Кіріспе

Грек және рим мифологиясындағы мифологиялық жаратылыс
Грек мифологиясының жаратылыстары

Нимфа (лат. nymph, лат. script=Latn; ,; кейде нимф деп те жазылады) – ежелгі грек халық мүсіндегі табиғаттың кішігірім әйел құдайы. Басқа грек қасиеттерінен өзгеше, нимфалар көбінесе табиғаттың бейнесі ретінде қарастырылады, әдетте нақты бір орынға немесе жер бедеріне байланысты болады және көбінесе бойжеткен қыз ретінде бейнеленеді. Олар басқа қасиеттер сияқты өлмейді, бірақ өмірі нақты бір ағашқа байланысты болған хамадриадалардан басқа. Олар көбінесе Meliae (көк ағаш нимфалары), Dryads (емен ағаш нимфалары), Naiads (жаңа су нимфалары), Nereids (теңіз нимфалары) және Oreads (тау нимфалары) сияқты түрлі кең топтарға бөлінеді. Нимфалар классикалық өнер туындыларында, әдебиетте, мифологияда және көркем әдебиетте жиі кездеседі. Орта ғасырлардан бері нимфалар халық арасында кейде перилермен байланысты немесе олармен шатастырылып келеді.

Этимология

Грек тіліндегі нимфе сөзінің негізгі мағынасы – "жас әйел, қалыңдық, жас әйел", бірақ ол әдетте нақты бір құдайлармен байланысты емес. Дегенмен, нимфе сөзінің этимологиясы әлі де белгісіз. Дорийлік және эолийлік (Гомерлік) түрі – nýmphā (νύμφα). Қазіргі қолданыста көбінесе жас әйелдерге қатысты қолданылады, парфенос (παρθένος) – "қыз (жасына қарамастан)" және жалпы коре (κόρη < κόρα) – "қыз, бала" деген ұғымдармен салыстырылады. Бұл сөзді әйелдер кейде бір-біріне қарата қолданады және қазіргі грек тілінде "келіншек" деген мағынада жиі қолданылады.

Ежелгі грек мифологиясы

Нимфалар кейде көптеген адамдарға ұнайтын және табиғи ортамен байланысты белгілі бір жерлерде мекендейтін: мысалы, таулы аймақтар, ормандар, бұлақтар. Басқа нимфалар құдайдың (Дионис, Гермес немесе Пан сияқты) немесе құдайдың (әдетте аңшы Артемида) төңірегіндегі сүйемелдеушілердің құрамына кіретін. Грек нимфалары латынның *genius loci*-сынан ешқандай айырмашылығы жоқ, әрқашан нақты жерлермен байланысты рухтар болған, және кейде бұл Сицилиядағы Аретузаға арналған культ сияқты күрделі мифтерді тудырды. Грек білімді латын ақындарының кейбір туындыларында нимфалар итальяндық көктемдер мен ағыстардың (Ютурна, Эгерия, Карментис, Фонтус) жергілікті құдайларын өз қатарына біртіндеп сіңіріп алды, ал Лимфалар (алғашқыда Лумпалар), итальяндық су құдайлары, есімдерінің кездейсоқ ұқсастығына байланысты грек нимфаларымен теңестірілуі мүмкін. Рим ақындарының классикалық мифологиясы Лациумның бұлақтары мен жартастарында елді мекендегі халық құрметтейтін жеке нимфалардың қадір-қасиеттері мен табыну рәсімдеріне ықпал етпеді. Римдік сауатты топтар арасында олардың ықпал ету аймағы шектеулі болды және олар көбінесе су элементінің құдайлары ретінде көрінеді.

Грек халықтық діні

Ежелгі гректердегі нимфаларға сенім елдің көптеген аймақтарында ХХ ғасырдың басына дейін сақталды, сол кезде олар көбінесе "нереидтер" деп аталды. Нимфалар көбінесе адамдардан шалқап жатқан жерлерде кездесетін, бірақ жалғыз саяхатшылар ауыл сыртында оларды кездестіре алатын, онда олардың музыкасын естуге болар еді, ал саяхатшы олардың билегенін немесе өзенде немесе көлде шомылғанын көріп қалуға мүмкіндік алатын, ол күндізгі ыстықта немесе түңгі уақытта болатын. Олар құйын дауылда пайда болуы мүмкін. Мұндай кездесулер қауіпті болуы мүмкін, бақытсыз адамға тілсіздік, соққы, ессіздік немесе инсульт әкелуі мүмкін. Егер ата-аналар балаларының нереидтердің әсеріне түскенін сезсе, олар Әулие Артемидке дұға ететін.

Нимфалар мен қасқырлар

Нимфалар көбінесе өнер, әдебиет, мифология және көркем әдебиеттегі классикалық туындыларда бейнеленеді. Олар көбінесе ортағасырлық романтикалық әңгімелермен немесе Ренессанс әдебиетімен байланысты, құпияға толы перилер немесе эльфтер ретінде танылады.

Ұйқыдағы нимфа

Ренессанс дәуірінде еуропалық өнерге енген мотив – үңгірде немесе бұлақта ұйықтап жатқан нимфа мүсінінің идеясы. Бұл мотив, болжам бойынша, Дунай өзені үстіндегі қайнардың жанындағы римдік нимфа мүсіні туралы итальяндық хабарламадан келген. Аталған хабарлама мен оған қоса берілген, ұйықтап жатқан нимфаны сипаттайтын өлең, қазіргі таңда XV ғасырда жасалған жалғандық деп есептеледі. Алайда, бұл мотив келесі бірнеше ғасыр бойы суретшілер мен ландшафт дизайнерлеріне үлкен әсер етті, мысалы, Стаурхедтегі үңгір сияқты неоклассикалық бақтарда оның көшірмелері кездеседі.

Орналасуы бойынша

Төменде осы немесе сол белгілі бір орынға байланысты жеке нимфалар немесе олардың топтары тізімі келтірілген. Мұндай топтағы нимфалар жоғарыда аталған кез келген класқа (Naiades, Oreades және т.б.) тиесілі болуы мүмкін.

Топтар мен жеке тұлғалар
Орын
Қарым-қатынастар мен ескертулер

Аэея нимфалары
Аэея аралы
Киркенің қызметшілері

Эгеидес
Схерия аралындағы Эгея өзені

Эсепидес
Анатолиядағы Эсепус өзені
• Абарбарея

Ахелоидес
Акарнаниядағы Ахелой өзені
• Каллироэ, Алкмеонның екінші әйелі

Акмен
Олимпия стадионы, Элис

Амнисиадес
Крит аралындағы Амнис өзені
Артемис сапына кірді

Анигридес
Элистегі Анигрос өзені
тері ауруларын емдейді деп сенді

Асопидес
Сикион және Беотиядағы Асопус өзені
• Эгина
Акторың қызы Меноэтий, ал Зевстің қызы Эак

• Асопис

• Халкис
Халкис, Эвбея
Кюретер мен Корибанттардың анасы саналады; мүмкін, Комбе және Эвбеямен бірдей

• Клеоне
Аргостағы Клеоне
Асопустың қыздарының бірі

• Комбе
Эвбея аралы
Сокуспен әйелі және оның жеті Корибанттарының анасы

• Коркира
Коркира аралы
Посейдонның қызы Фаякс

• Эвбея
Эвбея аралы
Посейдон ұрлады; мүмкін, Халкис және Комбемен бірдей

• Гарпина
Писа, Элис
Ареспен Оэномаус анасы

• Исмена
Фева қаласының Исмоний бұлағы, Беотия
Аргустың әйелі, Аргус патшасының есімді атасы және осылайша, Аргус Паноптес пен Иасустың анасы

• Немея
Арголистегі Немея
басқалары оны Зевс пен Селенаның қызы деп атады

• Оэрое немесе Платея
Платея, Беотия
Зевспен алып кетілді

• Орнея
Сикиондағы Орния

• Пейрене
Коринф
басқалары оның әкесін Оэбал немесе Посейдонның Ахелой деп атады, ол Лехея мен Кенхрияның анасы болды

• Саламис
Саламис аралы
Посейдонның қызы Кихрей

• Синопе
Анатолиядағы Синопе
Аполлонның қызы Сирус

• Танагра
Беотиядағы Танагра
Поэмандердің қызы Левкипп пен Эфиппустың анасы

• Фева
Беотиядағы Фева
Зеттің әйелі, сонымен қатар Зевспен қарым-қатынаста болды деп айтылады

• Феспея
Беотиядағы Феспия
Аполлон ұрлады

Астакидес
Вифиниядағы Астак көлі
Никея мифінде пайда болды

• Никея
Вифиниядағы Никея

Астерионидес
Аргостағы Астерион өзені
өзен құдайы Астерионның қыздары; нәресте құдай Гераның күтімшілері
• Акрая
• Эвбея
• Просимна

Кария нимфалары (Кария)
Кария

Сальмакис
Галикарнас, Кария

Кеос нимфалары
Кеос аралы

Корикия нимфалары (Корикия үңгірі)
Корикия үңгірі, Дельфи, Фокис
өзен құдайы Плейстостың қыздары
• Клеодора (немесе Клеодора)
Парнас тауы, Фокис
Посейдонның қызы Парнас

• Корикия
Корикия үңгірі, Дельфи, Фокис
Аполлонның қызы Ликорей

• Дафнис
Парнас тауы, Фокис

• Мелайна
Дельфи, Фокис
Аполлонның қызы Дельфос

Киднидес
Киликиядағы Кидн өзені

Кирене нимфалары
Ливиядағы Кирене қаласы

Киприя нимфалары
Кипр аралы

Киртониа нимфалары
Беотиядағы Киртоне қаласы
Κυρτωνιαι

Делиадес
Делос аралы
өзен құдайы Инопустың қыздары

Додонидес
Додонадағы оракул

Эрасинидес
Аргостағы Эрасинос өзені
өзен құдайы Эрасинос қыздары; құдай Бритамартистің қызметшілері
• Анхирое
• Бизе
• Маэра
• Мелите

Граник өзенінің нимфалары
Граник өзені
өзен құдайы Граниктың қыздары
• Алексирое
Приамның қызы Эсак

• Пегасис
Эматионның қызы Атимний

Гелиадес
Эриданос өзені
көшке айналған Гелиостың қыздары

Гимерия нимфалары
Сицилиядағы Гимера қаласының жергілікті бұлақтары

Гидаспидес
Гидаспер өзені, Үндістан
нәресте Загреусқа күтім жасады

Иде нимфалары
Криттегі Ида тауы
нәресте Зевске күтім жасады
• Ида
• Адрастея

Инахидес
Аргостағы Инах өзені
өзен құдайы Инахтың қыздары
• Ио
Зевстің қызы Эпаф

• Амимона
• Филодике
Мессениялық Левкипптің әйелі, одан Хилаейра, Фибе және мүмкін Арсиноэ туды

• Месейс
• Гиперия
• Микена
Арестордың әйелі және одан Аргус Паноптестің анасы; Микеннің есімді атасы

Ионидес
Элистегі Киферос өзені
өзен құдайы Киферос қыздары
• Каллифея
• Иасис
• Пегея
• Синаллаксис

Итака нимфалары
Итака аралындағы жергілікті бұлақтар мен үңгірлер

Ладонидес
Ладон өзені

Ламидес немесе Ламусидес
Киликиядағы Ламос өзені
мүмкін, нәресте Диониске күтім жасады

Лейбефридес
Беотиядағы Геликон және Лейбефрий таулары; немесе Фракиядағы Лейбефрий тауы
• Либефрия
• Петра

Лелегеидес
Анатолиядағы Ликия

Ликей нимфалары
Ликей тауы
нәресте Зевске күтім жасады, мүмкін, Океанидтердің кіші тобы

Мели нимфалары
Мелос аралы
Зевс тарапынан бақаларға айналдырылды; күл (көлеңке) нимфаларымен шатастырмаңыз

Микалессидес
Анатолиядағы Микале тауы

Мисия нимфалары
Вифиниядағы Асканий көлінің жанындағы Пегай бұлағы
Гилас ұрлады
• Эвнейка
• Малис
• Нихейя

Накси нимфалары
Накс аралындағы Дриос тауы
нәресте Диониске күтім жасады; Гиадамен біріктірілді
• Клейде
• Коронис
• Филия

Неаеридес
Тринакия аралы
Гелиостың және Неаэраның қыздары, Гелиостың малдарына қарады

Нимфеидес
Пафлагониядағы Нимфеус өзені

Нисиадес
Нис тауы
нәресте Диониске күтім жасады, Гиадамен теңестірілді

Огигия нимфалары
Огигия аралы
Калипсоның төрт қызметшісі

Ортигия нимфалары
Сиракузадағы жергілікті бұлақтар, Сицилия
Ортигия аралының құрметіне аталған

Офрейдес
Офри тауы
Гамадридтердің жергілікті тобы

Пактолидес
Пактол өзені
• Эвриана
Танталдың әйелі

Пелионидес
Пелион тауы
Кентаврларға күтім жасады

Фаэтонидес
Фаэтонның синонимі, Гелиадес

Фасеидес
Фасис өзені

Риндакидес
Мисиядағы Риндак өзені
өзен құдайы Риндак қыздары

Ситнидес
Мегара қаласындағы бұлақ

Сперхеидес
Сперхей өзені
олардың бірі, Диопатра, Посейдонға ұнады және қалғандары оның тарапынан айналдырылды

Сфрагитидес немесе Кифаронидес
Кифарон тауы

Тагидес, Тажидес, Феидес немесе Таегидес
Португалия мен Испаниядағы Таг өзені

Фессалидес
Фессалиядағы Пенеус өзені

Триадес
Парнас тауы
Аполлонның пайғамбарлары және күтімшілері

Троя нимфалары
Троядағы жергілікті бұлақтар

Басқалар

Төменде аты-жөні нақты көрсетілмеген нимфалардың тізімі келтірілген. Наиадалар, океанидтер, дриадалар және т.б. тізімдері үшін тиісті мақалаларды қараңыз. +Кейбір нимфалардың жеке есімдеріЕсімдерОрналасқан жеріТуыстық қатынастар және қосымша мәліметАльфесибояҮндістан Диониспен махаббатта болғанАораКрит Аорос қаласының атымен байланыстыАреяКлеохустың қызы, Аполлоннан Милеттің анасыАстиохеДанайлардың бірі, Пелопстан Крисипптің анасыАксиохе немесе ДанаисПелопстан Крисипптің анасыБреттияМисия Абреттенаның атымен байланысты, МисияБрисаДионис құдайын тәрбиелегенКалибТроя Буколионның анасы, ЛаомедонКарментос немесе КарментаАркадия Гермеспен Евандер есімді ұлы болған. Ұлы кейіннен ежелгі Римге біріктірілген Палантий қаласын құрған. ХалкеяЗевстен Олимптің анасыХанияГераклдің сүйіктісіХариклТебес Эвереснен Тиресияның анасыХаридияЗевстен Алханның анасыКирраФокис Фокистегі Кирра қаласының атымен байланыстыКлименаПартенопаевтан Тлесименнің анасыКреттеисСудада қысқаша айтылғанКримисаИталия Италиядағы қаланың атымен байланыстыДейопеяГераның нимфаларының бірі, Эолға уәделенгенДодонаДодонаның атымен байланыстыЭхемеяКос Гигинус бойынша "Эфимея" деп те аталады, Меропстың жұбайыЭйдотеяОтир тауы Эвсирос ұлынан Керамбтың анасыЭвноеФригия Димас ұлынан Гекубаның болуы мүмкінЭвностияБоэтия (болжам бойынша) Эвностияның күтушісіЭвритеАфина Посейдоннан Халиррофийдің анасыГармонияАкмоний орманы, Фемискадан Амазонкалардың анасыГегеторияРодос Охимустың жұбайыГемерЗевстен Иасионның анасыГималияРодос Зевстен Кроний, Спартай және Цитостың анасыГиалеАртемиданың сүйіп жүретін қызметшісіГиллисАргос Гилле тайпасы мен Гилле қаласының атымен байланысты болуы мүмкінИдеяКрит Крес пен Астерионның анасыИтомаМессения Зевстің күтушілерінің біріЛаодикаАрголис (болжам бойынша) Форонеустан Апистің анасыЛевкофринаМагнезия (болжам бойынша) Артемида Левкофринаның қызметшісіЛигеяЛинос Атластан Пелопстың анасы (кейбір деректерде)ЛотисПриаппен қуылған және оның атымен аталған ағашқа айналғанМаннимфаРейяның сүйіп жүретін қызметшісі, Зевсті тәрбиелегенМеланиппеАттика (болжам бойынша) Амфиктионның ұлы Итонға үйленгенМелиссаКрит Зевстің күтушісіМендейсФракия Ситонның жұбайыМенодикаОрионның қызы, Феиодамастан Хиластың анасыМефонаПиерия Эматияның патшасы Пиердің ұлынан Оэагрдың анасыМирмексАттика Афинаның сүйіп жүретін серігі, оны құмыршаға айналдырғанНаколеФригия Фригиядағы Наколеяның атымен байланыстыНеэраФринакия Гелиостан Лампетия мен Фаэтусаның анасыНеэраЗевстен Эгледің анасыНеэраЛидия Феиодамастан Дресеусдің анасыНимфаСамофракия Зевстен Саонның анасыОэнеяГерместен Панның анасыОйнояСицина Тоас ұлынан Сицинаның анасыОлбияВифиния Посейдоннан Астакстың анасыПафияКинирдің Эвримедоннан болуы мүмкінПарейяПарос Миностан төрт ұлдың анасыПолидораДанайлардың біріПиронияМиностан Иасионның анасыПсалакантаИкария Диониспен өсімдікке айналғанРенеКиллиен тауы, Аркадия Ойлеймен бірге болғанСеместраФракия Кероссаның күтушісіТеледикаАрголис (болжам бойынша) Форонеустың жұбайыТалияСицилия Зевстен Палицидің анасыТисбеБоэтия Тисбе қаласының атымен байланыстыТифореяПарнас тауы, Фокис Тифорея қаласының (бұрынғы атауы Неон) атымен байланысты