Кіріспе

1968 жылы Франк Герберттің романы

«Сантарога кедергісі» – американдық жазушы Франк Герберттің 1968 жылы жарық көрген ғылыми-фантастикалық романы. «Альтернативті қоғам» немесе «альтернативті мәдениет» романы саналатын бұл кітапта психология, 1960-шы жылдардың контркультурасы және психоделикалық препараттар сияқты тақырыптар қарастырылған. Алғаш рет 1967 жылдың қазанынан 1968 жылдың ақпанына дейін «Amazing Stories» журналында бөлім-бөлім жарияланған, ал 1968 жылдың соңында «Berkley Books» баспасынан жұқа қағаздан шыққан. Кітап «көп мағыналы утопия» деп сипатталды, ал Герберт Тим О’Райлиге «Сантарога кедергісі» романының оқырмандарының жартысына утопия, ал қалған жартысына дистопия болып көрінетінін айтқан.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Психолог Гилберт Дазейн корпоративтік мүдделер тарапынан Сантарога қаласын зерттеу үшін жалданады. Бұл Оңтүстік Калифорниядағы, маркетинг мүлдем тиімсіз болып көрінетін аңғардағы қала: сырттан келген бизнеске рұқсат беріледі, бірақ бизнес жоқтығынан тез құлдырайды. Сантарога тұрғындары кәсіпорындарға қарсы емес, жай ғана онда сауда жасамайды. Олар шетелдіктерге қарсы емес, керісінше, өте қанағаттанған, ескірген жергілікті өмір салтына ие болып көрінеді. Жағдайға қауіптілік элементін қоса отырып, бұрынғы бірнеше психологтар мүлдем мүмкін болатын жазабалар салдарынан қаза тапқан. Бұдан әрі жағдайды қиындататын нәрсе – психологтың колледж кезіндегі қарындасы Дженни Сантарогаға, өзінің туған қаласына оралады. Осыны ескере отырып, Дазейн сақтықпен қалаға кіріп, Сантарогада кеңінен қолданылатын тағам мен сусындарға қосылатын «Жасперс» деген қоспа туралы біледі. Бұл қоспа тұтынушыға жақсы денсаулық пен кең ой-сананы сыйлайды. Сантарога қауымдастығында «Жасперс» – «Сезім отыны» деп сипатталған, ол адамның көзін ашып, құлағын жетілдіріп, санасын оятады. Оны тұтынушылар экстрасенс болып кетпейді, керісінше, АҚШ-тың орташа азаматынан әлдеқайда ақылдырақ, бірақ сананың терең деңгейінде жұмыс істейтін топтық сананың көптеген белгілері бар. Оқиғалар: асханадағы клапанды реттеген қызметкер Дазейннің қонақ бөлмесін газбен толтырады; Дазейн бірнеше жыртылған кілемге тұсау келіп, баспалдақтан құлай жаздап, үш қабаттан құлауға айналар еді, бірақ Сантарога тұрғыны оны ұстап алып құтқарады (кілем мен баспалдақтан құлау жай ғана сәттілікпен байланысты болғанымен, Дазейн бұл мұқият құрылған тұзақтың бөлігі болуы мүмкін екенін кейін түсінеді); садақ-жебемен ойнап жүрген бала Дазейннің мойнына тигізіп жібереді; гараждағы көлігін көтерген лифт құлайды; кафедегі официант кофесіне қант емес, пестицид салады. «Жасперс» ерекше сезімтал, терең ойлар тудыратынын білген Дазейн, өзіне қауіп төндіретін жалпы сананы ренжіткенін түсінеді. Дженни оны өзімен бірге тұруға көндіруге тырысқанда, ол шешім қабылдауға жеткілікті ұзақ өмір сүретінін ойлайды.

Алюзиялар мен сілтемелер

Роман философ Мартин Хайдеггердің идеяларына, әсіресе оның "Еңбек және уақыт" (1927) кітабына шала-шала негізделген.