to accept the French annexation of the Austrian Netherlands. Beside Britain and Austria, the only enemies remaining for France were the Kingdom of Sardinia and several small Italian states. Austria proposed a European congress to settle borders, but the Directory refused, demanding direct negotiations with Austria instead. Under British pressure, Austria agreed to continue the war against France. Lazare Carnot, the Director who oversaw military affairs, planned a new campaign against Austria, using three armies: General Jean Baptiste Jourdan's Army of Sambre et Meuse on the Rhine and General Jean Victor Moreau's Army of the Rhine and Moselle on the Danube would march to Vienna and dictate a peace. A third army, the Army of Italy under General Bonaparte, who had risen in rank with spectacular speed due to his defense of the government from a royalist uprising, would carry out a diversionary operation against Austria in northern Italy. Jourdan's army captured Mayence and Frankfurt, but on 14 August 1796 was defeated by the Austrians at the Battle of Amberg and again on 3 September 1796 at the Battle of Würzburg, and had to retreat back to the Rhine. General Moreau, without the support of Jourdan, was also forced to retreat.
Италиялық науқан
Италияда жағдай мүлдем басқаша болды. Бонапарт, оның жасы жиырма сегіз болса да, 1796 жылдың 2 наурызында Директориядағы оның қолдаушысы Баррас арқылы Италия армиясының қолбасшысы болып тағайындалды. Бонапарт Австрия және Сардиния біріккен әскерлеріне, олардың саны жетпіс мың адамнан асты, қарсы тұрды. Бонапарт әскерін олардың арасына енгізіп, бірнеше шайқаста жеңіске жетті, нәтижесінде 1796 жылдың 22 сәуірінде Мондови шайқасында сардиниялықтарды, ал 10 мамырда Лоди шайқасында австриялықтарды жеңді. Сардиния королі Виктор Амадей III 1796 жылдың мамыр айында бейбіт келісімге келуге мәжбүр болды және Ницца мен Савойяны Францияға өткізді. 1796 жылдың соңында Австрия Бонапартты Италиядан қуу үшін екі жаңа әскер жіберді, бірақ Бонапарт оларды екеуін де озатып, 1796 жылдың 17 қарашасында Арколь шайқасында, содан кейін 1797 жылдың 14 қаңтарында Риволи шайқасында жеңіске жетті. Ол Австрияны Кампо-Формио шартына (1797 жылдың қазаны) қол қоюға мәжбүр етті, осы арқылы император Франциск II Ломбардияны және Австриялық Нидерландыны француз Республикасына Венецияның орнына берді және Рейннен тыс жерлерді Императорлық диетаға беруге шақырды.
The story was very different in Italy. Bonaparte, though he was only twenty eight years old, was named commander of the Army of Italy on 2 March 1796, through the influence of Barras, his patron in the Directory. Bonaparte faced the combined armies of Austria and Sardinia, which numbered seventy thousand men. Bonaparte slipped his army between them and defeated them in a series of battles, culminating at the Battle of Mondovi where he defeated the Sardinians on 22 April 1796, and the Battle of Lodi, where he defeated the Austrians on 10 May. King Victor Amadeus III of Sardinia was forced to make peace in May 1796 and ceded Nice and Savoy to France. At the end of 1796, Austria sent two new armies to Italy to expel Bonaparte, but Bonaparte outmaneuvered them both, winning a first victory at the Battle of Arcole on 17 November 1796, then at the Battle of Rivoli on 14 January 1797. He forced Austria to sign the Treaty of Campo Formio (October 1797), whereby Emperor Francis II ceded Lombardy and the Austrian Netherlands to the French Republic in exchange for Venice and urged the Imperial Diet to surrender the lands beyond the Rhine.
Испаниялық одақ
Директория Испаниямен одақтасып, континентпен британдық сауданы тоқтату және Жерорта теңізін британдық кемелер үшін жабуға ниеттенді. 1796 жылдың тамызында жасалған Сан-Ильдефонсоның екінші шарты бойынша Испания Францияның одақтасы болды, ал 5 қазанда Британияға соғыс жариялады. Адмирал Джервис басқарған британдық флот Кап Сент-Винсент түбінде испандық флотты жеңіп, Жерорта теңізін британдық кемелерге ашық ұстады, бірақ Спитад және Нор көтерілістері британдық флотты соншалықты қауіпті жағдайға жеткізді, олар Нидерландыдағы француз басып алуын мойындауға және Кариб теңізі мен Үндістандағы басып алынған француз колонияларын қайтаруға келісім білдірді.
The Directory was eager to form a coalition with Spain to block British commerce with the continent and to close the Mediterranean Sea to British ships. By the Second Treaty of San Ildefonso, concluded in August 1796, Spain became the ally of France, and on 5 October, it declared war on Britain. The British fleet under Admiral Jervis defeated the Spanish fleet at the Cape St Vincent, keeping the Mediterranean open to British ships, but Britain was brought into such extreme peril by the Spithead and Nore mutinies in its fleet that it offered to acknowledge the French conquest of the Netherlands and to restore captured French colonies in the Caribbean and India.
Ирландиялық қасірет
Директория сонымен қатар британдық мүдделерге соққы берудің және Британияның Бретаньдегі роялистік көтерілісшілерге көрсеткен қолдауы үшін қайта төлеудің жаңа жолын іздеді. 1796 жылдың 15 желтоқсанында француз флоты Бресттен 14 000 сарбазды тасымалдап, генерал Хоше басқаратын экспедициялық күшпен Ирландияға аттанды. Олар ирланд көтерілісшілерімен күш біріктіріп, Ирландия Корольдігінен британдықтарды қууды жоспарлады. Бірақ, Ирландия жағалауындағы дауылдар флоттің бөлінуіне себеп болды, және Ирландияға десант түсіре алмағандықтан, 31 кемемен және 12 000 аман қалған сарбазбен үйге қайтуға мәжбүр болды.
The Directory also sought a new way to strike British interests and to repay Britain for the support it gave to royalist insurgents in Brittany. A French fleet of 44 vessels departed Brest on 15 December 1796, carrying an expeditionary force of 14,000 soldiers, led by General Hoche to Ireland, where they hoped to join forces with Irish rebels to expel the British from the Kingdom of Ireland. However, the fleet was separated by storms off the Irish coast and, being unable to land in Ireland, had to return to home port with 31 vessels and 12,000 surviving soldiers.
Роялистердің көтерілуі және төңкеріс (1797)
Директория құрылғаннан кейін өткен алғашқы сайлаулар 1797 жылдың наурыз және сәуір айларында Кеңестер мүшелерінің үштен бір бөлігін алмастыру мақсатымен өтті. Сайлау Конвенцияның бұрынғы мүшелері үшін күйреуге ұласты; 216-ның 205-і жеңіліске ұшырады. Конвенцияның бұрынғы он бір депутаты ғана қайта сайланды, олардың бірнешеуі роялист болды. Сайлау роялисттер үшін, әсіресе оңтүстікте және батыста жеңіс болды; сайлаудан кейін шамамен 160 роялист депутат болды, олар абсолюттік монархияға оралуды жақтағандар мен британдық үлгідегі конституциялық монархияны қалағандар арасында бөлінді. Кеңеске сайланған конституциялық монархистердің қатарында Пьер Самуэль дю Пон де Немур болды, ол кейіннен отбасымен бірге АҚШ-қа көшіп келді, ал оның ұлы Элеутер Ирене дю Понт «Е. И. дю Пон де Немур және компания» деп аталатын компанияны құрды, қазір ол Дюпон деп танылады. Париж және басқа да ірі қалаларда солшыл кандидаттар басымдық танытты. Бұрынғы якобин және қарапайым сарбаз болған, Революцияның ең сәтті генералдарының біріне айналған генерал Жан Шарль Пишегру жаңа Бес жүздік Кеңестің президенті болып сайланды. Франсуа Барбе Марбуа, дипломат және Луизиананы АҚШ-қа сатудың болашақ келіссөзшісі, Ежелгілер Кеңесінің президенті болып сайланды. Роялизм заңмен тыйым салынбағанмен, депутаттар оны жариялай алмады, бірақ роялисттік газеттер мен памфлеттер көп ұзамай пайда болды, театрларда монархияны жақтаған демонстрациялар өтті, ал роялисттер XVI Людовик өлім жазасына кесілгеніне аза тұту үшін қара бархат жаға сияқты киімдерді киді. Парламенттік роялисттер үкіметтің қаржы саясатында өзгерістерді және дінге қатысты толерантты ұстанымды талап етті. Конвенция кезінде шіркеулер жабылып, дін қызметкерлері үкіметке ант беруге міндеттелді. Ант беруден бас тартқан дін қызметкерлері елден қуылды, егер олар қайта оралған жағдайда өлім жазасына кесілді. Директория кезінде көптеген дін қызметкерлері тыныш түрде қайтып келді, ал елдегі көптеген шіркеулер қайта ашылып, құлшылықтарды жасырын түрде өткізді. Директория атақты математик және философ Рене Декарттың күлін Пантеонға көшіруді ұсынғанда, бұрынғы жирондин және якобиндердің қарсыласы Луи Себастьен Мерсье Декарттың идеялары Революцияның Террор билігін тудырды және Францияда дінді жойды деп мәлімдеді. Декарттың күлі көшірілмеді. Революция кезінде елден кеткен эмигранттарға Конвенция қайтып келген жағдайда өлім жазасымен қорқытты; енді Директория кезінде олар тыныш түрде қайтып келе бастады. Парламенттік роялисттермен қатар, бірақ олармен тікелей байланысы жоқ, роялисттердің жасырын желісі болды, оның мақсаты сол кезде Германияда жер аударылған Людовик XVIII-ді француз тағына отырғызу еді. Оларды негізінен Ұлыбритания қаржыландырды, Уильям Уикхэм арқылы, оның штаб-пәтері Швейцарияда орналасқан. Бұл желілер тым бөлінген және полиция тарапынан тығыз бақыланатындықтан саясатқа көп әсер ете алмады. Алайда Уикхэм француз саясатына шешуші әсерін тигізген бір байланыс жасады: ол делдал арқылы Рейн армиясының сол кездегі қолбасшысы генерал Пишегрумен келіссөздер жүргізді. Директорияның өзі екіге бөлінді. Карно, Летурнер және Ла Ревеллиер Лепо роялисттер емес, бірақ дінге төзімді, қарапайым үкіметке қолдау көрсетті. Карноның өзі Қоғамдық қауіпсіздік комитетінің мүшесі болғанмен, ол якобиндерді басқаруға болмайтынын, Революция мәңгі жалғаса алмайтынын және оны тоқтату уақыты келді деп мәлімдеді. Директорияға жаңа мүше, дипломат Франсуа Мари, маркиз де Бартелеми қосылды; ол Карномен одақтасты. Кеңестердегі роялисттер дереу үкіметке және әсіресе қаржыға қатысты көбірек билік талап ете бастады, бұл Баррастың позициясына қауіп төндірді. Баррас, шебер интригашы, Ла Ревеллиер Лепоны өз жағына тартты және роялисттердің құлдырауын жоспарлай бастады. Тұтқынға алынған роялист агенттен алынған хаттардан генерал Пишегрудың ағылшындармен байланыста болғанын және ол қуғынға түскен Людовик XVIII-мен байланыста болғанын білді. Ол бұл ақпаратты Карноға ұсынды, ал Карно оның Кеңеске қарсы іс-қимылын қолдауға келісті. Жаңа соғыс министрі генерал Хошеге Самбр мен Муа армиясын Париж арқылы Брестке қарай, жаңа экспедицияға аттанғандай етіп, Париж арқылы алып өтуді тапсырды. Хоше 22 шілдеде соғыс министрі қызметінен кетті. Бонапарттың жақын бағыныстысы және одақтасы генерал Пьер Ожеро мен оның әскерлері 7 тамызда Парижге келді, бірақ бұл Конституцияны бұзу болды. Кеңестердің роялист мүшелері наразылық білдірді, бірақ оларды кетіруге шамалары келмеді. 1797 жылдың 4 қыркүйегінде, армия орналасқаннан кейін, V жылдың 18 Фруктидор төңкерісі басталды. Генерал Ожероның әскерлері Пишегру, Бартелеми және Кеңестердің жетекші роялист депутаттарын қамауға алды. Келесі күні Директория 53 департаменттегі шамамен екі жүз депутаттың сайлауын жойды. 65 депутат Гвианаға жер аударылды, 42 роялист газеті жабылды, ал 65 журналист пен редактор жер аударылды. Карно мен Бартелеми Директориядан алынды. Карно Швейцарияға жер аударылды; кейін ол қайтып келіп, уақытша Бонапарттың соғыс министрі болды. Бартелеми мен Пишегру екеуі де француз Гвианасына (Шайтан аралына) жер аударылды. 1798 жылдың маусымында олар екеуі де қашып, бірінші АҚШ-қа, содан кейін Англияға барды. Консулат кезінде Пишегру Парижге құпия түрде оралды, онда ол 1804 жылдың 28 ақпанында тұтқынға алынды. Ол 1804 жылдың 6 сәуірінде түрмеде қайтыс болды, мойны қысылып немесе өз-өзіне қол жұмсады.
The first elections held after the formation of the Directory were held in March and April 1797, in order to replace one third of the members of the Councils. The elections were a crushing defeat for the old members of the Convention; 205 of the 216 were defeated. Only eleven former deputies from the Convention were reelected, several of whom were royalists. The elections were a triumph for the royalists, particularly in the south and in the west; after the elections there were about 160 royalist deputies, divided between those who favored a return to an absolute monarchy, and those who wished a constitutional monarchy on the British model. The constitutional monarchists elected to the Council included Pierre Samuel du Pont de Nemours, who later emigrated to the United States with his family, and whose son, Éleuthère Irénée du Pont, founded the "E. I. du Pont de Nemours and Company", now known as DuPont. In Paris and other large cities, the candidates of the left dominated. General Jean Charles Pichegru, a former Jacobin and ordinary soldier who had become one of the most successful generals of the Revolution, was elected president of the new Council of Five Hundred. François Barbé Marbois, a diplomat and future negotiator of the sale of Louisiana to the United States, was elected president of the Council of Ancients. Royalism was not strictly legal, and deputies could not announce themselves as such, but royalist newspapers and pamphlets soon appeared, there were pro monarchy demonstrations in theaters, and royalists wore identifying clothing items, such as black velvet collars, in show of mourning for the execution of Louis XVI. The parliamentary royalists demanded changes in the government fiscal policies, and a more tolerant position toward religion. During the Convention, churches had been closed and priests required to take an oath to the government. Priests who had refused to take the oath were expelled from the country, on pain of the death penalty if they returned. Under the Directory, many priests had quietly returned, and many churches around the country had re opened and were discreetly holding services. When the Directory proposed moving the ashes of the celebrated mathematician and philosopher René Descartes to the Panthéon, one deputy, Louis Sébastien Mercier, a former Girondin and opponent of the Jacobins, protested that the ideas of Descartes had inspired the Reign of Terror of the Revolution and destroyed religion in France. Descartes' ashes were not moved. Émigrés who had left during the Revolution had been threatened by the Convention with the death penalty if they returned; now, under the Directory, they quietly began to return. Parallel with the parliamentary royalists, but not directly connected with them, a clandestine network of royalists existed, whose objective was to place Louis XVIII, then in exile in Germany, on the French throne. They were funded largely by Britain, through the offices of William Wickham, the British spymaster who had his headquarters in Switzerland. These networks were too divided and too closely watched by the police to have much effect on politics. However, Wickham did make one contact that proved to have a decisive effect on French politics: through an intermediary, he had held negotiations with General Pichegru, then commander of the Army of the Rhine. The Directory itself was divided. Carnot, Letourneur and La Révellière Lépeaux were not royalists, but favored a more moderate government, more tolerant of religion. Though Carnot himself had been a member of the Committee of Public Safety, he declared that the Jacobins were ungovernable, that the Revolution could not go on forever, and that it was time to end it. A new member, François Marie, marquis de Barthélemy, a diplomat, had joined the Directory; he was allied with Carnot. The royalists in the Councils immediately began to demand more power over the government and particularly over the finances, threatening the position of Barras. Barras, the consummate intriguer, won La Révellière Lépeaux over to his side, and began planning the downfall of the royalists. From letters taken from a captured royalist agent, he was aware of the contacts that General Pichegru made with the British and that he had been in contact with the exiled Louis XVIII. He presented this information to Carnot, and Carnot agreed to support his action against the Councils. General Hoche, the new Minister of War, was directed to march the Army of Sambre et Meuse through Paris on its way to Brest, on the pretext that they would be embarked for a new expedition to Ireland. Hoche himself resigned as Minister of War on 22 July. General Pierre Augereau, a close subordinate and ally of Bonaparte, and his troops arrived in Paris on 7 August, though it was a violation of the Constitution for soldiers to be within twelve leagues of the city without permission of the Councils. The royalist members of the Councils protested, but could do nothing to send them away. On 4 September 1797, with the army in place, the Coup d'état of 18 Fructidor, Year V was set in motion. General Augereau's soldiers arrested Pichegru, Barthélemy, and the leading royalist deputies of the Councils. The next day, the Directory annulled the elections of about two hundred deputies in 53 departments. Sixty five deputies were deported to Guiana, 42 royalist newspapers were closed, and 65 journalists and editors were deported. Carnot and Barthélemy were removed from the Directory. Carnot went into exile in Switzerland; he later returned and became, for a time, Bonaparte's minister of war. Barthélemy and Pichegru both were sent to exile in French Guiana (Devil's Island). In June 1798, they both escaped, and went first to the United States and then to England. During the Consulate, Pichegru returned secretly to Paris, where he was captured on 28 February 1804. He died in prison on 6 April 1804, either strangled or having committed suicide.
Екінші директория және якобиндердің қайта өрлеуі
Төңкерістен кейін Aix en Provence, Tarascon және басқа қалаларда, әсіресе оңтүстік-батыста және батыста роялистер көтерілістерін тарату болды. Лионда Директорияның комиссары өлтірілді, ал 22 қазанда контрреволюционерлер Карпентрас қаласын жиырма төрт сағатқа басып алды. Бұл қысқа мерзімді көтерілістер жаңа үкімет тарапынан репрессиялық толқынды ақтауға ғана қызмет етті. Карно мен Бартеми Директориядан кеткеннен кейін, ал роялистер Кеңестерден шығарылғаннан кейін, якобиндер тағы да үкіметте болды. Директориядағы екі бос орынды Террорлық билік кезінде күдіктілер туралы заңды жазуға көмектескен заңгер Мерлин де Дуай және тек бірнеше ай қызмет еткен ақын және ішкі су жолдарындағы өнеркәсіп маманы Франсуа де Нойфшато толтырды. Жаңа үкіметтің он екі директоры мен министрінің сегізі – корольдік өлтірушілер, олар Конвент депутаттары ретінде Людовик XVI-ны өлімге кесуге дауыс берді және қазір Революцияны жалғастыруға бел буды. Орталық әкімшілік пен қалалық әкімдіктер тез арада күдікті роялистерден тазартылды. Келесі нысана Францияға оралған ақсүйек эмигранттар мен дін қызметкерлері болды. Кеңестердегі якобиндер 1793 жылғы заңның орындалуын талап етті; эмигранттарға он бес күн ішінде Франциядан кетуді бұйырды. Егер олар бұлай етпесе, әскери комиссия соттайды және олардың жеке басын дәлелдеу үшін, жиырма төрт сағат ішінде өлім жазасына кесіледі. Бүкіл елде әскери комиссиялар құрылды, олар тек қайтып келген эмигранттарды ғана емес, сонымен қатар бүлікшілер мен заговоршыларды да соттайтын болды. 1797 жылдың 4 қыркүйегі мен 1799 жылы Директорияның аяқталуы аралығында 160 адам әскери трибуналдар арқылы өлім жазасына кесілді, оның ішінде 41 дін қызметкері және бірнеше әйел болды. 1797 жылдың 16 қазанында Бес жүздік Кеңес ақсүйектердің саяси қызметіне тыйым салатын жаңа заңды қарады, олар шетелдіктер ретінде қарастырылуға тиіс еді және саясатқа қатысу үшін натурализацияға өтініш беруге тиіс еді. Олардың есімдері тізілгендер саяси қызметтен толығымен шеттетіліп, мүлкі тәркіленіп, дереу елден кетуге міндетті болды. Заңда үкімет пен әскери қызметтегілерге белгілі бір жеңілдіктер қарастырылды (директор Баррас пен генерал Бонапарт кішігірім ақсүйек отбасыларынан шыққан). Ақырында, заңға қарсылық соншалықты зор болды, ол қабылданбады. Якобиндер үстемдік еткен Кеңестер үкіметке ант беруден бас тартқан дін қызметкерлерін депортациялауды және патшалық пен анархияны жек көретіндерін мәлімдейтін ант беруді талап етті. 267 дін қызметкері Француз Гвианасындағы Кайен француз жазалау колониясына айдалды, олардың 111-і аман қалды және Францияға оралды. 920 адам Ре аралындағы түрме колониясына, ал 120 адам, олардың көпшілігі бельгиялықтар, Олерон аралындағы басқа колонияға жіберілді. Жаңа үкімет Конвенттің дінге қарсы саясатын жалғастырды. Бірнеше шіркеулер, соның ішінде Париждің Нотр-Дам соборы мен Сент-Сулпис шіркеуі теофилантропиялық ғибадатханаларға айналдырылды, бұл Құдайдың бар екендігіне және адам рухының өлмеушілігіне сенімді жаңа дін болды. Діни рәсімдерге жексенбіде тыйым салынды; олар тек француз республика күнтізбесінің 10 күндік аптасының (декаданың) соңғы күніне ғана рұқсат етілді. Басқа шіркеулер жабық болып қалды және олардың қоңырауларын соғуға тыйым салынды, бірақ көптеген діни қызметтер жеке үйлерде жасырын түрде өтті. Ұлттық гвардия жасырынған дін қызметкерлерін және ақсүйектерді іздеу үшін ауылдық жерлерді және орманды аралауға жұмылдырылды. Террорлық режим кезіндегідей, көтеріліс әрекеттері кезінде тұтқындалатын күдіктілердің тізімі дайындалды. Жаңа якобиндер Директориясы үкімет баспасөзді де нысанаға алды. Газеттердегі басылымдар ресми түрде рұқсат алу үшін полицияға өздерінің басылымдарының көшірмелерін тапсыруға міндетті болды. 1797 жылдың 17 желтоқсанында Париждің он жеті газеті Директорияның бұйрығымен жабылды. Директория сонымен қатар пошта арқылы таратылатын барлық газеттер мен журналдарға елеулі салық салды, бірақ якобиндердің басылымдары, сондай-ақ ғылыми және көркем әдебиеттер алынып тасталды. Якобиндерге сын пікір білдірген кітаптар цензураға ұшырады; Луи Мари Пруддомның алты томдық "Француз төңкерісі кезінде жасалған қателіктер, кінәлар мен қылмыстардың жалпы және бейтарап тарихы" полициясымен тәркіленді. Сондай-ақ, Директория Франциядан тыс елдерден келген хаттарды ашуға және оқуға рұқсат берді. Осы қауіпсіздік шараларына қарамастан…
The coup was followed by a scattering of uprisings by royalists in Aix en Provence, Tarascon and other towns, particularly in the southwest and west. A commissioner of the Directory was assassinated in Lyon, and on 22 October counter revolutionaries seized the city government of Carpentras for twenty four hours. These brief uprisings served only to justify a wave of repression from the new government. With Carnot and Barthélemy gone from the Directory, and the royalists expelled from the Councils, the Jacobins were once again in control of the government. The two vacant places in the Directory were filled by Merlin de Douai, a lawyer who had helped write the Law of Suspects during the Reign of Terror; and François de Neufchâteau, a poet and expert in industry inland navigation, who served only a few months. Eight of the twelve Directors and ministers of the new government were regicides, who as deputies of the Convention had voted for the execution of Louis XVI, and were now determined to continue the Revolution. The central administration and city governments were quickly purged of suspected royalists. The next target was the wave of noble émigrés and priests who had begun to return to France. The Jacobins in the Councils demanded that the law of 1793 be enforced; émigrés were ordered to leave France within fifteen days. If they did not, they were to be judged by a military commission, and, on simple proof of their identity, were to be executed within twenty four hours. Military commissions were established throughout the country to judge not only returning émigrés, but also rebels and conspirators. Between 4 September 1797 and the end of the Directory in 1799, 160 persons were condemned to death by the military tribunals, including 41 priests and several women. On 16 October 1797, the Council of Five Hundred considered a new law which banned political activities by nobles, who were to be considered as foreigners, and had to apply for naturalization in order to take part in politics. A certain number, listed by names, were to be banned permanently from political activity, were to have their property confiscated, and were to be required to leave immediately. The law called for certain exemptions for those in the government and military (Director Barras and General Bonaparte were both from minor noble families). In the end, resistance to the law was so great that it was not adopted. The Jacobin dominated councils also demanded the deportation of priests who refused to take an oath to the government, and an oath declaring their hatred of royalty and anarchy. 267 priests were deported to the French penal colony of Cayenne in French Guiana, of whom 111 survived and returned to France. 920 were sent to a prison colony on the Île de Ré, and 120, a large part of them Belgians, to another colony on the Île d'Oléron. The new government continued the anti religious policy of the Convention. Several churches, including the cathedral Notre Dame de Paris and the church of Saint Sulpice, were converted into Theophilanthropic temples, a new religion based on the belief in the existence of God and the immortality of the human spirit. Religious observations were forbidden on Sunday; they were allowed only on the last day of the 10 day week (décade) of the French Republican Calendar. Other churches remained closed, and were forbidden to ring their bells, although many religious services took place in secret in private homes. The National Guard was mobilized to search rural areas and forests for priests and nobles in hiding. As during the Reign of Terror, lists were prepared of suspects, who would be arrested in the event of attempted uprisings. The new Jacobin dominated Directory and government also targeted the press. Newspaper publishers were required to submit copies of their publications to the police for official approval. On 17 December 1797, seventeen Paris newspapers were closed by order of the Directory. The Directory also imposed a substantial tax on all newspapers or magazines distributed by mail, although Jacobin publications, as well as scientific and art publications, were excluded. Books critical of the Jacobins were censored; Louis Marie Prudhomme's six volume Histoire générale et impartiale des erreurs, des fautes et des crimes commis pendant la Révolution française ("General and impartial history of the errors, faults and crimes committed during the French Revolution") was seized by the police. The Directory also authorized the opening and reading of letters coming from outside of France. Despite all these security measures, there was a great increase in brigandage and robbery in the French countryside; travelers were frequently stopped on roads and robbed; the robberies were often blamed on royalist bands. On 18 January 1798, the Councils passed a new law against highwaymen and bandits, calling for them to be tried by military tribunals, and authorizing the death penalty for robbery or attempted robbery on the roads of France. The political repression and terror under the Directory were real, but they were on a much smaller scale than the Reign of Terror under Robespierre and the Convention, and the numbers of those repressed declined during the course of the Directory. After 1798, no further political prisoners were sent to French Guiana, and, in the final year of the Directory, only one person was executed for a political offense.
1798 жылғы сайлау
1798 жылдың көктемінде заң шығарушы органның жаңа үштен бір бөлігін сайлау қажет болды, сонымен қатар Фруктидор революциясынан қуылған депутаттардың орындары да толтырылу тиіс еді. 750 орынның 437-сі бос тұрды. Сайлау 9-18 сәуір аралығында өтті. Роялистерге қатысуға тыйым салынды, модераторлар дүркі-дуыркі болды, ал радикалды якобиндер үлкен күш көрсетті. Жаңа депутаттар орындарына отыруға үлкермес бұрын, Баррас және басқа директорлар, жаңа якобиндерге қарағанда орташа көзқарастағы болғандықтан, сайлауды қарау үшін комиссия құрды және көптеген экстремистік якобиндік үміткерлерді (22 Floréal Year VI заңымен) жарамсыз деп жариялады, олардың орнына модераторларды қойды. Олар радикалдарды есепке алмаған директорлыққа үміткерлердің тізімін Кеңеске жіберді. Франсуа де Нойфшато жеребе тарту арқылы Директориядан кетуге таңдалды, ал Баррас оның орнына тек орташа якобиндерді ұсынды, нәтижесінде заңгер Жан Батист Трейхар таңдалып алынды. Бұл саяси амалдар Директорияның билігін нығайтты, бірақ Кеңестердегі орташа Директория мен радикалды якобиндік көпшілік арасындағы қақтығысты одан әрі күшейтті.
In the spring of 1798, not only a new third of the legislature had to be chosen, but the places of the members expelled by the revolution of Fructidor had to be filled. 437 seats were open, out of 750. The elections took place between 9 and 18 April. The royalists had been disqualified, and the moderates were in disarray, while the radical Jacobins made a strong showing. Before the new deputies could take their seats, Barras and the other Directors, more moderate than the new Jacobins, organized a commission to review the elections, and disqualified many of the more extreme Jacobin candidates (Law of 22 Floréal Year VI), replacing them with moderates. They sent the list of candidates for Director to the Councils, excluding any radicals. François de Neufchåteau was chosen by a drawing of lots to leave the Directory and Barras proposed only moderate Jacobins to replace him: the choice fell on Jean Baptiste Treilhard, a lawyer. These political maneuvers secured the power of the Directory, but widened further the gap between the moderate Directory and the radical Jacobin majority in the Councils.
Соғыс және дипломатия (1798)
1797 жылдың 17 қазанында генерал Бонапарт пен австриялықтар Кампоформио шартын жасады. Бұл Франция үшін үлкен жеңіс болды. Франция Рейн өзенінің сол жағалауын Кельнге дейін, Бельгияны және Венеция Республикасына тиесілі болған Иония аралдарын алды. Австрияға өтемақы ретінде Венето және бұрынғы Венециялық Далмация берілді. Қараша мен желтоқсан айларының соңында Наполеон Германия шекарасын қайта белгілеу үшін Раштаттың екінші конгресінде Киелі Рим империясы мен Австриямен келіссөздер жүргізді. Содан кейін оны Парижге шақырып, директор Карно мен генерал Хош ұсынған, одан да маңызды жоба – Ұлыбританияны басып алуға кірісуге бұйрық берді. Бірақ басып алуға дайындалып жатқан порттарды сегіз күн бойы тексеру Бонапартты шабуылдың сәтті болу мүмкіндігінің аз екеніне көндірді: кемелердің жағдайы нашар, экипаждар жеткіліксіз дайындықтан өткен, қаржы және логистикалық қолдау жетіспеді. Ол өзінің әріптесі Мармонтқа Директория туралы пікірін жеке айтты: "Бұл адамдармен ештеңе жасауға болмайды. Олар ұлылықты түсінбейді. Біз Шығысқа қатысты жобаларымызға қайта оралуымыз керек. Тек сонда ғана үлкен нәтижелерге қол жеткізуге болады." Англияға басып кіру жоспары тоқтатылды, оның орнына Ирландиядағы көтерілісті қолдауға бағытталған, азырақ амбициялық жоспар ұсынылды (төменде қараңыз).
On 17 October 1797, General Bonaparte and the Austrians signed the Treaty of Campoformio. It was a triumph for France. France received the left bank of the Rhine as far south as Cologne, Belgium, and the Ionian Islands that had belonged to the Republic of Venice. Austria in compensation was given the Veneto and the former Venetian Dalmatia. In late November and December, Napoleon took part in negotiations with the Holy Roman Empire and Austria, at the Second Congress of Rastatt, to redraw the borders of Germany. He was then summoned back to Paris to take charge of an even more ambitious project, the invasion of Britain, which had been proposed by Director Carnot and General Hoche. But an eight day inspection of the ports where the invasion fleet was being prepared convinced Bonaparte that the invasion had little chance of success: the ships were in poor condition, the crews poorly trained, and funds and logistics were lacking. He privately told his associate Marmont his view of the Directory: "Nothing can be done with these people. They don't understand anything of greatness. We need to go back to our projects for the East. It is only there that great results can be achieved." The invasion of England was cancelled, and a less ambitious plan to support an Irish uprising was proposed instead (see below).
Бауырлас республикалар
1798 жылы Директорияның маңызды жоспары, өз әскерлерінің көмегімен, Еуропада бірдей революциялық құндылықтар мен мақсаттарды бөлісетін және Францияның табиғи одақтастары болатын «Бауырлас республикаларды» құру болды. Голландия Республикасында (Жеті біріккен Нидерланд Республикасы) француз армиясы Батавия Республикасын, сондай-ақ Директория және екі сайланған Кеңес жүйесімен құрды. Миланда Цизальпин Республикасы құрылды, оны Директория, Кеңестер және француз армиясы бірлесіп басқарды. Италия армиясының қолбасшысы лауазымына Бонапарттың орнына келген генерал Луи Александр Бертье, Париждегі Директорияның іс-әрекеттерін еліктеп, жаңа республиканың заң шығарушы органынан тым радикалды деп есептеген мүшелерін тазартты. Генуяда Лигурия Республикасы құрылды. Пьемонт аймағы француз армиясымен Пьемонт Республикасы деп аталған бауырлас республикаға айналдырылды. Туринде король Карл Эммануэль IV (оның әйелі Клотильда, Людовик XVI-ның кіші қарындасы болған) француз үстемдігінен қашып, британдық флоттың қорғауымен Сардинияға бет бұрды. Савойда генерал Бартелем Катерин Жубер бауырлас республика құруға тырыспады, ол провинцияны Францияның департаментіне айналдырды. Директория сондай-ақ Римді және оны қоршаған Папалық штаттарды басқарған Папа Пий VI-ның билігіне тікелей қарсылық көрсетті. Рождестводан кейін көп ұзамай, 1797 жылдың 28 желтоқсанында Римде французға қарсы тәртіпсіздіктер болды, және француз армиясының бригадир генералы Матурин Леонард Дюфо қаза тапты. Папа Пий VI 1797 жылдың 29 желтоқсанында Директориядан кешірім сұрады, бірақ Директория оның кешірім сұрауын қабылдамады. Керісінше, Бертье әскерлері Римге кіріп, 1798 жылдың 10 ақпанында қаланы басып алды. Осылайша Рим Республикасы 1798 жылдың 10 ақпанында жарияланды. Пий VI тұтқындалып, 1799 жылы Францияға жеткізілгенге дейін Тоскананың Ұлы Герцогтығында қамауға алынды. Ватикан қазынасының отыз миллион франкі Парижге жіберілді, ол Бонапарттың Египетке жасаған жорылын қаржыландыруға көмектесті, ал бес жүз жәшік суреттер, мүсіндер және басқа да өнер туындылары Францияға жіберілді және Лувр жинақтарына қосылды. Генерал Гийом Брун басқарған француз армиясы Швейцарияның көп бөлігін басып алды. 12 сәуірде 1798 жылы Хельветика Республикасы жарияланды. 1798 жылдың 26 тамызында Женева жаңа республикадан бөлініп, Францияның құрамына енді. Берн қазынасы тәркіленді, Ватикан қазынасы сияқты, Бонапарттың Египетке жасаған жорылын қаржыландыру үшін пайдаланылды. Жаңа әскери науқандар мыңдаған қосымша сарбаздарды қажет етті. Директория ауылдық жерлерде, әсіресе Францияның құрамына ресми түрде енген Бельгияда танымал болмаған, алғашқы тұрақты әскери міндеттілік заңын бекітті. Бельгияның ауылдық жерлерінде тәртіпсіздіктер мен шаруалар көтерілісі болды. Белгиялық дін қызметкерлерін тәртіпсіздікке кінәлап, француз билігі бірнеше мың адамды тұтқындап, елден қууға бұйрық берді.
The grand plan of the Directory in 1798, with the assistance of its armies, was the creation of "Sister Republics" in Europe which would share the same revolutionary values and same goals, and would be natural allies of France. In the Dutch Republic (Republic of the Seven United Netherlands), the French army installed the Batavian Republic with the same system of a Directory and two elected Councils. In Milan, the Cisalpine Republic was created, which was governed jointly by a Directory and Councils and by the French army. General Louis Alexandre Berthier, who had replaced Bonaparte as the commander of the Army of Italy, imitated the actions of the Directory in Paris, purging the new republic's legislature of members whom he considered too radical. The Ligurian Republic was formed in Genoa. Piedmont was also turned by the French army into a sister republic, the Piedmontese Republic. In Turin, King Charles Emmanuel IV, (whose wife, Clotilde, was Louis XVI's youngest sister), fled French dominance and sailed, protected by the British fleet, to Sardinia. In Savoy, General Barthélemy Catherine Joubert did not bother to form a sister republic, he simply made the province a department of France. The Directory also directly attacked the authority of Pope Pius VI, who governed Rome and the Papal States surrounding it. Shortly after Christmas on 28 December 1797, anti French riots took place in Rome, and a French Army brigadier general, Mathurin Léonard Duphot, was assassinated. Pope Pius VI moved quickly and formally apologized to the Directory on 29 December 1797, but the Directory refused his apology. Instead, Berthier's troops entered Rome and occupied the city on 10 February 1798. Thus the Roman Republic was also proclaimed on 10 February 1798. Pius VI was arrested and confined in the Grand Duchy of Tuscany before being taken to France in 1799. The Vatican treasury of thirty million francs was sent to Paris, where it helped finance Bonaparte's expedition to Egypt, and five hundred cases of paintings, statues, and other art objects were sent to France and added to the collections of the Louvre. A French army under General Guillaume Brune occupied much of Switzerland. The Helvetic Republic was proclaimed on 12 April 1798. On 26 August 1798, Geneva was detached from the new republic and made part of France. The treasury of Bern was seized, and, like the treasury of the Vatican, was used to finance Bonaparte's expedition to Egypt. The new military campaigns required thousands of additional soldiers. The Directory approved the first permanent law of conscription, which was unpopular in the countryside, and particularly in Belgium, which had formally become part of France. Riots and peasant uprisings took place in the Belgian countryside. Blaming the unrest on Belgian priests, French authorities ordered the arrest and deportation of several thousands of them.
Бонапарттың Мысырға жасаған жорығы (1798 жылы мамыр)
Француз әскери экспедициясының Мысырға бару идеясын Шарль Морис де Тальеран Перигор 1797 жылдың 3 шілдесінде Франция институтына жазған естеліктерінде, ал келесі айда Тальеранның Бонапартқа жазған хатында ұсынған еді. Мысыр экспедициясының үш мақсаты болды: Суэц мойынын басып алып, Англиядан Британдық Үндістанға ең қысқа жолды кесіп тастау; Британ блокадасының салдарынан Францияда тапшылықта болған мақта мен қант құмысын өндіретін колония құру; және Британдық Үндістанға болашақ француз шабуылы үшін база құру. Бұл Бонапарт үшін бірнеше жеке пайдалар әкелді: ол халыққа ұнамайтын Директориядан қашықтықты сақтай алатын болды, сонымен бірге көпшілік назарында қала берді. Директорияның өзі бұл идеяға ынталы болған жоқ, себебі бұл олардың ең табысты генералы мен әскерін жаңа, ірі соғыс басталуға айналған кезде Еуропадан алысқа жіберуді білдірді. Директор Ла Ревеллиер Лепо былай деп жазды: «Бұл идея Директориядан немесе оның ешбір мүшесінен тумаған. Бонапарттың мақтанышы мен өршілдігі енді көзге көрінбеуді және Директорияның бұйрығына бағынуды көтере алмады». Бұл идея тағы екі мәселені тудырды: француз республикалық саясаты колонизацияға қарсы болды, ал Франция Мысырға қарасты Осман империясымен соғыста болған жоқ. Сондықтан экспедицияға қосымша ғылыми мақсат қойылды: «әлемді нұрландыру және ғылым үшін жаңа қазыналар табу». Экспедицияға көрнекті ғалымдардың үлкен тобы қосылды: жиырма бір математик, үш астроном, төрт сәулетші, он үш табиғаттанушы және олармен тең санда географтар, сондай-ақ суретшілер, пианист және ақын Франсуа Огюст Парсевал Грандемейсон. 1798 жылдың 19 мамырында Бонапартпен бірге екі жүз кеме және 35 000 адам, олардың көпшілігі Бонапарттың Италия армиясының қарттары, Тулоннан жолға шықты. Нельсон басқаратын британдық флот француздар Константинопольге экспедиция жасауды күтіп тұрғандықтан, оларды тоқтатуға үлкермеді. Француз флоты Мальтада қысқа ғана тоқтады, аралды басып алды, оның үкіметі аз ғана қарсылық көрсетті. Бонапарттың әскері 1 шілдеде Александрия шығанағына қонды, ал 2 шілдеде аз қарсылықпен қаланы басып алды. Ол Мысыр пашасына хат жазып, мақсатының Мысырды мамлюктердің зұлымдығынан азат ету екенін мәлімдеді. Оның әскері қатал ыстыққа қарамастан шөлді кесіп өтіп, 1798 жылдың 21 шілдесінде Пирамида шайқасында мамлюктерді жеңді. Алайда бірнеше күннен кейін, 1 тамызда, адмирал Нельсон басқаратын британдық флот жағалауға келді; француз флоты күтпеген шабуылға ұшырап, Нил шайқасында талқандалды. Тек төрт француз кемесі ғана құтқарылды. Бонапарт және оның әскері Мысырда тұтқынға алынды.
The idea of a French military expedition to Egypt had been proposed by Charles Maurice de Talleyrand Périgord in a memoir to the Institut de France as early as 3 July 1797, and in a letter the following month from Talleyrand to Bonaparte. The Egyptian expedition had three objectives: to cut the shortest route from England to British India by occupying the Isthmus of Suez; to found a colony which could produce cotton and sugar cane, which were in short supply in France due to the British blockade; and to provide a base for a future French attack on British India. It also had several personal advantages for Bonaparte: it allowed him to keep a distance from the unpopular Directory, while at the same time staying in the public eye. The Directory itself was not enthusiastic about the idea, which would take its most successful general and his army far from Europe just at the time that a major new war was brewing. Director La Révellière Lépeaux wrote: "The idea never came from the Directory or any of its members. The ambition and pride of Bonaparte could no longer support the idea of not being visible, and of being under the orders of the Directory." The idea presented two other problems: Republican French policy was opposed to colonization, and France was not at war with the Ottoman Empire, to which Egypt belonged. Therefore, the expedition was given an additional scientific purpose: "to enlighten the world and to obtain new treasures for science." A large team of prominent scientists was added to the expedition; twenty one mathematicians, three astronomers, four architects, thirteen naturalists and an equal number of geographers, plus painters, a pianist and the poet François Auguste Parseval Grandmaison. On 19 May 1798, two hundred ships carrying Bonaparte, and 35,000 men comprising the Armée d'Orient, most of them veterans of Bonaparte's Army of Italy, sailed from Toulon. The British fleet under Nelson, expecting a French expedition toward Constantinople, was not in position to stop them. The French fleet stopped briefly at Malta, capturing the island, the government of which offered little resistance. Bonaparte's army landed in the bay of Alexandria on 1 July, and captured that city on 2 July, with little opposition. He wrote a letter to the Pasha of Egypt, claiming that his purpose was to liberate Egypt from the tyranny of the Mamluks. His army marched across the desert, despite extreme heat, and defeated the Mamluks at the Battle of the Pyramids on 21 July 1798. A few days later, however, on 1 August, the British fleet under Admiral Nelson arrived off the coast; the French fleet was taken by surprise and destroyed in the Battle of the Nile. Only four French ships escaped. Bonaparte and his army were prisoners in Egypt.
Ирландиядағы сәтсіз көтеріліс (1798 жылдың тамызы)
1798 жылдың 7 тамызында ирландтық көтерілісті қолдауға тағы бір әрекет жасалды. Генерал Жан Жозеф Амабль Хамбер басқаратын экспедициялық күшті тасымалдаған француз флоты Рошфор-сюр-Мерден (Рошфор) теңізге шықты. Шабуылдың мақсаты Вулф Тоун басқарған ирланд ұлтшылдарының көтерілісіне көмек көрсету болды. Тоун уақытты келісу үшін Францияда Бонапартпен бірнеше рет кездесті, бірақ Ирландия Корольдігіндегі көтеріліс мерзімінен бұрын басталды және француз флоты келгенге дейін 1798 жылдың 14 шілдесінде басып жанылды. Француз күштері 22 тамызда Ирландияның солтүстік-батысындағы Киллалаға түсті. Олар 24 және 27 тамыздағы екі шағын шайқаста британдық әскерлерді жеңіп, 27 тамызда Хамберт Каслбарда Ирландия Республикасының құрылғанын жариялады, бірақ француз әскерлері 1798 жылдың 8 қыркүйегінде Баллинамак шайқасында британдық бас қолбасшы Лорд Корнуоллис әскерлерінен жеңілді. Бірінші күштің тапсырғанын білмейтін француз экспедициялық күшінің екінші бөлігі 16 қыркүйекте Бресттен жолға шықты. Олар Донегал шығанағында Корольдік теңіз күштерімен тоқтатылды, ал француз соғыс кемелерінің алтауы қолға түсті.
Another attempt to support an Irish uprising was made on 7 August 1798. A French fleet sailed from Rochefort sur Mer (Rochefort) carrying an expeditionary force led by General Jean Joseph Amable Humbert. The attack was intended to support an uprising of Irish nationalists led by Wolfe Tone. Tone had several meetings with Bonaparte in France to coordinate the timing, but the uprising within the Kingdom of Ireland began early and was suppressed on 14 July 1798 before the French fleet arrived. The French force landed at Killala, in northwest Ireland, on 22 August. It defeated British troops in two small engagements on 24 and 27 August, and Humbert declared the formation of an Irish Republic at Castlebar on 27 August, but the French forces were defeated at the Battle of Ballinamuck on 8 September 1798 by the troops of Lord Cornwallis, British Commander in Chief, Ireland. A second part of the French expeditionary force, not knowing that the first had surrendered, left Brest on 16 September. It was intercepted by the Royal Navy in the bay of Donegal, and six of the French warships were captured.
АҚШ-пен соғысқа жақын (17981799)
АҚШ пен Франция арасындағы шиеленістер Квази соғысына, жарияланбаған теңіз соғысына ұласты. Франция АҚШ-тың 1778 жылғы Одақтастық шартын елемейтіндігіне наразылық білдірді, осы шарт француздарды Америка революциялық соғысына қатыстырған еді. АҚШ Франция мен Ұлыбритания арасындағы соғыста бейтараптық саясат ұстанды. 1795 жылы Ұлыбританиямен жасалған Джей шарты күшіне енгеннен кейін Франция АҚШ-қа қарсы көш бастады және 1797 жылға қарай 300-ден астам американдық сауда кемесін басып алды. Федералистер Ұлыбританияны, ал Джефферсондық республикашылар Францияны қолдады. Федералист президент Джон Адамс АҚШ Әскери-теңіз күштерін нығайтып, үш фрегатты аяқтады, тағы үш фрегат салуға қаражатты мақұлдады және келіссөздер жүргізу үшін Парижге дипломаттарды жіберді. Олар Сыртқы істер министрі Талейранның (сөйлесуге дейін пара талап еткен) келемезін көрді. XYZ ісі америкалықтарға келіссөздер барысы туралы хабарлады және американдық қоғамның наразылығын тудырды. Соғыстың көп бөлігі теңізде, көбінесе каперлер мен сауда кемелері арасында өтті. 1800 жылы 1800 жылғы конвенция (Мортефонтен шарты) қақтығысты тоқтатты.
Tensions between the United States and France developed into the Quasi War, an undeclared naval war. France complained the United States was ignoring the 1778 Treaty of Alliance that had brought the French into the American Revolutionary War. The United States insisted on taking a neutral stance in the war between France and Britain. After the Jay Treaty with Britain went into effect in 1795, France began to side against the United States and by 1797 had seized over 300 American merchant ships. Federalists favored Britain while Jeffersonian Republicans favored France. Federalist President John Adams built up the United States Navy, finishing three frigates, approving funds to build three more and sending diplomats to Paris to negotiate. They were insulted by Foreign Minister Talleyrand (who demanded bribes before talking). The XYZ Affair told Americans about the negotiations and angered American public opinion. The war was fought almost entirely at sea, mostly between privateers and merchant ships. In 1800, the Convention of 1800 (Treaty of Mortefontaine) ended the conflict.
Францияға қарсы екінші коалиция
Британ және Австрия Францияның туысқан республикалар құруынан алаңдады. Австрия бірінші болып Франциядан жаңа республикалардың аумағының бір бөлігін өзіне беруді талап етті. Директория бас тартқан соң, Австрия Францияға қарсы жаңа әскери одақ іздеуге кірісті. Ресейдің жаңа императоры Павел I француз республикалық идеяларына өте қарсы болды, қуғынға түскен Людовик XVIII-ге көңіл білдірді және Францияға қарсы жаңа коалицияға қосылуға дайын еді. Император өзінің Балтық флоты арқылы Голландияға 20 000 сарбаздық әскер жіберді. Ол сондай-ақ Польша мен Түркиядағы шайқастардың қатысушылары болған 60 000 сарбазды, өзінің ең жақсы генералы Александр Суворовтың басшылығымен Солтүстік Италиядағы австриялық әскерлерге қосылуға жіберді. Пруссия королі Фридрих Вильгельм III екі тараптан да пайда табу үшін бейтараптықты сақтап қалды. Директория қателік жіберіп, 1789 жылғы революцияның көрнекті қайраткерлерінің бірі, Людовик XVI-ның өліміне дауыс берген аббат Сиессті Берлинге елші етіп жіберді, оның идеялары консервативті және монархист корольді қатты қорқытты. Фридрих Вильгельм бейтараптығын сақтап, екі тараптың бірін де қолдамады, бұл Франция үшін соққы болды. 1798 жылдың соңына қарай коалиция 300 000 сарбазға ие болды және олардың санын 600 000-ға дейін арттыра алды. Бонапарт басқарған ең күшті француз әскері Мысырда қалды. Генерал Бруне Голландияда 12 000 сарбазбен, Бернадот Рейнде 10 000 сарбазбен, Журдан Дунай армиясында 40 000 сарбазбен, Массена Швейцарияда 30 000 сарбазбен, Шерер Солтүстік Италиядағы Адиге өзенінде 40 000 сарбазбен, ал Макдональдтың 27 000 сарбазы Неапольде орналасқан: барлығы 170 000 сарбаз. Коалиция күштеріне теңдесу үшін Директория жиырмадан жиырма бес жасқа дейінгі жастарды әскерге шақыруға бұйрық берді, жаңадан екі жүз мың сарбаз қосуға тырысты.
Britain and Austria had been alarmed by the French creation of Sister Republics. Austria first demanded that France hand over a share of the territory of the new Republics to it. When the Directory refused, Austria began searching for partners for a new military alliance against France. The new Tsar of Russia, Paul I, was extremely hostile to French republican ideas, sympathetic to the exiled Louis XVIII, and willing to join a new coalition against France. The Tsar offered an army of 20,000 men, sent by sea to Holland on his Baltic fleet. He sent another army of 60,000 men, veterans of fighting in Poland and Turkey, under his best general, Alexander Suvorov, to join the Austrian forces in northern Italy. The King of Prussia, Frederick William III, had carefully preserved neutrality in order to profit from both sides. The Directory made the error of sending one of the most prominent revolutionaries of 1789, the Abbé Sieyés, who had voted for the death of Louis XVI, as ambassador to Berlin, where his ideas appalled the arch conservative and ultra monarchist king. Frederick William maintained his neutrality, refusing to support either side, a setback for France. By the end of 1798, the coalition could count on 300,000 soldiers, and would be able to increase the number to 600,000. The best French army, headed by Bonaparte, was stranded in Egypt. General Brune had 12,000 men in Holland; Bernadotte, 10,000 men on the Rhine; Jourdan, 40,000 men in the army of the Danube; Masséna, 30,000 soldiers in Switzerland; Scherer, 40,000 men on the Adige river in northern Italy; and 27,000 men under Macdonald were based in Naples: a total of 170,000 men. To try to match the coalition forces, the Directory ordered a new call up of young men between the ages of twenty and twenty five to the army, seeking to add two hundred thousand new soldiers.
Италия мен Швейцарияда соғыстың қайта басталуы
1798 жылдың 10 қарашасында британдық және австриялық үкіметтер бес жаңа бауырлас республикаларды басып, Францияны 1789 жылғы шекараларына қайтару туралы ортақ мақсатта келісті. 1798 жылдың 29 қарашасында Екінші коалиция соғысының бірінші күні Неаполь королі Фердинанд Римге шабуыл жасады, оны француз әскері нашар қорғады. Британдық флот Тосканаға үш мың неаполитандық сарбазды түсірді. Бірақ генерал Шампионнетің француз армиясы жылдам әрекет етіп, 5 желтоқсанда Чивита Кастеллана шайқасында неаполитан армиясын жеңді. Келесі күні, 1798 жылдың 6 желтоқсанында француз әскері король Карл Эммануэль IV-ті Пьемонттан әскерін шығарып алып, Сардиния аралына, өзінің соңғы иелігіне қашуға мәжбүр етті. Француз армиясы Неаполь королігіне бет алды, король Фердинандты 1798 жылдың 23 желтоқсанында британдық соғыс кемесімен Неаполь қаласынан кетуге мәжбүр етті. Содан кейін Неаполь 1799 жылдың 23 қаңтарында басылып алынды, ал 26 қаңтарда француз қорғауындағы алтыншы республика, Партенопеан Республикасы жарияланды. 1799 жылдың көктемінде Австрияменғы бейбіт келіссөздер нәтижесіз аяқталды, ал Директория Германияға жаңа шабуыл жасауға шешім қабылдады. Бірақ Александр Суворов басқаратын ресей армиясының және Карл бас герцог басқаратын жаңа австриялық күштердің келуі уақытша күш тепе-теңдігін өзгертті. Журданның Дунай армиясы 6 наурызда Рейн өзенін кесіп өтті, бірақ Архиегерцог Карл оны алдымен Острах шайқасында, содан кейін 1799 жылдың 25 наурызында Стокках шайқасында жеңді. Журдан армиясы кері шегінді, ал Журдан өзі Парижге одан да көп әскер сұрап қайтты. Екінші коалицияның күштері француздық Италияны басып алды, ал бес шайқастан кейін Суворовтың басқаруымен бірлескен орыс-австриялық армия 1799 жылдың 27 сәуірінде Кассано шайқасында Мороны жеңіп, Турин мен Миланды басып алып, осылайша Франциядан Цизальпин Республикасын қайтарып алды. Содан кейін Суворов Терривада француз армиясын жеңді. Жағдайды түзету үшін 5 шілдеде Жюбер Италия армиясының жаңа басшысы болып тағайындалды, бірақ оның армиясы 15 тамызда Нови шайқасында ресейліктерден жеңілді; Жюбер шайқас басталғанда жүрегіне оқ тиіп, оның армиясы шашырап кетті. Франция Италияда құрған бауырлас республикалар тез құлдырап, тек Генуя француз бақылауында қалды. Тамыз айында орыстар мен британдықтар Голландияда жаңа майдан ашты. 27 тамызда британдық әскер Ден-Хелдерге түсірілді, оған ресей әскері қосылды. 31 тамызда Франциямен одақтас Батавия флоты Корольдік флотқа берілді. Француз армиясы мен үкіметінің дағдарысқа ұшырағанын көріп, Венде мен Бретаньдегі роялистік көтерілістердің басшылары 15 қыркүйекте жаңа көтеріліске дайындалу үшін жиналды. Ұзақ уақыттан бері тыныш жатқан Венде мен Бретаньдегі роялистік көтерілістердің тірі қалған басшылары табысқа жетудің жаңа мүмкіндігін көріп, 1799 жылдың 15 қыркүйегінде стратегияны жоспарлау үшін кездесті. Англияда жер аударылған роялист қолбасшысы Луи де Фротте жаңа көтеріліске басшылық ету үшін Францияға оралды.
On 10 November 1798, the British and Austrian governments had agreed on a common goal of suppressing the five new sister republics and forcing France back into its 1789 borders. Then on 29 November 1798, on the first day of the War of the Second Coalition, King Ferdinand of Naples launched an attack on Rome, which was lightly defended by French soldiers. A British fleet landed three thousand Neapolitan soldiers in Tuscany. However, the French army of General Championnet responded quickly, defeating the Neapolitan army at the Battle of Civita Castellana at Civita Castellana on 5 December. The next day, 6 December 1798, French soldiers also forced King Charles Emmanuel IV to remove his soldiers from Piedmont and to retreat to his island of Sardinia, his last possession. The French army marched to the Kingdom of Naples, obliging King Ferdinand to leave his City of Naples on a British warship on 23 December 1798. Naples was then occupied on 23 January 1799, and a new Neapolitan republic, the so called Parthenopean Republic, the sixth under French protection, was proclaimed on 26 January. Peace negotiations with Austria went nowhere in the spring of 1799, and the Directory decided to launch a new offensive into Germany, but the arrival of a Russian army under Alexander Suvorov and fresh Austrian forces under the Archduke Charles for a time changed the balance of power. Jourdan's Army of the Danube crossed the Rhine on 6 March but was defeated by the Archduke Charles, first at the Battle of Ostrach and then at the Battle of Stockach on 25 March 1799. Jourdan's army withdrew while Jourdan himself returned to Paris to plea for more soldiers. The forces of the Second Coalition invaded French occupied Italy, and after five earlier battles, a joint Russian Austrian army under Suvorov's command defeated Moreau at the Battle of Cassano on 27 April 1799 and thus occupied Turin and Milan and thereby took back the Cisalpine Republic from France. Suvorov then defeated the French Army on the Terrivva. To redress the situation, Joubert was named the new head of the Army of Italy on 5 July, but his army suffered defeat by the Russians at the Battle of Novi, on 15 August; Joubert himself was shot through the heart when the battle began, and his army was routed. The Sister Republics established by the French in Italy quickly collapsed, leaving only Genoa under French control. In August, the Russians and British opened a new front in the Netherlands. A British army was landed at Den Helder on 27 August, and was joined by a Russian army. On 31 August, the Batavian Navy, allied with France, surrendered to the Royal Navy. Seeing the French army and government in a crisis, the leaders of the royalist rebellions in the Vendée and Brittany came together on 15 September to prepare a renewed uprising. The surviving leaders of the royalist rebellions in the Vendée and Brittany, which had long been dormant, saw a new opportunity for success and met to plan strategy on 15 September 1799. The royalist commander Louis de Frotté, in exile in England, returned to France to command the new uprising.
Бонапарттың Сириядағы жорығы (1799 жылдың ақпан-майы)
Италия мен Швейцариядағы француз әскерлері бауырлас республикаларды сақтап қалуға тырысқанда, Бонапарт өзінің Мысыр жорығын жалғастырды. Ол Директорияға жазған хатында Мысырға жасаған жорықтың «Республикалық Франция мен монархиялық Еуропа арасындағы күресте күшті алалаушылық тудыру» мақсатын көздеген, ауқымды науқанның бастамасы ғана екенін түсіндірді. Мысыр бастапқы жобадан әлдеқайда ірі нәрсенің негізіне айналады, сонымен қатар мұсылман әлемінің жалпы көтерілісін тудыруға мүмкіндік беретін құрал болады. Ол осы көтерілістің Ұлыбританияның Таяу Шығыстан Үндістанға дейінгі билігін құлатуға алып келетініне сенді. Осы мақсатты іске асыру үшін ол Каирден шығып, Синай шөлі арқылы Сирияға аттанды. Онде ол Осман империясының Сент-Жан-д'Акре портын қоршады, оны жергілікті әскерлер қорғап, британдық флотпен жабдықталып тұрды. Оның ұзақ қоршауы мен қаланы басып алуға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталды. Әскерін аурулар қырып салды, олардың саны 11 мыңға дейін азайды. Бонапарт британдық флот Осман әскерін Каирді қайтарып алу үшін жеткізіп әкеледі деген хабарды естіді. 17 мамырда ол қоршаудан бас тартып, 4 маусымда Каирге оралды. Британдық флот Осман әскерін жағаға шығарды, бірақ олар жағаға тие бергенде, 1799 жылғы 25 шілдеде Абукир шайқасында Бонапарттан жеңіліске ұшырады. Британдықтардың Мысырды блокадалауына байланысты Бонапарт алты ай бойы Франциядан ешқандай жаңалық алмады. Ол әскери көмекшілерінің бірін түрік үкіметінің өкілдерімен кездесуге және Франциядан хабар алуға жіберді, бірақ офицер британдық теңіз күштерімен ұсталды. Жерорта теңізінің шығысындағы британдық адмирал және флот қолбасшысы Сэр Сидни Смит, Парижде тұрған және Францияны жақсы білген ол офицерге соңғы француз газеттерінің жинағын берді және оны Бонапартқа қайтарды. Бонапарт түн бойы газеттерді оқып, Франциядағы саяси және әскери қиындықтар туралы білді. Оның бұйрықтары оған қалаған уақытта үйіне оралуға рұқсат берді. Келесі күні ол дереу Францияға қайтуға шешім қабылдады. Ол армия басшылығын генерал Клеберге тапсырып, «Мюирон» фрегатымен бірнеше жоғары шенді офицерлермен бірге Мысырдан кетті. Ол британдық блокададан сәтті өтіп, 9 қазанға дейін Францияға жетті.
While the French armies in Italy and Switzerland tried to preserve the Sister Republics, Bonaparte pursued his own campaign in Egypt. He explained in a letter to the Directory that Egyptian venture was just the beginning of a broader campaign "to create a formidable diversion in the campaign of Republican France versus monarchic Europe. Egypt would be the base of something much larger than the original project, and at the same time a lever which will aid in the creation of a general uprising of the Muslim world." This uprising, he believed, would lead to the collapse of British power from the Middle East to India. With this goal in mind, he left Cairo and marched his army across the Sinai desert into Syria, where he laid siege to the port of Saint Jean d'Acre of the Ottoman Empire, which was defended by a local army and supplied by a British fleet offshore. His long siege and attempts to storm the city were a failure; his army was ravaged by disease, it was down to 11,000 men, and he learned that an Ottoman army was to be embarked by the British fleet to sail to Cairo to recapture the city. On 17 May, he abandoned the siege and was back in Cairo by 4 June. The British fleet landed the Ottoman army, but as soon as they were ashore they were decisively defeated by Bonaparte at the Battle of Abukir on 25 July 1799. Due to the British blockade of Egypt, Bonaparte had received no news from France for six months. He sent one of his military aides to meet with Turkish government officials and to try to get news from France, but the officer was intercepted by the British navy. The British admiral and naval commander in the eastern Mediterranean, Sir Sidney Smith, who had lived in Paris and knew France well, gave the officer a packet of recent French newspapers and sent him back to Bonaparte. Bonaparte spent the night reading the newspapers, learning about the political and military troubles in France. His orders permitted him to return home any time he chose. The next day he decided to return to France immediately. He handed over command of the army to General Kléber and left Egypt with a small party of senior officers aboard the frigate Muiron. He escaped the British blockade but did not reach France until 9 October.
Ауа ағыны өзгерісі: француздық табыстар (1799 жылдың қыркүйегі)
Жазда апатты болып көрінген Францияның әскери жағдайы қыркүйек айында едәуір жақсарды. 19 қыркүйекте генерал Брун Нидерландыдағы британдық-орыс армиясын Кастрикум шайқасында жеңді. 18 қазанда Алькмар қаласында Брунмен қоршауға алынған британдық-орыс күштері Йорк герцогының басшылығымен кері шегінуге келісті. Швейцарияда ресейлік армия екіге бөлінді. 25-26 қыркүйекте Андре Массена басқарған швейцариялық француз армиясы Цюрихтің екінші шайқасында Александр Римский-Корсаковтың басшылығындағы орыс армиясының бір бөлігін жеңіп, Суворовтың басшылығындағы орыс армиясының қалған бөлігін Альп таулары арқылы Италияға қарай апаттық түрде шегінуге мәжбүр етті. Суворов австриялықтарға қанағаттанбады, оларды әскерін қолдамағаны үшін кінәлады және патшадан әскерін соғыстан шығаруды өтінді. Ұлыбританиялық-орыс-австриялық шабуылмен бірге жоспарланған Францияның батысындағы роялистік көтеріліс те сәтсіз аяқталды. Шоуандар 14 қазанда Ле-Ман және 19 қазанда Нант қалаларын қысқа мерзімге басып алды, бірақ француз армиясы оларды тез шығарып тастады, ал көтеріліс 29 қазанда толыққанды құлдырады.
The military position of France, which seemed disastrous during the summer, improved greatly in September. On 19 September, General Brune won a victory over the British Russian army in the Netherlands at Castricum. On 18 October, besieged by Brune at Alkmaar, the British Russian forces under the Duke of York agreed to withdraw. In Switzerland, a Russian Army had split into two. On 25–26 September, the French army in Switzerland, led by André Masséna, defeated one part of the Russian army under Alexander Rimsky Korsakov at the Second Battle of Zurich, and forced the rest of the Russian army, under Suvorov, into disastrous retreat across the Alps to 'Italy'. Suvorov was furious at the Austrians, blaming them for not supporting his troops, and he urged the Tsar to withdraw his forces from the war. The royalist uprising in the west of France, planned to accompany the British Russian Austrian offensive, was also a failure. The Chouans briefly seized Le Mans on 14 October and Nantes on 19 October, but they were quickly driven out by the French Army, and the rebellion had collapsed by 29 October.
Жаңа экономикалық дағдарыс
Революция басталғаннан бері елдегі инфляция күшейді. Директория кезінде шіркеу мен аристократиядан тәркіленген мүліктің құнына негізделген қағаз ақша – ассигнаттар, құнының көп бөлігін жоғалтты. Бағалар өсті, ал үкімет шығындарын жабу үшін жеткілікті ақша басып шығара алмады. Ассигнаттың құны күміспен қамтамасыз етілген бұрынғы режимнің негізгі валюта бірлігі – ливрге қарағанда күрт төмендеді. 1790 жылы, Революцияның басында, 1000₶ номиналды құны бар ассигнатты 900 күміс ливрге айырбастауға болар еді. 1795 жылдың қаңтарында Конвент 30 миллиард ₶ сомасында ассигнаттар шығару туралы шешім қабылдады, олар қосымша алтынмен қамтамасыз етілмеді. 1795 жылдың наурызында 1000₶ құны бар ассигнатпен тек 80 күміс ливр ғана сатып алуға болады. 1796 жылдың ақпанында Директория ассигнатты жою туралы шешім қабылдады және баспа тақталарын жою үшін ресми рәсім өткізді. Ассигнаттың орнына жаңа банкнота – «Территориялық мандаттар» енгізілді. Бірақ бұл жаңа қағаз ақша да нақты кепілдіксіз болғандықтан, құны да күрт төмендеді; 1797 жылдың ақпанына қарай мандаттың құны бастапқы құнының бір пайызына ғана жететін болды. Директория алтын немесе күміс монеталарды қайта қолдануға шешім қабылдады, олар құнын сақтап тұрды. 100₶ мандатты 1 күміс ливрге айырбастауға болады. Қиындық сол еді, Директорияда 300 миллион ₶ сомасында монета шығаруға жеткілікті алтын мен күміс болды. Айналымдағы ақшаның жетіспеуінің салдары – бағалардың күрт төмендеуі және дефляция болды, бұл инвестициялардың және жалақының төмендеуімен бірге жүрді. Бұл экономикалық белсенділіктің төмендеуіне және жұмыссыздыққа әкелді.
Since the beginning of the Revolution, the nation suffered from rampant inflation. By the time of the Directory, the paper money, the assignat, based on the value of goods confiscated from the church and nobility, had already lost most of its value. Prices had soared, and the government could not print money fast enough to meet its expenses. The value of the assignat had dropped drastically against the value of the livre, the main unit of currency of the old regime which contained silver. In 1790, at the beginning of the Revolution, an assignat with a face value of 1,000₶. could be exchanged for 900 silver livres. In January 1795, The Convention decided to issue assignats worth 30 billion ₶., without any additional backing by gold. By March 1795, an assignat with a value of 1,000₶. could buy only 80 silver livres. In February 1796, the Directory decided to abolish the assignat, and held a public ceremony to destroy the printing plates. The assignat was replaced by a new note, the Mandats territoriaux. But since this new paper money also lacked any substantial backing, its value also plummeted; by February 1797 the Mandat was worth only one percent of its original value. The Directory decided to return to the use of gold or silver coins, which kept their value. 100₶. of Mandats was exchanged for 1 silver livre. The difficulty was that the Directory had only enough gold and silver to produce 300 million ₶ The result of the shortage of money in circulation was a drastic deflation and drop in prices, which was accompanied by a drop in investment, and a drop in wages. It led to a drop in economic activity, and unemployment.
Жаңа сайлау, жаңа директорлар және саяси дағдарыс
Кеңестің 315 мүшесін сайлау үшін жаңа сайлау 1799 жылдың 21 наурызы мен 9 сәуірі аралығында өтті. Роялистер беделсіз қалды және жоғалып кетті; Революцияны жалғастырып, күшейтуді қалаған нео-якобиндер басты жеңімпаз атанды. Кеңеске жаңа мүшелердің қатарына Наполеонның кіші інісі, жиырма төрт жастағы Люсьен Бонапарт кірді. Ол өзінің аты-жөнінің арқасында Бес жүздік Кеңестің президенті болып сайланды. Бұл жолы Директорлар якобиндерді дисквалификациялауға тырыспады, бірақ үкіметте бақылауды сақтаудың басқа жолдарын іздеді. Ревбелл жеребе тастау арқылы отставкаға жіберілгендіктен, Директорияның жаңа мүшесін сайлау уақыты келді. Конституция бойынша Директорияның жаңа мүшесін сайлауда жаңадан сайланғандар емес, Кеңестердің бұрынғы мүшелері дауыс берді. Оның орнына 1789 жылғы революцияның маңызды басшыларының бірі, Берлинде елші қызметін атқарған Аббат Сиес таңдалды. Сиестің жеке жобасы болды: ол азаматтардың құқықтарын қорғау үшін үкімет билігін шектеу қажет деген жаңа доктринаны жасады. Оның идеясы – жеке құқықтарды қорғау үшін американдық үлгідегі Жоғарғы сотпен жаңа Конституцияны қабылдау еді. Ол жеке өзінің басты міндетін 1793 жылғы Террордың қайта оралуын болдырмау, жаңа конституцияны құру және Революцияны мүмкіндігінше тезірек аяқтау деп қарастырды, қандай да бір жолмен болсын. Сайлау аяқталғаннан кейін якобин көпшілігі дереу Директорияны революциялық етуді талап етті. Кеңестер 20 мамырда жиналды, ал 5 маусымда Директорларды сол қанатқа бұру үшін шабуылға кірісті. Олар Директор Трейярдың сайлауын техникалық себептермен заңсыз деп жариялады және оның орнына Конвент кезінде Әділет министрі болған, Гирондиннің орташа дәрежелі депутаттарын тұтқындауға бақылау жасаған Луи Жером Гойерді сайлауға дауыс берді. Кеңестегі якобиндер тағы бір қадам жасап, екі орташа Директордың – Ла Ревельер мен Мерлиннің отставкасын талап етті. Олардың орнына екі жаңа мүше келді: қоғамдық қауіпсіздік комитетінің мүшесі болған және Баррастың одақтасы, аз танымал заңгер Роджер Дукос және белгісіз якобин генералы Жан Франсуа Огюст Мулен. Директорлар тағайындаған жаңа министрлер көбінесе сенімді якобиндер болды, бірақ Сиес өзінің одақтасы Жозеф Фушені жаңа Полиция министрі етіп тағайындады. Якобиндер бірден сан-кулоттар мен жұмысшы табына тиімді, бірақ жоғарғы және орта таптарды қорқытқан заңдарды ұсынды. Кеңестер жүз миллион франк көлемінде мәжбүрлі қарыз салды, оны үш жүз франктан астам мүлік салығын төлейтін барлық азаматтар бірден, біртіндеп төлеуге міндетті болды. Төлемегендер эмигрант дворяндарымен теңестіріліп, барлық азаматтық құқықтарынан айырылды. Кеңестер сондай-ақ эмигрант ақсүйектердің балалары елден кеткен немесе бүлікші топтарда немесе әскерде қызмет ететін әкелерін, аналарын және ата-бабаларын кепілге алуға шақыратын жаңа заң қабылдады. Мұндай кепілдерге үлкен айыппұл салынар немесе монархист әскерлері немесе қарақшылар өлтірген немесе мүлікке зиян келтірген жағдайда жер аударылар еді. 27 маусымда Кеңестің белгілі якобин мүшесі генерал Журдан жиырмадан жиырма бес жасқа дейінгі барлық жарамды жастарды жаппай әскерге шақырып, әскерге екі жүз мың жаңа сарбаз жинауды ұсынды. Бұл 1793 жылдан бері бірінші жаппай шақыру болды. Жаңа якобиндер Конвенттегі якобин клубтарының үлгісі бойынша жаңа саяси клуб – Club du Manège ашты. Ол 6 шілдеде ашылды және көп ұзамай 250 депутаттың қатысуымен үш мың мүшеге ие болды, оның ішінде Террор кезіндегі якобиндердің көптеген түлектері, сондай-ақ ультрареволюциялық Франсуа Бабеуфтың бұрынғы жақтастары болды. Бір көрнекті мүшесі генерал Журдан 14 шілдедегі клубтың банкетінде мүшелерді "пиктердің оралуына" деген тостпен қарсы алды, бұл сөз сан-кулоттардың атылған ақсүйектердің басын парадта көрсету үшін қолданған қаруларына сілтеме жасады. Сондай-ақ клуб мүшелері Директорияға шабуыл жасаудан қорқып қалмады, оның сәнді жиһаздарына және Директорлар пайдаланатын сәнді кареталарына наразылық білдірді. Директория тез арада провокацияларға жауап берді; Сиес клуб мүшелерін Робеспьердің террорлық билігінің қайта оралуы деп айыптады. Полиция министрі Фуше 13 тамызда клубты жапты.
New elections to elect 315 members of the Councils were held between 21 March – 9 April 1799. The royalists had been discredited and were gone; the major winners were the neo Jacobins, who wanted to continue and strengthen the Revolution. The new members of the Council included Lucien Bonaparte, the younger brother of Napoleon, just twenty four years old. On the strength of his name, he was elected the President of the Council of Five Hundred. This time the Directors did not try to disqualify the Jacobins but looked for other ways to keep control of the government. It was time to elect a new member of the Directory, as Rewbell had been designated by the drawing of lots to step down. Under the Constitution, the selection of a new member of the Directory was voted by the old members of the Councils, not the newly elected ones. The candidate selected to replace him was the Abbé Sieyés, one of the major leaders of the revolution in 1789, who had been serving as Ambassador to Berlin. Sieyés had his own project in mind: He had devised a new doctrine that the power of government should be limited in order to protect the rights of the citizens. His idea was to adopt a new Constitution with a supreme court, on the American model, to protect individual rights. He privately saw his primary mission as preventing a return of Reign of Terror of 1793, a new constitution, and bringing the Revolution to a close as soon as possible, by whatever means. Once the elections were complete, the Jacobin majority immediately demanded that the Directory be made more revolutionary. The Councils began meeting on 20 May, and on 5 June they began their offensive to turn the Directors to the left. They declared the election of the Director Treilhard illegal on technical grounds and voted to replace him with Louis Jérôme Gohier, a lawyer who had been Minister of Justice during the Convention, and who had overseen the arrest of the moderate Girondin deputies. The Jacobins in the Council then went a step further and demanded the resignation of two moderate Directors, La Revelliere and Merlin. They were replaced by two new members, Roger Ducos, a little known lawyer who had been a member of the Committee of Public Safety, and was an ally of Barras, and an obscure Jacobin general, Jean François Auguste Moulin. The new Ministers named by the Directors were for the most part reliable Jacobins, though Sieyés arranged the appointment of one of his allies, Joseph Fouché, as the new Minister of Police. The Jacobin members immediately began proposing laws that were largely favorable to the sans culottes and working class, but which alarmed the upper and middle classes. The Councils imposed a forced loan of one hundred million francs, to be paid immediately according to a graduated scale by all who paid a property tax of over three hundred francs. Those who did not pay would be classified the same as émigré nobles and would lose all civil rights. The Councils also passed a new law that called for making hostages of the fathers, mothers and grandparents of émigré nobles whose children had emigrated or were serving in rebel bands or armies. These hostages were subject to large fines or deportation in the event of assassinations or property damage caused by royalist soldiers or bandits. On 27 June General Jourdan, a prominent Jacobin member of the Councils, proposed a mass draft of all eligible young men between twenty and twenty five to raise two hundred thousand new soldiers for the army. This would be the first draft since 1793. The new Jacobins opened a new political club, the Club du Manège, on the model of Jacobin clubs of the Convention. It opened on 6 July and soon had three thousand members, with 250 deputies, including many alumni of the Jacobins during the Reign of Terror, as well as former supporters of the ultra revolutionary François Babeuf. One prominent member, General Jourdan, greeted the members at the club's banquet of 14 July with the toast, "to a return of the pikes'", referring to the weapons used by the sans culottes to parade the heads of executed nobles. The club members also were not afraid to attack the Directory itself, complaining of its lavish furnishings and the luxurious coaches used by Directory members. The Directory soon responded to the provocations; Sieyés denounced the club members as a return of Robespierre's reign of terror. The Minister of Police, Fouché, closed the Club on 13 August.
Төңкеріске дайындық
Директорлардың жасы кем дегенде қырық болуы керек деген ереже 18 Брумер төңкерісінің бір себебі болды: төңкеріс 1799 жылғы 9 қарашада Бонапарт отыз жаста болған кезде орын алды. Бонапарт Францияға оралып, 1799 жылғы 9 қазанда Сен-Рафаэль балықшылар ауылына қонды және Парижке қарай солтүстікке беттеді. Оның Абукир шайқасында Осман түріктеріне қарсы жеңісі кеңінен таралды және екінші Цюрих шайқасы мен Берген шайқасындағы француз жеңістерін басып тастады. Авиньон мен Париж арасында ол Республиканы шетелдік жаулардан және Директорияның жемқорлығынан құтқарушы деп есептеген көптеген ынталы адамдармен қарсы алынды. Парижге келген соң, ол Египетке жасаған экспедициясының ғылыми жетістіктері үшін Франция институтының мүшесі болып сайланды. Оны Корсикадағы шағын ақсүйек отбасынан шыққандықтан роялистер, ал Директорияның басындағы роялистерге қарсы төңкеріс әрекетін басып тастағандықтан якобиндер құттықтады. Оның інісі Люсьен, жиырма төрт жасқа толмаса да, атының арқасында Бес жүздік кеңесте маңызды тұлғаға айналды. Бонапарттың бастапқы ниеті Директорияға тағайындалу болды, бірақ ол Конституцияда белгіленген ең төменгі жас – қырыққа толмаған еді, және қатаң заңгер директор Гойер бұл мүмкіндікті жобады. Оның алғашқы одақтасы директор Баррас болды, бірақ ол Баррасты ұнатпады, өйткені оның әйелі Жозефина Бонапартқа үйленер алдында оның сүйіктісі болған, сондай-ақ Баррас пен оның одақтастарына қатысты сыбайлас жемқорлық айыптаулары болды. Бонапарт кейіннен якобин директор, генерал Жан Франсуа Огюст Мулен, оған төңкеріс жасауды ұсынғанын, бірақ ол бас тартқанын жазды; ол революцияны аяқтағысы келді, жалғастырғысы емес. Сиес соғыс батыры және төңкеріске көмектесетін генерал іздеп жүрген, бастапқыда генерал Жуберді ойлаған, бірақ Жубер 1799 жылдың тамызында Нови шайқасында қаза тапты. Содан кейін ол генерал Жан Виктор Мари Мороға жүгінді, бірақ Моро қызығушылық танытпады. Сиес пен Бонапарттың 1799 жылғы 23 қазандағы алғашқы кездесуі жаман өтті; екеуінің де үлкен мақтанышы болды және бірден бір-бірін ұнатпады. Дегенмен, олардың ортақ мүдделері болды және 6 қараша 1799 жылы олар жоспарларын ресми бекітті. Төңкерісті Сиес пен Бонапарт мұқият жоспарлады, оған Бонапарттың інісі Люсьен, дипломат және тәжірибелі интригант Тальеран, полиция министрі Фуше және Директория комиссары Пьер Франсуа Реал көмектесті. Жоспар бойынша үш директор кенеттен отставкаға кетеді, елде атқарушы билік болмайды. Кеңестерге якобиншілдердің қастандық жасап, ұлтты қауіпке ұшыратып отырғаны айтылады; кеңестер өздерінің қауіпсіздігі үшін Париждің батысындағы Сен-Клауд сарайына көшіріледі. Бонапарт Республиканы қастандықтан қорғау үшін үкімет басшысы болып тағайындалады; кеңестер таратылып, жаңа Конституция жазылады. Егер төңкеріс сәтті аяқтаса, бұл жай ғана парламенттік маневр болар еді; ол толығымен заңды болар еді. Бонапарт қауіпсіздікті қамтамасыз етеді және депутаттарды сендіруге көмектеседі. Фуше мен Реал полиция мен Париж қаласының араласпауын қамтамасыз етеді. Фуше төңкеріс басталғанда жетекші якобин депутаттарын тұтқындауды ұсынды, бірақ Бонапарт бұл қажет емес екенін айтты, бұл кейіннен қателік болып шықты. Төңкеріске дейін Бонапарт негізгі әскер командирлерімен – Журдан, Бернадот, Огьеро және Моромен кездесіп, төңкерістің жақындап қалғанын хабарлады. Олардың барлығы оны қолдамады, бірақ оған кедергі келтірмеуге келісті. Ескі кеңестің президенті де төңкеріске тартылды, сондықтан ол өз рөлін ойнай алады, ал Бонапарттың інісі Люсьен Бес жүздік кеңесті басқарады. 6 қараша күні кешке кеңестер бұрынғы Сен-Сулпице шіркеуінде банкет өткізді. Бонапарт қатысты, бірақ салқын және алаңдаған сияқты көрінді және ерте кетті.
The rule that Directors must to be at least forty years old became one justification for the Coup of 18 Brumaire: the coup d'état took place on 9 November 1799, when Bonaparte was thirty years old. Bonaparte returned to France, landing at the fishing village of Saint Raphaël on 9 October 1799, and made a triumphal progression northward to Paris. His victory over the Ottoman Turks at the Battle of Abukir had been widely reported, and overshadowed the other French victories at the Second Battle of Zurich and the Battle of Bergen. Between Avignon and Paris, he was welcomed by large, enthusiastic crowds, who saw him as a saviour of the Republic from foreign enemies and the corruption of the Directory. Upon his arrival in Paris he was elected to the Institut de France for the scientific accomplishments of his expedition to Egypt. He was welcomed by royalists because he was from a minor noble family in Corsica, and by the Jacobins because he had suppressed the attempted royalist coup d'état at the beginning of the Directory. His brother Lucien, though only twenty four years old, became a prominent figure in the Council of Five Hundred because of his name. Bonaparte's first ambition was to be appointed to the Directory, but he was not yet forty years old, the minimum age set by the Constitution, and the Director Gohier, a strict legalist, blocked that avenue. His earliest ally had been the Director Barras, but he disliked Barras because his wife Joséphine had been his mistress before she married Bonaparte, and because of charges of corruption that surrounded Barras and his allies. Bonaparte wrote later that the Jacobin director, General Jean François Auguste Moulin, approached Bonaparte and suggested that he lead a coup d'état, but he declined; he wished to end the Revolution, not continue it. Sieyés, who had been looking for a war hero and general to assist in a coup d'état, had originally in mind General Joubert, but Joubert had been killed at the Battle of Novi in August 1799. He then approached General Jean Victor Marie Moreau, but Moreau was not interested. The first meeting between Sieyés and Bonaparte, on 23 October 1799, went badly; the two men each had enormous egos and instantly disliked each other. Nonetheless, they had a strong common interest and, on 6 November 1799, they formalized their plan. The coup d'état was carefully planned by Sieyès and Bonaparte, with the assistance of Bonaparte's brother Lucien, the diplomat and consummate intriguer Talleyrand, the Minister of Police Fouché, and the Commissioner of the Directory, Pierre François Réal. The plan called for three Directors to suddenly resign, leaving the country without an Executive. The Councils would then be told that a Jacobin conspiracy threatened the Nation; the Councils would be moved for their own security to the Château de Saint Cloud, some west of Paris, safe from the mobs of the French capital. Bonaparte would be named head of government to defend the Republic against the conspiracy; the Councils would be dissolved, and a new Constitution would be written. If the coup went well, it was simply a parliamentary maneuver; it would be perfectly legal. Bonaparte would provide security and take the part of convincing the Deputies. Fouché and Réal would assure that there would be no interference from the police or the city of Paris. Fouché proposed that the leading Jacobin deputies be arrested at the start of the coup, but Bonaparte said it would not be necessary, which later proved to be an error. Shortly before the coup, Bonaparte met with the principal army commanders: Jourdan, Bernadotte, Augereau and Moreau, and informed them of the impending coup. They did not all support it, but agreed not to stand in his way. The president of the Council of Ancients was also brought into the coup, so he could play his part, and Bonaparte's brother Lucien would manage the Council of Five Hundred. On the evening of 6 November, the Councils held a banquet at the former church of Saint Sulpice. Bonaparte attended, but seemed cold and distracted, and departed early.
Төңкеріс басталды (9-10 қараша)
9 қарашаның таңертеңіне қарай әскер бөлімдері Парижге орналаса бастады, ал Ежелгілер Кеңесінің мүшелері оятылып, Тюильри сарайына шұғыл отырысқа келуге бұйрық берілді. Олар сағат жеті жарымда жиналғанда, үкіметті құлату үшін якобиндік қастандық жоспарының ашылғаны және келесі күні отырысты Сен-Клауд сарайына, қауіпсіз жерге көшіру қажеттігі туралы хабарланды. Олардан отырыс өткізілетін жерді ауыстыру туралы жарлықты бекіту және олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін Бонапартты Паридегі әскерлердің бас қолбасшысы етіп тағайындау сұралды. Қорқынышпен, олар дереу жарлықты мақұлдады. Бонапарт өзінің штабымен бірге келіп, оларға: «Азаматтар, Республика құлауға жақын еді. Сіздер осы туралы білдіңіздер және сіздердің жарғыңыз оны құтқарып қалды» деді. Таңертеңгі сағат он бірде Бес жүздік Кеңес мүшелері Бурбон сарайында жиналып, оларға да осы хабар жеткізілді. Олар келесі күні отырысты Сен-Клаудқа көшіруге келісті. Жоспарланғандай, түстен кейін Сийес пен Роже Дюкос отставкаға кетті. Тальейран Баррастың отставкасын алуға тағайындалды. Тальейран Баррасқа жұмыстан кетуі үшін көп ақша ұсынды; тарихшылар оның Баррасқа ақша бергені ме, әлде өзіне сақтап алғаны ма, әлі де дауласып жүр. Баррас, сырттағы әскерлердің қимылын көріп, директор ретінде жинаған байлығын сақтай алатынына көз жеткізген соң, Директориядан кетуге келісті. Үш мүшесі кеткеннен кейін Директория заңды түрде отырыс өткізе алмады. Якобиндік директорлар Мулен мен Гойер тұтқындалып, генерал Мороның күзетімен Люксембург сарайына қамалды. Төңкеріс басталған күнінің өзі жоспарланғандай өтті. 10 қарашада екі кеңестің мүшелері де күшті әскери күзетпен Сен-Клаудқа күймелермен жеткізілді. Шатода 6000 сарбаз жиналған еді; олардың жалақысы бірнеше рет кешіктірілгендіктен, палата мүшелеріне ерекше жаулық танытты. Бонапарт ең алдымен Сен-Клауд доменіндегі Оранжереяда жиналған Ежелгілер Кеңесіне сөз сөйлеп, Директорияның енді жоқ екенін түсіндірді. Бонапартқа салқын қабылдады, бірақ Кеңес қарсылық көрсетпеді. Содан кейін ол өзінің інісі Люсиен төрағалық етіп отырған Бес жүздік Кеңеске көшті. Мұнда ол якобиндік депутаттардан одан да жаулықты қарсылық көріп, олар оны мазақтап, қорлап, айқайлап, ығыстырып, қыспақтап бақты. Інісі тыныштықты қалпына келтіре алмады, ал кейбір якобиндік депутаттар Робеспьер сияқты Бонапартты заңсыз деп жариялауды талап ете бастады. Егер Кеңес оны заңсыз деп таныса, Бонапарт сотсыз-ақ тұтқындалып, өлім жазасына кесілуі мүмкін еді. Депутаттар ашуланып, дауласып жатқанда, Бонапарт пен оның інісі бірнеше сарбаздың сүйемелдеуімен Оранжереядан шығып, сыртында асыққан генерал Жоахим Мураттың гранадерлер бөліміне жақындады және оларға депутаттар Бонапартты қаламдарымен өлтіруге тырысқанын айтты. Гранадерлер залға шабуыл жасап, оны депутаттардан тез босатты. Бонапарт оқиғаның өзінің ресми нұсқасын жазды, ол барлық газеттерде жарияланды және Францияның барлық қабырғаларына плакаттар ілінді; ол «жиырма якобиндік өлтірушілердің» қолынан өлімнен қалай қашып құтқарылғанын толық сипаттап, былай деді: «Көпшілігі жиналыс залына еркін және бейбіт түрде оралды, қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін жасалған ұсыныстарды тыңдады, Республиканың жаңа заңы мен негізі болуы керек пайдалы шешімді қарастырды және дайындады». Осы оқиғамен Директория аяқталды. Жаңа үкімет, Консулдық, құрылды. Көптеген тарихшылардың пікірінше, Француз революциясы аяқталды.
Early in the morning of 9 November, army units began taking positions in Paris, and the members of the Council of Ancients were awakened and instructed to come to the Tuileries Palace for an emergency meeting. When they gathered at seven thirty, they were told that a Jacobin conspiracy to overthrow the government had been discovered and that they should transfer their meeting the next day to the Château de Saint Cloud, where they would be in safety. The members were asked to approve a decree to move the meeting site, and to appoint Bonaparte as commander of troops in Paris to assure their security. Alarmed, they quickly approved the decree. Bonaparte himself appeared with his staff and told them, "Citizen representatives, the Republic was about to perish. You learned of it and your decree has just saved it". At eleven in the morning, the members of the Council of Five Hundred met at the Palais Bourbon and were given the same message. They agreed to move their meeting the following day to Saint Cloud. As planned, by the afternoon Sieyés and Roger Ducos had given their resignations. Talleyrand was assigned to win the resignation of Barras. Talleyrand was supplied with a large amount of money to offer Barras to quit; historians differ on whether he gave the money to Barras or kept it for himself. Barras, seeing the movements of soldiers outside and being assured that he could keep the great wealth he had acquired as a Director, readily agreed to leave the Directory. With three members gone, the Directory could not legally meet. The Jacobin directors Moulin and Gohier were arrested and confined to the Luxembourg Palace under the guard of General Moreau. The first day of the coup had gone exactly as planned. On 10 November, the members of both councils were taken in a procession of carriages with a strong military escort to Saint Cloud. 6,000 soldiers had already been assembled at the château; because their pay had repeatedly been delayed, they were particularly hostile to the members of the Chambers. Bonaparte spoke first to the Council of the Ancients, assembled in the Orangerie of the domain of Saint Cloud, and explained that the Directory was no more. Bonaparte was received coldly, but the Council did not offer any opposition. He then moved to the Council of Five Hundred, which was already meeting under the presidency of his brother Lucien. Here he received a far more hostile reception from the Jacobin deputies. He was questioned, jeered, insulted, shouted down, and jostled. His brother was unable to restore calm, and some of the Jacobin deputies began to demand that Bonaparte be declared outside the law, as Robespierre had been. If the Council voted him outside the law, Bonaparte could be arrested and executed immediately without trial. While the deputies raged and argued, Bonaparte and his brother, escorted by a handful of soldiers, left the Orangerie, approached the unit of grenadiers of General Joachim Murat waiting impatiently outside, and told them that the deputies had tried to assassinate Bonaparte with their pens. The grenadiers charged into the hall and quickly emptied it of deputies. Bonaparte wrote his own official version of what happened, which was published in all newspapers and posted on placards on walls all over France; it vividly described how he had narrowly escaped death from the hands of "twenty Jacobin assassins" and concluded: "The majority returned freely and peacefully to the meeting hall, listened to the propositions which had been made for assuring the public safety, deliberated and prepared a beneficial resolution which should become the new law and basis of the Republic." With that event, the Directory was finished. A new government, the Consulate, was founded. According to most historians, the French Revolution was over.
Француз қоғамы директория кезінде
Соғыстар мен әлеуметтік дүрбелеңге қарамастан, Франция халқы Директория кезінде өсуін жалғастырды. 1796 жылы, Директорияға дейін, халық саны 27 800 000 болса, 1801 жылы 27 900 000-ға жетті. Халықтың жылдық өсімі 1785 жылы, Революцияға дейін 16 пайызды құрады, ал 1790 жылы нөлге дейін төмендеді, бірақ 1795 жылы 36 пайызға дейін өсіп, кейін 1800 жылы 12 пайызға түсті. Директория кезінде туу көрсеткішінің төмендеуінің бір бөлігі ажырасу рәсімдерінің жеңілдетілуіне және барлық ұрпақтарға тең мүлік бөлуді көздейтін мұрагерлік заңнамасының өзгеруіне байланысты. Директория кезінде соғыстарда қаза тапқан жас ер адамдардың саны 1795 пен 1799 жылдар аралығында 235 000-ға жетті. Революцияға дейінгі жоғары туу көрсеткіші – сондай-ақ, жаулап алынған және одақтас мемлекеттерден әскерге шақыру – Наполеонға 1804 және 1815 жылдар аралығындағы Империя кезінде оның Grande Armée қатарын толықтыруға мүмкіндік берді. Директория тұсында француз қоғамы күрт өзгерді. Революцияға дейін биліктің көп бөлігін ұстаған екі топ – дворяндар мен дін қызметкерлері – жоғалып кетті. Халықтың шамамен бір пайызы, көбінесе ақсүйектер мен дін қызметкерлері, сондай-ақ монархияны қолдаған жоғарғы орта таптың көптеген өкілдері елден кетіп қалды. Бұл көрсеткіш шекаралық аймақтарда, мысалы, Бас-Ринде одан да жоғары болды, онда халықтың 4,5 пайызы эмиграцияға кетті.
Despite wars and social turmoil, the population of France continued to grow during the Directory. It was 27,800,000 in 1796, before the Directory, and had grown to 27,900,000 by 1801. Annual population growth had dropped from 16 percent in 1785, before the Revolution, to zero in 1790; but it then rebounded to 36 percent in 1795, then down to 12 percent in 1800. Part of the drop in birth rate during the Directory is attributed to the simplification of divorce, and the change in inheritance laws, which granted equal shares to all descendants. The number of young men killed in the wars during the Directory numbered 235,000 between 1795 and 1799. The high birth rate before the Revolution – together with conscription from conquered and allied states – allowed Napoleon to fill the ranks of his Grande Armée during the Empire between 1804 and 1815. By the time of the Directory, French society had been dramatically restructured. Nobles and clergy, the two classes which had held most of the power before the Revolution, had disappeared. An estimated one percent of the population, mostly nobles and priests, but also many members of the upper middle class who had supported the monarchy, had emigrated. The number was even higher in border regions, such as Bas Rhin, where 4.5 percent of the population had left.
Байлар мен кедейлер
Директория тұсында Париж қоғамында орта және жоғарғы таптар ақсүйектердің орнын басып, үстемдік құрды. Көптеген адамдар әскерге жабдықтандыру арқылы немесе жылжымайтын мүлікпен сауда жасау арқылы зор байлыққа ие болды. Бірақ орта және жоғарғы таптардың бір бөлігі қиындыққа тап болды: заңгерлер мен дәрігерлердің ескі кәсіби цехтарының таратылуы көптеген мүшелерін құлдыратып жіберді, олар сол лауазымдарға ие болғысы келген кез келген адамнан бәсекелестікке тап болды. Бордо, Нант, Марсель және басқа да портердегі саудагерлер мен кеме иелері британдық теңіз блокадасынан қирады. Инвестициялар шектеулі болған кезде банкирлер маңызды рөл атқарды. Директория кезінде екі жаңа топ маңызға ие болды. Барлық деңгейдегі мемлекеттік қызметкерлердің саны күрт өсті. Жазушы Луи Себастьен Мерсье 1800 жылы жарық көрген «Париж төңкеріс кезінде (1789–1798), немесе Жаңа Париж» еңбегінде былай деп жазды: «Қаламдарын доғарған және істердің барысын қиындатуға тырысқан кеңселерде жұмыс істейтін көптеген мемлекеттік қызметкерлердің өршілдігі мен білімсіздігіне шағымдануға асықпаған адам жоқ. Бюрократия осылайша осы деңгейге дейін асыра сілтеуге, қымбатқа, және шаршатуға жетті». Директория кезінде генералдар мен басқа да әскери шенеуніктердің беделі артып, саяси жүйеден тәуелсіз кастаға айналды. Директория әскери қолбасшыларды бақылап, олардың шешімдерін жоққа шығаратын якобин саяси комиссарлар жүйесін жойды. Италиядағы Бонапарт, Германиядағы Хоше, Эльзастағы Пишегр сияқты генералдар Париждің аз араласуымен провинцияларды өз идеялары мен қалауларына сәйкес басқарды. Бұл генералдардың әскерлері көбінесе Директорияға қарағанда генералдарына адал болды, мысалы, Бонапарттың әскерлері 1799 жылғы Директорияны құлатқан төңкеріс кезінде көрсеткендей. Парижде және басқа да ірі қалалардағы жұмысшы табы мен кедейлер Директорияның алғашқы кезеңіндегі жоғары инфляциядан қатты зардап шекті, бұл нан, ет, шарап, отын және басқа да негізгі тауарлардың бағасын өсірді. Директорияның соңғы екі жылында жағдай керісінше болды: ассигнациялардың тоқтатылуымен ақша тапшы болды, экономика баяулады және жұмыссыздық өсті. Директория мемлекеттік қызметкерлерге және Кеңес мүшелеріне тамақ майы, сары май және жұмыртқа сияқты азық-түлік тауарларын бөліп берді. Революцияға дейін кедейлерге көмектесу шіркеудің міндеті болған. Директория кезінде үкімет, әсіресе Париж және басқа да ірі қалаларда, осы рөлді өз мойнына алуға мәжбүр болды. Париждіктерді тамақпен қамтамасыз ету және азық-түлік көтерілістерін болдырмау үшін үкімет ауылдан ұнды күміс монетамен базар бағасымен сатып алып, оны нан пісіру орындарына берді, олар оны дәстүрлі базар бағасымен – бір фунтқа төрт су сатты, бұл дерлік ештеңе емес. Директорияның соңғы жылдарында субсидиялар азайтылды, тек нанға төлем жасалды, бірақ олар Директория үшін үлкен шығын болды. Бастапқыда үкімет бір адамға күніне бір фунт нан беруді көздеген, бірақ ақшаның жетіспеуі күнделікті рационды күніне алпыс грамм нанға дейін азайтты. Үкімет нанның орнына күріш беруге тырысты, бірақ кедейлерде оны пісіруге отын болмады. Директория тұсында қоғамдық қайырымдылық жүйесі «сәтті енгізілді», 1796 жылдың қарашасында әр коммунада бюро де бэйфайза құру туралы заң қабылданды. Олар үйге көмек көрсетуге жауапты болды. Мемлекеттік ауруханаларға қаржы бөлу де артты, ал 1796 жылдың желтоқсанындағы заң бойынша тастап кеткен балалар мемлекеттік қамқорлыққа алынды.
Under the Directory the middle and upper classes took a dominant position in Paris society, replacing the nobility. Enormous fortunes were made, often by providing supplies to the army or by speculation on real estate. Some parts of the middle and upper classes suffered: the abolition of the old professional guilds of lawyers and doctors brought the ruin of many members, who faced competition from anyone who wanted to use those titles. The merchants and shipowners in Bordeaux, Nantes, Marseille and other ports were ruined by the British naval blockade. Bankers took on a more prominent role, when investment was scarce. Two new groups gained importance during the Directory. The number of government officials of all levels increased dramatically. The writer Louis Sébastien Mercier in his Paris pendant la Révolution (1789–1798), ou Le nouveau Paris, published in 1800, wrote: "There is no one who has not complained of the insolence, or the ignorance, of the multitude of government officials employed in the bureaus to sharpen their pens and to obstruct the course of affairs. New has the bureaucracy been carried to a point so so exaggerated, so costly, to exhausting." Generals and other military officers also grew greatly in importance during the Directory and became a caste independent of the political structure. The Directory had abolished the Jacobin system of political commissioners who supervised and could overrule the military commanders. Generals like Bonaparte in Italy, Hoche in Germany and Pichegru in Alsace directed entire provinces according to their own ideas and wishes, with little interference from Paris. The soldiers of these generals were often more loyal to their generals than to the Directory, as the soldiers of Bonaparte showed during the 1799 coup d'état that ended the Directory. The working class and poor in Paris and other large cities suffered particularly from the high inflation during the first part of the Directory, which brought higher prices for bread, meat, wine, firewood and other basic commodities. In the last two years of the Directory, the problem was the opposite: with the suppression of the assignats, the money became scarce, the economy slowed, and unemployment grew. The Directory distributed scarce food items, such as cooking oil, butter and eggs, to government employees and to members of the Councils. Before the Revolution, taking care of the poor had been the responsibility of the Church. During the Directory, the government, particularly in Paris and other large cities, was forced to take over this role. To feed the Parisians and prevent food riots, the government bought flour in the countryside at market prices with its silver coins, then gave it to the bakeries, which sold it at the traditional market price of four sous a pound, which was virtually nothing. The subsidies were reduced in the last years of the Directory, paying only for bread, but they were an enormous expense for the Directory. At the beginning, the government tried to provide the standard minimum of one pound of bread a day per person, but the shortage of money reduced the daily ration to sixty grams of bread a day. The government also tried giving rice as a substitute for bread, but the poor lacked firewood to cook it. Under the Directory a system of public charity "was finally put in place with some success," with legislation passed in November 1796 establishing bureaux de bienfaisance in every commune. These were responsible for providing home relief. Funding for state hospitals was also increased, and legislation from December 1796 placed abandoned children under the state's care.
Қылмыс пен сыбайлас жемқорлық
Экономикалық проблемалар, әсіресе ауылдарда, Директория кезінде қылмыстың күрт өсуіне әкелді. Жұмыссыздардың тобы тіршілік табу үшін қайыр сұрап, тонаушылыққа көшті, ал қарақшылар жол бойындағы жолаушыларды тонады. Кейбір қарақшылар бұрынғы роялистерден жол тонаушыларға айналды. Кейіннен олар Александр Дюманың «Джехудің серіктері» романында бейнеленді. Үкіметтің полиция қызметкерлерін жалдауға қаражаты болмады, ал әскердің көп бөлігі Италия, Швейцария және Египетте соғыс қимылдарымен айналысты. Жолдардағы қауіпсіздіктің нашарлауы Франциядағы саудаға елеулі зиян келтірді. Қарақшылар мен жол тонаушылар мәселесі 1797–98 жылдардың қысында жолдардағы қылмыстардың күрт өршуінен кейін ғана назарға алынды. Кеңестер негізгі тас жолдарда немесе қоғамдық көлік құралдарында, мысалы, дилижанста жасалған кез келген тонау үшін өлім жазасын қарастыратын заң қабылдады, тіпті ештеңе ұрланбаса да. Егер қылмысты бірнеше адам жасаса, қарақшылар азаматтық емес, әскери сотта қаралатын болды. Тас жол тонау толқыны Бонапарт пен Консулаттың, Директория соттарынан да жылдам және қатаң арнайы соттарды пайдалану арқасында тоқтатылды. Сыбайлас жемқорлық тағы бір ауыр проблема болды, әсіресе әскер мен үкіметке жабдықтарды жеткізетін кәсіпкерлер арасында. Мысалы, Шевалье фирмасы Рошфорда үш ірі соғыс кемесі мен екі фрегат салуға келісімшарт алды; компанияға аристократия мен шіркеуден тәркіленген мемлекеттік мүлікпен төлем жасалды, бірақ ол кемелерді салған жоқ, тіпті материалдарды да сатып алмады. Үкіметтік жабдықтарға жасалған ірі келісімшарттар жиһаз жасаушылардан субподрядшыларға берілді, олардың әрқайсысы жиһаз жасаушыға сыйақы төледі. Кейде мердігерлер өз қызметтері үшін алдын ала күміспен төлеуді талап ететін. Олар төлем алды, бірақ қызметтерін көрсетпеді, содан кейін үкіметке құндылығы жоқ тапсырмалармен өтеді. Директорлардың өзі де мердігерлерден пара алғандары айыпталды. Директорияның қаржы министрі Доминик Винсент Рамель Ногаретке Ланглои атты жиһаз жасаушы келісімшарт беру үшін 100 000 франк пара ұсынды. Рамель бас тартты және Ланглоисті полицияға тапсырды; алайда, Баррас сияқты кейбір министрлер мен директорлар үкіметтен зор байлықпен кетіп қалды. Директория кең таралған жемқорлық туралы айыптаулардан қашып құтыла алмады.
Economic problems led to a large increase in crime under The Directory, particularly in the countryside. Bands of the unemployed became beggars and turned to robbery, and brigands robbed travelers along the highways. Some of the brigands were former royalists turned highwaymen. They were later celebrated in the novel of Alexander Dumas, Les Compagnons de Jéhu (The Companions of Jehu). The government did not have the money to hire more police, and the great majority of the army was occupied fighting in Italy, Switzerland and Egypt. The growing insecurity on the roads seriously harmed commerce in France. The problem of brigands and highwaymen was not seriously addressed until after a serious wave of crimes on the roads in the winter of 1797–98. The Councils passed a law calling for the death penalty for any robbery committed on the main highways or against a public vehicle, such as a coach, even if nothing was taken. If the crime was committed by more than one person, the robbers were tried by a military tribunal rather than a civilian court. The wave of highway robberies was finally stopped by Bonaparte and the Consulate, which employed special tribunals even swifter and more severe than the Directory tribunals. Corruption was another serious problem, particularly with the businessmen who provided supplies to the army and government. In one case, the Chevalier enterprise received a contract to build three large warships and two frigates at Rochefort; the company was paid in national property seized from the aristocracy and the Church, but it never constructed the ships, or even bought the materials. Huge contracts for government supplies were passed from the furnishers to sub contractors, who each paid the furnisher a fee. Sometimes contractors demanded to be paid for their services in advance in silver. They were paid, but never delivered the services, and then reimbursed the government with nearly worthless assignats. The Directors themselves were accused of receiving money from contractors. The Minister of Finance of the Directory, Dominique Vincent Ramel Nogaret, was offered 100,000 francs for a bribe to give a contract by a furnisher named Langlois. Ramel refused and turned Langlois over to the police; however, some ministers and Directors, like Barras, left the government with large fortunes. The Directory was unable to escape the accusations of widespread corruption.
Мускадиндер, керемет және керемет
Конвент пен Террорлық билік кезінде орнатылған қатаң мінез-құлық ережелеріне қарсылық ретінде пайда болған Мускадиндер таяқ ұстап жүретін, кейде топтасып, сан-кулоттарға шабуыл жасайтын әсем киінген жас жігіттер еді. Одан немесекей, Директория өзінің жаңа әлеуметтік мінез-құлықты көрсететін модасын жасады, оны орта және жоғарғы топқа жататын, көбінесе Революцияның артық қимылдарынан аман қалған, ата-аналары мен туыстары гильотинада қаза болған жас париждіктер іске асырды. Олар "Инкроябль" (сенімсіздер) және "Мервейёз" (таңғажайыптар) деп аталды және әсем костюмдер киеді. "Инкроябль" аталған еркектер иықтарына дейін ұзын шаштар, кең қалпақтар, қысқа пальтолар және жібек шалбар киеді. Ал олардың әйелдері, "Мервейёз", грек-рим дәуірін еске түсіретін, жоғары кеуделі, мөлдір көйлектер киеді. Олар "Жәбірленушілер биі" деп аталатын кештерге қатысып, өзгеше акцент пен сөздік қолданып сөйлейтін, "Революция" сөзінің бас әрпі болғандықтан "R" әрпін айтудан жаңылды.
Born in reaction against the strict codes of behavior established during the Convention and the Reign of Terror, the Muscadins were fashionable young men who carried canes and sometimes, in groups, attacked sans culottes. Following soon afterwards, the Directory had its own fashion reflecting the new social behavior and carried out by young Parisians of both sexes, from middle and upper class families, often survivors of the excesses of the Revolution, who had lost parents and family members to the guillotine. They were called Incroyables and Merveilleuses and dressed in extravagant costumes. The men, the Incroyables, wore long hair to their shoulders, round hats with broad brims, short coats and silk culottes. Their female counterparts, the Merveilleuses, wore flowing, high breasted transparent dresses reminiscent of the Greco Roman era. They frequented balls called Bals des victimes and spoke in their own particular accent and vocabulary, avoiding to pronounce the letter "R", as it was the first letter of the word "Revolution".
Неке және ажырасу
Директория кезінде Париж қоғамының дерлік барлық құрылымдары мен ережелері жойылды, бірақ оларды алмастыру үшін жаңа құрылымдар мен ережелер әлі әзірленбеген еді. Гонкур ағайындары осы кезеңді «Histoire de la société française pendant le Directoire» еңбегінде еңбекқорлықпен сипаттады. Тегі мен лауазымының маңызы бұрынғыдан кеміп, барлық ескі атақтар мен сәлемдесу формалары, сондай-ақ ежелгі әдет-ғұрыптар мен әлеуметтік конвенциялар жойылды. Ерлер әйелдермен сөйлескенде бас киімдерін шешпейтін болды, ал түрлі топтағы адамдар бір-бірімен тең дәрежеде сөйлесетін болды. Қоғам енді жеке үйлерде, ақсүйектердің резиденцияларында емес, көпшілік орындарда – балдарда, мейрамханаларда және қоғамдық бақтарда жиналатын болды. Гонкурлардың айтуынша, Парижде «әлеуметтік анархия» орнады: «әркім әркіммен кездеседі». Үкімет министрлерін актрисалармен серуендеген немесе тамақтанған күйінде көруге болар еді, ал банкирлер – куртизандармен. «Танысу оңай болды, ал неке қию қиынрақ», – деп хабарлады Гонкурлар. Бұрынғы некелерді отбасылардың байлығы, кәсібі және әлеуметтік жағдайына сәйкес ұйымдастыру жүйесі азайып қалды. Некелерді енді шіркеу емес, жаңа азаматтық кодекс басқаратын болды, ол некені «табиғаттың іс-қимылы» деп сипаттады. Неке тұрақты емес, уақытша күй ретінде қарастырылды. Некеден тыс туған балалар мұра және басқа да заңдық мәселелерде некеде туған балалармен тең құқықтарға ие болды. Ажырасу процесі қатты жеңілдетілді, оны күйеу де, әйел де сұрай алатын болды. Он бес айдың ішінде Парижде 5994 азаматтық ажырасу тіркелді, оның 3886-сын әйелдер талап етті. «Мінездің үйлеспеушілігі» негізінде берілген 1148 ажырасудың 887-сі әйелдердің өтініші бойынша болды. Жаңа жүйе некеден тыс және қаламаған балалардың санының да өсуіне әкелді; 1795 жылы Сена департаментіндегі төрт мың қаламаған бала жетімдер үйіне тапсырылды. Ескі, отбасылық некелердің бұзылуы ерлер мен әйелдердің өзін жұбайлыққа кандидат ретінде жарнамалай алатын алғашқы газеттің – «Indicateur des marriages» газетінің құрылуына себеп болды. Бұл сонымен қатар алғашқы неке бюроларының ашылуына да ықпал етті. Лиардот есімді кәсіпкер үлкен бұрынғы сарайды жалға алып, іріктелген жас әйелдерді қонақ ретінде шақырып, әйел іздейтін еркектерді үйде кешке ұйымдастырылатын балдарға, концерттерге және карта ойындарына шақырды. Еркектердің білімі мен мамандығы сұранысқа ие болды.
During the Directory, almost all the structures and rules of Paris society had been swept away, but no new structures and rules had yet been created to replace them. The brothers Goncourt meticulously described the period on their Histoire de la société française pendant le Directoire. Caste and rank mattered far less; all the old titles and forms of address had disappeared, along with old customs and social conventions. Men no longer took off their hats when talking to women, and people of different ranks spoke to each other as equals. Society no longer met in private, in the houses of the nobility, but in public, at balls, restaurants and public gardens. As the Goncourts said, "social anarchy" reigned in Paris: "everyone met with everyone." Government ministers could be seen walking or dining with actresses, bankers with courtesans. "Liaisons were easy", the Goncourts reported, "marriage less so." The old system of marriages arranged between families based on fortune, profession, and social condition was less common. Marriages were no longer controlled by the church, but by the new civil code, which described marriage as "nature in action." Marriage was seen as a temporary, not a permanent state. Children born outside of marriage were given equal status concerning inheritance and other legal matters as those born to married couples. Divorce was much simpler, and could be requested by either the husband or wife. In one period of fifteen months, 5,994 civil law divorces were granted in Paris, of which 3,886 were requested by the wife. Of 1,148 divorces granted on the grounds of "incompatibility of humor", 887 were requested by the wife. The new system also led to a large increase in the number of children born outside of marriage and not wanted; in 1795 four thousand unwanted children in the Department of the Seine were turned over to foundling hospitals. The breakdown of the old system of arranged marriages led to the creation of the first newspaper where men and women could advertise themselves for suitable spouses, called the Indicateur des marriages. It also led to the establishment of the first marriage bureaus. A businessman named Liardot rented a large former mansion, brought in selected eligible young women as paying guests, and invited men seeking wives to meet them at balls, concerts and card games each given at the house each evening. The men were screened by their profession and education.
Көңіл көтеру Құрбандықтар шаңырақтары, ойын-сауық бақтары, жаңа мейрамханалар мен кафелер
Террорлық билік кезінде билерге тыйым салынбағанымен, Робеспьердің өлімінен және якобиндердің құлауынан кейін қала француз директориясы кезеңінде билерге толы болды. Гонкур ағайындары 1797 жылы ғана 640 би өткізілгенін хабарлады. Бірнеше бұрынғы монастырлар би залдарына айналдырылды, соның ішінде иезуиттердің жаңадан кірушілер үйі, Карм монастыры (кейіннен түрмеге айналды, онда 2 қыркүйекте 1792 жылы католик шіркеуінің 191 мүшесі – епископтар, дін қызметкерлері, монахтар қырғынға ұшырады), Сен-Сұлпис семинариясы және тіпті бұрынғы Сен-Сұлпис зираты. Аристократияның бұрынғы сарайлық үйлері жалға алынып, би залдары ретінде пайдаланылды; Луврға жақын орналасқан Лонгвиль үйі үш жүз жұптың, әрқайсысы он алты бишіден тұратын отыз шеңберде билейтін, әйелдер римдік киімдерінен үлгі алған, көбінесе мөлдір көйлектер киген үлкен көріністер ұйымдастырды. Халық билерінде әркім әркіммен биледі; саудагерлер, кеңсе қызметкерлері, шеберлер мен жұмысшылар дүкеншілермен және тігіншілермен биледі. Көпшілікке танымал билерде кавалерлер кіру үшін 80 су төлесе, әйелдер 12 су төлейтін. Ал эксклюзивті билерде кіру ақысы 5 ливр болатын. Аман қалған немесе жер аударылудан оралған аристократтар өз үйлерінде билер ұйымдастырды. Сен-Жермен бульварындағы "Жеріктер билері" (Bals des victimes) гильотинада кемінде бір ата-анасын жоғалтқан қонақтарға арналды. Мемлекеттік бидің ресми биі – менуэт, осы кезеңде Германиядан Парижге келген вальс деген жаңа, құштар биге ауыстырылды. Жазғы кештердегі ойын-сауық үшін париждіктер Тюильри бақтары мен Корольдік сарай бақтарын тастап, Гранд бульварлар мен Корольдік сарай арасында пайда болған жаңа ләззат бақтарына бара бастады. Ең танымал бақ – Тиволи бағы, сондай-ақ Бутен фолисі немесе Ұлы Тиволи деп аталды, ол Сен-Лазар көшесінде орналасқан. Ол Террорлық билік кезінде гильотинаға алынған Бутен есімді аристократқа тиесілі болды. Бұл кең бақ 40 арпен (13 675 гектар) жерді алып, он мыңға дейін адам сыйып тұратын. Онда серуендеушілерге толы аллеялар, жылыжайлар, жарықтандыру, оркестр, би, кафе және түнгі салюттер болды. Басқа жаңа бақтар көріністер мен мерекелер ұйымдастыру арқылы бәсекелестікке түсті. Шамп-Элизе бағында атты әскерлердің костюмділердің қатысуымен, қарудан оқ атып, күрделі маневрлер орындаған көрінісі ұсынылды. Монсо паркінде (бұрынғы Муссо) американдық үндістердің киімін киіп, би билеген және шайқасқан әртістер болды. Ришелье герцогының резиденциялық кешенінің бір бөлігі болған бұрынғы Гановер павильонында түрік шатырларымен, қытай киосктерімен және шамдармен безендірілген би және тамақтануға арналған терраса болды. Патша сарайының және жаңа бульварлардың маңында, әдетте жиырма үш театрға жақын, көптеген жаңа мейрамханалар мен кафелер ашылды. 1795 жылы Итальян бульвары мен Тетбу көшесінің бұрышында мұзды десерттерге маманданған Тортони атты жаңа кафе ашылды. Патша сарайындағы жаңа мейрамханаларды көбінесе жер аударылған архиепископтар мен аристократтардың бұрынғы аспаздары басқарды. Меот мейрамханасы жүзден астам тағамнан тұратын мәзір ұсынды. Меот пен Бовильерлермен қатар, Патша сарайының аркадалары астында Наудет, Роберт, Вери, Фуа, Юре, Берсо, Лирик, Либерте, де Шартр (қазіргі Ле Гранд Вефур) және дю Саваж (соңғысы Робеспьердің бұрынғы кочиясымен басқарылған) сияқты мейрамханалар мен кафелер орналасқан. Патша сарайының жертөлелерінде музыкамен, кішірек мәзірлермен және қолжетімді бағалармен танымал кафелер көп болды. Солардың бірі – Пошта, тек 36 суға мәзір ұсынды. Көптеген кафелерде оркестрлер болды, ең танымал – төрт соқыр музыканттан тұратын Café des Aveugles оркестрі. Террорлық билік аяқталғаннан кейін, жоғары санаттағы париждіктердің тамақтану уақыты революцияға дейінгідей бірте-бірте қайта келді: түскі ас – орташа сағатта, кешкі ас – кешкі 6 немесе 7-де, ал түнгі ас – таңғы 2-де. Театр қойылымы кешкі сағат 10-да аяқталған соң, көрермендер бульвардағы жақын маңдағы кафелерге барды.
Although balls were not banned during the Reign of Terror, after the death of Robespierre and the fall of the Jacobins, the city experienced a frenzy of dancing that lasted throughout the period of the French Directory. The Goncourt brothers reported that 640 balls took place in 1797 alone. Several former monasteries were turned into ballrooms, including the Noviciate of the Jesuits, the Monastère des Carmes (turned into a prison where 191 members of the Catholic Church — bishops, priests, monks — were massacred on 2 September 1792), the Séminaire Saint Sulpice, and even in the former Saint Sulpice cemetery. Some of the former palatial townhouses of the nobility were rented and used for ballrooms; the Hôtel de Longueville near the Louvre put on enormous spectacles, with three hundred couples dancing, in thirty circles of sixteen dancers each, the women in nearly transparent dresses, styled after Roman tunics. In the public balls, everyone danced with everyone; merchants, clerks, artisans and workers danced with shop women and seamstresses. In the more popular public balls, the cavaliers were charged 80 sous for admission, while women paid 12 sous. At more exclusive balls, admission was five livres. Aristocrats who had survived or returned from exile held their own balls in their houses in the Faubourg Saint Germain, where Bals des victimes ("Balls of the victims") were attended by invitees who had lost at least one parent to the guillotine. The formal dancing of the minuet was replaced by a much more passionate new dance, the waltz, which was introduced to Paris during this time from Germany. For summer evening entertainment, Parisians began to abandon the Tuileries Gardens and the gardens of the Palais Royal and went to the new pleasure gardens which appeared in the neighborhood between the Grands boulevards and the Palais Royal. The most famous was the Jardin de Tivoli, also known as Folie Boutin or Grand Tivoli, located on rue Saint Lazare. It had belonged to an aristocrat named Boutin, who was guillotined during the Reign of Terror. It was a vast garden covering 40 arpents (13,675 hectares), and could hold as many as ten thousand persons. It had alleys filled with promenaders, greenhouses, illuminations, an orchestra, dancing, a café, and fireworks at night. Other new gardens competed by adding spectacles and pageants. The Jardin des Champs Élysées offered a pageant of costumed soldiers on horseback performing elaborate maneuvers and firing weapons. The Mousseau (now Parc Monceau) had performers dressed as American Indians dancing and fighting battles. The former Pavillon de Hanovre, which had been part of the Duke of Richelieu's residential complex, featured a terrace for dancing and dining decorated with Turkish tents, Chinese kiosks and lanterns. Many new restaurants and cafés, usually close to the twenty three theaters, appeared in and around the Palais Royal and the new boulevards. A new café, the Tortoni, specializing in ice creams, opened in 1795 at the corner of the boulevard des Italiens and rue Taitbout. The new restaurants in the Palais Royal were often run by the former chefs of archbishops and aristocrats who had gone into exile. The restaurant Méot offered a menu with over one hundred dishes. Beside the Méot and Beauvilliers, under the arcades of the Palais Royal were the restaurants and cafés such as Naudet, Robert, Véry, Foy, Huré , Berceau, Lyrique, Liberté conquise, de Chartres (now Le Grand Véfour), and du Sauvage (the last owned by the former coachman of Robespierre). In the cellars of the Palais Royal were more popular cafés, usually with music, smaller menus at more reasonable prices. One of those, the Postal , offered a menu for just 36 sous. Many of the cafés in the cellars had orchestras; the most famous was the Café des Aveugles, with an orchestra of four blind musicians. After the Reign of Terror had ended, dining hours for upper class Parisians returned gradually to what they had been before the Revolution, with déjeuner at midday, dinner at 6 or 7 in the evening, and supper at 2 in the morning. When the theater performances ended at 10 PM, the spectators went to the nearby cafés on the boulevards.
Дін мен мемлекет
Рим-католик шіркеуі Француз төңкерісі кезінде мүлкі мен саяси ықпалын айтарлықтай жоғалтты. Діни қызметкерлердің Азаматтық конституциясына ант беруден бас тартқан дін қызметкерлері Франциядан эмиграцияға кетті немесе өлім жазасымен қуылды. Шіркеу мүлкі, соборлардан бастап шамдарға дейін, тартып алынып сатылды. Шіркеу рәсімдеріне тыйым салынды, нәтижесінде діни қызметтер жеке үйлерде жасырын түрде өткізілді. Террор кезінде, Робеспьердің ықпалымен, 1794 жылдың 7 мамырында Ұлттық конвент жаңа дінді жариялады – Жоғарғы Құдайға табыну культы, ол бір жылдан астам уақыттан кейін Термидориандық реакцияға, Робеспьердің құлауына және жазалануына әкелді. Рим-католик шіркеуі монархия кезінде ресми мемлекеттік дін болған, ал Директорлардың барлығы дінге қарсы республикашылдар болды. Алайда, Директория, кейбір ерекшеліктерді қоспағанда, ешқандай нақты діни көзқарасты таңбалауға тырыспады және дін қызметкерлері мен діни мекемелерге қатысты саясаты саяси оқиғаларға байланысты өзгерді. Робеспьердің құлауынан кейін шіркеуге қарсы репрессиялар жеңілдеді және, репрессия саясаты сақталғанымен, көптеген шіркеулер, әсіресе провинцияларда қайта ашылды, ал эмиграцияға кеткен дін қызметкерлері тыныш түрде орала бастады. 1797 жылдың қарашасында, ондық жүйеге негізделген жаңа Республикалық күнтізбемен жұмыс істеп, аптаның он күнін қамтитын Директория жексенбі және діни мерекелерді республикалық тойлармен алмастырды. Аптаның он күні, декада деп аталатын, жексенбінің орнына белгіленді. Конституциялық дін қызметкерлерімен жұмыс істейтін шіркеулерге бұрынғы күнтізбедегі жексенбі орнына декадада мисса өткізу тапсырылды, ал декада ресми жұмыс емес күн болып жарияланды: мемлекеттік қызметкерлер демалысқа шықты, мектептер, дүкендер мен базарлар жабылды. Қасиеттілер мен діни күндердің орнына, 14 шілде және Француз төңкерісінің маңызды күндері сияқты патриоттық тойлармен қатар, көптеген жаңа мерекелер құрылды. Сондай-ақ, "халық егемендігінің күні", "жастар күні", "неке күні", "ауыл шаруашылығы күні" және "қарттар күні" сияқты арнайы күндер де болды. Кейбір шіркеулерге жаңа аттар берілді: Париждің Нотр-Дам соборы "Жоғарғы Құдайға табыну ғибадатханасы" деп аталды, Сент-Этьен-дю-Монт "Ата-анаға құрмет ғибадатханасы" болды. Декада күні конституциялық дін қызметкерлері ғимаратты пайдалануды қалаған басқа республикалық діндер мен ұйымдармен кеңістікті бөлісуге міндетті болды. Үлкен шіркеулер әртүрлі діндердің пайдалануы үшін бөлімдерге бөлінді. Жаңа дін, Теофилантропия, 1796 жылы Жан Батист Шемин Дюпонтес (1760–1852?) есімді масондық кітап сатушы-баспагер құрды. Оны Директор Ла Ревьельер Лепо және Ішкі істер министрлігі қолдады, ал газетіне мемлекет қаржыландырды. Оның жақтастары Құдайға және жанның өлмейтініне сенді, бірақ түпнұсқалық күнәға сенбеді. Бұл секта формасы бойынша кальвинизмге ұқсас болды, мәтіндерді, әнұрандарды және уағыздарды дауыстап оқыды. Директорияның қолдауымен сектаға Парижде төрт шіркеу берілді, соның ішінде Сен-Рох, Сен-Сюльпис және 1798 жылдың сәуірінде Париждің Нотр-Дам соборы, сондай-ақ Дижон, Пуатье және Бордодағы шіркеулер. Секта мүшелерінің арасында генерал Хош, өнеркәсіпші Элеутер Ирене дю Понт, суретші Жан Батист Регно және американдық философ және саяси белсенді Томас Пэйн сияқты көрнекті тұлғалар болды. Алайда, 1798 жылдың мамыр айынан бастап Директория жаңадан құрылған деистік сектадан қолдауын кері тартып алды, оны якобиндерге тым жақын деп санады. 1799 жылы сектада әлі де он сегіз шіркеу болды, бірақ 1801 жылы оны Бонапарт жойды. Италияда француз әскері Рим-католик шіркеуінің басқаруымен Папалық мемлекетке шабуыл жасады. 1797 жылдың ақпан айында Бонапарт Папа Пий VI-ны келіссөзге мәжбүрлеу үшін Анконаны басып алды. Папа Анконаны және оның мемлекеттерінің солтүстік бөлігін беруге мәжбүр болды, бұл француздық қолдаумен Анконина Республикасын құрды. Ватикан қазынасындағы алтын мен күміс француз валютасын қолдауға көмектесу үшін Францияға әкелінді. Римде 1797 жылдың желтоқсанында француздарға қарсы көтерілістерден кейін Бертье басқаратын француз әскері Римге кірді және Рим Республикасын жариялады. Пий VI француз әскерімен тұтқынға алынып, Францияның Валенсия қаласына жеткізілді, онда ол 1801 жылы қайтыс болғанға дейін тұтқын күйінде болды.
The Roman Catholic Church suffered significant loss of property and political influence during the French Revolution. Priests, who refused to take an oath to the Civil Constitution of the Clergy emigrated or were expelled from France under a penalty of death. Church property, from cathedrals to candlesticks, was seized and sold. Church ceremonies were banned, causing clandestine religious services to be conducted in private homes. During the Reign of Terror, at Robespierre's urging, the National Convention, on 7 May 1794, proclaimed a new religion, the Cult of the Supreme Being, which in a little over a year led to the Thermidorian Reaction, and Robespierre's downfall and execution. The Roman Catholic Church had been the official state religion during the monarchy, and the Directors were all anti religious republicans, but the Directory, with a few exceptions, did not try to impose any particular religious views, and its policy toward priests and religious institutions changed depending upon political events. After the fall of Robespierre, the repression against the Church eased and, although the policy of repression remained, many churches, especially in the provinces, re opened, and exiled priests began to quietly return. In November 1797, working with the new decimal based Republican Calendar, the week of which has ten days, the Directory replaced Sundays and religious holidays with republican celebrations. The tenth day of the week, called decadi, was designated to replace Sunday. The churches still functioning with Constitutional priests were instructed to have mass on decadi, rather than on the day that would have been Sunday in the previous calendar, and decadi became the official non working day: government employees were off, and schools, shops and markets were closed. To replace saints' and religious days, a whole series of secular holidays was created, in addition to the patriotic celebrations already in place, such as 14 July and important dates of the French Revolution. There were also special days, such as, "the day of the sovereignty of the people"; "the day of youth"; "the day of spouses"; "the day of agriculture" and "the day of the elderly". Certain churches were given new names: the cathedral Notre Dame de Paris was renamed "Temple of the Supreme Being", Saint Étienne du Mont became the "Temple of Filial piety". On decadi, the constitutional priests who performed services were required to share the space with other republican religions and associations who wanted to use the buildings. Large churches were divided into sections for use by various religions. A new religion, Theophilanthropy, had been founded in 1796 by a Freemason printer bookseller named Jean Baptiste Chemin Dupontès (1760–1852?). It was encouraged by the Director La Révellière Lépeaux and the Ministry of the Interior, with the state paying for its newspaper. Members believed in God and in the immortality of the soul, but not in the original sin. The sect was similar in form to Calvinism, with readings aloud of texts, hymns and sermons. With the support of the Directory, the sect was given four churches in Paris, including Saint Roch, Saint Sulpice and, in April 1798, Notre Dame de Paris, as well as churches in Dijon, Poitiers and Bordeaux. Members of the sect included some prominent figures, such as General Hoche, the industrialist Éleuthère Irénée du Pont, the painter Jean Baptiste Regnault, and the American philosopher and political activist Thomas Paine. Beginning in May 1798, however, the Directory began to withdraw support from the newly established deistic sect, which it considered too close to the Jacobins. The sect still had eighteen churches in 1799, but in 1801 it was abolished by Bonaparte. In Italy, the French army attacked the Papal States governed by the Roman Catholic Church in Italy. In February 1797, Bonaparte occupied Ancona to force Pope Pius VI to negotiate. The pope was obliged to cede Ancona and the northern part of his states, creating the French sponsored Anconine Republic. The gold and silver in the treasury of the Vatican was taken to France to help support the French currency. Following anti French riots in Rome in December 1797, a French army under Berthier entered Rome and proclaimed a Roman Republic. Pius VI was taken prisoner by the French Army, and transferred to Valence in France, where he was kept prisoner until his death in 1801.
Қаржылық
Директория кезінде экономикалық, әлеуметтік және саяси қиындықтардың көпшілігі қаржы жүйесінің күйреуінің салдары болды. Басты мәселе – нақты құнды ақшаның, яғни күміс монеталардың жетіспеушілігі және қағаз ақшаның артық болуы еді, олардың құны басылған сайын төмендеді. Директория алғашқы екі жылында күміс негізіндегі монеталардың тек 32 миллион ливрлік көлемін шығарды. Бұл ақшаның көп бөлігі жиналды, себебі қағаз ақшадан айырмашылығы, оның нақты құны болды және сақталды. Осының салдарынан, үкімет шығындарын жабу үшін миллиондаған банкноттарды басып шығаруға мәжбүр болды, олар бастапқыда ассигнатар, кейін мандаттар деп аталды және шіркеу мен дін қызметкерлерінен тәркіленген мүліктің құнымен қамтамасыз етілді. Бұл банкноттар басылған сайын құны төмендеді. Банкноттар дерлік құнсыз болған кезде, Директория оларды девальвациялады, соңында олардан бас тарды және қағаз ақша басып шығаруды тоқтатты. Директорияның екінші жартысында нақты ақшаның жетіспеуі жаңа мәселеге алып келді: несие тапшылығы; пайыздық ставкалар шамамен он пайызға дейін өсті, бұл 1789 жылғы көрсеткіштен екі есе жоғары еді. Директорияның соңғы екі жылындағы салдары экономикалық белсенділіктің төмендеуі, жалақының азайуы және бағалардың өсуі болды. Халық ақшаға және Директорияның басқаруына сенімін жоғалтты. Несие тапшылығы бірқатар жаңа жеке банктердің құрылуына және экономикада банктер мен банкирлердің маңыздылығының артуына әкелді. 1796 жылдың маусымында құрылған Caisse des comptes courants Францияның ең ірі өнеркәсіпшілері мен қаржыгерлерін негіз қалаушылар ретінде біріктірді, олар кейін Banque de France-тің негізін салушыларға айналды. Одан кейін бірнеше жаңа жеке банктер пайда болды, олар Францияның байлығын Париж қаласында одан әрі шоғырландырды. Аристократия елден қуылғаннан кейін, банкирлер Францияның жаңа аристократиясына айналды. Яғни, банкирлер жаңа аристократтарға айналды.
Many of the economic, social and political woes during the Directory were results of the breakdown of the financial system. The principal problem was a great shortage of money with real value; that is, coins made of silver, and an excess of paper money, the value of which shrank as more and more was printed. The Directory produced only 32 million livres worth of silver based coins in its first two years. Much of this money was hoarded, since, unlike the paper money, it had and retained real value. As a consequence, the government, to cover its costs, was forced to print millions of notes, first called assignats and then mandats, which were based on the value of property seized from the Church and the clergy. These notes declined in value as more and more were printed. When the notes became nearly worthless, the Directory first devalued them and finally gave up and stopped printing paper money. The shortage of real money in the second part of the Directory led to a new problem: shortage of credit; interest rates rose to about ten percent, double what they had been in 1789. The consequence in the last two years of the Directory was a decline in economic activity, and in wages, while prices rose. The population lost confidence in the money and in the Directory's management. The lack of credit led to the creation of a number of new private banks, and the growing importance of banks and bankers in the economy. The Caisse des comptes courants, created in June 1796, had some of the most important industrialists and financiers in France as its founders, who would later become the founders of the Banque de France. Several other new private banks followed, which concentrated the wealth of France even more in Paris. Since the nobility had gone into exile, the bankers became the new nobility of France. In other words, bankers became the new aristocrats.
Көлік және сауда
Францияның ішкі көлік жүйесі экономика үшін тағы бір кемсітуші фактор болды. Монархия құлатылғаннан бері жолдар мен каналдар жаңартылмаған және күтілмеген. Бургундияда және солтүстікте басталган ірі каналдар аяқталмай қалды. Соғыс және Ұлыбританияның француз порттарын блокадаға алуы теңіз саудасын одан бетер қиындатты. Директория кезінде екі жүз тоннадан асатын француз кемелерінің саны 1789 жылғы көрсеткіштен он есе азайды. Бельгия, Нидерланды және Италияны жаулап алу жағдайды қамти өзгертті: француз тауарларын осы елдердің бейтарап кемелерімен тасымалдауға мүмкіндік болды, сондай-ақ Балтық теңізі арқылы Германияға теңіз жолы Франция үшін маңызды сауда арнасына айналды. Дегенмен, британдық флот Кариб теңізіндегі француз колонияларымен сауданы толығымен үзіп тастады, олар бұрын Францияға қант, мақта, индиго және кофе жеткізген болатын; ал адмирал Нельсонның Жерорта теңізіне енуі ондағы сауда жолдарын да тоқтатты. Нант және Марсель сияқты ірі порттардың саудасы мен сауда жолдары жойылып кетті.
The transportation system within France was another handicap to the economy. The roads and canals had not been improved or maintained since the overthrow of the monarchy. Major canals that had been started in Burgundy and in the north were unfinished. Maritime commerce was in an even worse situation as a result of the war and blockade of French ports by Britain. During the Directory, the number of French ships of more than two hundred tons was one tenth of what it had been in 1789. The conquest of Belgium, the Netherlands and Italy improved the situation somewhat: French goods could be transported on the neutral ships of these countries, and maritime traffic on the Baltic Sea to Germany became an important trade route for France. However, the British navy largely cut off the trade with the French colonies in the Caribbean, which earlier had provided sugar, cotton, indigo and coffee to France; and the entry of the fleet of Admiral Nelson into the Mediterranean Sea cut off the trade routes there. The major ports of Nantes and Marseille saw their commerce and trade routes disappear.
Өнеркәсіп
Тұрақты соғыстар мен қаржы дағдарыстары француз өнеркәсібінің кеңеюіне елеулі шектеулер қойды. Франциядағы Өнеркәсіптік революция жаңа ғана басталған еді. Директория кезіндегі өндіріс 1789 жылғы көрсеткіштен төмен болды. Лиондағы жібек өнеркәсібіндегі жұмысшылардың саны 1787 жылға дейін 12 000-нан 6 500-ге дейін азайды. Соғыс салдарынан британдық тауарларға эмбарго жарияланғандықтан мақта-мата өнеркәсібі жақсы дамыды. Нормандия мен Эльзаста жаңа зауыттар мен механикалық тоқыма станоктары сияқты жаңа технологиялар енгізілді. Дегенмен, технологиялар әлі де жаңабастаушы еді; бу машинасы француз зауыттарына әлі келмеген. Химия өнеркәсібі де Директория кезінде қарқынды дамыды; химик және кәсіпкер Жан Антуан Клод Шапталь Монпельеде химиялық зауыт салды, оны көп ұзамай Париждің батысындағы Шайо ауылына көшірді. Француз өнеркәсібінің ең белсенді қолдаушысы Франсуа де Неуфшато болды, ол 1797 жылы директор болғанға дейін Ішкі істер министрі қызметін атқарды. Ол жаңа канал жүйесін жоспарлап, Пиреней таулары арқылы жаңа жол салу жұмыстарын бастады және 1798 жылдың қазан айында үлкен сәттілікке ие болған Париждегі алғашқы ұлттық өнеркәсіптік көрмені ұйымдастырды. Бонапарт консул болғаннан кейін өнеркәсіптік көрме идеясын қабылдады. Осы үміт үздірерлік жағдайға қарамастан, француз өнеркәсібі жаңабастаушы деңгейде болды: бу қуаты болмағандықтан, Франциядағы көптеген зауыттар су қуатына тәуелді болды, ал металлургия өнеркәсібі әлі де темірді мұнай емес, ағаш отында балқытты.
The continual wars and fiscal crises greatly limited the expansion of French industry. The Industrial Revolution had only just begun in France. Production during the Directory had fallen below what it was in 1789. The number of workers in the silk industry in Lyon had dropped from 12,000 before 1787 to 6,500. The cotton textile industry was more successful due to the embargo against British products caused by the war. New factories and new technologies, such as mechanical looms, were introduced in Normandy and in Alsace. However, the technologies were still primitive; the steam engine had not yet arrived in French factories. The chemical industry was also advancing rapidly during the Directory; the chemist and entrepreneur Jean Antoine Claude Chaptal built a chemical factory in Montpellier, which he soon moved to Chaillot, a village west of Paris. The most effective promoter of French industry was François de Neufchâteau, who was Minister of the Interior before becoming a Director in 1797. He planned a new canal system, began work on a new road across the Pyrenees, and organized the first national industrial exposition in Paris, which opened with great success in October 1798. Once he became Consul, Bonaparte copied the idea of the industrial exposition. Despite this bright spot, French industry was primitive: without steam power, most factories in France depended upon water power, and the metallurgy industry still melted iron with wood fires, not oil.
Ауыл шаруашылығы
Ауыл шаруашылығы француз экономикасының тағы бір нашар тұсы болды. Ел негізінен ауылдық болғанымен, шаруашылық әдістері ғасырлар бойы өзгерген жоқ. Шаруалардың көп бөлігі шағын жер участаларына ие болды, аз өнім сататын және негізінен отбасыларына жететін тағамды өндіру үшін жұмыс істеді. 1797 жылы Директория кезінде астық бағасы үкіметтік бақылаудан босатылды, соның салдарынан шаруалар астығын қандай бағаға болса да сата алды. 1789 жылғы революциядан кейін орман ақсүйектерден алынып, баршаға ашылды; нәтижесінде орманның кең аумақтары бірден кесіліп, оларды алмастыру үшін жаңа ағаштар отырғызылмады. Ақсүйектер мен шіркеудің жерлері тартылып, шаруаларға қайта бөлінді, бірақ жаңа мұрагерлік заңдар бойынша, барлық ұлдарға тең үлес берілгендіктен, шаруашылықтардың көлемі азайып, кішірейе берді. Англияда сол кезде болғандай, шағын жер участалары ірі егістік жерлерге біріктірілмеді. Көптеген шаруалар жаңа әдістерді қолдануға құлшынбады, өнімділікті қалпына келтіру үшін жерді бос қалдыруға немесе малға шөп беру үшін жемдік дақылдар өсіруге ынтақ болмады. Бұған қоса, Директорияның үздіріліссіз соғыстары кезінде мыңдаған шаруалар әскерге шақырылды, ал шаруашылыққа қажетті мыңдаған жылқы мен есектер атты әскер мен көлік құралдарына жұмсалды. Осы жағдайлардың салдарынан Францияда Наполеон III билікке дейін азық-түлік тапшылығы мен ашаршылық жиі кездесті.
Agriculture was another weak spot of the French economy. While the country was essentially rural, the methods of farming had not been changed in centuries. The vast majority of farmers had small plots of land, sold little and worked essentially to produce enough food for their families. The price of grain was freed from government control under the Directory in 1797, and farmers could sell their grain at whatever price they could get. Following the Revolution in 1789, the forests had been taken away from the nobles and opened to everyone; as a result, large areas of the forests were immediately cut down, and no new trees planted to replace them. The land of the nobility and Church was taken and redistributed to peasants, but under the new inheritance laws, which gave equal shares to all sons, the size of the farm plots became smaller and smaller. Small plots were not consolidated into larger fields, as was taking place in England at the same time. Most farmers were reluctant to try new methods; they did not want to leave fields idle to recover productivity, or to grow forage crops to feed cattle. Furthermore, during the endless wars of the Directory, thousands of farmers were taken into the army, and thousands of horses and mules needed for farming were taken by the Army for the use of the cavalry and transport. Under these conditions, food shortages and famines occurred regularly in France until the time of Napoleon III.
Білім және ғылым
Францияның білім беру жүйесі Директорияның басында хаотикалық жағдайда болды. Сорбонна колледжі және Париж университетінің көптеген басқа колледждері католик шіркеуімен тығыз байланыста болғандықтан жабылып, 1808 жылға дейін қайта ашылмады. Католик шіркеуінің басқаратын мектептері де жабылып, кез келген діни оқытуға тыйым салынды. Конвент кезінде якобиндік үкімет бірнеше жаңа ғылыми мекемелер құрды, бірақ бастауыш білім беруге баса назар аударды, оны барлық жастар үшін міндетті және тегін деп жариялады, бірақ жеткілікті мұғалімдер болмады. Дін оқытуға тыйым салып, шіркеудің мүлігін тартып алып, дін қызметкерлерін қуғандықтан, олар елдің білім беру жүйесінің үлкен бөлігін іс жүзінде жапты. Осы кезеңнің басында Директория барлық адамдарға міндетті және тегін білім беру саясатын қайта қарастырды, себебі мұғалімдерге жалақы төлеуге жеткілікті қаражат болмады. Директория әр департаментте біреуден болатын орталық мектептер жүйесін құруға кірісті, онда ұлдар он екі жасынан бастап ғылым, тарих және әдебиеттің толық курсын оқи алатын болды. Мемлекет оқу шығындарының бір бөлігін төледі, ал әр студент профессорға төлем жасады. Жаңа мектептерде кітапханалар (көбінесе ақсүйектерден тартылып алынған), шағын ботаникалық бақтар және табиғат тарихы мұражайлары болды. Француз мектептерінде алғаш рет латын тілінің орнына француз тілі білім берудің негізі болды. Олардың үшеуі Парижде құрылды; кейін екеуі танымал Анри IV және Шарломан лицейлеріне айналды. Бірақ Директорияның соңында Париждегі үш мектепте барлығы 992 студент болды. Бастауыш білім беру үшін Париждің әр округінде ұлдар мен қыздарға арналған бір мектеп болды, ал елдің әр қауымында да осылай болуы керек еді. Мемлекеттің қаржысы жетіспегендіктен, мұғалімдерге қауым немесе студенттер жалақы төледі. Студенттер оқу, жазу және санауды үйренгеннен кейін бітіріп шықты. Ауылдарда мектеп көбінесе бұрынғы шіркеуде орналасқан, ал мұғалімдер өздерінің міндеттерінің бір бөлігі ретінде су тасу, шіркеуді тазалау, қоңырау соғу және қажет болған жағдайда шіркеу маңындағы зиратта қабір қазумен айналысты. Орта және жоғары орта таптың балалары үшін мүмкіндіктер көбірек болды, себебі олар жеке репетиторлармен сабақ алатын немесе балаларын жеке мектептерге жіберетін. Бірақ халықтың көп бөлігі үшін білім алу мүмкіндігі шектеулі болды. Сена департаментінде 56 мемлекеттік мектеп болды, онда халық санына сәйкес кемінде 20 000 студент болуы керек еді, бірақ оларда 1100 мен 1200 арасында ғана студент болды. Директория кезеңіндегі үздіріліссіз соғыстар да білім беру жүйесіне әсер етті. 1797 жылдың қазан айынан бастап мемлекеттік мектептердегі ұлдар мерзімді әскери жаттығуларға қатысуға міндетті болды, ал Директория 15 000 студентке арналған бес әскери мектеп құрды. Жоғары инженерлік және қоғамдық жұмыстар мектептеріне түсу үшін оқу орындарына қатысу талап етілді. Директория өзінің назарын орта білім беру саласына, әсіресе менеджерлерді, судьяларды, дәрігерлерді және инженерлерді даярлауға арналған арнайы жоғары оқу орындарын құруға шоғырландырды, себебі оларға дереу және шұғыл қажеттілік болды. Эколь-Политехниканы Директорияның мүшесі Лазар Карно және математик Гаспар Монж 1794 жылы құрды. Бұл мектеп Франциядағы ең беделді инженерлік және қоғамдық жұмыстар мектебіне айналды. Алайда, Директорияның соңына дейін заң мектептері әлі де болған жоқ, ал Парижден тыс жерде тек екі медицина мектебі болды. Institut de France 1795 жылы Лазар Карно мен Монж құрды, ол бұрын жеке академияларда жұмыс істеген ғалымдар мен зерттеушілерді білім мен идеялармен бөлісу үшін біріктірді. Ол үш үлкен бөлімге бөлінді: физикалық ғылымдар мен математика; моральдық және саяси ғылымдар; әдебиет және көркем өнер. Ол Наполеонды Мысырға ертіп барған ғалымдар мен зерттеушілердің үлкен тобын ұйымдастырды, олар Розетта тасы сияқты қазыналарды тапты, бұл мысырлық иероглифтерді түсінуге мүмкіндік берді. Франция институтының алғашқы мүшелері мен спикерлерінің бірі Наполеон Бонапарт болды, ол Карно Директориядан алынып Франциядан кеткеннен кейін оның орнын басты.
The education system of France was in a chaotic state at the beginning of the Directory. The College of Sorbonne and most other colleges of the University of Paris, had been closed because of their close association with the Catholic Church, and did not reopen until 1808. The schools run by the Catholic Church had also been closed, and any kind of religious instruction forbidden. The government of Jacobins during the Convention created several new scientific institutions, but had concentrated on primary education, which it decreed should be obligatory and free for all young people, but there were few teachers available. By forbidding religious education, seizing the property of the Church and chasing out the clergy, they effectively closed the largest part of the educational system of the country. At the beginning of the period, the Directory reversed the policy of obligatory and free education for all, largely because of the lack of money to pay teachers. The Directory began to create a system of central schools, with the goal of one in each department, which boys could attend from the age of twelve, with a full curriculum of sciences, history and literature. The state paid a part of the cost, while each student also paid the professor a fee. The new schools had libraries (mostly confiscated from the nobility), small botanical gardens, and museums of natural history. For the first time in French schools, French instead of Latin was the basis of education. Three of these schools were organized in Paris; two of them later became the famous Lycée Henri IV and Lycée Charlemagne. But by the end of the Directory there were only 992 students in the three Paris schools. For primary education, each arrondissement in Paris had one school for boys and another for girls, and each commune in the country was supposed to have the same. Since the state lacked money, teachers were paid by the commune or by the students. Students would graduate after learning to read, write and count. In villages, the school was often located in the former church, and teachers were expected, as part of their duties, to carry water, clean the church, ring the bells, and, when needed, dig graves in the churchyard cemetery. The choices were greater for the children of the middle and upper middle class, as these families had tutors, or sent their children to private schools, but for much of the population, schooling was minimal. There were 56 public schools in the Seine department, which by the population should have had at least 20,000 students; but they had only between 1100 and 1200. The continual wars during the Directory also had their effect on education. Beginning in October 1797, boys in public schools were required to take part in periodic military exercises, and the Directory established five military schools, called Écoles de Mars, for a total of 15,000 students. Attendance was a requirement for entry into the higher schools of engineering and public works. The Directory focused its attention on secondary education and especially on creating specialized higher schools for training managers, judges, doctors and engineers, for which there was an immediate and pressing need. The École Polytechnique had been founded by a member of the Directory, Lazare Carnot and the mathematician Gaspard Monge, in 1794. The school became the most prestigious engineering and public works school in France. However, by the end of the Directory there were still no law schools, and only two schools of medicine outside of Paris. The Institut de France was also founded in 1795 by Lazare Carnot and Monge, to bring together the scientists and researchers, who previously had worked in separate academies, to share knowledge and ideas. It was divided into three large sections: physical sciences and mathematics; moral and political science; and literature and the fine arts. It organized the large party of scientists and scholars who accompanied Napoleon to Egypt, which discovered such treasures as the Rosetta Stone, which allowed the deciphering of Egyptian hieroglyphs. One of the Institut de France first members and speakers was Napoléon Bonaparte, who took the place of Carnot after the latter had been removed from the Directory and left France.
Сурет салу Салон мен Лувр
Париж суретшілері Директория кезінде қиын жағдайда болды, өйткені олардың ең маңызды қолдаушылары, аристократия, өлім жазасына кесілді немесе эмиграцияға кетті; алайда, жаңа бай тап қалыптасып жатқан еді. Революцияға дейін белгілі емес суретшіден жартылай бой суретін үш жүз ливрге тапсыруға болар еді. Директория кезінде бағасы қырық сегіз ливрге дейін төмендеді. Дегенмен, Салон 1795 жылы Луврде өткізілді, ол 1725 жылдан бері, Революцияға дейін және одан кейін жыл сайын жалғасып келді. Революцияның ең көрнекті суретшісі, жакобиндермен тығыз байланысты Жак-Луи Давид Лувр ішіндегі студиясында уақыт өткізді. Осы кезеңнің соңында, 1799 жылы, ол маңызды туындысын жасады – «Сабина әйелдерінің араласуы». Алайда, Давидтен шабыт алған жаңа буын суретшілер өздерінің жұмыстарын көрсетті: Франсуа Жерар; Анна-Луи Жироде, Давидтің шәкірті, романтикалық суреттерімен танымал, әсіресе 1797 жылы танымал актриса Мадмуазель Лангені Венер ретінде бейнелеген суреті; Карл Верне, әйгілі суретшілердің әкесі мен ұлы; портретші және миниатюра шебері Жан-Батист Изабе, «патшалардың суретшісі» немесе «Еуропаның портретшісі» деп аталған, королева Мария Антуанетта мен императрица Жозефинаның портреттерін салған және Екінші Империяға дейін белсенді болды; жанрлық суретші Луи Леопольд Буйи; жас тарих және пейзаж суретшісі Антуан Жан Гро, 1796 жылы Арколь шайқасындағы Бонапарттың батырлық портретімен үкіметтік лауазымға ие болды; Губерт Роберттің романтикалық пейзаждары; Пьер-Поль Прюдон, өнерінде неоклассицизм мен романтизмді үйлестірген суретші; және бұрынғы буынның көрнекті неоклассицизм мүсіншісі Жан-Антуан Гудон, Джордж Вашингтон мен Вольтердің бюсттерімен танымал болды. Луврді өнер мұражайына айналдыру туралы алғашқы ұсынысты 1747 жылы Этьен Ла Фон де Сен-Иенн жасаған, ал 1765 жылы Дени Дидро «Энциклопедиядағы» Лувр туралы мақаласында қолдаған. Бұл идеяны Людовик XVI қабылдады және 1789 жылы Луврдің Гран-Галереясын мұражайға айналдыру жұмыстарын бастады. Бірақ Революция кедергі келтірді, және 27 шілде 1793 жылы Конвент Республика мұражайын (Musée de la République française) құру туралы жарлық шығарды, ол 1793 жылғы 10 тамызда, Тюильриді басып алудың бірінші жылдығында ашылды. 1797 жылы Бонапарттың жеңісті бірінші итальяндық жорығының соңында Парижге қола аттар, грек ескіліктері, гобелендер, мәрмәр мүсіндер, суреттер және басқа да өнер туындылары жеткізіле бастады, бұл туындылар австриялықтармен келісілген бейбіт шарттарға сәйкес итальян қалаларынан алынған еді. Олардың ішінде Рафаэль, Леонардо да Винчи, Тициан, Паоло Веронезе және басқа шеберлердің туындылары бар. Нидерланды мен Фландриядан да конвойлар келді. Ең танымал туындылар Париждің орталығымен жеңіс шеруіне арбаларда қойылды. Ал қалғаны орамасыз Луврдің дәліздеріне, галереяларына және баспалдақтарына тығылып қойылды. «Жаңадан алынған» өнерді орналастыру үшін Аполлон галереясын және басқа галереяларды қайта жаңарту жұмыстары басталды.
The artists of Paris were in a difficult situation during the Directory, as their most important patrons, the aristocracy, had been executed or had emigrated; however a new wealthy class was just being formed. Before the Revolution a half figure portrait could be commissioned from a less known artist for three hundred livres. During the Directory, the price fell to forty eight livres. Nonetheless, the Salon took place in the Louvre in 1795 as it had since 1725, before the Revolution, and each year thereafter. The most prominent artist of the Revolution, Jacques Louis David, closely connected with the Jacobins, was in seclusion in his studio inside the Louvre. At the end of the period, in 1799, he produced one important work, the Intervention of the Sabine Women. However, a new generation of artists, inspired by David, showed their works; François Gérard; Anne Louis Girodet, a pupil of David, renown for his romantic paintings, particularly a 1797 painting of the prominent actress Mademoiselle Lange as Venus; Carle Vernet, the son and father of famous painters; the portrait painter and miniaturist Jean Baptiste Isabey, known as the "painter of the kings" or "portraitist of Europe", who painted Queen Marie Antoinette and Empress Joséphine, and remained active until the Second Empire; the genre painter Louis Léopold Boilly; Antoine Jean Gros, a young history and landscape painter, who soon achieved fame and a government position in 1796 with a heroic portrait of Bonaparte at the Battle of Arcole; the romantic landscapes of Hubert Robert; Pierre Paul Prud'hon, whose work combined Neoclassicism and Romanticism; and a major neoclassical sculptor from the earlier generation, Jean Antoine Houdon, famous for his busts of George Washington and Voltaire. Making the Louvre into an art museum had first been proposed in 1747 by Étienne La Font de Saint Yenne and supported by Denis Diderot in 1765 in the article on the Louvre in the Encyclopédie. The idea was accepted by Louis XVI who, in 1789, began work on converting the Grande Galerie of the Louvre to a museum space. The Revolution intervened, and on 27 July 1793 the Convention decreed the creation of a Museum of the Republic (Musée de la République française), which opened on 10 August 1793, the first anniversary of the storming of the Tuileries. In 1797, at the end of Bonaparte's triumphant first Italian campaign, convoys of wagons began arriving in Paris, carrying bronze horses, Greek antiquities, tapestries, marble statues, paintings and other works of art taken from Italian cities under the terms of peace agreed by the Austrians. They included works by Raphael, Leonardo da Vinci, Titian, Paolo Veronese and other masters. Other convoys arrived from the Netherlands and Flanders. The more famous works were displayed on wagons in a festive victory parade through the center of Paris. The rest was crammed, unwrapped, into the corridors, galleries and stairways of the Louvre. Work began to rebuild the Galerie d'Apollon and other galleries to provide a home for the 'newly acquired' art.
Жиһаз және безендіру Директорий стилі
Директорияның сәулетке жұмсауға мемлекеттік қаржысы болмады, бірақ жаңадан бай жоғары топтың шатолар мен қалалық үйлерді сатып алуға және оларды қайта безендіруге жеткілікті ақшасы болды. Директория стилі деп аталатын интерьердегі безендіру стилі дәуірдің маңызды жетістіктерінің бірі болды. Бұл стиль Луи XVI стилі мен француз неоклассицизмінің арасындағы кезеңдік стиль, шартты келісім еді. Луи XVI-ның әйгілі жиһаз дизайнері Ризенер 1806 жылға дейін қайтыс болған жоқ, бірақ оның клиенттері ақсүйектерден жаңадан бай жоғары топқа ауысты. Директория кезеңінде махогань ағашы – жиһаз жасауға қолданылатын импортталған тропикалық ағаш – алғаш рет кеңінен қолданыла бастады.
The Directory had no public money to spend on architecture, but the newly wealthy upper class had abundant money to buy châteaux and town houses, and to redecorate them. The style of interior decoration, known as the Directoire style, was one of the notable contributions of the period. It was a transitional style, a compromise between the Louis XVI style and French neoclassicism. Riesener, the famous furniture designer for Louis XVI, did not die until 1806, though his clientele changed from the nobility to the wealthy new upper class. The Directory saw the first widespread use of mahogany, an imported tropical wood used in the making of furniture.
19 ғасыр
Тарихшылар көбінесе «Директория дәуіріне» мейірімділік танытпаған. Кейін екі рет премьер-министр болған және үшінші республиканың тұңғыш президенті Адольф Тьер, 1823 және 1827 жылдар аралығында жарық көрген он томдық «Революция» тарихының алғашқы маңызды еңбегін француз тілінде жазды. Ол Директорияны былай сипаттады:
Үкіметтің маңызды қасиеттерінің бірі – оны теңдесіз шабуылдардан қорғайтын жақсы беделге ие болу. Егер ол осы беделін жоғалтса, адамдар оны басқалардың қателіктері үшін, тіпті жаман оқиғалар үшін кінәласа бастаса, онда ол билік жүргізуге қабілетсіз болады және осы қабілетсіздік оны отставкаға келуге мәжбүр етуі керек. Революция кезінде қанша үкіметтер тозығы жетті! Директория, оған дейін Қоғамдық қауіпсіздік комитеті сияқты, және одан кейін Наполеон үкіметі де тозығы жетті. Директорияға қарсы барлық айыптамалар оның кемшіліктерін емес, күшсіздігін көрсетті. Тьер Баррасты, Директорияның басынан соңына дейін қызмет еткен жалғыз Директорды, оның сәтсіздігі үшін кінәлады. Бір қызығы, бірақ революциялар арасындағы қақтығыстарда жиі кездесетін жағдай, қоғамдық пікір ең лайық емес Директорға көңіл бөлді. Баррас Директория туралы айтылған барлық сынға лайық болды. Біріншіден, ол ешқашан жұмыс істемеді, барлық жұмыс жүктемесін әріптестеріне жүктеді. Ол тек шешуші сәттерде, дауысы батылдығынан күшті болғанда ғана сөйледі. Ол өзін еш нәрсемен айналыстырмады. Ол тек үкімет құрамымен ғана айналысты, ол оның интрига жасау талантына ең жақсы сай келді. Ол мемлекеттік жеткізушілердің барлық табысынан үлес алды және Директорлардың арасында тек оған ғана сыбайлас жемқорлық айыптамасы тағылды. Барлық кемшіліктеріне қарамастан, ол басқалардан өзгеше қарастырылды, ең алдымен, өйткені басқа төртеуден айырмашылығы, ол заңгер емес еді; және оның жалқаулығына, оның әдепсіз мінез-құлқына, оның жаман әдеттеріне және якобиндермен байланыстарына қарамастан, оған 18 Фруктидордың [Робеспьердің құлауы] еңбегі есептелді, және ол әріптестерінен гөрі басқаруға қабілетті әрекет етуші адам сияқты көрінді. Ол тіпті әріптестеріне опасыздық жасады; өйткені ол өзіне лайық болған барлық сынды шеберлікпен оларға жүктеуге тырысты. Конвенттен Империяға дейінгі кезеңнің ең қысқа және қарапайым сипаттамасын 1837–43 жылдары Оноре де Бальзак өзінің «Адалдықтың жоғалуы» романында берген. Испан иезуит дипломаты Карлос Эррера Люсьен де Рубенпреге былай деді: «1793 жылы француздар халықты билеуді ойлап тапты, ол абсолютті императормен аяқталды. Міне, сіздің ұлттық тарихыңыздың бір бөлігі».
Historians generally have not been kind to the 'Age of the Directory'. Adolphe Thiers, later twice the Prime Minister and the first president of the Third Republic, wrote the first major history in French of the Revolution, in ten volumes, published between 1823 and 1827. He described the Directory this way:
One of the indispensable qualities of a government is to have good reputation that defends it against unjust attacks. When it has lost this reputation, and when people blame it for the faults of others, and even for bad luck, then it no longer has the ability to govern, and this incapacity should force it to retire. How many governments had been used up during the Revolution! The Directory had been used up like the Committee of Public Safety before it, and the government of Napoleon that followed. All the accusations against the Directory proved not its faults but its nullity. Thiers blamed Barras, the only Director who served from the beginning to the end of the Directory, for its failure. By a bizarre chance, but one that is seen often in the conflicts within revolutions, public opinion had indulgence for the one Director who merited it the least. Barras alone deserved all that was said of the Directory. First of all, he never worked; he left to his colleagues all the burden of business. He spoke only at decisive moments, when his voice was stronger than his courage. He occupied himself with nothing. He only concerned himself with the personnel of the government, which best suited his genius at intrigue. He took a share of all the profits of the government suppliers, and alone of the Directors deserved the accusation of corruption. Despite all of his faults, he was treated differently than the others, first of all because, unlike the other four, he was not a lawyer; and despite his laziness, his debauched habits, his bad manners, and his liaisons with the Jacobins, he alone was credited with 18 Fructidor [the downfall of Robespierre], and he gave the appearance of a man of action, more capable of governing than his colleagues He was even treacherous toward his colleagues; because all of the criticism that he deserved himself he skillfully managed to shift exclusively onto them. The shortest and simplest description of the entire period, from the Convention to the Empire, was given by Honoré de Balzac in 1837–43 in his novel Illusions perdues. The Spanish Jesuit diplomat Carlos Herrera tells Lucien de Rubempré: "In 1793 the French invented government by the people, which ended with an absolute emperor. So much for your national history".
Негізгі дереккөздер
Стюарт, Джон Холл, ред. Француз төңкерісінен деректі шолу (1951), 654–766 беттер.
Stewart, John Hall, ed. A Documentary Survey of the French Revolution (1951), pp. 654–766