Кіріспе
Артур аңызындағы кейіпкер Галахад (/ɡ/æ/l/ə/h/æ/d/), кейде Галеас (/ɡ/ə/'/l/iː/ə/s/) немесе Галат (/ɡ/æ/l/ə/θ/) деп аталады, оның атының басқа нұсқалары да бар. Ол Артур патшасының дөңгелек үстелінің рыцарі және Артур аңызындағы Киелі Гральді табуға жеткен үш адамның бірі. Ол сэр Ланселот дю Лак пен леди Элейн Корбениктің заңсыз ұлы және өзінің батылдығы мен тазалығымен әйгілі, барлық рыцарьлардың ең тазасы саналады. Орта ғасырлық Артур дәстүрінде кеш пайда болған Галахад алғаш рет Ланселот-Грайл циклында кездеседі, ал оның тарихы кейінгі шығармаларда, мысалы, Пост-Вулгата циклында және сэр Томас Малоридің «Артурдың өлімі» еңбегінде жалғасады. Артур әдебиетінде ол Персивалды ығыстырып, Киелі Гральді іздеудегі батыр ретінде танылады.
Galahad ('/ɡ//æ//l//ə//h//æ//d/), sometimes referred to as Galeas (/ɡ//ə/'/l//iː//ə//s/) or Galath ('/ɡ//æ//l//ə//θ/), among other versions of his name, is a knight of King Arthur's Round Table and one of the three achievers of the Holy Grail in Arthurian legend. He is the illegitimate son of Sir Lancelot du Lac and Lady Elaine of Corbenic and is renowned for his gallantry and purity as the most perfect of all knights. Emerging quite late in the medieval Arthurian tradition, Sir Galahad first appears in the Lancelot–Grail cycle, and his story is taken up in later works, such as the Post Vulgate Cycle, and Sir Thomas Malory's Le Morte d'Arthur. In Arthurian literature, he replaced Percival as the hero in the quest for the Holy Grail.
Шығу тегі
Галахадтың Киелі Граальды іздеу жолындағы оқиғасы Артур туралы аңызға салыстырмалы түрде кеш қосылған. Галахад Кретиан де Труаның романдарында, Роберт де Боронның Грааль оқиғаларында немесе Кретианның Балықшы патшаның құпия сарайы туралы әңгімесінің жалғасында кездеспейді. Ол алғаш рет 13-ғасырдағы ескі француздық Артурий эпосында, Ланселот Граалы (Вулгата) циклі деп аталатын, авторлығы белгісіз романстардың өзара байланысты жиынтығында пайда болады. Оның есімі Уэльс тіліндегі "Gwalchaved" деген сөзден шыққан болуы мүмкін, яғни "жазғы соқыр" деген мағынаны білдіреді. Галахадтың бастапқы тұжырымдамасы, оның ересектердегі ерліктері алғаш рет Вульгата циклінің төртінші кітабында (Вульгата Ланселот) баяндалған, мистикалық цистерциан орденінен шыққан болуы мүмкін. Кейбір түсіндірушілердің айтуынша, монастырь өміріне адал Галахадтың рухани және ғажайып кейіпкерінің философиялық шабыты осы монастырь орденінен шыққан. Галахадтың кейіпкерін ерекшелендіретін католик жауынгерінің аскетизмінің цистерциандық Бернардиндік тұжырымдамасы, сондай-ақ, Санкт-Бернардтың Темплер рыцарлары туралы еңбегінде идеалдық рыцарлық туралы болжамын көрсетеді. Liber ad milites templi de laude novae militiae. Бір қызығы, повестьтерде Галахад ақ қалқанмен және қызыл крестпен байланысты, бұл Рим папасы Евгений III Темплер рыцарьларына берген эмблеманың өзі.
Тұжырымдама
Галахадтың дүниеге келуіне байланысты жағдайлар Грааль проза циклдерінің ертерек бөлімдерінен бастау алады. Оқиға король Артурдың ең батыр рыцарі Ланселот Корбеник ханшайымы Элейнді (Вулгата циклында бастапқыда Хелиабель немесе Амит деп аталған) өзінің құпия сүйіктісі, королева Гвиневра деп жаңылысқанда орын алады. Леди Элейннің әкесі, король Пеллес, Ланселоттың одан ұл туатынын және осы ұлдың әлемдегі ең батыр рыцарь болып өсетінін сиқыр арқылы білген еді. Пеллес Ланселоттың тек өзінің нағыз сүйіктісі Гвиневрамен ғана жақындасатынын да сезген. Тағдырға сәл көмектесу қажет болды, сондықтан Пеллес "сол заманның ең ұлы сиқыршыларының бірі" Дам Брюзенді іздеуге бейімделді. Ол Пеллеске Элейннің Гвиневраға айналуын қамтамасыз ететін және Ланселотпен бір түн өткізуге мүмкіндік беретін сиқырлы жүзік сыйлады. Алдауды білген Ланселот Элейнге қылышын тартып, бірақ олардың ұлдары бар екенін естіген соң, оны дереу кешірді. Дегенмен, ол Элейнге үйленбеді және онымен бірге болуды қаламай, Артурдың сарайына қайтып оралды (бірақ жылдар өткен соң, Элейн оны өзі мен Гвиневраның салдарынан туған ауыр және ұзақ ақылсыздықтан айықтырғаннан кейін, қысқа мерзімге бірге өмір сүрді). Галахад дүниеге келді және тәрбиесі үшін монастырь әйгілі аббатиссасына тапсырылды. 13 ғасырдың француз тіліндегі «Проза Ланселот» (Вулгата циклының бір бөлігі) бойынша, «Галахад» (кейбір қолжазбаларда Галаад, Гаалаз немесе Галаус деп жазылған) Ланселоттың бастапқы аты болған, бірақ ол бала кезінде өзгертілген. Сондықтан, Галахад туған кезде оған әкесінің бұрынғы аты берілді. Мерлин Галахадтың батылдығымен әкесінен асып түсетінін және Киелі Гральді табуда сәтті болатынын болжады. Галахадтың шешесінің әкесі Пеллес, Иосифтен Арматтың інісі Бронның ұрпағы ретінде бейнеленеді, ол да Галахад (Галаад) деп аталған және Гральді сақтау міндеті оған жүктелген.
Грааль іздеу
Ересекке жеткенде (ортағасырлық анықтама бойынша) 15 жаста Галахад әкесі Ланселотпен ақыры кездеседі, ол оны бұрын ешқашан көрген емес (Элейнмен бірге өткен жылдары да). Ланселот Галахадты жекпе-жекте жеңгеннен кейін рыцарь етіп инабаттайды, бұл Ланселоттың әділ шайқаста жеңілген алғашқы және жалғыз жағдайы. Содан кейін Галахад Ғасыр тоғызыншы күні Камелоттағы король Артурдың сарайына жеткізіледі, онда өте қарт рыцарь оны бірден Дөңгелек үстелге алып барады және Қауіпті орынды ашады – бұл орын тек қана Киелі Граальды іздеуде табысқа жететін адам үшін бос қалдырылған. Осы орынға отыруға тырысқандардың барлығы дерлік бірден қаза тапқан. Галахад бұл сынақтан аман қалады, ал Артур оның ұлы рыцарь екенін түсінген соң, оны өзенге шығарады, онда тасқа сіңген сиқырлы қылышқа жазылған: «Ешбір адам мені осыдан алып кетпес, тек менің жаныма тиісті адам ғана ала алады; және ол әлемдегі ең ұлы рыцарь болады». (Тасқа сіңген қылыш – Артурдың алғашқы қылышы, тастағы қылыш туралы аңыздың да бір бөлігі. Малори нұсқасында бұл Балинге тиесілі қылыш.) Галахад бұл сынақты оңайдан өткізеді, ал Артур оны дереу ең ұлы рыцарь деп жариялайды. Галахад Дөңгелек үстелдің рыцары болуға шақырылады, жақын арада Артурдың сарайы Граальдың көрінісін көреді. Қасиетті нысанды іздеу бірден басталады. Дөңгелек үстелдің барлық рыцарлары Граальды табуға аттанады. Галахад Граальды іздеуді бастауға бастама көреді, ал қалған рыцарлар оның соңынан ереді. Артур барлық рыцарлардың осылай аттанғанына қайғырады, өйткені олардың көптегені ешқашан қайта оралмайды, іздеулерінде қаза табады деп сезінеді. Артур бұл Дөңгелек үстелдің аяқталуының бастауы деп қорқады. Бұл – рухани ізденіске жердегі істерден артық көңіл бөлу қажеттігін көрсететін теологиялық тұжырым. Галахад, белгілі бір жағынан, Артурдың бейнесін қайталайды, Артур сияқты тастан қылыш суырады. Осылайша, Галахад таңдалған адам деп жарияланады. Дөңгелек үстелдің ішінде Галахадтан басқа ешкімде демонды қуу және науқастарды емдеу сияқты кереметтер жасау қабілеті жоқ. Көбінесе ол Грааль іздеу кезінде жалғыз саяхаттайды, жауларын жеңіп (көбінесе аяп), Персивальды қоса алғанда, басқа рыцарларды құтқарып, қиын жағдайдағы қыздарды азат етеді, содан кейін Борс пен Персивальмен қайта қосылады. Бірге үш ізгі рыцарь Персивальдың әпкесіне кездеседі, ол оларды Сүлейменнің керемет кемесіне жетеледі. Олар осы кемемен теңізден өтіп, Галахад Дәуіт патшаның қылышын тапқан аралға жетеді.
Көтерілу
Көптеген оқиғалардан кейін Галахад және оның серіктері король Пелес пен оның ұлы Елиазардың сарайындағы Корбениктің мистикалық қасарасында табылады (Галахад бұл арада қайтыс болған анасымен қайта қосылмайды). Оның әкесі мен ағасы Галахадты бөлмеге алып кіреді, онда оған қасиетті Граальды көруге рұқсат беріледі. Галахадтан оны қасиетті Саррас аралына жеткізуді сұрайды. Граальды көргеннен кейін Галахад өзі қалаған уақытта өлуге өтініш білдіреді. Артурдың ордасына қайтып бара жатқанда Галахадқа Ариматеялық Жүсіптің рухы келіп, ол осындай ұлы қуанышқа бөленеді де, өлімді сұрайды. Галахад Персиваль мен Борспен қоштасады, содан кейін періштелер оны жұмаққа көтеріп алады. Оның көтерілуіне Борс пен Персиваль куә болады. Әңгімеге байланысты, Галахад жарқын жарықта мүлдем жоғалып кеткен кезде жұмаққа жеткізіледі немесе оның өлшеулі денесі қалдырылып, кейін жерленеді. Соңғы жағдайда Галахад әдетте Персивальдың қарындасымен бірге жерленеді, кейіннен Персивальдың өзі олардың қабіріне қосылады. Галахадтың қасиетті Граальды іздеудегі табысы оның тууынан бұрын-ақ, Пелес қана емес, сонымен қатар Мерлин де болжаған болатын. Ол бірде Артурдың әкесі Утер Пендрагонға "Жүсіп дастарқанының" орнын толтыратын біреу болатынын айтқан, бірақ ол әлі дүниеге келмеген. Бастапқыда бұл рыцарь Персиваль деп есептелген, бірақ кейіннен ол Галахад екені анықталды. Галахад қасиетті Граальды іздеу үшін жаратылған, бірақ бұл Артур мен Мерлиннің тууына ұқсас, алдамшылықпен жасырылған. Осыған қарамастан, қасиетті Граальды табуға таңдалған рыцарь – Галахад. Галахад, Ланселоттың Грааль циклында да, Малоридің қайта баяндауында да, барлық басқа рыцарьлардан жоғары тұрады: ол Граальды өзіне ашуға және жұмаққа көтерілуге лайық.
Теннисон
Томас Малоридің "Артурдың өлімі" романында Галахадтың қасиетті Граальды іздеудегі керемет шеберлігі мен сәттілігі оның құлшынысына байланысты. Аңыз бойынша, Граальға тек таза рухты жауынгерлер ғана жете алады. Бұл "тазалық" белгілі бір мағынада ұяттылықты білдірсе де, Галахад көбінесе күнәсіз өмір сүргендей көрінеді, нәтижесінде ол айналасындағы басқа жауынгерлерден толығымен бөлек деңгейде өмір сүріп, ойлайды. Бұл қасиет Альфред Лорд Теннисонның "Сэр Галахад" поэмасында бейнеленген: Галахад өзінің барлық жауларын жеңе алады, себебі ол таза. Осы өлеңнің келесі шумағында Теннисон Галахадты жүрегінің тазалығы үшін мақтап, оның аузынан мына сөздерді шығарады:
Galahad is able to conquer all of his enemies because he is pure. In the next verse of this poem, Tennyson continues to glorify Galahad for remaining pure at heart, by putting these words into his mouth:
Музыка
Джоан Баиз "Sweet Sir Galahad" әнінде бұл аңызды метафоралық түрде пайдаланады, ол оның қарындасымен қарым-қатынас туралы. America тобы "Tin Man" әнінің қосымшасында Галахадты ("немесе сэр Галахадтың тропигі") еске алады. Джош Риттер өзінің "To the Yet Unknowing World" EP-сінде "Галахад" атты ән шығарды, онда Галахадтың тазалығы мен оның күмәндалған ізгілігі туралы әзілдемелер бар. Mili-дің "Ga1ahad and Scientific Witchery" әнінде Галахад әйел колдаушысымен қайта тірілген робот-рыцарь ретінде бейнеленген. Марти Стюарт "The Pilgrim" концептуалдық альбомының соңында соңғы шумақтың бір бөлігін қолданады. Джонни Кэш Құдай рөлінде сөйлейді, Пилгримді әділ және адал рыцарь деп сипаттайды, содан кейін альбомның соңғы жолдарымен әндейді.
Кино және теледидар
Галахадты 1949 жылғы «Сэр Галахадтың оқиғалары» фильмінде Джордж Ривз сомдады. Галахад 1953 жылғы «Төңкерілген үстелдің рыцарлары» фильмінде сәби ретінде шамалы ғана көрінеді. «Монти Пайтон және қасиетті Грааль» фильмінде Галахадты Майкл Пэйлин ойнады. Фильм Галахадтың тазалығын паш етеді, өйткені оның ұяттылығы жыныстық қуатқа толы монахтар тұратын қаланы тапқанда сынақтан өтеді. 1998 жылғы «Мерлин» мини-сериалында басты кейіпкер Галахад пен оның ата-анасымен Артур Граальды іздеп жүргенде Камелот үшін лайықты регент іздеу кезінде кездеседі. Мерлин Ланселотті өзімен бірге алып келеді, ал Камелотты соңынан қудалаған қайғыдан кейін, Көл ханым Мерлиннің Галахадты таңдауға тиіс болғанын және оның қателігі оның қаншалықты адам екенін көрсетеді. 2004 жылғы тарихи оқиғалық «Артур король» фильмінде Галахадты Хью Дэнси бейнеледі. Джон Ларрокетт «Кітапханашылар» телесериалында қарт, бірақ өлімсіз Галахадты (қазір Дженкинс деп аталады) сомдады. Галахад – «Код Геасс» анимесіндегі Knightmare фреймі, оны Knight of One, Бисмарк Вальдштайн басқарады. «Кингсмен: Құпия қызмет» және оның жалғасында Галахад – Колин Ферттің Гарри Харт кейіпкерінің кодовое аты, кейіннен Тарон Эгертонның Гэри "Эггси" Унвин кейіпкері қабылдады. Оны Джемма Артертонның Полли Уоткинс кейіпкері алдыңғы фильмде қолданды.
Ойындар
Ол 2009 жылғы "Sonic and the Black Knight" видео ойынында Күміс кірпімен бейнеленген. 2015 жылғы "The Order: 1886" видео ойынында басты кейіпкер Сэр Галахад атағының мұрагері болып табылады, сондықтан оны осылай атайды. "Fate/Grand Order" видео ойынында Галахад – қызбен біріккен Батыр Рух, ол "Shielder" класындағы Деми Сервант Маш Кирилайтқа айналады. "Android: Netrunner" карта ойынында Галахад деп аталатын карта бар. Ол "Grail" деп аталатын, кірігуге қарсы шаралар электроникасының кіші тобына жатады, соған Ланселот, Мерлин және Экскалибур да жатады. "Starlancer" видео ойынында Галахадтың құрметіне аталған торпедалық кеме бар. "Hero Wars" видео ойынында Галахад есімді рыцарь бар. Ол ойынның басты кейіпкері саналады. "Tainted Grail: The Fall of Avalon" видео ойынында Галахад – Камелоттың Оңтүстік өкілінің лауазымы. Ойын оқиғалары болған кезде оның иесі зорлық-зомбылыққа және қатыгездікке бейім екені белгілі.