Кіріспе

35 мм фотопленка форматы

135 пленка, көбінесе 35 мм пленка немесе 35 мм деп аталады, – 135 пленка камераларында қолдануға арналған стандартталған кассетаға (картридж) салынатын 35 мм-лік пленка форматы. Kodak компаниясы 1934 жылы осы пленканы әсіресе фотосуретке түсіру үшін 135 деп атады, ол Kodak стандарты бойынша перфорацияланған. Ол тез танымал болды, 1960 жылдардың соңында 120 пленкадан басып өтіп, ең көп қолданылатын фотопленка өлшеміне айналды. 828, 126, 110 және APS сияқты форматтармен бәсекелессе де, бүгінгі күнге дейін ең танымал пленка өлшемі болып табылады. 1:1.50 пропорциясы бар 135 пленка кадрының мөлшері көптеген жоғары сапалы цифрлық SLR және цифрлық айнасыз камералармен қабылданып, олар көбінесе "толық кадр" деп аталады. Формат тарихи орта және үлкен форматты пленкадан әлдеқайда кіші болғанымен, "шағын формат" немесе "кіші формат" деп аталғанымен, ол көптеген ықшам камералар мен смартфондардағы бейне сенсорларынан әлдеқайда үлкен. Осы пленканың техникалық стандарты ISO 1007 стандартымен "135 өлшемді пленка және кассета" деп белгіленген.

35 мм камералар

135 мм пленканың форматы бұрынғы фотокамералардан алынған, олар 35 мм кинолентаның ұзындығын пайдаланған, олардың өлшемдері бірдей болған, бірақ перфорациялары әртүрлі болған. 35 мм кинолента стандарты Томас Эдисонның зертханасында Уильям Кеннеди Лори Диксонмен белгіленген. Диксон Джордж Истменнің Eastman Kodak компаниясы ұсынған 70 мм кинолентаны алды. 70 мм кинолента ұзындығы бойынша екі тең енді (35 мм) жолаққа кесіліп, біріктіріліп, содан кейін екі жағынан перфорацияланды. Алғашқы сурет мөлшері 18×24 мм (кейін фотосуретте қолданылатын толық кадр мөлшері). Кинокадрдың әр жағында төрттен перфорация болған. Лейка камерасы бұл форматты танымал еткенімен, Лейка 1920 жылдары пайда болғанға дейін бірнеше 35 мм камералар перфорацияланған кинолентаны қолданған. Бірінші патент 1908 жылы Англияда Лео, Аудобард және Барадатқа берілді. Алғашқы толық масштабты камера – 1913 жылы Жюль Ричард жасаған стереокамера, ол 1920 жылға дейін сатылды. Ол екі Tessar линзасын пайдаланып, 18x24 мм стерео жұптарды түсірді. 1909 жылы француздықтар кішкентай форматтағы фотосуретке арналған құрылғыны жасады, ол 35 мм перфорацияланған пленканы 18×24 мм өлшемдегі жүзден астам кадрды тізбектеп түсіру үшін пайдаланды. Ол өндірісті жүзеге асырып, "Лепин" конкурсында алтын медаль жеңіп алды және 1910 жылы шағын көлемде, бірақ үлкен табыссыз сатылды. Ең көп сатылған алғашқы 35 мм камера – American Tourist Multiple, ол 1913 жылы 175 долларға сатылды (қазіргі бағамен, қазіргі 3000 долларлық Leica құнымен шамалас). 24×36 мм толық кадрлы экспозицияны түсіретін алғашқы камера 1914 жылы АҚШ-та таныстырылған Simplex болып көрінеді. Ол 50 фут (15,2 м) рулонда 800 жарты кадр немесе 400 толық кадрды түсіре алды. Берлиндегі Леви Роттың "Миниграф" атты тағы бір жарты кадрлы кішкентай камерасы 1915 жылы Германияда сатылды. 35 мм фотокамера мен кинокамераның комбинациясы – Debrie Sept камерасының патенты 1918 жылы берілді; камера 1922 жылдан бастап сатылды. 1923 жылы Францияда жасалған және сатылған Furet камерасы 24x36 мм толық кадрлы негативтерді түсірді және қазіргі заманғы модельдерге ұқсас көрінісі бар алғашқы арзан шағын 35 мм камера болды.

Лейка

Оскар Барнак жасаған Leica камерасы 35 мм пленканы қолданды және 24 мм × 36 мм форматының кәсіби фотосуретке толыққанды жарамды екенін көрсетті. Барнак өзінің прототипін 1913 жылы жасағанмен, алғашқы тәжірибелік өндіріс (сериялық нөмірі 100-ден 130-ға дейін) 1923 жылға дейін басталмады. Leica камерасының толыққанды өндірісі 1925 жылға дейін жүзеге аспады. Сол кезде нарықта кем дегенде ондай 35 мм камералар болғанымен, Leica табысқа ие болды және осы форматпен байланыстырылды. Көптеген жағдайларда осы 35 мм форматтың танымалдылығының және компанияның тарихының арқасында, алғашқы Leica камералары құнды коллекциялық заттар саналады. Leica прототипінің түпнұсқасы 2012 жылы 2,16 миллион еуроға сатылып, әлемдегі ең қымбат камера ретіндегі рекордты сақтап тұр.

Алдын ала салынған кассеталар мен Kodak Retina камералары

Алғашқы кездері фотографтар фильмді қайта пайдаланатын кассеталарға салыстырып, кейбір камералар үшін фильмнің басын кесуге мәжбүр болды. 1934 жылы Kodak 135 форматты, күндізгі жарықта салынатын, бір рет қолданылатын кассетаны ұсынды. Бұл кассета Leica және Zeiss Ikon Contax камераларында, сондай-ақ оны ойлап тапқан Kodak Retina камерасында қолдануға ыңғайлы болды. Retina камерасы мен күндізгі жарықта салынатын кассетаның авторы – Штутгарттағы Kodak AG Dr. Nagel Werk компаниясының докторы Август Нагель. Kodak 1931 жылдың желтоқсанында доктор Август Нагельдің компаниясын сатып алып, 1934 жылдың жазында Kodak Retina сатуға кірісті. Алғашқы Kodak Retina камерасы Typ 117 болды. 35 мм Kodak Retina камералар тізбесі 1969 жылға дейін өндірісте болды. Kodak сонымен қатар Retina-дан қарапайым және арзан американдық камералар тізбесін ұсынды. Argus та 35 мм камералардың ұзақ өмір сүрген қатарын жасады, оның ішінде Argus C3 ерекше көзге түсті. Kodak 1936 жылы 135 форматтағы Kodachrome түсті фильмін шығарды. AGFA сол жылы Agfacolor Neu фильмін ұсынды. 235 және 435 белгілемелері күндізгі жарықта салынатын 35 мм фильмге қатысты, оны қараңғы бөлмеге мұқтаждық болмай, Contax немесе Leica үлгісіндегі қайта пайдаланатын кассеталарға салуға болады. 335 – 24 × 23 мм стерео форматтағы күндізгі жарықта салынатын катушка.

Рефлекс камералары

Екі және бір линзалы рефлекстік видоискательдер бұрынғы камераларда пластиналармен және пленкамен қолданылған. Алғашқы 35 мм бір линзалы рефлекс (SLR) – 1936 жылы шығарылған Kine Exakta болды. Екінші дүниежүзілік соғыс осы типтің дамуын тоқтатты. Соғыстан кейін Exakta компаниясы өндірісті қайта жаңғыртты, ал 1949 жылы қазіргі танымал пентапризмалық видоискатель мүмкіндігімен Contax S моделі ұсынылды. 1950 жылдары SLR камераларын Жапонияда Asahi және Miranda сияқты компаниялар да шығара бастады. Asahi компаниясының Pentax моделі SLR камераларының танымалдылығы үшін маңызды болған жылдам қайта оралатын айнаны енгізді. Оған дейін, суретке түсіру алдында айна оптикалық жолдан шығып, видоискатель қараңғыланып, пленка оралған кезде ғана қайта орналасатын еді. Nikon компаниясының 1959 жылғы наурызда таныстырған F моделі – 35 мм форматтағы камералардың сапасын және тиімділігін едәуір арттырған жүйелі камера болды. Бұл кәсіби фотографтарды (әсіресе фотожурналистерді) үлкен форматты камералардан әмбебап, берік және жылдам SLR дизайнына көшуге ынталандырды. Көптеген басқа пленка форматтары танымалдылығын жоғалтып, қайтадан өркендеді, бірақ 1970 жылдарға қарай, алмастырылатын линзалы SLR камералары мен кішкентай диапазондық видоискательдер, қымбат Leicas-тан бастап «түсір және басып шығар» қалта камераларына дейін, барлығы 35 мм пленканы пайдаланды, ал өндірушілердің саны арта түсті. Түсті пленкалар негативтер мен слайдтар үшін жақсарды, ал қара-ақ пленкалар бұрынғыдан гөрі тегіс текстура мен жоғары жарық сезімталдығын ұсынды. 35 мм форматты әуесқой және кәсіби фотографтардың екеуі де бағалағандықтан, пленка өндірушілер осы форматта әртүрлі жарық сезімталдығы мен түрлерінің кең ауқымын ұсынып келді. 1980 жылдары DX пленка жарық сезімталдығын кодтау жүйесі, сондай-ақ 35 мм пленкамен алдын ала толтырылған және қанағаттанарлық суреттерге жеткілікті сапалы пластикалық линзаларды пайдаланатын бір реттік камералар енгізілді. Автоматтандырылған бірнеше процесте басып шығару машиналары 35 мм пленканы дамытуды оңай және арзан етті, сондықтан сапалы түсті басылымдарды фотостудиялардан ғана емес, сонымен қатар супермаркеттерден, дәріханалардан және ірі сауда орталықтарынан да алуға болады, көбінесе бір сағаттан кем уақытта.

1996 жылдан бастап

1996 жылы фотокомпаниялардың консорциумы 135 мм пленканы ығыстыру мақсатымен Advanced Photo System (APS) деп аталатын кіші форматты ұсынды. АПС форматты SLR камералар өндірілгеніне қарамастан, оның кішкентай негативінің өлшеміне байланысты кәсіби формат ретінде кеңінен танылмады. Бұл форматқа бағытталған «нүктелік және түсіру» нарығында бастапқыда біршама сәттілікке қол жеткізді, бірақ 135 мм пленканың танылу деңгейіне жете алмады. Іске қосылғаннан кейін бес жыл ішінде арзан цифрлық компакт-камералар қолжетімді бола бастады, нәтижесінде APS сатулары күрт төмендеді. Көптеген өнімдерін цифрлық форматқа көшіргенімен, Canon және Nikon сияқты ірі камера өндірушілер соңғы уақытқа дейін қымбат кәсіби 35 мм пленкалық SLR камераларын (мысалы, 2018 жылы өндірісі тоқтатылған Canon EOS 1V және 2020 жылы өндірісі тоқтатылған Nikon F6) жасауды жалғастырды. Бастапқы 35 мм SLR, компактты пленкалық және «нүктелік және түсіру» камералары, сондай-ақ бір реттік қолданылатын камералар бірнеше өндірушілермен әлі де жасалып, сатылуда. Leica 2007 жылы Leica M8 цифрлық арақашықтық камерасын ұсынды, бірақ M сериялы арақашықтықпен түсіретін пленкалық камераларын және линзаларын жасауды жалғастыруда. Leica R9 SLR камерасы үшін арналған цифрлық камера артқы панелінің өндірісі 2007 жылы тоқтатылды. 2009 жылдың 25 наурызында Leica R9 SLR және R сериялы линзаларын шығаруды тоқтатты.

Касета

135 мм пленканың жеке орамдары камераларды күндіз жүктеуге мүмкіндік беретін, бір катушкалы, жарық өткізбейтін металл кассеталарға салынады. Пленка катушкаға бекітіліп немесе таспамен жабыстырылып, қаптамамен жабылған тесік арқылы шығарылады. Пленканың соңы бір жағынан кесіліп, көшбасшы (лидер) жасалады. Оның өлшемдері мен перфорациялық қадамы 35 мм кинолентаның баспасымен бірдей (оны "ұзын қадамды" деп те атайды, KS 1870, ал 35 мм кәсіби кинокамераларға арналған пленкалар әрқашан "қысқа қадамды" болып табылады, BH 1866). Көптеген камералар камераны ашу алдында пленканы кері орауды талап етеді. Кейбір моторлы камералар пленканы жүктеген кезде толықтай ашып, содан кейін суреттерді кері ретпен түсіріп, пленканы кассетаға қайтарады; бұл камера артқы қақпағы кездейсоқ ашылған жағдайда, түсірілген барлық кадрларды (соңғы бір немесе екі кадрды қоспағанда) қорғайды; бірақ, әлі түсірілмеген пленка бұзылуы мүмкін. Бір рет қолданылатын камералар да осы әдісті пайдаланады, сондықтан пайдаланушыға пленканы кері орау қажеттілігі тумайды. 1980 жылдан бері кинокассеталар DX кодтамасымен белгіленеді, ол алты цифрлы штрих-код түрінде болады және өндірушіні, пленка түрін (сонымен қатар өңдеу әдісін) және түсірілген кадрлар санын анықтайды, бұл фотолабораториялар үшін пайдалы. Кассеталар сондай-ақ, металл кассета бетінде орналасқан, өткізгіш немесе оқшауланған алты тіктөртбұрышты аймақтың екі қатарынан тұратын камераның автоматты сезімталдық кодын (Camera Auto Sensing) қамтиды, ол 32 мүмкін пленка жылдамдығын, сегіз мүмкін пленка ұзындығын және төрт мүмкін экспозиция толеранттылығының немесе енінің шамасын көрсетеді. Қалыпты камералар осы аймақтардың кем дегенде бірін анықтай алады; ең танымал төрт пленка жылдамдығы үшін жарық өлшегішті орнату үшін тек үш контактілік қана жеткілікті.

Пленканың түрі және жылдамдығы

135 мм пленка бірнеше эмульсия түрлерінде және ISO стандарттарымен сипатталған сезімталдықтарда (пленка жылдамдықтары) жасалған. Цифрлық камералар енгізілгеннен бері ең көп қолданылатын пленкалар ISO 100/21°-тан ISO 800/30°-ға дейінгі түсті эмульсиялы болып келеді. Төмен сезімталдықтағы (және жақсырақ кескін сапасы) және жоғары сезімталдықтағы (төмен жарықта түсіру үшін) пленкалар көбінесе арнайы мақсаттарға арналған. Түсті және монохромды, негативті және позитивті пленкалар бар. Монохромды пленка әдетте панахроматикалық болады; ортохроматикалық пленка қолданыстан шығып қалған. Инфрақызыл сәулелерге сезімтал пленканы монохромды түрінде де, немесе жалған түспен (немесе псевдотүспен) бейнелеуге болады. 135 мм форматты пленкада басқа ролл пленка форматтарына қарағанда көбірек ерекше эмульсиялар қол жетімді болған.

Кескіннің пішімі

135 формат термині әдетте 24×36 мм фильм форматын, көбінесе 35 мм форматты білдіреді. 24×36 мм форматы жоғары сапалы цифрлық бейне сенсорларында қолданылады, онда ол әдетте толық кадр форматы деп аталады. 135 пленкадағы стандартты камералар 24×36 мм кадрдың ұзын өлшемі пленка ұзындығына параллель болатын кадр шығарады. Перфорацияның мөлшері мен қадамы стандартты KS 1870 талаптарына сәйкес келеді. Әр кадр үшін пленка 8 перфорацияға жылжиды. Бұл 38,00 мм деп көрсетілген, бұл кадрлар арасында 2 мм аралық қалдырады. Камера модельдері әдетте пленканы жылжытатын тік бұранданың орналасуы әртүрлі болады. Сондықтан, әр модельдегі кадрдың орналасуы перфорацияларға қатысты өзгеше болуы мүмкін. Пленканың қалыңдығы шамамен 0,14 мм. 135 пленкаға басқа бейне форматтары да қолданылған, мысалы, 1960 жылдары танымал болған 18×24 мм жарты кадр форматы және Robot камераларының 24×24 мм форматы. Olympus Pen F камераларының сәтті сериясы кішкентай жарты кадр өлшемін пайдаланып, өте ықшам SLR камера жасауға мүмкіндік берді. Сирек кездесетін форматтарға Nikon-ның алғашқы қашықтық өлшегіштеріндегі 24×32 мм және 24×34 мм, сондай-ақ кейбір стереокамералардағы 24×23 мм жатады. 1967 жылы КМЗ зауыты Horizont камерасымен (оның кейінгі үлгілері латын әліпбиінде Horizon деп аталады) 24×58 мм панорамалық форматты ұсынды. 1998 жылы Hasselblad және Fuji XPan/TX 1 камерасымен 24×65 мм панорамалық форматты ұсынды. Tessina субминиатюралық камерасы қолданатын 21×14 мм формат та бар.

Ұзындығы

Пленканың ұзындығы әртүрлі экспозиция санына бейімделген. Стандартты толық ұзындықтағы рулон әрқашан 36 экспозициядан тұрады (стандартты 24×36 кадр өлшемін ескере отырып). 1980 жылға дейін 20 экспозициялық рулон ғана кеңінен қолжетімді қысқа ұзындық болатын. Содан бері 20 экспозициялық рулонның өндірісі көбінесе 24 және 12 экспозициялық рулонға ауыстырылды. Пленканың ұзындығы көрсетілген экспозиция санына қажетті ұзындықты және пленка канистрден алынғанда, камераның арт жағынан өткенде және камера артқы жағы жабылмастан бұрын пленканы орап алатын дөңгелекке сенімді бекітілгенде ауаға тап болған пленканың бұзылуына жеткілікті қосымша ұзындықты қамтиды. Камералар арасындағы максималды қашықтықтан кем пайдаланатын камера бір қосымша экспозиция жасауға мүмкіндік береді. Өзін-өзі жүктеуге арналған камералар жабық болғаннан кейін пленканы жүктейді, сондықтан олар дәстүрлі жүктеу үшін берілген қосымша ұзындықты бұзбайды және осы қосымша ұзындықты екі немесе үш қосымша экспозиция үшін қолжетімді ете алады. Егер пленканы жарыққа шығармай, мысалы, қараңғы бөлмеде немесе қараңғы қапшықта жүктелсе, кез келген камерада бірдей ұзындықта экспозиция жасауға болады. 27 экспозициялық бір реттік камера стандартты 24 экспозициялық кассетаны қараңғыда жүктейді. Басқа, көбінесе қысқа ұзындықтағы рулон да жасалған. 6, 8, 10 және 15 экспозициялық рулон кейде бір реттік камераларда немесе сақтандыру агенттері залал туралы талаптарды құжаттау үшін үлгі ретінде таратылған. Он екі экспозициялық рулон күнделікті баспасөздерде кеңінен қолданылған. Өз кассеталарын жүктейтін фотографтар кез келген ұзындықтағы пленканы пайдалана алады – жұқа пленка негізімен 45 экспозицияға дейін сыяды. Жұқа полиэстер негізіндегі Ilford HP қара-ақ пленкасы бір кассетада 72 экспозицияға мүмкіндік берді. Олар оны өңдеуге арналған арнайы рулон мен ыдыстар жасады.

Цифрлық камераларда қолдану

Цифрлық сенсорлар әртүрлі өлшемдерде келеді. Кәсіби DSLR камералары әдетте 35 мм форматтың өлшемдеріне жуық сандық бейне сенсорларын пайдаланады, кейде бір немесе екі өлшемде миллиметрдің үлесімен айырмашылығы болады. 2007 жылдан бері Nikon өзінің 35 мм форматын FX тауарлық белгісімен белгілейді. 35 мм форматтағы цифрлық камераларды шығаратын басқа өндірушілер, оның ішінде Leica, Sony және Canon, өздерінің 35 мм сенсорларын жай ғана толық кадр деп атайды. Көптеген тұтынушылық DSLR камералары кішірек сенсорларды қолданады, ең танымал өлшемі – APS C, ол шамамен 23 × 15 мм (оның кесу коэффициенті 1,5–1,6). Шағын камераларда 3-тен 6-ға дейінгі кесу коэффициенті бар кішірек сенсорлар болады.

Линзалар

35 мм форматтағы нағыз нормальды линзаның фокустық ұзындығы 43 мм, бұл форматтың диагональдық өлшемі. Дегенмен, 43 мм-ден 60 мм-ге дейінгі линзалар әдетте осы формат үшін нормальды линзалар деп есептеледі, олар жаппай өндірісте және кеңінен қолданылады. Форматқа арналған линзалардың жиі кездесетін фокустық қашықтықтары: 24, 28, 35, 50, 85, 105 және 135 мм. Көбінесе 50 мм линза нормальды деп саналады; одан қысқасы – кең бұрышты линза, ал одан ұзыны – телефото линза. Тіпті 24 мм-ден қысқа кең бұрыштар өте кең бұрышты деп аталады. 50 мм-ден ұзын, бірақ шамамен 100 мм-ге дейінгі линзалар қысқа телефото деп, ал 100 мм-ден 200 мм-ге дейінгі линзалар портреттік телефото деп аталады, 300 мм-ден жоғары линзалар ұзын телефото болып саналады. Бүгінде көптеген кіші форматтар (мысалы, APS C) кең таралғандықтан, линзалар көбінесе "35 мм-ге эквивалент" немесе "толық кадрға эквивалент" фокустық ұзындығымен жарнамаланады немесе белгіленеді, бұл 35 мм форматтың тарихи маңыздылығына байланысты есте сақтау құралы ретінде қолданылады. Бұл "эквивалент" (a) линзаның нақты фокустық қашықтығын (b) туған форматтың диагональдық өлшемінің 35 мм форматтың диагональдық өлшеміне қатынасына көбейту арқылы есептеледі. Мысалы, 40 мм фокустық қашықтығы бар APS C (18 × 24 мм) форматты камераға арналған линза "60 мм (35 мм-ге эквивалент)" деп сипатталуы мүмкін. Оның нақты фокустық қашықтығы 40 мм болғанымен, оның көру бұрышы 35 мм форматтағы (24 × 36 мм) камерадағы 60 мм линзамен бірдей. Тағы бір мысал – 2/3 дюймдік Fujifilm X10 форматындағы линза, оның нақты зум диапазоны "7.1–28.4 мм" деп көрсетілген, бірақ 35 мм-ге эквивалент зум диапазоны "28–112 мм".