Кіріспе

Man of Aran деректі фильмі – 1934 жылы түсірілген, Роберт Дж. Флаэрти жазған және режиссерлік жасаған, Ирландияның батыс жағалауындағы Аран аралдарындағы өмір туралы этнографиялық (жасанды деректі) фильм. Онда ежелгі заманға дейінгі жағдайларда өмір сүрген адамдар бейнеленген, олардың күнделікті мінез-құлқы, мысалы, биік жартастардан балық аулау, аз топырақты жерде картоп өсіру және шам үшін бауыр майы алуға үлкен акулаларды аулау көрсетілген. Кейбір эпизодтар шығармашылықпен жасалған, мысалы, акула аулаушылардың кенеттен болған дауылда теңізде жоғалып кетуі. Сонымен қатар, көрсетілген отбасы мүшелері туысқан емес, олар арал тұрғындарының арасынан фотоға түсіруге қолайлы келгендері үшін таңдалған. Джордж С. Стоунидің 1978 жылғы "Миф қалай жасалды?" атты деректі фильмінде, DVD-нің қосымша бөлімінде көрсетілгендей, фильм түсірілген кезде Аран аралдарының тұрғындары 50 жылдан астам уақыттан бері акула ауламаған. Man of Aran – Флаэртидің қазіргі қоғамнан шеттегі мәдениетті қайта жаңғыртуы, тіпті 1930 жылдары көрсетілген қарапайым өмірдің көп бөлігі артта қалған. Дегенмен, ол драмалық әсерімен, пейзаж мен теңіз көрінісінің керемет түсірілуімен және шебер монтаждалуымен таң қалдырады.

Қысқаша мазмұны

Аран аралдарында адам өмір үшін күресуге тиіс. Үш адам, олардың ішінде "Аран адамы", "Оның әйелі" мен "Олардың ұлының" көмегімен қатты жел мен зор толқындар арасында нағыз жұқа құраққа қонады. Ерлі-зайыптылар теңіз шөптері мен жартастардың арасынан қазылған топырақпен шөл жартастарда егістік жасауға тырысады. Адам қайығындағы тесікті мата мен шайырдың қоспасымен жабады. Ұлы бір жартастың шетінде отырып, ертерек ұстаған шабақты жем ретінде пайдаланып, төмендегі суда балық аулауға асығады. Адам, бұрынғыдан сәл үлкен қайықта төрт балықшымен бірге жұмыс істеп, алып бәшке акуланы гарпунмен сұғып алады. Олар оны бір күрес соңын жоғалтады, кейін екі күн бойы тағы біреуін шаршатып, жағаға жеткізеді. Барша ауыл жағаға келіп, оны тамашалауға немесе өлікті судан сүйреп шығаруға көмектеседі. Әйелі акуланың бауырларын аралдағы шамдарға май алу үшін кеседі. Көшпенді акулалар әлі де жүзіп өтіп жатыр, сондықтан жергілікті балықшылар ауа райы нашарлауы мүмкін деген болжамға қарамастан, қайтадан теңізге шығады. Ешкім Ұлын олармен бірге алмайды. Дауыл болады, әйелі мен ұлы жағадан Адам мен оның екі серігінің қайығын қауіпсіз жағаға жеткізу үшін күресіп бағанын ғана тамашалайды. Барлығы қайта табысады, бірақ Адамның қайығы толқындар мен тастарға ұшырап қирап қалады. Отбасы кері бұрылып, өз үйлеріне беттейді.

Өндіріс

Британдық фильмдер Голливудта түсірілген фильмдердің сәлсіз имитациясы деген сындарға ұшыраған Майкл Балкон, Гаумонт Британдық компаниясынан танымал жазушы-режиссер Роберт Флаэрти мен оның әйелі Фрэнсисті (Солтүстіктің Нанук (1922), Моана (1926), Фил жігіті (1937), Жер (1942), Луизиана оқиғасы (1948)) британдық киноиндустриясының мәдени өркендеуін және коммерциялық жетістіктерін дәлелдеу үшін шақырды. 1931 жылы Роберт Флаэрти үш Аран аралдарының ең ірісі – Инишморда студия мен зертхана құрды. Флаэрти Балконға фильмді 10 000 фунтқа түсіре алатынына уәде берген. Келесі екі жылда ол 74 минуттық деректі фильм үшін 200 000 футтан астам пленка түсірді, көбінесе бір оқиғаны қайта-қайта қайталайтын. Флаэрти айтқандай, "біздің фильмдер фильм мен уақыттан жасалады, маған олардың екеуі де көп керек". Балкон ақыры шығын 40 000 фунтқа жақындағанда түсірілімді тоқтатты. 1930-жылдардағы көптеген деректі фильмдер сияқты, "Аран адамы" да дыбыссыз фильм ретінде түсірілді. Дауыстар, дыбыс эффектілері мен музыка визуалды қатарға қосымша ғана, ал өндірістің ажырамас бөлігі емес. Пол Рота "Документальды фильм" кітабында: "Аран адамы" дыбыс тудырған маңызды мәселелердің барлығынан қашқан" деді. Флаэрти кинематографиямен, әсіресе "Нанук" фильмінде алғаш қолданған ұзақ фокустық линзамен тәжірибелер жасауын жалғастырды. Ол түрлі өлшемдегі линзаларды қолданды, тіпті камерасынан екі есе үлкен 17 дюймдік линзаны да пайдаланды. Ол "мен көрген камералардың ішінде ең қарапайымы, ал тасымалдауға портативті теру машинасынан да жеңіл" суретке түсіретін құралды қолданды.