Кіріспе

1924-1926 жылдары Жапонияның премьер-министрі болған Граф – жапон саясаткері, дипломаты және 1924 жылдан 1926 жылдың 28 қаңтарындағы өліміне дейін Жапонияның премьер-министрі қызметін атқарды. Тарихшылар бұл кезеңді «Тайшо демократиясы» деп атады. Ол Като Комей деген атпен де танымал болды.

Ерте өмір

Като, Хатори Сокичи ретінде дүниеге келді, Овари провинциясының Сая қаласындағы Ама ауданында, қазіргі Айси префектурасының бір бөлігінде, Нагоядағы Овари Токугава иелігінің бұрынғы самурай қызметкерінің екінші ұлы. 13 жасында Като Бунхэй оны асырап алды және Токио университетіне түсті, 1881 жылы заң факультетін ағылшын ортақ құқығы бойынша мамандықпен үздік бітірді. Бітіргеннен кейін Mitsubishi zaibatsu компаниясында қызметкер болып жұмыс істеді және екі жылға Лондонға жіберілді. 1885 жылы Жапонияға оралғаннан кейін Токиодағы Марунучидегі Mitsubishi бас кеңсесінде менеджердің көмекшісі болды. 1886 жылы Mitsubishi компаниясының президенті Ивасаки Ятароның үлкен қызы Харужиге үйленді.

Министрлер кабинеті мен елші ретінде

1887 жылы Като Окума Шигенобудың жеке хатшысы болды, ол сол кездегі Сыртқы істер министрі еді және Окумамен тең емес шарттарды қайта қарау жөніндегі жұмыстарға қатысты. Кейін ол Қаржы министрлігінің Банктік бюросының директоры қызметін атқарды. 1894 жылдан 1899 жылға дейін ол Ұлыбританиядағы елші болып тағайындалды, ал 1900 жылы 4-ші Ито үкіметі кезінде Сыртқы істер министрі болды; алайда Ито үкіметі тек бірнеше ай ғана билікте болды. Ұлыбританияда және Сыртқы істер министрлігінде қызмет еткен кезінде ол 1902 жылы жасалған ағылшын-жапондық одақтың негізін қалауға көмектесті. 1902 жылы Кочи префектурасынан Халық өкілдері палатасына сайланды. Сайонжи кабинетінде (1906) қайтадан Сыртқы істер министрі болып тағайындалды, бірақ кабинет бекіткен жеке теміржолдарды мемлекеттендіруге қарсы болғандықтан, қысқа уақыттан кейін отставкаға кетті. Содан кейін ол 1908 жылға дейін, Лондонға елші болып тағайындалғанға дейін, қызметсіз қалды. Ол құрметті GCMG орденімен марапатталды және жас мемлекет қайраткерлерінің ішіндегі ең беделдісі ретінде танылды. 1912 жылдың желтоқсанында елші лауазымынан кетті, ал 3-ші Кацура және 2-ші Окума үкіметтерінде қайтадан Сыртқы істер министрі болып қызмет етті, бірақ көп ұзамай отставкаға кетті. Ол Конституциялық партияны құрып, 1913 жылы оның президенті болды және 1914 жылдың сәуірінде Сыртқы істер министрі ретінде үкіметке кірді. Осылайша, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Сыртқы істер министрі болды, және Хью Страханның (Бірінші дүниежүзілік соғыс, 72-бет) сөздерімен айтқанда: "1914 жылы әлемнің барлық мемлекет қайраткерлерінің ішінде Като саясатты жүзеге асыру үшін соғысты пайдалануда ең шебер екенін көрсетті. Ішкі саясатта ол оны Сыртқы істер министрлігі мен үкіметтің Жапонияның сыртқы саясатын қалыптастырудағы басымдығын бекіту үшін пайдаланды. Халықаралық аренада ол Жапонияның Қытаймен қарым-қатынасын қайта қарауға мүмкіндік алды. Осылайша ол өзіне қарсы болған радикалдарды ғана емес, сонымен қатар Жапония Еуропа сияқты ұлы держава болуы керек деген өз нанымын да іске асырды". Катоның Жапонияның Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы туралы шешімі генроның наразылығын тудырды, олармен кеңеспегендіктен, олардың билігі мен беделіне нұқсан келгенін сезінді. Сонымен қатар, Като 1915 жылдың қаңтарында Қытайға жиырма бір талапты қойған кезде үлкен дау тудырды, бұл халықаралық жағдайды шиеленістірді және ішкі қарсылықты күшейтті.

Премьер-министр ретінде

1915 жылы Като императордың бұйрығымен Пирлер палатасының мүшесі болып сайланды. Келесі жылы консервативті Кенсейкай саяси партиясының президенті болды және генроға қарсылығы, конституцияны қолдауы және жалпы сайлау құқығын кеңейтуді жақтауы арқылы партия саясатына зор ықпал етті. Като 1924 жылдан 1926 жылдың басында қайтыс болғанға дейін Жапонияның премьер-министрі қызметін атқарды. Оның кабинеті "Гокен Санпа Найкаку" (үш конституциялық фракцияға негізделген кабинет) деп аталды, ол коалициялық болғанына қарамастан, маңызды заңдарды қабылдады. 1925 жылы Като жалпы сайлау заңын қабылдады, ол 25 жастан асқан барлық ер азаматтарға дауыс беру құқығын берді. Сондай-ақ ол солшыл саяси ұйымдарды қысымға салу мақсатындағы Бейбітшілікті сақтау заңын бекітті және Кеңес-жапон негізгі келісімін жасады. Ол сонымен қатар жалпыға бірдей әскери міндеттілікті енгізуді бастады. Като үкімет шығындарын азайтуға тырысты, бірақ Mitsubishi компаниясымен туысқандық байланысы үшін жеке сынға ілеседі.

Өлім

Като Такааки 1926 жылы 66 жасында пневмониядан қызмет бабында қайтыс болды.