Кіріспе
Әлеуметтік қозғалыстар мен жарнамаларда қолданылатын есте қаларлық ұран немесе сөз тіркесі. Ұран – бұл идеяны немесе мақсатты қайталап жеткізу үшін тайпалық, саяси, коммерциялық, діни немесе басқа да контексттерде қолданылатын, халықтың немесе нақты белгілі бір топтың назарын аударуға және оларды ықпал етуге арналған есте қаларлық ұран немесе сөз тіркесі. "Оксфорд ағылшын сөздігі" ұранды "жарнамада қолданылатын қысқа, көзге түсетін және есте қалатын сөз тіркесі" деп анықтайды. Ұран әдетте есте қалатын, өте қысқа және аудиторияға тартымды болу қасиеттерін иеленеді.
A slogan is a memorable motto or phrase used in a clan, political, commercial, religious, or other context as a repetitive expression of an idea or purpose, with the goal of persuading members of the public or a more defined target group. The Oxford Dictionary of English defines a slogan as "a short and striking or memorable phrase used in advertising". A slogan usually has the attributes of being memorable, very concise and appealing to the audience.
Этимология
Слоган сөзі slogorn сөзінен туындаған, ол шотландтық гэль және ирландтық тілдеріндегі sluagh ghairm (sluagh – "әскер", "топ" және gairm – "сайқырау", "шақыру") сөзінің ағылшыншасы. Слоган түрліше болады: жазбаша, бейнелі, әндетілген және тілдік. Олардың қарапайым риторикалық сипаты көбінесе егжей-тегжейлілікке орын қалдырмайды, ал әндетілген ұран көбінесе мақсатты аудиторияға хабар беруден гөрі, біртұтас мақсатты әлеуметтік білдіру ретінде қызмет етеді. Джордж Э. Шанкельдің (1941, Дэнтонның 1980 жылғы еңбегінде сілтеме келтірілген) зерттеуіне сәйкес, "ағылшын тілді адамдар 1704 жылдан бастап бұл терминді қолдана бастады". Ол кезде бұл сөз "кез келген адамның немесе адамдар тобының ерекше дауысы, тіркесі немесе шақыруы" деген мағынаны білдірген. Орта ғасырларда лозунгтер Еуропа құрлығында кеңінен таралды; олар негізінен түнде немесе шайқас дау-маңында адамдарды дұрыс тану үшін құпия сөз ретінде қолданылды.
Жағымдылық
Кримминстің (2000, Дасс, Кумар, Кохли және Томас, 2014 цитатасында келтірілген) зерттеулері брендтердің өте құнды корпоративтік актив екенін және бизнестің жалпы құнының көп бөлігін құрай алатынын көрсетеді. Осыны ескере отырып, Келлердің (1993, Дасс, Кумар, Кохли және Томас, 2014 жылы келтірілген) зерттеулері брендтің үш негізгі құрамдас бөліктен тұратынын көрсетеді: атау, логотип және ұран. Бренд атауы мен логотипі қабылдаушының түсіндіруіне байланысты өзгертілуі мүмкін. Сондықтан, ұран брендті бейнелеуде маңызды рөл атқарады (Дасс, Кумар, Кохли және Томас, 2014). Ұран брендке деген жағымдылық сезімін тудыруы керек, соның арқасында бренд атауы ұнатылып, ұранның мәні анық және қысқа болады. Дасс, Кумар, Кохли және Томас (2014) зерттеулері ұранның жағымды болуына әсер ететін бірнеше фактор бар екенін көрсетеді. Олардың ішінде ұранның бренд жеткізуге тырысатын хабарының айқындығы, өнімнің немесе қызметтің пайдасын көрсетуі және ұранның шығармашылығы жатады. Сонымен қатар, ұраннан бренд атауын алып тастау брендке деген сүйіспеншілікті арттырады. "Слоган шығару" термині көбінесе сөзді лозунг деңгейіне түсіретін әрекетті кемсітетін мағынада қолданылады. Ұран өнім, қызмет немесе идея туралы хабарды жеткізу үшін пайдаланылады, ол музыкалық үлгіде немесе ән түрінде болуы мүмкін. Ұрандар көбінесе аудиторияның назарын аудару үшін қолданылады. Егер ұран коммерциялық мақсатта қолданылса, оның тұтынушыға есте қалуы және өніммен байланыстыруы үшін жағымды әсер қалдыруы керек. Ұран – өнімнің, қызметтің немесе идеяның имиджін қалыптастыруға көмектесетін өндірістің бір бөлігі. Ұран бірнеше қарапайым сөзден тұратын, қайталап қолданылатын сөз тіркесі болуы мүмкін. Коммерциялық жарнамада корпорациялар ұранды жарнамалық іс-шараның бір бөлігі ретінде пайдаланады. Ұран аудиторияның назарын аударуы және тұтынушының не сатып алуға шешім қабылдауына әсер етуі керек. Компаниялар ұранды тұтынушылардың өнімді басқалардан жақсы бағалауына ықпал ету үшін қолданады. Ұран өнім, қызмет немесе идея туралы ақпарат бере алады. Ұранда қолданылатын тіл жеткізілген хабар үшін маңызды. Қазіргі сөздер тұтынушылардың өніммен байланыстыратын әртүрлі эмоцияларды тудыруы мүмкін. Ұран жарнамалық мақсатта қолданылғанда, оның мақсаты – ұран ұсынатын хабар мен ақпарат арқылы өнімді немесе қызметті көптеген тұтынушыларға сату. Ұранның хабары өнімнің сапасы туралы ақпаратты қамтуы мүмкін. Ұран тұтынушылардың қандай өнімді сатып алуды таңдауына әсер ете алады. Ұран тұтынушыларға тартымды және шығармашылық жолмен ақпарат ұсынады. Ұран маңызды мәселені қолдау үшін қолданылуы мүмкін, онда хабардың әсері маңызды. Ұран ағымдағы мәселе туралы хабардарлықты арттыру үшін қолданылуы мүмкін, мысалы, мәселені қолдайтын шындықты көрсету арқылы. Жарнамалық мақсатта немесе әлеуметтік мақсатта қолданылатын ұрандар жұртшылыққа хабар жеткізеді және аудиторияның пікірін қалыптастырады. "Адам естіген немесе оқыған мәтін алынған ақпараттың барлық 7% ғана құрайтыны белгілі. Сондықтан, кез келген ұран тек қосымша рөл атқарады" (Rumšienė & Rumšas, 2014). Ұранды бренд имиджін қолдаушы рөл ретінде қарастыру, жарнамашылардың ұранды қалай құрастыру керектігін түсінуге көмектеседі, өйткені ол логотип пен атау сияқты бренд имиджінің басқа компоненттерімен үйлесуі керек. Мысалы, егер ұран "экологиялық таза" дегенге бағытталған болса, бірақ логотип пен атау қоршаған ортаға деген қамқорлықты көрсетпесе, брендке осы компоненттерді сәтті бренд имиджіне біріктіру қиынға соғады, өйткені олар ортақ имиджді құрамайды.
Қарсылық білдіру
Лозунгтар жүздеген жылдар бойы қолданылып келеді, бірақ бұқаралық ақпарат құралдарының пайда болуымен, әсіресе Гутенбергтің баспа машинасының және кейіннен 20-ғасырдың басындағы заманауи бұқаралық ақпарат құралдарының дамуымен олардың қолданылуы күрт өсті. Көне замандағы наразылықтарда лозунгтардың қолданылуының мысалы – «Ника!» (грек тілінде «жеңіс») ұраны қолданылған Ника көтерілісі, ол біріктіру құралы ретінде пайдаланылып, Юстиниан I басқарған Византия империясын құлатуға жақындатты. Көптеген саяси тұлғалар және диктаторлар лозунгтардың маңыздылығын атап көрсетті, олардың тиімділігін мойындады. Мысалы, Гитлер «Менің күресімде» философиялық немесе фактілік негізіне қарамастан, бір идеяларды қайталап айтудың қажеттігін, саясатта «үлкен өтіріктерді» таратудың пайдалы екенін жазды. Осы қарапайым үгіт-насихат әсерінен нацистік және кеңестік режимдер өздерінің үгіт-насихат плакаттарында пайдаланды. Керісінше, лозунгтар либералды демократияларда да, халықтық ұйымдарда да, сайлау кампанияларында жиі қолданылады. Қазіргі заманда ақпараттың жылдамдығы мен көлемі артуымен лозунгтар кез келген кампанияның маңызды бөлігіне айналды, оларды кәсіподақтар ереуіл жариялағанда өз талаптарын дереу жеткізу үшін жиі пайдаланады. Бұл туралы көптеген ғалымдар айтты, мысалы, Ноам Чомски «Құлыққа Келісім» (Manufacturing Consent) еңбегінде медиа мен шындықтың алаңдатарлықтай бірігуіне тоқталып, осы құбылыстың корпорациялар мен жарнамаларға қатысты қауіптерін талқылады, жарнамалар көрерменді ынталандыруға немесе одан шеттетуге бағытталған топтық сезімді қалыптастыру арқылы тұтынуға итермелейді. «Құлыққа Келісім» ұлттық үгіт-насихат контекстінде лозунгтардың қолданылуын қарастырса, Чомски ұлттық және капиталистік үгіт-насихаттың бір-бірімен тығыз байланысқан және ерекшеленбейтін екенін айтады. Олар көбінесе дезинформациялық кампанияларда, әсіресе қазіргі әлеуметтік желілерге бейімделген, жылдам және тиімді үгіт-насихат құралдары ретінде қолданылады. Алғашқы жазушылардың бірі, Джордж Оруэлл, жылдам және сынсыз лозунгтардың қалай халықты бағынуға мәжбүр ететінін атап өтті, бұл туралы ол «1984» романында, тілді манипуляциялауға жасаған жалпы сын ретінде жазды.
Саясат және нәсілшілдік
Ұрандар көбінесе адамдар тобын қарапайымдастыру және оларды адамгершіліксіз ету үшін қолданылады. 1950 жылдары АҚШ-та коммунизмге қарсы ықпал күшейген кезде, "Қызылдан өлгенің артық" деген тіркес АҚШ-та, әсіресе Маккарти дәуірінде, кең таралған коммунизмге қарсы ұранға айналды. "Америкаға өлім!" – американдықтарға қарсы саяси ұран және айқай. Ол Иранда қолданылады. "Арабтарға өлім!" – кейбір израильдіктер қолданатын арабтарға қарсы ұран.