Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1921 жылы құрылған жергілікті басқару органы – 1972 жылға дейінгі Солтүстік Ирландия Парламенті.
Home rule legislature created in 1921
the pre 1972 Parliament of Northern Ireland
Солтүстік Ирландия Парламенті – 1920 жылғы Ирландия үкіметі актісіне сәйкес құрылған, 1921 жылдың 7 маусымынан 1972 жылдың 30 наурызына дейін қызмет еткен Солтүстік Ирландияның жергілікті басқару органы. «Солтүстік Ирландиядағы қиын кезең» кезінде тәртіпті қалпына келтіре алмағандықтан ол тоқтатылып, тікелей басқару енгізілді. 1973 жылғы Солтүстік Ирландия Конституциясы актісімен таратылды. Солтүстік Ирландия Парламенті екі палатадан тұрды: 52 орындық Халық палатасы және 26 орындық, жанама сайлау арқылы сайланған Сенат. Егемендік биліктің өкілі – губернатор (алғашқыда Лорд-лейтенант) болды, ол Солтүстік Ирландия Парламентінің қабылдаған заңдарына патшалық бекітімін берді, бірақ атқару билігі Халық палатасындағы ең ірі партияның жетекшісі – Премьер-министрге тиесілі болды.
The Parliament of Northern Ireland was the home rule legislature of Northern Ireland, created under the Government of Ireland Act 1920, which sat from 7 June 1921 to 30 March 1972, when it was suspended because of its inability to restore order during The Troubles, resulting in the introduction of Direct Rule. It was abolished under the Northern Ireland Constitution Act 1973. The Parliament of Northern Ireland was bicameral, consisting of a House of Commons with 52 seats, and an indirectly elected Senate with 26 seats. The Sovereign was represented by the Governor (initially by the Lord Lieutenant), who granted royal assent to Acts of Parliament in Northern Ireland, but executive power rested with the Prime Minister, the leader of the largest party in the House of Commons.
Төменгі палата
Төменгі палатаның 52 мүшесі болды, оның 48-і аумақтық орындықтарға, ал төртеуі Белфаст Королева университетінің түлектеріне арналған (бірақ 1969 жылға дейін төрт университет орындығы қосымша төрт аумақтық орындықпен алмастырылды, сонымен қатар көп дауыс беруді жою жүзеге асырылды). Ирландия үкіметі заңында Төменгі палатаға сайлау жүйесін өзгерту құқығы берілгенімен, сайлаулар бірден берілетін дауыспен (STV) өткізілуі тиіс деп белгіленген. STV жүйесіне түбегейлі одақтастар тарапынан сын айтылды, бірақ 1924 жылғы лейбористік үкімет кезінде үш жылдық мерзім аяқталғандықтан, Стормонт үкіметі көптеген лейбористік депутаттардың теңдікке бейімділігін қоздырмау үшін екінші сайлауды сол негізде өткізуге шешім қабылдады. Сол сайлауда сегіз одақтас орынның жоғалтылуы үлкен наразылық тудырды, ал 1929 жылы жүйе барлық аумақтық сайлау округтері үшін «бірінші келгені жеңіске жетеді» жүйесіне ауыстырылды, бірақ университет орындықтары үшін STV сақталды. Дегенмен, 1925 жылғы сайлауда республикашылар да төрт орын мен дауыстардың айтарлық бөлігін жоғалтты. Ұлтшылдар республикашылар жоғалтқан орынның орнына орын алды, бірақ дауыстардың аз пайызын ғана ұтып алды. Кейбір сарапшылардың пікірінше, Солтүстік Ирландияда Ұлыбританияның қалған бөлігінде қолданылған «бірінші келгені жеңіске жетеді» жүйесін қолдану керек болған. 1929 жылғы сайлауда бұл жүйе енгізілген кезде республикашылардың кандидаттары аз немесе мүлдем болмады, ал сепаратистік көзқарасты қолдайтын сайлаушылар көбінесе Ұлттық партиямен өкілдік етілді. Сайлау жүйесінің өзгеруіне және округтерді бұрмалау туралы айыптауларға қарамастан, Ұлттық партия 9,5% дауыс жоғалтты, бірақ бір орынды сақтап қалды. Солтүстік Ирландияның Еңбек партиясы мен Ольстердің либералдық партиясы дауыс жинады, бірақ орын жоғалтты. 1929 жылғы округтердің шекаралары бейтарап комиссия емес, одақтас үкімет тарапынан белгіленді, осы себепті бұрмалау айыптауларына ұшырады. Стормонт орындықтарының (жергілікті кеңес округтерінен өзгеше) Ұлтшылдарға қарсы бұрмаланғаны туралы айыптаулар тарихшылар арасында дау тудырады (өйткені екі жүйе бойынша сайланған Ұлтшылдардың саны шамалы ғана өзгерді), бірақ бір мандатты округтерге шекаралар өзгертілгеннен кейін тәуелсіз одақтастар, либералдар және Солтүстік Ирландияның Еңбек партиясы шығынға ұшырады. Халықтың қоныс аударуы өте аз болғандықтан, бұл шекаралар Парламент 1972 жылы таратылғанға дейін дерлік барлық жерде қолданылды. 1968 жылы үкімет Королева университетінің округін (1950 жылдан бастап Вестминстерде университет округтері жойылған) жойды және халық саны өскен Белфасттың шетінде төрт жаңа округ құрды. Бұл өзгеріс одақтастарға көмектесті, өйткені олар университет округтерінде тек екі орынды ғана иеленді, бірақ жаңадан құрылған төрт орынды да жеңіп алды. Алайда, одақтастықтан тыс тараптардан түлектердің сайлау құқығын (және басқа да ерекшеліктерді) жоюға және «бір адам – бір дауыс» принципін енгізуге ұзақ уақыттан бері шақырулар жасалып келді.
The House of Commons had 52 members, of which 48 were for territorial seats, and four were for graduates of Queen's University, Belfast (until 1969, when the four university seats were replaced by an additional four territorial seats, alongside the abolition of plural voting). The Government of Ireland Act prescribed that elections to the House of Commons should be by single transferable vote (STV), though the Parliament was given the power to alter the electoral system from three years after its first meeting. The STV system was the subject of criticism from grassroots Unionists, but because the three year period ended during the Labour government of 1924, the Stormont government decided not to provoke the known egalitarian sympathies of many Labour backbenchers and held the second election on the same basis. The loss of eight Unionist seats in that election caused great acrimony, and in 1929, the system was changed to first past the post for all territorial constituencies, though STV was retained for the university seats. In the 1925 election, however, Republicans also lost four seats and a substantial proportion of votes. Nationalists gained the same number of seats that Republicans had lost, but had only gained a small percentage of votes. It had been felt by some that Northern Ireland should use the same first past the post system that was in place in the rest of the UK. By the time the first past the post system was implemented for the 1929 election, the Republicans had few or no candidates and pro separatist electors were represented almost solely by the Nationalist Party. Despite the change in the electoral system and accusations of gerrymandering, the Nationalist Party lost 9.5% share of the vote, but still gained a seat. The more moderate Northern Ireland Labour Party and Ulster Liberal Party both gained in vote share but lost seats. The boundary changes for 1929 were not made by an impartial boundary commission but by the Unionist government, for which it was accused of gerrymandering. The charges that the Stormont seats (as opposed to local council wards) were gerrymandered against Nationalists is disputed by historians (since the number of Nationalists elected under the two systems barely changed), though it is agreed that losses under the change to single member constituency boundaries were suffered by independent unionists, the Liberals and the Northern Ireland Labour Party. Population movements were so small that these boundaries were used almost everywhere until the Parliament was dissolved in 1972. In 1968 the government abolished the Queen's University constituency (university constituencies had been abolished at Westminster with effect from 1950) and created four new constituencies in the outskirts of Belfast where populations had grown. This change helped the Unionists, as they held only two of the university seats but won all four of the newly created seats. There had, however, long been calls from outside Unionism to abolish the graduate franchise (and other anomalies) and to have "one person one vote".
Сенат
Сенат Парламентке соңғы сәтте қосылды, себебі Стормонт және Дублин парламенттерін қамтитын бір Сенатты құру туралы бастапқы жоспарлар жағдайлардың өзгеруіне байланысты орындалмады. Жиырма төрт сенатор Палатаның төменгі палатасы тарапынан бір ауыстырылатын дауыс беру арқылы сайланды. Сайлаулар әр жалпы сайлаудан кейін өткізіліп, әр жолы екі парламентке 12 мүше сайланды. Қалған екі орынды Белфаст қаласының Лорд-мэрі мен Дерри қаласының мэрі лауазымдық түрде иеленді. Сенаттың партиялық құрамы, әдетте, Төменгі палатадағыдай болды, бірақ дауыс беруден бас тартқан және өте шағын партиялар өкілдік етілмеді. Осы себепті, және сайлау үшін Төменгі палатаға тәуелді болғандықтан, Сенаттың саяси ықпалы болмады.
The Senate was a last minute addition to the Parliament, after the original plans for a single Senate covering both the Stormont and Dublin Parliaments were overtaken by events. Twenty four senators were elected by the House of Commons using the single transferable vote. The elections were carried out after each general election, with 12 members elected for two parliaments each time. The other two seats were held ex officio by the Lord Mayor of Belfast and the Mayor of Derry. The Senate generally had the same party balance as the House of Commons, though abstaining parties and very small parties were not represented. Because of this, and its dependence on the House of Commons for election, it had virtually no political impact.
Тақ
Британ монархы бастапқыда Солтүстік Ирландия мен Оңтүстік Ирландияның екеуінде де Ирландияның Лорд-лейтенанты арқылы өкілдік етуі тиіс болған. Бірақ, Оңтүстік Ирландияның Ирландия еркін мемлекетімен ауыстырылуы Лорд-лейтенант лауазымын жоюға алып келді. Оның орнына 1922 жылдың 12 желтоқсанында Солтүстік Ирландияның губернаторы лауазымы құрылды.
The British monarch was originally to have been represented in both Northern Ireland and Southern Ireland by the Lord Lieutenant of Ireland. However, the replacement of Southern Ireland by the Irish Free State led to the abolition of the post of Lord Lieutenant. Instead, a new office – Governor of Northern Ireland – was created on 12 December 1922.
Орналасқан жері
Бастапқыда Парламент Белфаст қалалық әкімшілігінде жиналды, бірақ кейін Пресвитериан шіркеуінің Ассамблея колледжіне (кейін Одақ теологиялық колледжі) көшірілді және 1921–1932 жылдар аралығында сонда орналасты. Өкілдер палатасы колледждің Гэмбл кітапханасында, ал Сенат шіркеуде отырды. 1932 жылы Парламент сэр Арнольд Торнели жобалаған, қаланың шығыс шетіндегі Стормонттағы жаңа, арнайы салынған Парламент ғимаратына көшірілді. "Стормонт" атауы Парламенттің өзіне де, Солтүстік Ирландия үкіметіне де сіңістірме ретінде қолданылатын болды.
Initially the Parliament met in Belfast's City Hall but then moved to the Presbyterian Church's Assembly's College (later Union Theological College), where it remained during the period 1921–1932. The Commons met in the college's Gamble Library and the Senate in the chapel. In 1932, Parliament moved to the new purpose built Parliament Buildings, designed by Sir Arnold Thornely, at Stormont, on the eastern outskirts of the city. "Stormont" came to be a synecdoche referring both to the Parliament itself and to the Northern Ireland government.
Заңнама
Стормонтқа Солтүстік Ирландия өмірінің дерлік барлық саласында заң шығару өкілеттігі берілді, оның құзыретіне кірмейтін бірнеше мәселе ғана болды, олардың ең маңыздылары: тәждік мұрагерлік, бейбітшілік немесе соғыс жариялау, қарулы күштер, наградалар, натурализация, кейбір орталық салықтар және почта қызметтері (толық тізім 1920 жылғы Ирландия үкіметі туралы заңның 4-бабында келтірілген). Парламент Ирландия үкіметі туралы заңның шарттарын бұзуға ұмтылмады; Ұлыбритания үкіметі корольге бір ғана рет патшалық келісімді ұстап тұруды ұсынды. Бұл – Солтүстік Ирландияның жергілікті басқару туралы заңы, ол жергілікті өкімет сайлауларында пропорционалды өкілдік жүйесін жойды; мәселе Лондонға жіберілді және ақыры патшалық келісім берілді. Децентрализацияланған парламент үшін заң шығару өнімділігі жоғары болды, бірақ кейбір заңдар Ұлыбритания парламенті жақында қабылдаған заңдардың бейімделуі болды. 1922 жылғы Ирландия еркін мемлекеті (келісім) туралы заңның 16-бабында кез келген дінге тікелей немесе жанама түрде кемсітушілік жасайтын заң шығаруға тыйым салынды, бірақ бұл ереже көп әсер етпеді.
Stormont was given power to legislate over almost all aspects of Northern Ireland life, with only a few matters excluded from its remit, the most important of which are: succession to the Crown, making of peace or war, armed forces, honours, naturalisation, some central taxes and postal services (a full list is in section 4 of the Government of Ireland Act 1920). The Parliament did not try to infringe the terms of the Government of Ireland Act; on only one occasion did the United Kingdom government advise the King to withhold royal assent. This was the Local Government Act (Northern Ireland) which abolished proportional representation in local government elections; the issue was referred to London and royal assent was eventually given. The output of legislation was high for a devolved Parliament, though some of the Acts were adaptations of recently passed acts by the United Kingdom parliament. It was nominally prohibited by section 16 of the Schedule to the Irish Free State (Agreement) Act 1922 from making any law which directly or indirectly discriminated against a religion, although this provision had little effect.
Қысқаша тарихы
1921 жылғы жалпы сайлауда Солтүстік Ирландияны бөлу мәселесі тікелей талқыланды, бұл Солтүстік Ирландия әкімшілігін құруға қолдау білдіретін референдум сияқты болды. Одан кейін сайлау уақытын Премьер-министр анықтады. Сайлаулар көбінесе бөлу мәселесі жаңа дағдарысқа ұласқан кезде өтті. Бұл одақтас партияға протестант сайлаушыларының адалдығын қамтамасыз етті. Тәуелсіз одақтас үміткерлер мен Солтүстік Ирландияның Еңбек партиясы көбінесе ұлтшылдарды бөліске салушы немесе олардың құрбаны деп айыпталды. 1925 жылғы жалпы сайлау 1922 жылғы Англо-Ирландия келісімінде көзделген Шекара комиссиясының күтілетін есебімен сәйкес келу үшін тағайындалды. Шекара комиссиясы көптеген шекаралық аудандарды Ирландия еркін мемлекетіне беруді ұсынбақ болды, ал одақтастардың сайлау ұраны «Ешбір дюйм бермейміз!» болды. Олар Белфаст және Антрим графтығында сегіз орыннан айырылды, онда шекара мәселесі осы деңгейде резонанс тудырмады. Синн Фейн 1921 жылы сайлауға қатысты, бірақ 1925 жылы Англо-Ирландия келісімінен туындаған салдарды сезінді. Эмон де Валераның Синн Фейн партиясы республикашылдар ретінде күресті, бірақ тек екі орын ғана жеңіп алды. Шекара ешқашан өзгертілген жоқ. 1925 жылы Сенатқа сайлау кезінде ұсақ дау туды. Он бір одақтас және бір Еңбек сенаторы сайланды, тіпті екі ұлтшыл дауыс беруден бас тартып, бір наразы одақтас болғанына қарамастан. Соңғы үшеуі дауыстарын пошта арқылы жіберді, бірақ мемлекеттік мереке мен пошта қызметінің ережелеріне байланысты сайлаудан бір сағат кейін жетті. Дауыстарды қайта санау туралы өтініштер қабылданбады. (Үш дауыс сайлау жүйесі бойынша сенатор сайлауға жеткілікті болар ма деген күмәнді, өйткені олар өздері жеңіске жеткілікті бір ауыстырылатын дауыс квотасына жете алмайды және одақтастардың дауыстары ұлтшыл үміткерге жеткілікті дауыс жинамайынша, бір-біріне ауысуы мүмкін.) 1925 жылдан 1927 жылға дейін Ұлттық партия мүшелері алғаш рет өз орындарын иеленді. 1929 жылғы жалпы сайлауда одақтастар 1925 жылы нашар нәтиже көрсетуіне себеп болған пропорционалдық өкілдік жүйесін алмастырды. Жаңа шекаралар Стормонт жойылғанға дейін саясаттың қалыптасуына ықпал етті; одақтастар ешқашан 33 орыннан төмен түспеді. 1930 жылдары «Протестант халқы үшін протестант парламенті» деген сөз тіркесі талқылауға түсті. 1938 жылғы жалпы сайлау Ұлыбритания Премьер-министрі Невилл Чемберленнің Солтүстік Ирландияға талап етуді көздейтін жаңа конституциясы бар Эмон де Валерамен аяқталған дауларды шешуге келісімге келген кезде шақырылды, ал 1949 жылғы сайлау Ирландия үкіметі өзін республика деп жариялаған кезде өтті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Стормонт үкіметі Вестминстерден әскери міндетті енгізуді бірнеше рет сұрады, өйткені бұл Ұлыбританияда қолданылып келді. Британ үкіметі 1918 жылғы ұқсас әрекеттің қаншалықты кері нәтиже бергенін еске алып, үнемі бас тартты, өйткені ұлтшыл оппозиция оны іске аспай қалдырды. Қызметке жарамды жастағы халықтың көп бөлігі қажетті жұмыстарда болды немесе ерікті түрде қатысты, бұл әскери шақырудың әлеуеттік көлемін азайтты. 1965 жылы Ұлттық партия ресми оппозиция рөлін қабылдады. Бұл Теренс О'Ниллдің католиктерге қарсы кемсітушілікті тоқтату және Республикамен қарым-қатынасты жақсартуға жасаған әрекеттеріне сыйақы ретінде қарастырылды. Алайда, 1969 жылғы жалпы сайлауда одақтастар О'Ниллдің реформаларына наразылық білдірді және Иан Пейслидің Протестанттық одақтас партиясы сайлауда жеңіске жетті. Жаңа ұлтшыл партия, Социал-демократиялық және Еңбек партиясы 1971 жылдың шілдесінде Дерридегі Корольдік Ольстер полициясының әрекеттерін тергеуден бас тартқандықтан Стормонттан шықты. Стормонт жойылды және 1972 жылдың наурызында, «Қанды жексенбіден» кейін алты апта өткен соң, Вестминстерден тікелей басқару енгізілді, өйткені одақтас үкіметі заң мен тәртіпке жауапкершілікті Вестминстерге беруден бас тартты. Оның 50 жылдық тарихында Ұлттық партия мүшесі ұсынған «Жабайы құстарды қорғау туралы» заңнан басқа ешбір заң қабылданбады. 1971 жылдың қазан айында, жағдай нашарлаған кезде, Джерард Нью қауымдық қатынастарды жақсарту мақсатымен Стормонтта кіші министр болып тағайындалды. Құрылғаннан кейін елу жыл өткен соң, Нью Солтүстік Ирландия үкіметінде қызмет еткен алғашқы католик болды, бірақ ол депутат немесе сенатор болмағандықтан, оның тағайындалу мерзімі алты айға ғана созылды. Апельсин орденінің Солтүстік Ирландияны басқарудағы ықпалы зор болды. Солтүстік Ирландияның барлық алты премьер-министрі осы орденнің мүшелері болды, ал 1969 жылға дейін барлық кабинет министрлерінің үшi ғана осы орденге мүше болмады. Министрлердің үшi кейіннен орденнен шықты, біреуі қызы католикке үйленгендіктен, екіншісі 1970 жылы Қоғамдық қарым-қатынастар министрі болу үшін, ал үшіншісі католик діни рәсіміне қатысқандығы үшін қуылды. Стормонт депутаттарының 95-інің 87-сі Апельсин орденінің мүшелері болды. 1921 жылдан 1969 жылға дейінгі барлық одақтас сенаторлардың бірінен басқасы Апельсин орденінің мүшелері болды. Осы сенаторлардың бірі, Джеймс Гайл, ұлтшыл депутат Джо Девлиннің өліміне барғандығы үшін жеті жылға орденнен шеттетілді. Парламенттік дебаттардың толыққанды цифрлық көшірмесі (187 000 басылған бет) онлайнда қолжетімді.
The 1921 general election was explicitly fought on the issue of partition, being in effect a referendum on approval of the concept of a Northern Ireland administration. Thereafter, general election timing was up to the Prime Minister. Elections almost always took place at a time when the issue of partition had been raised in a new crisis. This generally guaranteed the loyalty of Protestant voters to the Unionist Party. Independent Unionist candidates and the Northern Ireland Labour Party were usually accused of being splitters or dupes of the Nationalists. The 1925 general election was called to tie in with the expected report of the Boundary Commission required by the Anglo Irish Treaty of 1922. The Boundary Commission was expected to recommend the transfer of many border areas to the Irish Free State, and the Unionist election slogan was "Not an Inch!". They lost eight seats in Belfast and County Antrim, where the issue of the border had far less resonance. Sinn Féin had fought in 1921, but by 1925 was suffering the effects of its split over the Anglo Irish Treaty. Éamon de Valera's Sinn Féin fought as Republicans but won only two seats. The border was never changed. A minor row erupted in 1925 when the elections to the Senate took place. Eleven Unionists and one Labour Senator were elected, despite there being a block of three composed of two non abstaining Nationalists and a dissident Unionist. The latter three had mailed their votes, but due to a public holiday and the practices of the postal service, they arrived an hour after the election. Requests for a recount were denied. (It is doubtful whether the three votes would have been sufficient to elect a Senator under the election system, since they would not have achieved a complete single transferable vote quota alone and the Unionist votes were likely to transfer so heavily to each other that the Nationalist candidate would not reach quota throughout the rounds of counting.) From later in 1925 to 1927, the Nationalist Party members took their seats for the first time. For the 1929 general election the Unionists replaced the proportional representation system blamed for their bad performance in 1925. The new boundaries set the pattern for politics until Stormont was abolished; the Unionists never fell below 33 seats. In the 1930s, the phrase "A Protestant Parliament for a Protestant People" was a debated term. The 1938 general election was called when the Prime Minister of the United Kingdom Neville Chamberlain was negotiating a settlement of outstanding disputes with Éamon de Valera, whose new constitution laid claim to Northern Ireland, and the 1949 election was called when the Irish government declared itself a republic. During the Second World War, the Stormont government called on Westminster to introduce conscription several times, as this was already the case in Great Britain. The British government consistently refused, remembering how a similar attempt in 1918 had backfired dramatically, as nationalist opposition made it unworkable. Much of the population of serving age were either in essential jobs or had already joined up voluntarily, making the potential yield of conscription low. 1965 saw a significant change, in that the Nationalists accepted office as the Official Opposition. This was intended as a reward for the attempts made by Terence O'Neill to end discrimination against Catholics and normalise relations with the Republic. However, the Unionists split over O'Neill's tentative reforms at the 1969 general election and Ian Paisley's Protestant Unionist Party began to win by elections. The new nationalist party, the Social Democratic and Labour Party, withdrew from Stormont in July 1971 over the refusal of an inquiry into Royal Ulster Constabulary actions in Derry. Stormont was abolished and Direct Rule from Westminster was introduced in March 1972, just six weeks after Bloody Sunday, when the Unionist government refused to hand over responsibility for law and order to Westminster. In its 50 year history, only one piece of legislation was passed that was introduced by a Nationalist member, the Wild Birds Protection Act. In October 1971, as the Troubles worsened, Gerard Newe had been appointed as a junior minister at Stormont, in an attempt to improve community relations. Fifty years after it came into existence, Newe was the first Catholic to serve in a Northern Ireland government, but because he was neither an MP nor a Senator, his appointment could last only six months. The influence of the Orange Order in the governance of Northern Ireland was far reaching. All of the six prime ministers of Northern Ireland were members of the Order, as were all but three cabinet ministers until 1969. Three of the ministers later left the Order, one because his daughter married a Catholic, one to become Minister of Community Relations in 1970, and the third was expelled for attending a Catholic religious ceremony. Of the 95 Stormont MPs who did not become cabinet ministers, 87 were Orangemen. Every unionist senator, with one exception, between 1921 and 1969 was an Orangeman. One of these senators, James Gyle, was suspended from the Order for seven years for visiting nationalist MP Joe Devlin on his deathbed. A fully digitised copy of the Commons' debates (187,000 printed pages of Parliamentary Debates) is available online.