Фанни Мендельсон: 19 ғасырдағы неміс композиторы және пианистісі

Кіріспе

19-ғасырдағы неміс пианині және композиторы

Фанни Мендельсон (14 қараша 1805 – 14 мамыр 1847) – ерте романтизм дәуірінің неміс композиторы және пианині, үйленгеннен кейін Фанни Хенсель деп танылды. Оның шығармаларына фортепиано триосы, фортепиано квартеті, оркестрлік увертюра, төрт кантата, фортепианоға арналған 125-тен астам шығарма және 250-ден астам лирикалық ән кіреді, олардың көпшілігі оның өмірлік кезеңінде жарияланбаған. Ол пианинода ойнау шеберлігімен жоғары бағаланғанмен, отбасы шеңберінен тыс жерлерде сирек қоғамдық өнер көрсеткен. Ол Берлинде өсіп, анасымен қатар, Людвиг Бергер және Карл Фридрих Зельтер сияқты композиторлардан жан-жақты музыкалық білім алды. Оның кіші інісі Феликс Мендельсон, сонымен қатар композитор және пианист, ортақ білім алып, екеуі жақын қарым-қатынас орнатты. Отбасының тартыншақтығы мен сол кездегі әйелдердің рөліне қатысты әлеуметтік нормаларға байланысты, оның алты әні ағасының атымен Opus 8 және 9 жинақтарында жарияланды. 1829 жылы ол суретші Вильгельм Хенсельге үйленді және 1830 жылы олардың жалғыз баласы Себастьян Хенсель дүниеге келді. 1846 жылы, оның музыкалық амбицияларына қатысты отбасының күмәнді көзқарасына қарамастан, Фанни Хенсель өзінің Opus 1 ретінде әндер жинағын жариялады. Ол 1847 жылы 41 жасында инсульттан қайтыс болды. 1990 жылдардан бері оның өмірі мен шығармаларына егжей-тегжейлі зерттеулер жүргізілуде. Оның Пасхалық сонатасы 1970 жылы дұрыс емес ағасына жатқызылған, ал 2010 жылы құжаттарды жаңа талдау оның авторлығын нақтылады. Фанни мен Феликс Мендельсон мұражайы 2018 жылдың 29 мамырында Германияның Гамбург қаласында ашылды.

Ерте өмір және білім

Фанни Мендельсон Гамбургте төрт баланың ең үлкені болып дүниеге келді, оның ішінде оның ағасы Феликс Мендельсон одан төрт жыл кейін туды. Ол екі жағынан да көрнекті еврей отбасыларынан тегін алып келді; оның ата-анасы Абрахам Мендельсон (философ Моисей Мендельсонның ұлы) және Лея, туған тегі Соломон, кәсіпкер Даниэль Ицигтің немересі болды. 1816 жылы ол христиан дініне шомылдырылып, Фанни Цецилия Мендельсон Бартольди атанды. Бұл қарамастан, ол және оның отбасы яһудилік діннің әлеуметтік және рухани құндылықтарына деген құрметтерін сақтады. Ағасы Феликс сияқты, ол әкесі Абрахамның отбасылық тегін «Мендельсон Бартольди» деп өзгертуіне қарсы болды, себебі ол еврей тегін жасыруға тырысты: ол Феликске «Бартольди, бізге бәрімізге ұнамайтын есім» деп жазды. Берлиндегі жаңа үйлерінде өскен кезінде Мендельсон өте қабілетті музыкант екенін көрсетті және музыка жаза бастады. Ол алғашқы фортепиано сабақтарын анасынан алды, ол, мүмкін, Иоганн Себастьян Бахтың шәкірті Иоганн Кирнбергердің жазбалары арқылы берлиндегі Бах дәстүрін білген болуы мүмкін. Осылайша, 14 жасында Мендельсон Бахтың «Жақсы темперленген клавир» шығармасының барлық 24 прелюдиясын жадынан ойнай алды және 1819 жылы әкесінің туған күніне арнап орындады. Анасынан алған шабыттан басқа, Мендельсонға оның әжелері Фанни фон Арнштейн мен Сара Леви де үлгі болып қызмет еткен болуы мүмкін, екеуі де музыканы жақсы көретін, ал біріншісі белгілі салонның қамқоршысы, екіншісі өзінің шебер клавишшісі болды. Парижде пианист Мари Бигодан қысқа ғана оқығаннан кейін, Мендельсон мен оның ағасы Феликс Людвиг Бергерден фортепиано сабақтарын және Карл Фридрих Зельтерден композиция сабақтарын алды. Бір кезде Зельтер Феликске қарағанда Фанниді жоғары бағалады: ол 1816 жылы Иоганн Вольфганг фон Гётеге Ибраһим Мендельсонды ақынға таныстырған хатында: «Оның ғажап балалары бар және оның үлкен қызы сізге Себастьян Бахтың туындысын сыйлай алады. Бұл бала шынымен ерекше» деп жазды. Мендельсон да, оның ағасы Феликс те 1819 жылдан бастап Зельтерден композиция бойынша сабақ алды. 1820 жылдың қазанында олар Зельтер басқарған Sing Akademie zu Berlin-ге қосылды. Кейінірек, 1831 жылы Гётеге жазған хатында Зельтер Фаннидің пианист ретіндегі шеберлігін сол кездегі әйел үшін ең жоғары мақтаумен сипаттады: «Ол ер адам сияқты ойнайды». 1820-жылдардың басында Мендельсон үйіне келген қонақтар, соның ішінде Игнац Мошелес және сэр Джордж Смарт, екі бауырластың екеуіне де әсер етті.

Fanny Mendelssohn was born in Hamburg, the oldest of four children, including her brother Felix Mendelssohn born four years after her. She was descended on both sides from distinguished Jewish families; her parents were Abraham Mendelssohn (who was the son of the philosopher Moses Mendelssohn), and lt=Lea, née Salomon, a granddaughter of the entrepreneur Daniel Itzig. She was baptised as a Christian in 1816, becoming Fanny Cäcilie Mendelssohn Bartholdy. Despite this, she and her family continued an affinity with the social and moral values of Judaism. Like her brother Felix, she objected strongly when their father Abraham changed the family surname to "Mendelssohn Bartholdy" with the intention of playing down their Jewish origins: she wrote to Felix of "Bartholdy, that name which we all dislike." While growing up in the family's new home in Berlin, Mendelssohn showed prodigious musical ability and began to write music. She received her first piano instruction from her mother, who may have learned the Berlin Bach tradition through the writings of Johann Kirnberger, a student of Johann Sebastian Bach. Thus as a 14 year old, Mendelssohn could already play all 24 preludes from Bach's The Well Tempered Clavier from memory alone, and she did so in honour of her father's birthday in 1819. Beyond inspiration from her mother, Mendelssohn may also have been influenced by the role models represented by her great aunts Fanny von Arnstein and Sarah Levy, both lovers of music, the former the patroness of a well known salon and the latter a skilled keyboard player in her own right. After studying briefly with the pianist Marie Bigot in Paris, Mendelssohn and her brother Felix received piano lessons from Ludwig Berger and composition instruction from Carl Friedrich Zelter. At one point, Zelter favoured Fanny over Felix: he wrote to Johann Wolfgang von Goethe in 1816, in a letter introducing Abraham Mendelssohn to the poet, "He has adorable children and his oldest daughter could give you something of Sebastian Bach. This child is really something special." Both Mendelssohn and her brother Felix received instruction in composition from Zelter starting in 1819. In October 1820, they joined the Sing Akademie zu Berlin, which was then being led by Zelter. Much later, in an 1831 letter to Goethe, Zelter described Fanny's skill as a pianist with the highest praise for a woman at the time: " she plays like a man." Visitors to the Mendelssohn household in the early 1820s, including Ignaz Moscheles and Sir George Smart, were equally impressed by both siblings.

Жыныстық және таптық шектеулер

Музыка тарихшысы Ричард Тарускин «Фанни Мендельсон Хенселдің өмірі әйелдердің композициялық аренада ерлермен «бәсекелесуге» қабілетсіздігінің себебі әлеуметтік жағдай мен патриархалдық нормалар екенін көрсетеді (он тоғызыншы ғасырда тек ерлерге буржуазиялық отбасыларда шешім қабылдау құқығы берілген еді)». Мұндай пікірді Мендельсонның әкесі де бөлісті, ол оның композиторлық қызметін қолдағаннан гөрі, көңілділікпен қарады. 1820 жылы ол оған: «Музыка, мүмкін, оның [яғни Феликстің] кәсібіне айналады, ал сен үшін ол тек бір әшекей ғана болуы керек» деп жазды. Феликс жеке өмірінде оны композитор және орындаушы ретінде толық қолдағанмен, оның туындыларын өз атымен жариялауға қатысты (отбасылық себептермен) сақтық танытты. Ол былай деп жазды: «Фанни туралы менің білуімше, оның авторлық құштарлығы да, шақыруы да жоқ. Ол әйел болуы керек нәрселердің бәрін асыра толықтырады. Ол үй шаруасын дұрыс жүргізеді, алғашқы міндеттерін орындағанша, ол жұртшылықты немесе музыка әлемін, тіпті музыканы да ойламайды. Жариялау оны тек алаңдатады, мен оны мақұлдамаймын». Музыка тарихшысы Анжела Мейс Кристиан Фанни Мендельсонның «өмірі бойы авторлық құштарлық пен оның жоғары әлеуметтік статусына қойылған талаптар арасында күрескенін; оның тартыншақтығының себебі оның әкесіне адалдығы, ағасымен тығыз қарым-қатынасы және қоғамдық кеңістіктегі әйелдер туралы заманауи әлеуметтік ойлардың әсерінен туындады» деп жазды. Феликстің досы Генри Чорли Фанни туралы: «Егер мадам Хензел кедей отбасынан шыққан болса, ол әлемге мадам Шуман мен мадам Плейел қатарлы ең жоғары деңгейдегі әйел пианист ретінде танымал болар еді» деп жазды, бұл оның әлеуметтік жағдайының оның мансабына шектеу қойғанын көрсетеді. Фаннидің ұлы Себастьян Хенсел отбасылық құжаттар негізінде құрастырған Мендельсон отбасының өмірбаяны музыкатанушы Мариан Уилсон Кимбер тарапынан Фаннидің жеке өмірден тыс жерде өнер көрсетуге ниеттенбегенін көрсету мақсатында жазылған деп түсіндірілді. Кимбер Фаннидің «кәсіби музыкалық мансапқа деген жиі айтылатын құштарлығы оның күнделіктерінде назарда ұсталмаған, бұл оның музыкалық өмірі туралы ақпараттың аздығын ескерсек, таңқаларлық» деп атап өтті.

The music historian Richard Taruskin suggests that "the life of Fanny Mendelssohn Hensel is compelling proof that women's failure to "compete" with men on the compositional playing field has been the result of social prejudice and patriarchical mores (which in the nineteenth century granted only men the right to make the decisions in bourgeois households)." Such attitudes were shared by Mendelssohn's father, who was tolerant, rather than supportive, of her activities as a composer. In 1820, he wrote to her, "Music will perhaps become his [i. e. Felix's] profession, while for you it can and must be only an ornament". Although Felix was privately broadly supportive of her as a composer and a performer, he was cautious (professedly for family reasons) of her publishing her works under her own name. He wrote:
From my knowledge of Fanny I should say that she has neither inclination nor vocation for authorship. She is too much all that a woman ought to be for this. She regulates her house, and neither thinks of the public nor of the musical world, nor even of music at all, until her first duties are fulfilled. Publishing would only disturb her in these, and I cannot say that I approve of it. The music historian Angela Mace Christian has written that Fanny Mendelssohn "struggled her entire life with the conflicting impulses of authorship versus the social expectations for her high class status ; her hesitation was variously a result of her dutiful attitude towards her father, her intense relationship with her brother, and her awareness of contemporary social thought on women in the public sphere." Felix's friend Henry Chorley wrote of Fanny: "Had Madame Hensel been a poor man's daughter, she must have become known to the world by the side of Madame Schumann and Madame Pleyel as a female pianist of the highest class", suggesting that as well as her sex, her social class was limiting for her career. The biography of the Mendelssohn family compiled from family documents by Fanny's son Sebastian Hensel has been construed by the musicologist Marian Wilson Kimber as intending to represent Fanny as having no aspirations to perform outside the private sphere. Kimber notes that Fanny's "oft reported longing for a professional music career is not supported by her diaries, which are somewhat surprising for how little they reveal about her musical life."

Феликс пен Фанни

Аға-інілердің арасындағы байланыс олардың музыкаға деген ортақ құштарлығы арқылы нығайды. Фаннидің шығармалары көбінесе Берлиндегі отбасылық үйде ағасының шығармаларымен бірге жексенбілік концерттерде (Sonntagskonzerte) орындалатын, оны бастапқыда әкесі ұйымдастырған, ал 1831 жылдан кейін Фанни өзі жалғастырды. 1822 жылы, Фанни 17-де, Феликс 13-те болғанда, ол былай деп жазды: «Қазіргі күнге дейін мен оның [Феликстің] шексіз сеніміне иемін. Мен оның талантының қадам-қадам дамып келе жатқанын бақыладым және оның өркендеуіне үлес қостым деп айта аламын. Мен оның жалғыз музыкалық кеңесшісі болдым, ол менің бағамымды естімей тұрып, ешқандай ойын жазбағанын білемін». 1826/1827 жылдары Феликс Фаннимен оның бірнеше әнін өзінің атымен жариялауға келісті, үшеуін Op. 8 жинағында және тағы үшеуін Op. 9 жинағында. 1842 жылы бұл ұятты жағдайға әкелді, өйткені Букингем сарайында Феликсті қабылдаған Виктория патшайымы композиторға өзінің сүйікті әнін, «Италияны» (Франц Гриллпарцердің сөздерімен) орындауға ниеттенгенін айтты, ал Феликс бұл әннің авторы Фанни екенін мойындады. Екеуі өмір бойы музыкалық хат алмасуды жүргізді. Фанни Феликске шығармалар мен жобаларға конструктивті сын айту арқылы көмектесті, ол оның ұсыныстарын әрқашан мұқият қарастырды. Феликс оның кеңестеріне сүйене отырып, шығармаларды қайта жасайтын және оны римдік даналық құдайының құрметіне «Минерва» деп атады. Олардың 1840/41 жылғы хаттарында олар екеуі де «Нибелунг әні» тақырыбындағы операның жоспарларын жасап жатқандықтары көрінеді (бірақ ол ешқашан іске аспады): Фанни «Сигфридтің өлімімен аң ауы екінші актіге тамаша финал болды» деп жазды.

Неке және кейінгі өмір

1829 жылы бірнеше жылдық танысудан кейін (алғаш рет 1821 жылы 16 жасында кездескен), Фанни суретші Вильгельм Хенсельге тұрмысқа шықты, ал келесі жылы олардың жалғыз баласы Себастьян Хенсель дүниеге келді. Кейіннен 1832 және 1837 жылдары кем дегенде екі рет түсік тастады немесе сәбиі қайтыс болды. 1830 жылы ол композитор ретінде алғаш рет көзге түсті, ол кезде Джон Томсон, ол өткен жылы Берлинде онымен танысқан, Лондондық “The Harmonicon” журналында Феликс көрсеткен бірнеше әнін мақтап жазды. Оның пианинодағы алғашқы қоғамдық өнері (Mendelssohn зерттеушісі Р. Ларри Тоддқа сәйкес, белгілі үш қоғамдық өнердің бірі) 1838 жылы болды, ол ағасының №1 пианино концертін орындады. Фаннидің Феликс музыкасына қолдауы 1838 жылы Берлиндегі ағасының “Сент-Пол” ораториясының Singverein-дегі репетициялары кезінде анық байқалды, ол дирижер Карл Фридрих Рунгенхагеннің шақыруымен қатысты. Ол ағасына жазған хатында репетицияға қатысып, “[аккомпаниатордың] пианинодағы лас саусақтарынан шыққан сыңсырлаған дыбысты естігенде азап шегіп, ынтасымен күрескенін” сипаттады. “[Mache dich auf] бөлігін дұрыс темптің жартысында бастады, сосын мен рефлекспен “Құдай-ау, екі есе жылдам болу керек!” деп айғайладым. Соның салдарынан Рунгенхаген оны репетиция мен өнердің барлық мәселесі бойынша жақын кеңес алды; бұл орган бөлігіне туба қосуға тыйым салу туралы оның қатаң талаптарын да қамтыды. “Олар менің сөзіме бағыну керек екенін және Құдай үшін солай істегендері жақсырақ екенін айттым”. Вильгельм Хенсель, Феликс сияқты, Фаннидің шығармашылығын қолдады, бірақ оның айналасындағы көптеген адамдардан айырмашылығы, оның шығармаларын жариялауға ұмтылуын да қолдады. Музыка тарихшысы Нэнси Б. Райх оның сенімділігін арттырған екі оқиғаны атап көрсетеді. Бірі – 1839–40 жылдары күйеуі мен Себастьянмен Италияға сапар. Бұл Оңтүстік Еуропаға оның алғашқы сапары болды және ол өзін жаңарған сезінді, шабыттанды; олар сондай-ақ Рим сыйлығын жеңіп алған жас француз музыканттарымен (солардың бірі жас Шарль Гуно) уақыт өткізді, олардың Фанниге деген құрметі оның музыкант ретіндегі өзіне деген сенімін арттырды. Екінші оқиға – оның көп ұзамай Берлиннің музыкаға құштар Роберт фон Кёделлмен танысуы: ол күнделігінде былай деп жазды: “Кёделл мен жазған жаңа нәрсенің барлығына үлкен қызығушылықпен қарайды және түзету керек болса, маған көрсетеді. Ол маған әрқашан ең жақсы кеңес берді”. 1846 жылы екі берлиндік баспагердің ұсынысынан кейін және Феликспен кеңеспей, ол өзінің әндер жинағын (Op. 1) жариялауға шешім қабылдады, оны күйеуінің атымен, “Фанни Хенсель геб. Мендельсон Бартольдди” деп атады. Жарияланғаннан кейін Феликс оған былай деп жазды: “[Кәсіптің мүшесі болғаның үшін кәсіби батамды жіберемін, басқаларға қуаныш сыйлауда көп бақытқа ие бол, авторлықтың ащылығын емес, тәттілігін ғана татып көр, жұртшылық саған гүлдермен шашырасын, ешқашан құммен емес].” (1846 жылдың 12 тамызы). 14 тамызда Фанни күнделігіне “Феликс маған жазды және маған өзінің кәсіби батамды ең мейірімді түрде берді. Оның шын жүрегінде толық қанағаттанбағанын білемін, бірақ ол маған осы туралы жылы сөз айтқанына қуаныштымын” деп жазды. Ол сондай-ақ бұл жарияланым туралы досы Анжелика фон Ворингенге былай деп жазды: “Шындығында, мен оны жасағаннан гөрі, оған жол бердім дей аламын, және осының өзі мені ерекше қуантады. Егер [баспагерлер] менен көбірек талап етсе, ол мені одан әрі жетістікке жетелейтін ынта болсын. Егер мәселе сол жерде аяқталса, мен де қайғырмаймын, өйткені мен амбициялық емеспін”. 1847 жылдың наурыз айында Фанни Клара Шуманмен көп кездесулер өткізді. Осы уақытта Фанни өзінің фортепиано триосы Op. 11-ге жұмыс істеп жатқан, ал Клара жақында өзінің жеке фортепиано триосын (Op. 17) аяқтаған, оны Фанниге арнауға ниеттенген болуы мүмкін.

In 1829, after a courtship of several years (they had first met in 1821 when she was 16), Fanny married the artist Wilhelm Hensel, and the following year gave birth to their only child, Sebastian Hensel. She later had at least two miscarriages or stillbirths, in 1832 and 1837. In 1830 came her first public notice as a composer, when John Thomson, who had met her in Berlin the previous year, wrote in the London journal The Harmonicon in praise of a number of her songs that had been shown to him by Felix. Her public debut at the piano (one of only three known public performances according to Mendelssohn scholar R. Larry Todd) came in 1838, when she played her brother's Piano Concerto No. 1. Fanny's support of Felix's music was clearly demonstrated during the 1838 rehearsals in Berlin for her brother's oratorio St. Paul at the Singverein, which she attended at the invitation of its conductor, Carl Friedrich Rungenhagen. In a letter to her brother she described attending the rehearsals and "suffering and champing at the bit as I heard the whining and [the accompanist's] dirty fingers on the piano They started [the passage] 'mache dich auf' at half the right tempo, and then I instinctively called out, 'My God, it must go twice as fast!' The consequence was that Rungenhagen consulted her closely about all details of the rehearsals and performance; this included her firm instructions not to add a tuba to the organ part. "I assured them that they should be ruled by my word, and they'd better do it for God's sake." Wilhelm Hensel, like Felix, was supportive of Fanny's composing, but unlike many others of her circle was also in favour of her seeking publication of her works. The music historian Nancy B. Reich has suggested two events which may have increased her confidence. One was her visit to Italy with her husband and Sebastian in 1839–40. This was her first visit to Southern Europe and she felt invigorated and inspired; they also spent time with young French musicians who had won the Prix de Rome (one was the young Charles Gounod) and whose respect for Fanny powered her self esteem as a musician. The other event was her acquaintance shortly afterwards with the Berlin music enthusiast Robert von Keudell: in her diary she wrote: "Keudell looks at everything new that I write with the greatest interest, and points out to me if there is something to be corrected He has always given me the very best counsel." In 1846, after an approach by two Berlin publishers and without consulting Felix, she decided to publish a collection of her songs (as her Op. 1), under her married name, "Fanny Hensel geb. [i. e. née] Mendelssohn Bartholdy". After publication, Felix wrote to her "[I] send you my professional blessing on becoming a member of the craft may you have much happiness in giving pleasure to others; may you taste only the sweets and none of the bitterness of authorship; may the public pelt you with roses, and never with sand." (12 August 1846). On 14 August Fanny wrote in her journal "Felix has written, and given me his professional blessing in the kindest manner. I know that he is not quite satisfied in his heart of hearts, but I am glad he has said a kind word to me about it." She also wrote about the publication to her friend Angelica von Woringen: "I can truthfully say that I let it happen more than made it happen, and it is this in particular which cheers me If [the publishers] want more from me, it should act as a stimulus to achieve. If the matter comes to an end then, I also won't grieve, for I'm not ambitious." Throughout March 1847 Fanny had many meetings with Clara Schumann. At this time Fanny was working on her Piano Trio Op. 11 and Clara had recently completed her own Piano Trio (Op. 17), which she may have intended to dedicate to Fanny.

Өлім

1847 жылы 14 мамырда Фанни Мендельсон Хенсель Берлинде ағасының "Бірінші Вальпурги түні" кантатасын репетициялау кезінде алған инсульт салдарынан қайтыс болды. Феликс те алты айдан аз уақыттан кейін осы себептен қайтыс болды (сол себепті оның ата-анасы мен әкесі Мұса да көз жұмған), бірақ әпкесінің есіне арналған F минорындағы №6 струнный квартетін аяқтамай тұрып қайтыс болды. Фанни ата-анасының қасына Берлиндегі Дрейфальтигкейт зиратындағы христиандыққа өткен еврейлерге (Неухристиен) арналған бөлікке жерленді.

Композициялар

Фанни Мендельсон 450-ден астам музыкалық шығарма жазған. Оның шығармаларына фортепиано триосы, фортепиано квартеті, оркестрлік увертюра, төрт кантата, фортепианоға арналған 125-тен астам шығарма және 250-ден астам лид (өнер әндері) кіреді. Оның алты әні бастапқыда Феликс атымен оның Op. 8 және 9 жинақтарында жарияланған. Оның фортепианолық шығармалары көбінесе әндер сияқты жазылған, және көптегені Феликстің Lieder ohne Worte (Сөзсіз әндер) сияқты Lied für Klavier (Фортепианоға арналған ән) деген атауды алып жүреді. Феликс осы фортепиано музыкасы стилін сәтті дамытты, оның алғашқы жинағы (Op. 19b) 1829–30 жылдары, ал екінші жинағы (Op. 30) 1833–34 жылдары жарық көрді. Фаннидің Lied für Klavier жинақтары 1836–1837 жылдары, Феликстің Op. 38 жинағымен шамалас уақытта жазылған. Фанни Мендельсонның көптеген шығармалары лидтермен және фортепианолық шығармалармен шектелген, өйткені ол өзінің қабілеттері ірі, күрделі шығармаларға жетпейтінін сезінді. Оған, әрине, ағасынан айырмашылығы, ешқашан скрипка сияқты аспаптарда ойнамағандығы да кедергі болды, бұл тәжірибе оған камералық немесе оркестрлік шығармалар жазуға көмектескен болар еді. Сылбырлы квартетін аяқтағаннан кейін ол 1835 жылы Феликске былай деп жазды: «Менде идеяларды дұрыс ұстап тұру және оларға қажетті дәйектілік беру қабілеті жоқ. Сондықтан маған лидтер жақсырақ, оларда қажет болған жағдайда, дамуға көп мүмкіндігі жоқ әдемі идея жеткілікті». Ол скрипкалық квартет жазған әйел композиторлардың ерте үлгісі болды; ол бұрын 1822 жылы Зельтердің көмегімен фортепиано квартетін жазған (оның алғашқы ірі жұмысы), және Феликске жазған хатындағы оқшаулауларына қарамастан, ол соңғы жылы фортепиано триосын жазды (Op. 11). Оның 1828 жылы жазған Пасхалық сонатасы оның өмірінде жарияланбаған. 1970 жылы ол табылды және бастапқыда оның ағасына тиесілі деп есептелді, бірақ қолжазбаны зерттеу және оның күнделігінде жұмыс туралы айтылуы 2010 жылы оның шығарма екенін анықтады. Хензельдің үйленгеннен кейінгі көптеген жұмыстары шағын ауқымды, әндер мен фортепианолық шығармалар болды. 1831 жылы ұлы Себастьянның бірінші туған күніне арнап ол Lobgesang (Мақтау әні) кантатасын жазды. Сол жылы оркестр, солистер және хорға арналған тағы екі шығарма жазылды: Hiob (Жұбы) және он алты бөлімнен тұратын оратория Höret zu, merket auf (Тыңдап, есте сақта). 1841 жылы ол жылдың айларын бейнелейтін фортепианолық шығармалар циклын жазды, Das Jahr (Жыл). Музыка боялған қағазға жазылған және күйеуі сурет салған, әр шығармаға қысқа өлең қосылған. Жазушы Кристин Форни өлеңдердің, суреттердің және түсті қағаздың өмірдің әртүрлі кезеңдерін бейнелейтінін болжады, ал басқалары олардың оның өзінің өмірін бейнелейтінін айтты. Римнен жазған хатында Фанни Das Jahr шығармасын жазу процесін былай сипаттады: «Соңғы уақытта мен көп шығармалар жазып жүрмін, және фортепианолық шығармаларыма сүйікті жерлерімнің аттарын қойдым, себебі олар менің ойымда осы орындарда пайда болды, өйткені мен оларды жазып жатқанда біздің ләззатты саяхаттарымызды еске алдым. Олар маған жағымды естелік, екінші күнделік сияқты болады. Бірақ оларды қоғамда ойнағанда осы аттарды айтамын деп ойламаңыз, олар тек үйге арналған». Das Jahr-ден кейін оның жалғыз ірі жұмысы 1847 жылғы фортепиано триосы Op. 11 болды.

Fanny Mendelssohn composed over 450 pieces of music. Her compositions include a piano trio, a piano quartet, an orchestral overture, four cantatas, over 125 pieces for the piano, and in excess of 250 lieder (art songs). Six of her songs were originally published under Felix's name in his Opus 8 and 9 collections. Her piano works are often in the manner of songs, and many carry the name Lied für Klavier (Song for Piano), analogous to Felix's Lieder ohne Worte (Songs Without Words). This style of piano music was most successfully developed by Felix, whose first set (Op. 19b) appeared in 1829–30, with a second set (Op. 30) appearing in 1833–34. Fanny's sets of Lieder für Klavier were written in the period 1836–1837, at about the same time as Felix's set Op. 38. The majority of Fanny Mendelssohn's compositions are limited to lieder and piano pieces as she felt her abilities did not extend to larger, more intricate compositions. She was also undoubtedly hampered by the fact that, unlike her brother, she had never studied or played any string instruments, experience which would have assisted her in writing chamber or orchestral works. After completing her string quartet, she wrote to Felix in 1835, "I lack the ability to sustain ideas properly and give them the needed consistency. Therefore lieder suit me best, in which, if need be, merely a pretty idea without much potential for development can suffice." She was an early example of women composers of a string quartet; she had also earlier written, with the assistance of Zelter, a piano quartet in 1822 (her first large scale work), and, despite her reservations in her letter to Felix, she wrote in her last year a piano trio (Op. 11). Her Easter Sonata written in 1828, was unpublished in her lifetime. It was discovered and attributed to her brother in 1970, before examination of the manuscript and a mention of the work in her diary finally established in 2010 that the work was hers. Most of Hensel's work after her marriage was on a small scale, songs and piano pieces. In 1831 for the first birthday of her son Sebastian, she created a cantata, the Lobgesang (Song of Praise). Two other works for orchestra, soloists and choir were written in that year, Hiob (Job) and an oratorio in sixteen sections, Höret zu, merket auf (Listen and take note). In 1841 she composed a cycle of piano pieces depicting the months of the year, Das Jahr (The Year). The music was written on tinted sheets of paper and illustrated by her husband, with each piece accompanied by a short poem. The writer Kristine Forney has suggested that the poems, artwork and coloured paper may represent the different stages of life, with others suggesting they represent her own life. In a letter from Rome, Fanny described the process behind composing Das Jahr:I have been composing a good deal lately, and have called my piano pieces after the names of my favourite haunts, partly because they really came into my mind at these spots, partly because our pleasant excursions were in my mind while I was writing them. They will form a delightful souvenir, a kind of second diary. But do not imagine that I give these names when playing them in society, they are for home use entirely. After Das Jahr her only large scale work was her Piano Trio Op. 11 of 1847.

Стил және форма

Анжела Мейс, Фанни Хенселдің Пасхалық сонатаның авторлығын дәлелдеген музыколог, Фаннидің өзінің лидерін Феликске қарағанда әлдеқайда тәжірибелі деп санайды, оның шығармаларында эмоцияны білдіруге қызмет ететін "гармониялық тығыздық" бар екенін атап өтті. Р. Ларри Тодд Феликс музыкасының Фанниге әсері туралы көп пікірлер айтылса да (сондай-ақ Фаннидің Феликске тигізген әсері туралы да бірнеше пікірлер бар), екеуі де Людвиг ван Бетховеннің кейінгі музыкасының формасы, тоналдылығы және фугалық контрапунктімен күшті ықпалда болғанын көрсетті. Бұл, мысалы, Фаннидің скрипкалық квартетінде көрінеді. Музыкатанушы Стивен Роджерс Фанни Хенселдің музыкасын талдаудың жеткіліксіздігі оның әндеріндегі үштік гиперметрдің көбінесе назардан тыс қалғанын айтты. Ол Мендельсонның осы типтегі метрді әндегі вокалдың жылдамдығын өзгерту үшін және екілік үлгілерді бұрмалау арқылы эмоцияларды көрсету үшін қолданғанын атап өтті. Ол сондай-ақ оның лидерінде тоникалық гармонияның жиі кездеспеуін, оны Verlust (Жоғалту) әнінде тастап кету және махаббатты табудағы сәтсіздік тақырыптарын көрсететін әдейі құрал ретінде анықтады. Мендельсонның сөз суреттерін қолдануы оның стилінің ерекшелігі ретінде мойындалды, бұл ән мәтініндегі эмоцияны күшейту әдісі. Ол әндері үшін көбінесе строфикалық форманы қолданды, ал фортепианолық сүйемелдеуі көбінесе дауыс желісін қайталап орындады, бұл оның ұстаздары Зельтер мен Бергердің музыкасына тән ерекшелік. Оның ұстаздарының қалаған негіздері сақталғанымен, Роджерс оның стилі дамыған сайын поэзиялық мәтіннің элементтеріне жауап беру мақсатымен композициялық формаларға көшкенін ұсынады.

Мұра

1980 жылдан бастап Мендельсон және оның шығармаларына қызығушылық жаңадан өркендеді. 2017 жылдың қараша айында Лейпцигтегі Мендельсон үйі мұражайы оған арналған тұрақты көрмені ашты. Фанни мен Феликс Мендельсон мұражайы екі бауырдың өмірі мен шығармаларына арналған, 2018 жылдың 29 мамырында Гамбургте ашылды. (9331) Фанниенсел астероиді оның құрметіне аталды. 2021 жылдың 14 қарашасында Google Солтүстік Америка, Исландия, Германия, Греция, Украина, Израиль, Армения, Австралия және Жаңа Зеландияда Фанни Хенселдің 216 жылдық туған күнін Google Doodle арқылы атап өтті.

Музыка

Өлерінен алты ай бұрын Феликс әпкесіне өмірінің көп бөлігінде берілмеген құрметтің ие болуын қамтамасыз етуге тырысты. Ол оның көптеген шығармаларын жинап, оларды Breitkopf & Härtel баспасы арқылы жариялауды жоспарлады. 1850 жылы баспагер Фанни Мендельсонның бұрын жарық көрмеген шығармаларын таратуға кірісті, бастапқыда "Vier Lieder Op. 8" шығармасымен. 1980 жылдардың соңынан бастап Фанни Мендельсонның музыкасы концерттік орындалымдар мен жаңа жазбалардың арқасында кеңінен таныла бастады. Бұрын Феликске жатқызылған фортепианоға арналған Пасхалық сонатасы 2012 жылдың 12 қыркүйегінде Андреа Лам орындауында алғаш рет оның атынан қойылды.

Жазбалар

Фанни Мендельсон өмір бойы ешқандай жазба жарияламады. XIX ғасырда таңдамалы хаттар мен күнделік жазбалары жарияланды, оның ішінде Себастьян Хензельдің Мендельсон отбасы туралы кітабында ерекше аталып өтті. Марсия Ситрон құрастырған Феликске жазған хаттар жинағы 1987 жылы жарық көрді.

Биографиялық және музыкологиялық зерттеулер

19-ғасырда Фанни көбінесе ағасы Феликс туралы жазылған өмірбаян мен зерттеулерде жанында тұрған адам ретінде бейнеленді; әдетте ол оның өнерін әлсірететін болжамды 'әйелдендіруші' ықпалының өкілі болды. 20-ғасырда дәстүрлі баяндама Феликс әпкесінің музыкалық қызметіне қарсы болған және оларды шектеуге тырысқандай көрінді, ал Фанниге тағылған "әйелдендіруші" айыбы жойылды. 1980 жылдардан бастап Фанни Мендельсон көптеген ғылыми кітаптар мен мақалалардың тақырыбы болды. Кимбердің пікірінше, "Фанни туралы, 'қорланған' композитор туралы әңгіме, ерлер суретшілері туралы романтикалық идеологияға негізделген 'Ұлы композитордың' өмірінің қалыптасқан үлгілеріне ұқсас болғандықтан, осы бауырлардың өмірбаянларында орын табуы оңай болды. Хензель заманауи бұрылыспен, оның басты кейіпкерінің әйел тегімен, азап шеккен өнер генийінің дәстүрлі баянына керемет сәйкес келеді. Осылайша екі кейіпкер [Феликс және Фанни] екі ғасырлық гендерлік идеологияның салмағын көтеруге мәжбүр". 2000 жылы Ренате Хеллвиг Унру Фанни Мендельсон Хенселдің шығармаларының каталогын жасады, оған сәйкес әр шығарманы "H U нөмірімен" атауға болады. Фанни Мендельсонның шөпшегі Шила Хейман 2023 жылы 97 минуттық деректі фильмді – «Фанни: Басқа Мендельсон» шығарды.