Кіріспе
Ресейдің бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлінісі – Приморский крайы (Приморский край), жайылмалы түрде Приморье (Приморье) деп белгілі, Ресейдің алыс шығыс аймағында орналасқан федералды құрамдас бөлік (край) және Қиыр Шығыс федералды округінің құрамына кіреді. Крайдың оңтүстік жағалауындағы Владивосток қаласы – әкімшілік орталығы, және Хабаровск қаласымен бірге Ресейдің Қиыр Шығысындағы ең ірі екі қаланың бірі болып табылады. Край, Ресейдің Қиыр Шығысындағы федералды құрамдас бөліктер арасында ең ірі экономикаға ие, ал 2021 жылғы халық санауы бойынша халқы 1 845 165 адамды құрайды. Край, Ресейдің Солтүстік Кореямен жалғыз шекарасын бөліседі, ол Хасан ауданындағы Тумен өзені арқылы крайдың оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Жапон теңізіндегі ең үлкен шығанақ – Ұлы Петр шығанағы, крайдың оңтүстік жағалауында жатыр. Тарихи тұрғыдан Маньчжурияның бір бөлігі болған Приморский крайы, 1860 жылы Цинь Қытайынан Ресей империясына «Ресей Маньчжуриясы» деп аталатын аймақтың бір бөлігі ретінде берілді. Ресей Азамат соғысы кезінде Қиыр Шығыс Республикасының құрамына кірді, содан кейін Кеңес Одағына қосылды, көптеген өзгерістерден өтіп, 1938 жылы қазіргі түріне келді. Приморский крайы – Ресей Теңіз күштерінің Тынық мұхиты флотының орналасқан жері, сонымен қатар Солтүстік Корея жетекшісі Ким Чен Ылдың туған жері ретінде де танымал.
Primorsky Krai (Приморский край), informally known as Primorye (Приморье, ), is a federal subject (a krai) of Russia, located in the Far East region of the country and is a part of the Far Eastern Federal District. The city of Vladivostok on the southern coast of the krai is its administrative center, and is one of the two largest cities in the Russian Far East together with Khabarovsk. The krai has the largest economy among the federal subjects in the Russian Far East, and a population of 1,845,165 as of the 2021 Census. The krai shares Russia's only border with North Korea, along the Tumen River in Khasansky District in the southwestern corner of the krai. Peter the Great Gulf, the largest gulf in the Sea of Japan, is located along the south coast. Historically part of Manchuria, Primorsky Krai was ceded to the Russian Empire by Qing China in 1860 as part of a region known as Russian Manchuria, forming most of the territory of Primorskaya Oblast. During the Russian Civil War it became part of the Far Eastern Republic before joining the Soviet Union, going through numerous changes until reaching its current form in 1938. Primorsky Krai is home to the Russian Navy's Pacific Fleet and is also known as the birthplace of North Korean leader Kim Jong il.
Этимология
Край атауы орыс тіліндегі "приморский" (primorsky) сөзінен, яғни "жағалау" немесе "теңіз жағасы" мағынасын беретін, және "край" (kray) сөзінен, яғни "аймақ" немесе "облыс" мағынасын беретін сөздерден шыққан. Ол ресми емес түрде орыс тілінде Приморье (Приморье) деп аталады, ал кейде ағылшын тілінде "Maritime Territory" деп аударылады.
Флора мен фауна
Приморье аймағының географиялық орналасуы оның флорасының әртүрлілігіне себеп. Приморье аумағы мұздық дәуірлерде Сібірдің қалған бөлігінен айырмашылығы, бұрын мұзға ұшырамаған. Географиялық жағдайдың ерекшеліктері мен климаттың ерекшеліктері өсімдіктер әлемінің ерекше түрлерін және генетикалық деңгейдегі байлығын, сондай-ақ өсімдік ресурстарының молдығын анықтайды. Приморье флорасында екі мыңнан астам жоғары сатыдағы өсімдік түрі бар, олардың ішінде шамамен 250 түрі – ағаштар, бұталар және лианалар. Мохтар және қыналар флорасы да өте әртүрлі. Жағалау флорасының құрамында көптеген құнды дәрілік, техникалық және тағамдық өсімдіктер, көптеген реликтік және эндемикалық түрлер кездеседі. 200-ге жуық түрі IUCN Қызыл кітабында сирек кездесетін және жойылу қаупі бар деп тіркелген. Аймақта таулық тундра, қылқан жапырақты және аралас орман, сондай-ақ орман-дала аймақтары бар, олар кейде Қиыр Шығыс даласы деп аталады. Онда папоротниктер, лотос және Salix arbutifolia (syn. Chosenia arbutifolia) сияқты көптеген ежелгі өсімдік түрлері сақталған. Аймақтың флорасына Taxus cuspidata, Juniperus rigida, Phellodendron amurense, Kalopanax, Aralia elata, Maackia amurensis, Alnus japonica, Actinidia kolomikta, Schisandra chinensis, Celastrus orbiculatus, Thladiantha dubia, Weigela, Eleutherococcus, Flueggea suffruticosa, Deutzia, Nelumbo nucifera, Betula schmidtii, Carpinus cordata, Acer mandshuricum, Parthenocissus tricuspidata, Vitis amurensis, Panax ginseng және тағы да көптеген өсімдіктер кіреді. Приморье фаунасы да әртүрлі. Крайда келесі жануарлар кездеседі: Уссури қара аюы (Ursus thibetanus), Амур жолбарысы, Амур барысы (Panthera pardus orientalis), Еуразиялық сілеусін (Lynx lynx), жабайы шошқа (Sus scrofa), Маньчжур елігі (Cervus elaphus xanthopygos), Сібірлік елік (Capreolus pygargus), мускус елігі (Moschus moschiferus), ұзын құйрықты горал (Naemorhedus caudatus), сика елігі (Cervus nippon), сабель (Martes zibellina), Блакистон балық бүркіті (Bubo blakistoni), мандаринка үйрек (Aix galericulata), қара сарышұқа (Ciconia nigra), қабыршақты қаз (Mergus squamatus), кеудесі қызыл жұлдыз (Sturnia philippensis), қара қарға (Aegypius monachus), үлкен қанатты көкек (Cuculidae отбасы) және басқалары. Бұрынғы КСРО аумағында мекендейтін 690 түр құстың ішінде 350 түрі Приморьеде кездеседі. Лосось, таймень, ленок балықтарының мол аулауы, сондай-ақ краб, сардина және басқа да түрлерді ұстау теңіз және су ортасын аймақ үшін құнды ресурсқа айналдырады. Алайда, Приморьедегі жануарлар әлемінің байлығы браконьерлік пен заңсыз сауданың салдарынан қауіп төніп тұр. Жабайы табиғатты қорғау қоғамы, Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры, Жабайы лосось орталығы және Феникс қоры сияқты Ресейдің коммерциялық емес ұйымдары аймақтың жабайы табиғатын және оның тіршілік ортасын сақтауға белсенді түрде атсалысуда.
Климат
Приморский крайында төрт маусымдық ылғалды континенталды климат басым. Орташа жылдық температура солтүстікте шамамен ; оңтүстік жағалауда . Жылдық орташа жауын-шашын .
Тарих
Аймақты бірнеше тунгус және моңғол тайпалары қоныстандырған, мысалы, Сушен, протомоңғол Шивей және Мохэ. Удеге халқының Бикин өзені бойындағы жерлерге ерте заманда қоныстанғаны айтылады, алайда олар Цзяньчжоу Джурчендерден тараған болуы мүмкін. Балхае мемлекеті кезінде крайдың көп бөлігі Дингли, Анбиан және Аньюан провинцияларының құрамында болды. Балхае хитандықтармен басылып алынғаннан кейін, аймақ Ляо әулетінің Шығыс округінің және Цзинь әулетінің Супин округінің бөлігіне айналды. Содан кейін ол моңғол және маньчжур билігіне қарады. Ресей патшалығының Сібірді жаулап алуы және одан кейінгі Қиыр Шығысқа қарай кеңеюі ресейліктерді Қытаймен тікелей байланысқа әкелді. 1689 жылғы Нерчинск шарты екі мемлекеттің шекарасын белгіледі, Становой тауларынан оңтүстікке қарай жатқан барлық жерлер, соның ішінде Приморье, Цин империясына берілді. Алайда, 19 ғасырдың екінші жартысында Цин империясының әлсіреуіне байланысты Ресей аймаққа экспансиясын бастады. 1858 жылы Хабаровск және Благовещенск қалалары негісталды. 1858 жылы Николай Муравьев Амурский Қытаймен Агун шартына қол қойды, екі жылдан кейін Пекин шартына қол қойылды. Екі шарттың нәтижесінде Қытай-Ресей шекарасы Амур және Уссури өзендеріне қарай оңтүстікке жылжыды, Ресейге Приморьені толық бақылауға беруге мүмкіндік берді. Приморская облысы 1856 жылы Ресей империясының ең шығыс бөлігі ретінде құрылды. Ол қазіргі Приморский крайының аумағын, сондай-ақ қазіргі Хабаровский крайы мен Магадан облысының аумағын қамтыды, Владивостоктан Чукчи түбегіне дейін созылды. 1859-1882 жылдар аралығында Приморье аймағында тоқсан бес елді мекен құрылды, оның ішінде Владивосток, Уссурийск, Раздольное, Владимиро-Александровское, Шкотово, Покровка, Турый Рог және Камен-Рыболов. Халық негізінен аң аулаумен, балық аулаумен және егін шаруашылығымен айналысты. Аумақтың үштен екі бөлігі осы кәсіптермен шұғылданды. 19 ғасырдың соңында Приморьде маңызды ресурстар, өнеркәсіп және оның нәтижесінде экономикалық даму орын алды. Көмір өндіру, теңіз капустасы, барқыт мүйіз, ағаш, краб, құрғақ балық және трепангтар экспортталатын маңызды өнеркәсіпке айналды. Приморьенің экономикалық дамуы Ресей мен шетелдік капиталдың инвестициясымен қаржыландырылды. Ресей революциясынан кейін және коммунистердің жеңісінен кейін жаңа үкімет Приморская облысын Теңіз аймағының земствосы деп атады. Ол Қиыр Шығыс Республикасы (1920-1922) ретінде анықталды. Ресей КСР-і ішінде ол Алыс Шығыс облысы (1922-1926) және одан кейін Алыс Шығыс крайы (1926-1938) болды. Аймақ Сибір интервенциясы кезінде одақтас және большевиктік әскерлер үшін шайқас алаңы болды. 1922 жылы, Азамат соғысы аяқталар алдында, Приморье большевиктердің бақылауына көшті. Жаңа үкімет аймақтың экономикалық, ғылыми және мәдени дамуын басқарды. Кеңес үкіметі келесі он жыл бойы өмір мен мәдениеттің көптеген салаларында "бұржуазиялық идеологияға" қарсы күресті. Нәтижесінде Приморьенің музыкасы, театры, әдебиеті және көркем өнері цензураланды. Приморье Ресейдегі корей ұлттық азшылығының орталығы болды. Коренизация саясаты бойынша Посьет корей ұлттық ауданы құрылды. Крайда 105 толық және аралас корей қалалары болды, онда тұрғындар корей тілін ресми тіл ретінде қолданды. 1938 жылы Крайда 200 мыңға жуық корей тұрды. Бұрынғы уақытта Кеңес Одағы Батыс Сібірден этникалық қытайларды жер аударған болатын. Осы кезеңде Кеңес үкіметі экономиканың орталықтандырылған жоспарлауын басты орынға қойды. Кеңес Одағының қалған бөлігіндегідей, ауыр өнеркәсіпке басымдық берілді, оның ішінде тау-кен өндірісі мен коммерциялық балық аулау саласына ерекше назар аударылды. Теміржол және теңіз көлігінің құрылысына кең инвестициялар жасалды, жаңа порттық кешендер салынды. Приморский крайы 1938 жылы "бөлу" саясатының бір бөлігі ретінде Алыс Шығыс крайының одан әрі бөлінуімен құрылды. 1938 жылы анықталған Приморский крайы Ресей Маньчжуриясының тарихи аймағының солтүстік-шығыс бөлігіне сәйкес келеді. 1942 жылдың 18 сәуірінде аймақ Екінші дүниежүзілік соғысқа кездейсоқ тартылды, АҚШ 1941 жылдың желтоқсан айында Жапония Перл-Харборға шабуыл жасағаннан кейін соғысқа қатысты. Приморский крайы АҚШ армиясының 16 B-25 Mitchell орта бомбалаушысының бірі қонған жер болды. Топ "Хорнет" кемесінен Жапонияға Дулиттл рейдін жүргізу үшін жіберілген. Жапония мен Кеңес Одағы соғыс жүргізбеген. Қону Владивостоктан батысқа қарай 65 шақырым жерде болды. Бомбалаушы экипажы миссия жоспары бойынша Hornet авиатасымалдағышына орала алмады. Экипаж кейін Иран арқылы үйіне оралды. 1970 жылдары Кеңес Одағы Приморьдегі ғылыми институттарды, әсіресе Владивосток қаласында кеңейтті. Бірнеше ірі зерттеу институттары осында орналасқан, мысалы, Биология және Ауыл шаруашылығы институты, Тынық мұхитының биоорганикалық химия институты, Теңіз биология институты, Тынық мұхиты география институты, Тынық мұхиты океанология институты, сондай-ақ Ресей Ғылым академиясының Алыс Шығыс бөлімшелеріне қарасты бірнеше институттар. 1990 жылдардың басында қаладағы шағын кәсіпорындар үлкен компанияларға айналды. Ең танымалдарының ішінде DVMP (FESCO) кемекомпаниясы, Dalmoreprodukt балық компаниясы, Progress Arsenyev Ұшақ зауыты және Vostok Mining компаниялары бар. Коммерциялық балық аулау Приморьенің экономикасында маңызды рөл атқарады және Владивосток сүйреу және тоңазыту флоты (VBTRF), Находканың белсенді теңіз балық шаруашылығы базасы және Приморье балық және теңіз көлігі флоты сияқты фирмаларды қамтиды. Ресейдің әскери-өнеркәсіптік кешенінің көптеген кәсіпорындары да Приморьде құрылды. Удеге халқы Павел Суляндзига басшылығымен Бикин өзені бойындағы дәстүрлі аумақтарын бақылауға тырысуда, әсіресе федералды мәртебесі бар дәстүрлі табиғи ресурстарды пайдалану аймағын құруға. НагаКорп Ltd. (Камбоджа Корольдігі, Пномпень) компаниясымен дамытылып жатқан Primorsky Entertainment Resort City ең ірісі болады. Жобаның құны шамамен 11,6 миллиард рубль (шамамен 2,7 миллиард гонконг доллары, 350 миллион АҚШ доллары) және жалпы ауданы 214,89 гектарға жетеді. Приморский крайының ықшам аумағы инфрақұрылыммен жақсы жабдықталған. Оның теміржол тығыздығы Ресейдің орташа көрсеткішінен екі есе жоғары. Теміржолдар оны Қытаймен және Солтүстік Кореямен байланыстырады. Владивосток, Транссибір теміржолының шығыс терминалы, Находка Vostochny Port контейнерлік, көмір және ағаш терминалдарымен порты ретінде басып өтті. Приморский крайындағы кемекомпаниялар Ресейдің алыс шығысындағы теңіз тасымалдау қызметтерінің 80% -ын қамтамасыз етеді. Крайдың барлық маңызды порттары қазір халықаралық тасымалдауға ашық. Аймақтағы ең ірі компаниялардың ішінде Алыс Шығыс Энергия компаниясы, NNK Bunker, Mazda Sollers және Vostochny Port бар.
Көмір
Приморский крайында 100-ден астам көмір кен орындары белгілі. Коммерциялық көмір кен орындары Партизанский және Раздольненский көмір алаптарына, Подгороденский кен орнына, Угловский алабына, сондай-ақ Шкотовский, Павловский, Бикинский, Реттиховский және Супутинский кен орындарына байланысты. Партизанский алабы: Партизанск қаласы алаптың оңтүстік бөлігінде орналасқан. Алаптың жалпы ауданы 19 ғасырдан бері белгілі және 1902 жылдан бері барланған. Алап шегінде бес көмірлі аймақ бар: Старопартизанский, Мельниковский, Белопадинский, Молчановский және Сергеевский. Көмір – антрацит. Ұшқыш заттардың шығуы және қалыптасу қабілеті бойынша бай көмірлер басым. Алаптың көмір қоры 193,6 миллион тоннаны құрайды. Кен орындарын Partizanskugol қауымдастығының шахталары қамтамасыз етеді. Бұл аймақта көмір өндіруші зауыт та жұмыс істейді. Раздольненский алабы: Алаптың жалпы ауданы шамамен. Алап Уссурийск қаласының солтүстігінде және батысында орналасқан. Алапқа келесі кен орындары кіреді: Уссурийский, Липовецкий, Верхне-Раздольненский, Константиновский және Алексей Никольский. Кен орындары 1868 жылдан бері барланған. Көмір өндіру 1909 жылдан бері жүргізілуде. Ұшқыш заттардың шығуы және кокс болып қалу қабілеті бойынша ұзақ жалынды көмірлер басым. Алаптың көмір қоры 66,7 миллион тоннаны құрайды. Кен орындарын Lipovetskoye кен басқармасының шахталары мен ашық карьерлері қамтамасыз етеді. Угловский алабы: Владивостоктан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан, алаптың жолағы Амурский шығанағының солтүстік-шығысына қарай шамамен созылады және ені бойынша ауыспайды. Алаптағы көмір 1859 жылдан бері белгілі. Тавричанский кен орнында 1867 жылдан бері, ал Артемовский кен орнында 1911 жылдан бері көмір өндіріліп келеді. Көмір – қоңыр көмір, ол отын ретінде қолданылады. Ұзақ жылғы пайдаланудың нәтижесінде алаптың көмір қоры айтарлықтай азайды. Алаптың көмір қоры 233,7 миллион тоннаны құрайды. Тавричанский кен басқармасы мен Артемогул қауымдастығының шахталары кен орындары негізінде жұмыс істейді. Подгороденское-Суразьевское: Бұл көмірлі аймақ Владивостокқа жақын орналасқан. Подгороденский кен орнының қоры шамамен 19,6 миллион тоннаға бағаланады. Көмір – антрацит. Ұшқыш заттардың шығуы және қалыптасу қабілеті бойынша көмір қатты (битуминоздық емес). Кен орындарын Артемогул қауымдастығының Подгороденка шахтасы қамтамасыз етеді. Приморский крайының палеоген-неогендік кен орындары: Бикинский, Павловский, Шкотовский, Реттиховский, Раковский және Хасанский кен орындары. Кен орындары Приморьедегі ең ірі жылу-электр станцияларының – Лучегорская және Владивостокская – отынмен қамтамасыз етудің негізгі көзі болып табылады. Көмір – қоңыр көмір. Бикинский кен орны – Приморский крайындағы ең ірі қоңыр көмір кен орны. Оның жалпы ауданы. Көмірдің қоры 1,113.9 миллион тоннаны құрайды. Көмір қабатының қалыңдығы. Лучегорский ашық карьері шахтаны қамтамасыз етеді және крайдағы ең ірі электр станциясы – Лучегорск су электр станциясына отын жеткізеді. Павловский кен орны: Жалпы ауданы. Көмірдің қоры 400 миллион тоннаны құрайды. Көмір қабатының қалыңдығы 1 метрге дейін жетеді. Павловский 1 және Павловский 2 ашық карьерлерінде өндіру жұмыстары жүргізілуде. Көмір Владивосток ЖЭО-2 отыны ретінде қолданылады. Шкотовский кен орны: Жалпы ауданы. Көмірдің қоры 251,6 миллион тоннаны құрайды. Көмір қабатының қалыңдығы. Артемогул қауымдастығының ашық карьерімен қамтамасыз етіледі. Павловский, Шкотовский және Бикинский кен орындарының көмірінде германий және түсті металдар бар.
Қалай
Кәсіптік қалайы қорларының негізгі аймақтары Кавалеровский, Красноармейский және Дальнегорский аудандары болып табылады. Приморск өлкесінде қалайының 30-дан астам кен орны бар. Қалайы кенін өндіруді "Хрустальненская" қаз-қалпақ өндіру компаниясы, "Далполиметалл" акционерлік қоғамы және "Восток" тау-кен компаниясы жүргізеді. Өлкедегі барлық қалайы өндіруші кәсіпорындар 30 жылға рудамен қамтамасыз етілген.
Вольфрам
Красноармейский және Пожарский аудандарында вольфрамның төрт ірі коммерциялық кен орны бар. Қазіргі уақытта "Приморский тау-кен тобы" мен "Лермонтовское тау-кен компаниясы" "Восток-2" және "Лермонтовское" кен орындарында олардың тек екеуін ғана өндіруді жүргізуде. Кәсіпорындарда 10 жылға жететін қоры бар. Кендердің құрамы күрделі, вольфрамнан басқа мыс, алтын, күміс, висмут және басқа да металдарды қамтиды.
Қорғасын және мырыш
Дальнегорск, Кавалеровск және Красноармейск аудандарының территориясында 10-нан астам қорғасын мен мырыш кені бар. Бұл кен орындарының өндірісін Dalpolimetal акционерлік қоғамы жүзеге асырады. Кәсіпорында 40 жылға жететін кен қоры бар.
Күміс
Приморский өлкесіндегі құнды металдардың кен орындарында күміс және алтын-күміс кен орындары басым. Өлкеде он күміс кен орыны табылды. Күміс полиметалл кен орындарының көп бөлігі Далнегорск ауданында орналасқан және оларды "Далполиметалл" акционерлік қоғамы пайдаланады. Күміс Красноармейский және Пожарский аудандарындағы вольфрам кен орындарынан вольфраммен бірге қазылып алынады.
Алтын
Край аумағында 60-тан астам алтын кен орындары табылды. Олардың көп бөлігі алтын құмдық кен орындары болып табылады. Крайдың оңтүстік бөлігі алтын құмдық кен орындарына ең бай. Маңызды алтын құмдық кен орындары: Комиссаровский (Пограничная өзені), Фадеевский (Фадеевка өзені), Криничный (Большая Рудневка өзені), Находкинский (Коробковка өзені) және Соболинный (Соболиная өзені) жерлерінде орналасқан. "Океан Артель" және "Приморский" кеніштері алтын өндірумен айналысады. Алтын вольфрам кендерінің құрамындағы күрделі кен орындарынан да өндіріледі.
Фторспат
Вознесеновский және Пограничный сирек металл флюорспаты кен орындары Хоролский ауданында орналасқан. Вознесеновское кен орны 1948 жылы іздестіру жұмыстарымен қамтылған. Оны "Ярославский Mining Group" акционерлік қоғамы пайдаланады және 20 жылға жететін кен қоры бар. Кен – күрделі құрамы бар кен. Флюорспат кеннің минералдық құрамының 10 пайызын құрайды. Кенде бериллий, литий, тантал және ниобий сияқты сирек кездесетін металдар бар. Усуглинское кеніші – Ресейдегі ең ірі флюорит кеніштерінің бірі, оның ізделінген қоры 2,9 миллион тонна кенді құрайды.
Борон
Ресейдегі бор құрамы бар кеннің (бор силикаттары) ең ірі кені Дальнегорск ауданында орналасқан. Кен орнын "Бор" акционерлік қоғамы пайдаланады. Кәсіпорның 50 жылға жететін боросиликат қоры бар.
Ағаш
Мұнда әртүрлі құрылыс материалдарының 100-ден астам ірі кен орындары бар. Спасская тобына Спасское және Длинногорское әктас кен орындары кіреді. Олардың жалпы қоры 100 миллион тоннадан асады және Spassktsement акционерлік қоғамымен басқарылады. Сучанская тобына Партизанский ауданында орналасқан Новицкое және Чандолазское әктас кен орындары кіреді. Бұл кен орындары 400 және 500 маркалы портланд цементін өндіруге қолайлы. Қорлардың жалпы көлемі шамамен 1 миллиард тоннадан асады. Майхинская тобына Шкотовский ауданында орналасқан Майхинское және Глубинногорское кен орындары кіреді. Екі кен орнының да әктас қоры шамамен 60 миллион тоннаға бағаланады.
Ашлар тас
Бұл жерде көптеген гранит, порфирит және мәрмәр кендері бар, олар жылтыратылғанда әдемі түсті тегіс бетке ие болады. Бұл кен орындары Лесозаводский, Хоролский, Хасанский, Спасский, Черниговский, Партизанский және басқа аудандарда орналасқан. Амбинское мәрмәр кені Хасан ауданында орналасқан. Бұл мәрмәр өте әсемдікке ие және оңай жылтыратылады. Бағаланған қоры 2 миллион м3 (70,6 миллион фут3) астам. Кноррингское құрылыс тасы кені Чернигов ауданында орналасқан. Бағаланған қоры шамамен 10 миллион м3 (35,3 миллион фут3) құрайды. Олар түсі жағынан американдық танымал құрылыс тастарына ұқсас.
Саз балшықтары
Крайда кірпіш өндірісінде қолданылатын, балқитын балшықтың 100-ден астам кен орны бар. Крайдың солтүстік-шығыс бөлігін қоспағанда, балқитын балшық кендері дерлік барлық жерде кездеседі. Бұл аймақтағы ең маңыздылары – Угловская, Уссурийская және Спасская топтары. Крайдың ең ірі қорлары, барлығы он бес миллион тоннадан астам, Углевое кентінде орналасқан Угловская кен орындары тобында шоғырланған. Бұл кен орындары Владивосток және Артем қалаларындағы кірпіш зауыттарына шикізатпен қамтамасыз етеді. Отынға төзімді балшық пен шамот балшықтың жиырмадан астам кен орны бар. Бұл балшық кірпіш және керамика жасауға жарамды. Ең ірі кен орындары Октябрьский және Черниговский аудандарында, сондай-ақ Артемде орналасқан. Октябрьский ауданында Липовецкое отынға төзімді балшық кен орны орналасқан. Оның қорлары шамамен 1,5 миллион тоннаға жетеді және Липовецкий кірпіш зауытымен қамтамасыз етіледі. Озерновское шамот балшық кен орны Углевое кентінде орналасқан. Оның қорлары шамамен 2 миллион тоннаға бағаланады және 1964 жылдан бері кірпіш өндірісінде пайдаланылып келеді.
Порцеланнан жасалған тастар
Приморский өлкесінің ең белгілі Гүсевское порцелин тасы кен орны Хасан ауданында орналасқан. Бұл материал Владивосток және Артем фарфор заводтарында қолданылады. Кеннің жалпы қоры шамамен 3 миллион тоннаға бағаланады.
Фелдспарт риолиттері
Сергеевское керамикалық риолиттер кен орны Партизанский ауданында орналасқан. Оны фарфор жасауға қолдануға болады.
Өткендегі демографиялық мәліметтер
Орыс отарлауына дейін тунгус және палеосибирлік бірнеше халықтар өмір сүрген: Удеге, Нанай, Нивх, Ороч, Ульч, Орок және Маньчжурлар.