Кіріспе
Вавилондық билеуші Белшазар (Бабилон клинописьінде: Bēl šar uṣur, «Бел, патшаны қорға» дегенді білдіреді; Bēlšaʾṣṣar) – Набонидтің (б.з.д. 556–539) ұлы және мұрагерлік билігі, Жаңа Вавилон империясының соңғы патшасы. Анасы арқылы ол Набуходоносор II-нің (б.з.д. 605–562) немересі болуы мүмкін, бірақ бұл нақты емес және Набуходоносормен туыстық қатынас туралы мәлімдемелер патшалық үгіт-насихаттан туындаған болуы мүмкін. Белшазар патша Лабаши Мардукты (б.з.д. 556) құлатып, Набонидті билікке әкелген төңкеріс кезінде маңызды рөл атқарды. Белшазар Лабаши Мардуктың жері мен байлығын тартып алып, мұра етіп алғандықтан, төңкеріспен ең көп пайда көрген адам болғандықтан, ол бас оркестрші болған деуге болады. Әкесі Белшазарды жаңа патша деп жариялап, өзін таққа бірінші болып отыратын адам етіп таныстырды. Сол кезде Набонид салыстырмалы түрде қарт болғандықтан, Белшазар бірнеше жылдан кейін патша болады деп күткен болар. Набонид б.з.д. 553 жылдан б.з.д. 543 немесе 542 жылға дейін Вавилоннан кетіп, Арабиядағы Тайма қаласында белгісіз себептермен «көшіп кетті». Осы он жылдық кезеңде Белшазар әкесінің орнында регент ретінде билік жүргізді. Белшазарға көптеген патшалық құқықтар берілді, мысалы, жеңілдіктер беру, әскер бөлімдеріне қолбасшылық ету және сыйлықтар мен анттар қабылдау, бірақ ол ешқашан патша (šarru) атағын қабылдамады, әрқашан «патша ұлы» (mār šarri) деп аталатын. Белшазар патшалық мәртебеге тән көптеген құқықтардан да айырылды, ең бастысы, оған Вавилонның Жаңа жыл мерекесін өткізуге рұқсат етілмеді, ол құқық патшаның өзіне ғана тиесілі болды. Белшазардың тағдыры белгісіз, бірақ оның Ұлы Кирдің Вавилонияға жасаған парсы шабуылы кезінде, б.з.д. 539 жылы 12 қазан күні астана Вавилон құлағанда қаза тапқаны жиі айтылады. Белшазар Даниял кітабындағы Белшазардың тойы туралы әңгімеде маңызды кейіпкер ретінде бейнеленеді, бұл әңгіме тарихи ойдан туған туынды деп саналады. Даниялдың Белшазары зұлым емес (мысалы, ол «қабырғадағы жазуды» түсіндіргені үшін Даниялды марапаттайды), бірақ кейінгі еврей дәстүрінде Белшазар еврей халқын қысымға ұшыратып, зорлық-зомбылық көрсеткен қатыгез ретінде суреттеледі.
Belshazzar (Babylonian cuneiform: Bēl šar uṣur, meaning "Bel, protect the king"; Bēlšaʾṣṣar) was the son and crown prince of Nabonidus (556–539 BC), the last king of the Neo Babylonian Empire. Through his mother, he might have been a grandson of Nebuchadnezzar II (605–562 BC), though this is not certain and the claims to kinship with Nebuchadnezzar may have originated from royal propaganda. Belshazzar played a pivotal role in the coup d'état that overthrew the king Labashi Marduk (556 BC) and brought Nabonidus to power in 556 BC. Since Belshazzar was the main beneficiary of the coup, through confiscating and inheriting Labashi Marduk's estates and wealth, it is likely that he was the chief orchestrator. Through proclaiming his father as the new king, Belshazzar also made himself the first in line to the throne. As Nabonidus was relatively old at the time, Belshazzar could expect to become king within a few years. Nabonidus was absent from Babylon from 553 BC to 543 or 542 BC, in self imposed "exile" at Tayma in Arabia, for unknown reasons. For the duration of the decade long absence of his father, Belshazzar served as regent in Babylon. Belshazzar was entrusted with many typically royal prerogatives, such as granting privileges, commanding portions of the army, and receiving offerings and oaths, though he continued to be styled as the crown prince (mār šarri, literally meaning "son of the king"), never assuming the title of king (šarru). Belshazzar also lacked many of the prerogatives of kingship, most importantly he was not allowed to preside over and officiate the Babylonian New Year's festival, which was the exclusive right of the king himself. Belshazzar's fate is not known, but is often assumed that he was killed during Cyrus the Great's Persian invasion of Babylonia in 539 BC, presumably at the fall of the capital Babylon on 12 October 539 BC. Belshazzar appears as a central character in the story of Belshazzar's feast in the Biblical Book of Daniel, recognized by scholars as a work of historical fiction. Daniel's Belshazzar is not malevolent (he, for instance, rewards Daniel for his interpretation of "the writing on the wall"), but in later Jewish tradition Belshazzar was presented as a tyrant who oppresses the Jewish people.
Өмірбаян
Белшазар Набонидтің ұлы еді, қарт сарайлық, кейіннен Жаңа Вавилон империясының соңғы патшасы болған. Набонидтің тегі туралы әртүрлі теориялар бар, сонымен қатар ол таққа қалай ие болды деген сұрақтар да туындайды, себебі бұл туралы замандас дереккөздерде нақты айтылмаған. Набонидтің Навуходоносор II-нің қызына үйленген болуы мүмкін. Мұндай байланыс Набонидтің таққа отыруын түсіндіруге болады (ол патшалық отбасының мүшесі болғандықтан), сонымен қатар Белшазардың Навуходоносордың ұрпағы екендігі туралы кейінгі тарихи дәстүрлерді де түсіндіреді. Еврей Библиясындағы Даниял кітабында Белшазар Навуходоносордың (немересі) ұлы деп көрсетілген. Сонымен қатар, Белшазардың Навуходоносордың ұрпағы екендігі туралы кейінгі дәстүрлер патшалық үгіттен туындаған болуы мүмкін, ал бұрынғы халдейлік династиямен байланыс болмаған. Ежелгі грек тарихшысы Геродот Вавилон империясының «соңғы ұлы патшайымын» Нитокрис деп атаған, бірақ бұл есім (немесе басқа есім) замандас вавилондық дереккөздерде кездеспейді. Геродоттың Нитокрис туралы сипаттамасында көптеген аңыздық материалдар бар, сондықтан ол осы есімді Набонидтің әйеліне немесе анасына сілтеме жасау үшін қолданған-жоқ анықтау қиын, бірақ Уильям Х. Ши 1982 жылы Нитокристің Набонидтің әйелі және Белшазардың анасы ретінде қарастырылуы мүмкін екенін ұсынды. Белшазар заманындағы ең маңызды дереккөздер – Набонид жылнамасы, Кир цилиндрі және Набонид туралы өлеңмен жазылған есеп. Бұл барлық көне вавилондық құжаттар Ахеменид империясы Вавилонды жаулап алғаннан кейін жазылған, сондықтан олар Кирдің пайдасына, ал Набонид пен Белшазарға қарсы бағытталған.
Набонидтің келісімге кіруі
Белшазардың әкесі б.з.д. 556 жылғы мамыр айында патша болып жарияланды, ал маусым айының соңына қарай Набонидті мойындаған тақташалар бүкіл Вавилонияда белгілі болды. Белшазардың әкесі бұрынғы патша Лабаши Мардукты құлатып, өлтірген қастандық нәтижесінде таққа отырды. Деректерге сәйкес, Набонид өзі патша болуға ниеттенбеген және мұндай үміті болмаған, бірақ ол аталған қастандыққа қатысқан. Әкесі таққа отырғаннан кейін, Белшазар маңызды кәсіпкер және бай шаңырақтың басшысы ретінде көзге түседі, мұндай лауазымдар Жаңа Вавилон дәуірінде әдетте патшалық отбасының мүшелеріне берілмейтін еді. Осындай жағдайдың жалғыз мысалы – Нериглиссар, бірақ Нериглиссардың патшалық қаны болмаған және ол таққа мұрагер болған жоқ. Ол патша болғаннан кейін өзінің иеліктерін тастап, оларды өзінің мұрагер ханзадасы Лабаши Мардукқа және байланыстары белгісіз Набу сабит қате есімді тұлғаға сеніп тапсырды. Нериглиссардың патша болғанға дейінгі кәсіби мансабы сақталған құжаттар арқылы анықталса, Белшазар бірден Вавилондық олигархияның көрнекті мүшесіне айналды (Белшазар, өзінің серіктерінен айырмашылығы, ескі Вавилон аристократиясының мүшесі емес еді), Набонид патша болғанға дейін ешқандай кәсіби құжатта немесе жеке келісімде есімдері жоқ. Белшазардың тәжді ханзада кезіндегі сақталған құжаттарды зерттеу көрсеткендей, Лабаши Мардуктың өлімінен кейін Нериглиссардың отбасының иеліктері тәркіленген және Белшазар оларды иеленген. Бұл туралы Белшазардың сауда-саттықтарын сипаттаған құжаттарда да айтылған, онда бұрынғы Нериглиссардың құжаттарындағыдай бірдей орындар, тіпті бір үй мен қызметшілер де көрсетілген. Нериглиссар мен Лабаши Мардуктың бұрынғы шаңырағының маңызды мүшелері Белшазардың басшылығымен көп өзгермегендіктен, оның шаңыраққа қожайын болуына айтарлықтай қарсылық болмаған болуы мүмкін. Лабаши Мардукты биліктен түсіру арқылы Белшазар Вавилонияның ең бай отбасыларының бірінің мұрагері болу үшін өзін позициялады. Белшазардың Вавилонияның барлық аймақтарында жерлері болған, мысалы, Урук қаласының жанындағы шаруашылық поселенісіне иелік еткен. Ол төңкерістен үлкен пайда тапқандықтан, Белшазар Лабаши Мардуктың биліктен түсуі мен өлімімен аяқталған қастандықтың басты ұйымдастырушысы болды. Әкесі тірі болғанда өзін патша деп жариялай алмайтындықтан, Белшазар Набонидті патша етіп жариялады. Набонид сол кезде едәуір егде жас болғандықтан, оның билігі қысқа және уақытша болады деп күтілді, яғни Белшазар бірнеше жылдың ішінде таққа отыруы мүмкін еді.
Бабылдағы билеуші
Набонид Бабылдан б.з.д. 553 жылы мамыр айында шығып, батысқа қарай жорыққа аттанды. Ақырында ол өзінің әскерін Арабияға бастап барып, бірнеше қалаларды, соның ішінде Тайма қаласын басып алды. Набонид Тайманы уақытша резиденциясы етіп алды және ол ондаған жылдай сол жерде қалып, Вавилонға 543 немесе 542 жылы қыркүйек не қазанға дейін қайта оралмады. 543 жылдың қазанында қайтып оралған күні – бұл Вавилонның сақталған құжаттамасында ең көп қолданатын күн. Таймадағы ұзақ уақытқа созылудың мақсаты, яғни өзін-өзі қуғынға ұшыру, түсініксіз және талқылануда. Набонидтің жоқтығы кезінде Белшазар Бабылдағы әкімшілікке жауапты болды. Бұл кезеңді «қоса басқару» деп атаса да, Белшазар ешқашан ресми атақ алған емес. Набонид патшаны Ұлы Кир патшалықтан құлатып жібергеннен кейін жазылған Набонид туралы өлеңделген жазбада Набонид патша Белшазарды патша етіп тағайындағаны айтылған, бірақ Белшазардың патшалық атағын қабылдағандығы туралы ешқандай дерек жоқ. Белшазар әкесі болмаған кезде патшаның ғана атқаратын көптеген міндеттерін атқарғаны анық, бірақ бірнеше артықшылықтарды да Набонид қана атқарған. Олардың ішінде: Белшазар ешқашан өзіне патшалық атағын (šarru) қабылдамады және оны қолдануға рұқсат етілмеді, бұл атақ Набонидке ғана берілген. Әкесінің жоқтығы кезіндегі Бабылдың билеушісі болғанына қарамастан, сол кездегі құжаттарда Белшазарды мұрагерлік әмірші (mār šarri, сөзбе-сөз «патшаның ұлы») деп атайды. Белшазарды патша деп атаған бірден-бір дерек – гректер мен яһудилердің кейінгі деректері. Ол патша ретінде ешқашан аталмаған, бірақ сол кездегі бірнеше вавилондық құжаттарда Набонид пен Белшазар екеуіне де «мең ием» деп аталады. Белшазарға өзінің «патшалық жылдарынан» кейін жазылған құжаттарды жазуға рұқсат етілмеген. «Белшазардың билік етуіне» қатысты ешқандай құжат жоқ, сондай-ақ ешқандай құжат Белшазар мен Набонидтің екеуі де ресми түрде бірге билік еткен сияқты аталмайды. Ал Белшазардың билік құрған кезіндегі құжаттарда Набонидтің билігінен кейінгі кезеңдер туралы айтылады. Белшазарға Бабылдағы Жаңа жыл мерекесін өткізуге рұқсат берілмеді, себебі бұл патшаның міндеті еді. Набонидтің жоқтығы кезінде мереке тойланбады, өйткені Белшазарға салтанаттарда патшаның рөлін атқаруға рұқсат етілмеді және Набонид Бабылға оралғаннан кейін ғана қайтадан жалғастырылды. Белшазардың аты құрылыс жазбаларында аталмаған, бірақ олар әдетте сол құрылысқа жауапты патшаны атайды. Набонидтің жоқ болған кезінде де ол Вавилониядағы құрылыс жазуларында құрылысшы және қазбашы ретінде аталады, бұл оның сол кезде белсенді билік жүргізгенін білдіреді, Белшазар туралы ешқандай мәлімет жоқ. Кейбір жағдайларда, мысалы, Сиппардағы Бунене ғибадатханасында жасалатын рәсімде, жазулар оны Набонидке жатқызады, ал сақталған хаттар Белшазардың жауапты екенін дәлелдейді. Осылайша, Белшазардың билігі шектелген болса да, оған патшалық міндеттерді атқаруға рұқсат етілді. Бұлардың ішінде: Қазіргі заманғы құжаттарда rēḫātu (сөзбе-сөз «қалдықтар», құдайлардың мүсіндеріне ұсынылған тамақ тартуларынан қалған қалдықтар) регенттік кезінде Белшазар мен Набонидке жіберілгені жазылған. Әйтпесе, rēḫātu тек патшаларға жіберілгені туралы жазылады, құлшылық тамағының қалдықтарын алу патшалардың айрықша құқығы болды. Бабылдағы ғибадатханаларда патшаға арнап құрбандыққа белгілі бір қойлар шалынатын. Белшазардың регенттікке дейінгі және кейінгі кезеңдерінде сақталған мәтіндерде патшаға (яғни Набонидке) арналған құрбандықтарға ғана сілтеме жасалған, бірақ регенттік кезеңінде «патшаға арналған құрбандықтар» және «патша ұлына арналған құрбандықтар» туралы сілтемелер бар. Жаңа Вавилон империясында ант беруді әдетте патша мен бірнеше құдайлар, әр түрлі қызметтерге баратын адамдар ант берген. Бұл патшалық кезінде көпшілік тек Набонидке ғана ант берген болса да, патшалық дәуірінің соңына таман кейбір ант «Бабыл патшасы Набонид пен оның ұлы Белшазардың» есімімен, тіпті «Набонид пен Белшазардың есімімен» ант етілген. Бұл құбылыс регенттік кезеңнің аяғында ғана басталғандықтан, бұл Белшазарға берілген артықшылық па, әлде ол өз атын атасымен жасалған келісімді бұза отырып, анттарға енгізген бе, белгісіз. Бабыл әскерінің бір бөлімшесі болған шығар. Набонидтің «Аққад әскері» (бәлкім, бұл Бабыл әскері) Арабияда жорыққа аттанған, ал Белшазарға «барлық елдердің әскері» (бәлкім, бұл шетелдік әскерлер) тапсырылған. Бабыл жылнамаларында патшаның «әскерімен» үйінде болғаны айтылған. Белшазар патшалар бергендей, бірдей патшалық жеңілдіктерді бере алатын. Сақталған бір құжатта, Уруктағы Эанна ғибадатханасына тиесілі жерді өңдеуге рұқсат беру туралы мәлімдеме, Набонид берген ұқсас жеңілдіктермен бірдей, бірақ ол Белшазар бергені туралы көрсетілген. Ғибадатхана жерін жалға беруге оның құқығы болғандықтан, Белшазар әкімшілік мәселелерде толық патшалық билікпен әрекет ете алатынын көрсетеді. Набонидтің жоқтығы кезінде ол Вавилониядағы ең жоғары заңды билік болды. Дегенмен, Набонидтің бұйрықтары Белшазардың бұйрықтарынан жоғары тұрды. Бір жағдайда, Белшазар Уруктағы ғибадатханаға беруге бұйрық берген қасиетті киімдер Набонид Таймға аттанғаннан бұрын берген қарсы бұйрығына байланысты тоқтатылды. Набонид кейде Белшазарға бұйрықтар жіберіп тұратын, Белшазар оларды құрметтеуге және орындауға мәжбүр болды. Белшазардың регенттігі кезінде Вавилонда болған оқиғалар туралы көп мәлімет жоқ, себебі сақталған деректер жеткіліксіз. Жаңа жыл мерекесі тойланбағаны және Ұлы Кирдің басқаруымен Ахеменид империясының күшейіп бара жатқанына қатысты алаңдаушылық болғаны белгілі. Бабыл жылнамалары Белшазардың регенттігі кезінде Кирдің әрекеттерін және жаулауларын егжей-тегжейлі сипаттайды. Набонидтің Таймадағы тұруы жалғасқан сайын, Белшазар Ахеменидтердің қаупін күрт сезіне бастады, өйткені ол Сиппардағы жобаларға және жақын жердегі қорғанысқа қаражат жұмсағаны туралы жазылған. Б.з.д. 546 жылы Ұлы Кир Лидияны басып алу үшін Тигр өзенін кесіп өтті, ол Вавилонның одақтасы болды, және Белшазар қорғанысқа дайындалса да, болжам бойынша, Вавилонға қарсы күтпеген шабуылды күтіп, Лидиялықтарға көмек жіберілмеді, олар Кирмен жеңіліске ұшырады. Белшазар Лидия атынан бір жыл бұрын, б.з.д. 547 жылы парсыларға қарсы жорыққа шыққан болуы мүмкін. Б.з.д. 546 жылы Лидияның құлауы Жаңа Вавилон империясының қазірде шексіз ресурстарға ие болған күшті мемлекетпен толық қоршалып қалғанын білдірді. Вавилонның құлауына дейін шекара бойында жиі ұсақ шайқастар болғаны мүмкін. Набонидтің дәстүрлі Вавилонның жоғары құдайы Мардуктан айырылып, ай құдайы Сінді құрметтеуге жасаған алғашқы тыңайыстарынан кейін Вавилон дініне оралу, Белшазардың еңбегі болуы мүмкін. Ол тіпті әкесінің діни сенімдеріне байланысты Вавилондық олигархия мен дінмен қақтығысқа ұшырудан қорқып, әкесін Бабылдан кетіруге көндірген болуы мүмкін. Набонид, реформатор, және Белшазар, көрінеу, діни консерватор болғандықтан, діни мәселелерде келіспеген болуы ықтимал. Белшазар әкесінің жоқтығында Мардуктың мәртебесін қайта қалпына келтіруге жұмыс істеген сияқты көрінеді. Набонид Бабылға оралғаннан кейін Белшазар әкімшілік жауапкершілігінен шеттетілді және ол тағайындаған шенеуніктер қызметтен босатылды. Набонид регенттік кезеңінде жасалған кейбір жазуларды Белшазар мен Вавилон халқының Сіннің батасын қабылдауын тілейтін дұғаларды қосу үшін өңдеді.
Belshazzar never assumed, and was not allowed to use, the title of king (šarru), which was reserved for Nabonidus. Throughout the period of his father's absence, even though he was the effective ruler of Babylonia, contemporary documents continue to refer to Belshazzar as the crown prince (mār šarri, literally meaning "son of the king"). The only sources that refer to Belshazzar as king, rather than crown prince, are later Greek and Jewish sources that do so erroneously. Though he is never identified as king, several contemporary Babylonian documents refer to both Nabonidus and Belshazzar as "my lord", a designation usually reserved for the king alone. Belshazzar was not allowed to date documents after his own "regnal years". No documents are dated to the "reign of Belshazzar", and no documents mention both Belshazzar and Nabonidus as if there was a formal co regency. Instead, documents from the period in which Belshazzar was regent continued to be dated after the years of Nabonidus's reign. Belshazzar was not allowed to officiate and oversee the Babylonian New Year's festival, which was the duty of the king. The festival was not celebrated throughout Nabonidus's absence, as Belshazzar was not allowed to take up the king's role in the ceremonies, and only resumed after Nabonidus returned to Babylon. Belshazzar is not mentioned in building inscriptions, which usually mention the king responsible. Even during the period of Nabonidus's absence, he is mentioned in building inscriptions in Babylonia as a builder and excavator as if he was actively ruling at the time, with no known references to Belshazzar. In some cases, such as a ritual performed at the tempel of Bunene in Sippar, inscriptions attribute it to Nabonidus while surviving letters prove that Belshazzar was responsible. Though Belshazzar's authority was thus limited, he also was allowed, and assumed, certain royal responsibilities. These include:
Contemporary documents record rēḫātu (literally "remains", leftovers from food offerings presented to statues of deities) being sent to both Belshazzar and Nabonidus during the regency. Otherwise, rēḫātu is only recorded as having been sent to kings, receiving the remainders of cultic food having been an exclusive right of kings. In Babylonia, temples usually carried out offerings to the king, such as sacrificing a specified number of sheep. Prior to and after Belshazzar's regency, surviving texts only contain references to offerings to the king (i. e. Nabonidus), but during the period of the regency there are references to both "offerings to the king" and "offerings to the son of the king". In the Neo Babylonian Empire, oaths were typically sworn by the king, and several gods, by individuals who were going to conduct various services. Though oaths for most of the regency only refer to Nabonidus, some oaths from late in the regency were sworn by "the majesty of Nabonidus, king of Babylon, and Belshazzar, his son", or even by "the majesty of Nabonidus and Belshazzar". As this phenomenon only began late in the regency period, it is not clear whether this was a prerogative that had been granted to Belshazzar, or if he inserted his name into oaths in violation of an agreement with his father. There may have been a division of the Babylonian army. The Verse Account of Nabonidus states that Nabonidus campaigned in Arabia with the "army of Akkad" (possibly referring to troops of Babylonian origin) whereas Belshazzar was entrusted at home with the "army of all the lands" (possibly referring to troops of foreign origin). Babylonian chronicles refer to the crown prince being stationed at home in Babylonia with "his army". Belshazzar could grant royal privileges identical to those granted by kings. One preserved document, which regards the granting of the privilege to cultivate a tract of land belonging to the Eanna temple in Uruk, is virtually identical to similar privileges issued by Nabonidus, though it is specified to have been issued by Belshazzar. As he could lease out temple land, this suggests that Belshazzar, in administrative matters, could act with full royal power. He was clearly the highest legal authority in Babylonia during Nabonidus's absence. Still, orders by Nabonidus superseded orders by Belshazzar. In one case, sacred garments that Belshazzar ordered to be granted to a temple in Uruk were held back because Nabonidus had given a contrary order before departing for Tayma. Nabonidus also sometimes sent orders to Belshazzar, which Belshazzar was forced to respect and implement. The events that transpired in Babylonia during Belshazzar's regency are not well known, owing to a lack of surviving sources. It is clear that the New Year's festival was not celebrated, and that there was concern regarding the rising power of the Achaemenid Empire under Cyrus the Great. The Babylonian chronicles describe the actions and conquests of Cyrus in detail throughout Belshazzar's regency. As Nabonidus's stay in Tayma continued, Belshazzar became acutely aware of the threat presented by the Achaemenids, as he is recorded as having expended resources at projects in Sippar and nearby defenses. In 546 BC, Cyrus the Great crossed the Tigris to invade Lydia, ostensibly a Babylonian ally, and though Belshazzar took up a defensive position with his army, perhaps expecting a sudden Persian attack against Babylonia itself, no aid was sent to the Lydians, who were swiftly conquered by Cyrus. It is possible that Belshazzar had campaigned against the Persians on Lydia's behalf a year prior, in 547 BC. The fall of Lydia in 546 BC meant that the Neo Babylonian Empire was now effectively encircled by a stronger kingdom which had nearly unlimited resources at its disposal. It seems likely that skirmishes along the border were frequent from then until Babylon's fall. It is possible that a noteworthy return to orthodox Babylonian religion, following early attempts by Nabonidus to exalt the moon god Sîn over the traditional Babylonian supreme deity Marduk, can be attributed to Belshazzar. It may even have been Belshazzar who convinced his father to stay away from Babylonia in the first place, fearing a confrontation with the Babylonian oligarchy and clergy over his father's religious beliefs. It is probable that Nabonidus, a reformer, and Belshazzar, apparently more religiously conservative, did not see eye to eye in religious matters. Belshazzar appears to have worked to restore Marduk's status in his father's absence. Upon Nabonidus's return to Babylon, Belshazzar was demoted from his administrative responsibilities and officials he had appointed were dismissed. Nabonidus also had certain inscriptions made during the period of the regency edited to add prayers urging Belshazzar and the people of Babylonia to accept and receive Sîn's blessing.
Тағдыр
Набонид пен Белшазар арасында қандай да бір арандату болғанымен, Белшазар тәжді ханзада мәртебесін және оның орнын басатындығын сақтап қалды, себебі бірнеше құжаттарда ол әлі де «патша ұлы» деп аталған. Әйтпесе, Набонид қайтып келгеннен кейін оның мәртебесі мен орны нақты көрсетілмейді. Көздер Белшазардың қайда болғанын да нақты айтпайды, бірақ ол Вавилоннан шалғай орналасқан, алайда б.з.д. 546 жылы Кирден қорқып орналасқан Сиппарда болмаған. Поль Ален Болие болжағандай, Белшазар Бабилонияны қорғауға жауапты етіліп, солтүстік және шығыс шекараларымен әскерді жылжытқан болуы мүмкін. Белшазар б.з.д. 539 жылы Ұлы Кирдің басып кіруіне қарсы Вавилонды қорғауға қатысты. Опис шайқасындағы шешуші жеңістен кейін, парсы әскері 12 қазанда Угбару басшылығымен Вавилонға ешқандай соғыссыз кірді. Набонидтің билігіне қатысты соңғы жазба Уруктан табылды және ол 13 қазанмен даталанған, осы күн оның билігінің соңғы күні деп есептеледі. Набонид тұтқындалып, мүмкін Карманияға жер аударылды. Белшазардың тағдыры белгісіз, себебі оны тіркеген деректер жоқ. Көптеген адамдар Белшазар Вавилон түскен кезде, 12 қазанда парсылар тарапынан өлтірілді деп санайды. Ол Опис шайқасында қаза тауып, тұтқындалып өлім жазасына кесілген немесе әкесімен бірге жер аударылған болуы мүмкін.
Даниял кітабындағы сурет
Даниял кітабында Белшасар (, Bēlšaʾṣṣar) Белшазардың тойы туралы әңгімеде маңызды рөл атқарады, бұл Набуходоносордың ақылсыздығы туралы оқиғаның нұсқасы, патша тәубе етпеген жағдайда не болатынын көрсетеді. Той кезінде, бабылдықтар Яхве ғибадатханасының қасиетті ыдыстарынан ішіп-жеп отырғанда, "патша" Белшасар қабырғаға "мене, мене, текель, аппарсин" деген сөздерді жазатын қолды көреді. Даниял бұл жазуды Израильдің Құдайы Яхведен келген сот ретінде түсіндіреді, ол Бабылдің құлауын болжайды. Даниял Белшазарға Құдайды құрметтемегендігі үшін оның патшалығы мадиялықтар мен парсылықтарға берілетінін айтады. Белшасар сол түні өлтіріледі, ал патшалық Дарийге тиесілі болады. Ғалымдардың көпшілігі Даниял кітабының б.з.д. 160 жылдардағы Маккабей көтерілісінен кейін жазылғанын қабылдайды. Белшазардың тойы туралы оқиға тарихи фантастика, және кейбір егжей-тегжейлер тарихи фактілермен сәйкес келмейді. Белшасар Бабыл патшасы және Набуходоносордың "ұлы" ретінде бейнеленеді, бірақ ол шындығында Набонидтің ұлы болған – Набуходоносордың ізбасарларының бірі – және ол ешқашан өз құқығымен патша болған жоқ, сондай-ақ патшаның қатысуын талап ететін діни мерекелерді де өткізбеді. Оқиғада Бабылді жаулап алған басшы Дарий деп көрсетілген, бірақ тарихта мұндай адам белгілі емес, ал басқыншылар парсылар болған. Бұл "сарбаздық сынақтар" жанрындағы әдеттегі жағдай, онда тарихи дәлдік маңызды емес.
Кейінгі яһуди дәстүріндегі портрет
Даниял кітабында Белшазар зұлым емес (оның өзі Даниялды марапаттайды және оны жоғары лауазымға көтереді). Талмуд пен Мидраштың кейінгі авторлары оның еврей халқына жасаған тирандық қысымын баса көрсетеді, Пайғамбарлар кітабындағы бірнеше өлеңдер оған және оның ізашарларына сілтеме жасайды деп түсіндіріледі. Мысалы, "Адам арыстаннан қашып, аюға тап болғандай" (Амос) деген өлеңде арыстан Навуходоносорды, ал аю – Белшазарды бейнелейді, ол арыстаннан кем емес, тіпті одан да қатыгездігімен көзге түседі. Бабыл патшалары көбінесе Израильді қанаушы, опасыз және тирандық билікке ие патшалар тізімі ретінде бірге еске алынады, олардың тағдыры ұятқа және құлуға белгіленген. Ишая: "Мен оларға қарсы тұрып, Бабылдан атын, қалдығын, ұлын және немересін жоямын, - дейді Сабырлылардың Иесі" деген сөздер үштікке қатысты қолданылады: "Атын" – Навуходоносорға, "қалдығын" – Амел Мардукқа, "ұлын" – Белшазарға, ал "немересін" – Ваштиге (іб.). Ыбырайымға оның Құдайымен жасасқан келісімнің бір бөлігі ретінде үш бұқаны тілгілеу туралы бұйрық берілген еді, бұл Бабылонды бейнелейді, ол үш патшаны – Навуходоносорды, Амел Мардукты және Белшазарды дүниеге әкелді, олардың ажалдары осы "тілгілеу" актісімен алдын ала болжамдалған (Мидраш Жаратылыс Рабба xliv.). Мидраш әдебиеті Белшазардың өліміне қатысты егжей-тегжейлі мәліметтер келтіреді. Сондықтан кейінгі дәуірде Кир мен Дарий патша сарайының есік күзетшілері болып қызмет еткендіктері айтылады. Белшазар қабырғадағы түсініксіз жазудан қатты қорқып, біреудің жасырын түрде кіріп, өлтіру ниетімен сарайға тымылсып кіруі мүмкін деп ойлады, сол үшін ол күзетшілеріне сол түні күшпен кіруге тырысқандардың барлығын, тіпті өзін патша деп мәлімдегендердің де басын кесуді бұйырды. Белшазар ауруға шалдығып, түнде сарайдан ешкімге көрінбей, артқы есік арқылы шығып кетті. Қайтып келгенде күзетшілер оны кіргізбеді. Ол өзін патша екенін айтқанда, олар: "Патшамыз бізге: "Егер біреу сарайға кірсе, өлтірсін!" деп бұйрық бермеді ме?" деді. Сөйтіп, Кир мен Дарий шамданына ұқсайтын ауыр әшекейді ұстап алып, оның көмегімен патшаның бас сүйегін қиратты (Шир ха Ширим Рабба 3:4).