Кіріспе

Ирландиялық қасиетті Бекан (испанша: Becán) – Колумбтан бұрынғы Мезоамерикадағы Майя өркениетінің археологиялық ескерткіші. Бекан Юкатан түбегінің орталық бөлігіне жақын, қазіргі Мексиканың Кампече штатында, Тикаль қаласынан солтүстікке қарай 150 шақырым қашықтықта орналасқан. Жақын жерде Баламку, Калакмул, Чикана және Кспухиль сияқты Майя орындары бар. Бұл жерді қайта ашқан археологтар Бекан деп атады, бұл Юкатек Майя тілінде "су арнасынан пайда болған шатқал немесе каньон" деген мағынаны білдіреді, осы ескерткіштің ең айқын және ерекше белгісі – оны қоршап тұрған бекініш орлары.

Тарих

Археологиялық деректер көрсетіп тұрғандай, Бекан қаласы Майя мәдениетінің ортаңғы Преклассикалық кезеңінде, шамамен б.з.д. 550 жылы пайда болған, ал бірнеше жүз жылдан кейін, Преклассикалық кезеңнің соңында маңызды халық және салтанатты орталыққа айналған. Халық саны мен құрылыс көлемі ерте Классикалық кезеңде (шамамен 250 ж.с.) азайған, бірақ ол әлі де маңызды орын болды және Теотиуаканнан сауда тауарлары табылған. Осы кезде қаланың айналасына арық пен қамалдар салынған. Қаланың периметрі бойынша 25 гектар (61,7 акр) аумақты қамтитын арық бар. Шамамен 500 жылы халық саны қайтадан күрт өсті және көптеген жаңа ірі ғимараттар салынды, олардың көпшілігі Майя сәулетінің Рио Бек стилінде болды. Ірі ғимараттар мен элиталық ескерткіштердің құрылысы 830 жылы тоқтатылды, бірақ керамикалық деректер осы орынның кейін де біраз уақыт бойы мекенделгенін көрсетеді, алайда халық азайып, Бекан шамамен 1200 жылы тасталып кеткен болуы мүмкін. Бұл орынды алғаш рет 1934 жылы археологтар Карл Руперт және Джон Денисон Вашингтонның Карнеги институтының демеушілігімен аймаққа жасаған экспедиция кезінде археологиялық әдебиетте тіркелді. Олар оны қаланың орталығын қоршап тұрған ерекше арықтан кейін «Бекан» деп атады; осы орынның ежелгі аты белгісіз. 1969 жылдан 1971 жылға дейін Бекан қаласында Тулан университеті мен Ұлттық географиялық қоғамның қолдауымен археологиялық қазба жұмыстары жүргізілді. 1984 жылы Мексиканың «ең маңызды археологтарының» бірі Роман Пиня Чан осы орында зерттеу жұмыстарын жүргізіп жатқанда Бекан пирамидасынан құлап, мүгедек болып қалды. 2001 жылдың 13 шілдесінде Ұлттық антропологиялық музейде Пиняға арналған құрмет көрсету кезінде Лусия Кампанияның өткен күні осы орындағы тоғызыншы ғимаратта испандықтардан бұрынғы қабір тапқаны туралы хабарланды.