Көне Американың доп ойыны

Кіріспе

Көне ойын

Мезоамерикалық доп ойыны, Олламализтли ( , , ) – б.з.д. 1650 жылдан бері Көне Мезоамериканың Колумбқа дейінгі халықтары ойнаған ритуалдық мағынасы бар спорт. Мыңжылдықтар бойы спорттың әр түрлі нұсқалары әр түрлі жерлерде болды, ал ойынның қазіргі нұсқасы, улама, кейбір жерлерде жергілікті халықтар әлі де ойнайды. Мезоамерикалық доп ойынының ережелері белгісіз, бірақ оның ұрпағы, улама бойынша ойнағанда, олар ракетболға ұқсас болған, мұндағы мақсат – допты ойын аясында ұстап тұру. Тас доп алаңдары – ойынға соңғы қосылған элемент. Ойын туралы ең көп таралған теория бойынша, ойыншылар допты жамбасымен соқты, бірақ кейбір нұсқаларда алқызылдарды, ракеткаларды, таяқшаларды немесе қол тастарын пайдалануға рұқсат етілген. Доп қатты резеңкеден жасалған, салмағы 4 кг-ға дейін жететін, ал мөлшері уақыт өте келе немесе ойналатын нұсқаға байланысты әртүрлі болған. Мезоамерикалық доп ойынының маңызды ритуалдық аспектілері болды, ал маңызды ресми ойындар ритуалдық шаралар ретінде өткізілді. Ойын тарихының соңында кейбір мәдениеттер жарыстарды діни адамдық құрбандықтармен біріктірген көрінеді. Спорт балалармен де ойналған, әйелдер де ойнаған болуы мүмкін. Колумбқа дейінгі доп алаңдары Мезоамериканың барлық аймақтарында, мысалы Копанда, қазіргі Никарагуаның оңтүстігінде және мүмкін, қазіргі Аризона штатының солтүстігінде табылған. Бұл алаңдардың мөлшері әртүрлі, бірақ олардың барлығында доптың секіріп түсуіне мүмкіндік беретін көлбеу қабырғалары бар, ұзын, тар аллеялар бар.

Аттар

Мезоамерикалық доп ойыны көптеген түрлі атаулармен белгілі. Ағылшын тілінде ол көбінесе pok ta pok (немесе pok a tok) деп аталады. Бұл термин 1932 жылы даниялық археолог Франс Бломның мақаласынан шыққан, ол оны юкатек майя тіліндегі pokolpok сөзінен бейімдеген. Ацтектердің тілі науатльде ол ōllamaliztli немесе tlachtli деп аталған. Классикалық майя тілінде ол pitz деп белгілі болған. Қазіргі испан тілінде бұл ойынды juego de pelota maya («Майя доп ойыны»), juego de pelota mesoamericano («Мезоамерикалық доп ойыны») немесе жай ғана pelota maya («Майя добы») деп атайды.

Шығу тегі

Мезоамерикалық доп ойынының қандай кезде және қай жерде пайда болғаны нақты белгісіз, бірақ ол 2000 жылға дейін, каучук ағашы өсетін төменгі тропикалық аймақтарда туған болуы мүмкін. Доп ойынының туған жері ретінде Тынық мұхитының жағалауындағы Соконуско жазығы қарастырылады. Онда, Пасо-де-ла-Амадада археологтар б.з.д. шамамен 1400 жылға дейін соққан ең көне доп алаңын тапты. Ацтектер сол кездегі аймақты мекендеген классикалық дәуірден кейінгі замандастарын олмектер деп атады (яғни "резеңке халық"), себебі аймақ латекс өндірісімен тығыз байланысты болған. Әлемдегі ең көне резеңке доптар Коатзакоалькос өзенінің су жинау жүйесінің ішкі аймағындағы ерте олмектермен байланысты Эль-Манатидегі құрбандық батпағынан табылды. Ауыл тұрғындары мен археологтар мұндағы тұщы су бұлағынан диаметрі 10-дан 22 см-ге дейінгі оннан астам допты тапты. Осы доптардың бесеуі осы жердің ең ерте белгілі қоныстану кезеңіне, шамамен б.з.д. 1700–1600 жылдарға дейін саяхаттайды. Бұл резеңке доптар сол жерде жерленген басқа да қасиетті заттармен бірге табылған, бұл ойынның осы ерте кезеңде діни және қасиетті мағынаға ие болғанын көрсетеді. Жергілікті ауыл тұрғындары осы жерде мезоамерикалық доп алаңдарымен жиі байланысты болатын тас "қолшапты" тапқан, бұл резеңке доптар дәстүрлі доп ойынымен байланысты болуы мүмкін, жай ғана құрбандық заттары емес деген мүмкіндікке есік ашады. Сан-Лоренцо-Теночтитланның жақын маңдағы олмектер орнындағы қазба жұмыстары кезінде көптеген допшы мүсіндері табылды, олар радиокөміртектік талдау бойынша б.з.д. 1250–1150 жылдарға дейін соққан. Сан-Лоренцодағы кейінгі кезеңде, б.з.д. 600–400 жылдары, қарапайым доп алаңы да анықталды. Тропикалық жазықтардан ойын, көрінетін болса, Мексиканың орталық бөлігіне көшкен. Б.з.д. 1000 жылдан бастап немесе одан бұрын допшы мүсіндері Тлатилкода жерленген, ал жақын маңдағы Тлапакоя орнында сол кезеңдегі ұқсас стильдегі мүсіндер табылған. Сонымен қатар Оахака аңғарында және Батыс Мексикадан керамикалық доп ойыны бейнелері (төмендегі суретке қараңыз).

It is not known precisely when or where the Mesoamerican ballgame originated, although it is likely that it originated earlier than 2000 BC in the low lying tropical zones home to the rubber tree. One candidate for the birthplace of the ballgame is the Soconusco coastal lowlands along the Pacific Ocean. Here, at Paso de la Amada, archaeologists have found the oldest ballcourt yet discovered, dated to approximately 1400 BC. The Aztecs referred to their Postclassic contemporaries who then inhabited the region as the Olmeca (i. e. "rubber people") since the region was strongly identified with latex production. The earliest known rubber balls in the world come from the sacrificial bog at El Manatí, an early Olmec associated site located in the hinterland of the Coatzacoalcos River drainage system. Villagers, and archaeologists, have recovered a dozen balls ranging in diameter from 10 to 22 cm from the freshwater spring there. Five of these balls have been dated to the earliest known occupational phase for the site, approximately 1700–1600 BC. These rubber balls were found with other ritual offerings buried at the site, indicating that even at this early date the game had religious and ritual connotations. A stone "yoke" of the type frequently associated with Mesoamerican ballcourts was also reported to have been found by local villagers at the site, leaving open the distinct possibility that these rubber balls were related to the ritual ballgame, and not simply an independent form of sacrificial offering. Excavations at the nearby Olmec site of San Lorenzo Tenochtitlán have also uncovered a number of ballplayer figurines, radiocarbon dated as far back as 1250–1150 BC. A rudimentary ballcourt, dated to a later occupation at San Lorenzo, 600–400 BC, has also been identified. From the tropical lowlands, the game apparently moved into central Mexico. Starting around 1000 BC or earlier, ballplayer figurines were interred with burials at Tlatilco and similarly styled figurines from the same period have been found at the nearby Tlapacoya site. and in the Oaxaca Valley, as well as ceramic ballgame tableaus from Western Mexico (see photo below).

Материалдық және формальды аспектілер

Көптеген мәдениеттер осы ойынды осы деңгейде ұзақ уақыт бойы ойнағандықтан, уақыт өте келе егжей-тегжейлі айырмашылықтар болды, сондықтан мезоамерикалық доп ойынын байланысты ойындардың бір отбасысы ретінде қарастыру дұрыс болар. Жалпы, жамбаспен ойналатын нұсқасы мезоамерикалық доп ойыны ретінде ең көп танылады. Допты ағаш таяқпен ұру арқылы ойналатын ойындарға көптеген археологиялық дәлелдер бар (мысалы, Теотиуакан қабырғасындағы сурет далалық хоккейге ұқсас ойынды көрсетеді), сондай-ақ ракеткалар, найзағайлар мен дуалдар, қол тастары және алқа қолдармен, кейде осылардың барлығын бірге қолдану арқылы ойналған. Әр түрлі ойын түрлерінің өзіндік доп мөлшері, арнайы жабдықтары мен ойын алаңы және ережелері болды. Ойындар екі команда арасында өтті. Әр командадағы ойыншылардың саны екіден төртке дейін болуы мүмкін. Кейбір ойындар қарапайым демалыс үшін уақытша алаңдарда ойналса, ал кейбіреулері адамдарды құрбандыққа шалатын үлкен тас алаңдарда өткізілді. Адам құрбандығы болмаса да, ойын қатыгез болуы мүмкін және қатты, ауыр доптан жиі ауыр жарақаттар алған. Бүгінгі күні жамбас ойынымен айналысатындар "мұңайып, көгеруге" бейім, ал шамамен 500 жыл бұрын испандық жазушы Диего Дуран кейбір көгерулердің соншалықты ауыр болғанын айтты, оларды кесуге тура келген. Ол сондай-ақ, доп ойыншылардың "аузына, қарнына немесе ішектеріне тиген" кезде қаза тапқандарын хабарлады. 16 ғасырдың ацтек хроникашысы Мотолинияның айтуынша, доп қарсы қабырғаға тисе, ұпай қосылады, ал шешуші жеңіс допты сақинадан өткізген командаға беріледі. Дегенмен, допты сақинадан өткізу сирек кездесетін жағдай болды - мысалы, Чичен-Ицадағы сақиналар ойын алаңынан тыс орналасқан - және көптеген ойындар ұпай бойынша жеңіске жеткенімен аяқталды. Алайда, қазіргі заманғы ойын доптарын, ежелгі резеңке доптарды және басқа археологиялық дәлелдерді қарастырғанда, көптеген зерттеушілер ежелгі жамбас доптарының оңтүстік-шығыс жаңбырлы ормандардан солтүстік шөлге дейін таралған латекс өндіретін бір немесе басқа өсімдіктерден жасалғанын болжайды. Көптеген доптар төменгі жазықтықта өсетін Castilla elastica ағашының латекс шырынынан жасалған. Бір кісі латекс пен таңғы мақтанның (Calonyction aculeatum) бір түрінің сабағынан алынған шырынды араластыру арқылы шикі латекстегі сырғанақ полимерлерді серпімді резеңкеге айналдыра алатынын тапқан. Доптың мөлшері (қолмен өлшенгенде) өзгеретін, ал салмағы белгілі болды. Ежелгі қолмен ұстап ойналатын доп немесе таяқпен ұрылатын доп қазіргі бейсбол допынан сәл үлкен және ауыр болған.

As might be expected with a game played over such a long period of time by many cultures, details varied over time and place, so the Mesoamerican ballgame might be more accurately seen as a family of related games. In general, the hip ball version is most popularly thought of as the Mesoamerican ballgame, Ample archaeological evidence exists for games where the ball was struck by a wooden stick (e. g., a mural at Teotihuacan shows a game which resembles field hockey), racquets, bats and batons, handstones, and the forearm, perhaps at times in combination. Each of the various types of games had its own size of ball, specialized gear and playing field, and rules. Games were played between two teams of players. The number of players per team could vary, from two to four. Some games were played on makeshift courts for simple recreation while others were formal spectacles on huge stone ballcourts leading to human sacrifice. Even without human sacrifice, the game could be brutal and there were often serious injuries inflicted by the solid, heavy ball. Today's hip ulama players are "perpetually bruised" while nearly 500 years ago Spanish chronicler Diego Durán reported that some bruises were so severe that they had to be lanced open. He also reported that players were even killed when the ball "hit them in the mouth or the stomach or the intestines". According to 16th century Aztec chronicler Motolinia, points were gained if the ball hit the opposite end wall, while the decisive victory was reserved for the team that put the ball through a ring. However, placing the ball through the ring was a rare event—the rings at Chichen Itza, for example, were set off the playing field—and most games were likely won on points. However, based on a review of modern day game balls, ancient rubber balls, and other archaeological evidence, it is presumed by most researchers that the ancient hip ball was made of a mix from one or another of the latex producing plants found all the way from the southeastern rain forests to the northern desert. Most balls were made from latex sap of the lowland Castilla elastica tree. Someone discovered that by mixing latex with sap from the vine of a species of morning glory (Calonyction aculeatum) they could turn the slippery polymers in raw latex into a resilient rubber. The size varied between (measured in hand spans) and weighed The ball used in the ancient handball or stick ball game was probably slightly larger and heavier than a modern day baseball.

Балдық алаң

Ойын үлкен қабырғалы құрылыста ойналған. 2700 жыл бойында айтарлықтай өзгермеген формада салынған 1300-нен астам мезоамерикалық доп алаңы анықталды, олардың 60%-ы соңғы 20 жылда ғана табылды. Барлық доп алаңдарының жалпы пішіні бірдей: көлденең және көлбеу (немесе сирек тік) беттері бар қабырғалармен шектеліп, ұзын, тар ойын жолы. Қабырғалары көбінесе сыластырылып, жарқыраған түстермен боялған. Алғашқы доп алаңдары ашық қалдырылған, ал кейінгілерінде аяқтары жабық аймақтармен жабдықталды, бұл жоғарыдан қарағанда құрылысқа нақты пішін берді. Ұзындығы мен енінің арақатынасы шамамен 4:1 болса да, доп алаңдарының мөлшері әртүрлі болды: Чичен-Ицадағы Ұлы доп алаңы, ең ірісі, өлшемдері , ал Тикалдың Салтанатты алаңы тек .

Мезоамериканың барлық аймақтарында доп алаңдары көптеген буын бойы салынды және пайдаланылды. Доп алаңдары көптеген маңызды мезоамерикалық қираған жерлерде кездеседі, бірақ олар уақыт және география бойынша тең бөлінбеген. Мысалы, бейсболға құштар классикалық Веракрус мәдениетінің ең ірі қаласы Эль-Тажин, кеш классикалық кезеңде кем дегенде 18 доп алаңын қамтиды, ал оған жақын орналасқан Кантона 24 алаңмен рекордты сақтайды. Керісінше, Солтүстік Чиапас және Солтүстік Майя жазықтарында доп алаңдары сирек кездеседі.

Ежелгі қалалардың арасында, әсіресе жақсы сақталған және әдемі доп алаңдары бар Тикал, Яхха, Копан, Коба, Иксимче, Монте-Альбан, Уксмал, Чичен-Ица, Ягул, Ксочикалько, Микско-Вьежо және Закулеу қатарында. Доп алаңдары – түрлі элиталық мәдени шаралар мен салт-дәстүрлік іс-шаралар, мысалы, музыкалық қойылымдар мен фестивальдер үшін пайдаланылатын қоғамдық кеңістіктер еді, әрине, доп ойыны да осында өткізілді. Суреттерде музыканттардың доп ойыны кезінде ойнап тұрғаны бейнеленген, ал Теночтитланның Бас доп алаңындағы қазбалар шағын сыбызғылар, окариналар мен барабандарды қамтиды. Мексиканың батысынан табылған Колумбияға дейінгі керамикада доп алаңында күрес өтетіні көрсетілген.

Адам құрбандығы

Адам құрбандығы мен доп ойыны арасындағы байланыс археологиялық деректерде өте кеш пайда болады, ең ертесі – классикалық кезең. Бұл Чичен-Ицада (900–1200 CE) және Апарисионың классикалық Веракрус орнынан бас кесілген допшылардың стелаларында (700–900 CE) көрінеді. Постклассикалық майяның діни және тарихи сипаттағы баяны, Попол Ву, де доп ойынымен адам құрбандығын байланыстырады (төменде қараңыз). Майя өнерінде тұтқындар жиі бейнеленген, және олардың бұрыннан дайындалған ритуалдық доп ойынында жеңілгеннен кейін құрбандыққа шалынғаны болжанады. Эль-Таджин мен Чичен-Ицадағы доп алаңдары жалаңаш, кейде сақадалданған тұтқындар емес, тәжірибелі допшыларды, мүмкін команда капитанын құрбан етуді көрсетеді. Бас кесу доп ойынымен тығыз байланысты – кесілген бас суреттері кеш классикалық доп ойыны өнерінде жиі кездеседі және Попол Вуда қайта-қайта айтылады. Бас және бас сүйектері доп ретінде пайдаланылған деген пікірлер де бар.

Символизм

Ойынның символикалық мазмұны туралы көп мәлімет жоқ. Ғылыми еңбектерде бірнеше тақырып қайталанады. Астрономия. Секіретін доп күннің символы деп есептеледі. Тас шеңберлер күннің шығысы мен батысын, немесе күн мен түннің теңелуін білдіруі мүмкін. Соғыс. Бұл ойынның ең айқын символикалық жағы (қараңыз, жоғарыдағы "Соғысқа делдалдық"). Майялар үшін доп жеңілген жауды бейнелейтін, соңғы постклассикалық Киче патшалығында (Пополь Вух) және Яхчилан сияқты классикалық патшалықтарда кездесетін символ. Ұрықтық. Формативтік кезеңдегі ойыншы мүсіндері – көбінесе әйелдер – жүгерінің белгілерін жиі киеді. Эль Тахинде ойыншыны құрбан ету алкогольді агава сусынын жаңаруын қамтамасыз етеді. Космологиялық екілік. Ойын күндіз бен түні арасындағы күрес ретінде қарастырылады. Алаңдар – жер асты әлеміне қақпа ретінде есептеліп, орталық салтанатты аудандардың маңызды жерлеріне салынған. Доп ойнау – ғаламның ретін сақтау және өмірді ритуалдық жаңартумен байланысты.

Науа

Науаның маңызды дереккөзі «Күн жырларында» (Leyenda de los Soles) жер асты әміршілері доп ойынының шуына ашуланып, Ксибалбаның басты әміршілері Бір Өлім мен Жеті Өлім соуларды жіберіп, бауырларды жер астының батыс шетінде орналасқан Ксибалбаның доп алаңына әкелуге тырысады. Қауіпке қарамастан, бауырлар ұйықтап қалып, Ксибалба әміршілері тарапынан тұтқынға алынып, құрбандыққа шалынып, доп алаңына жерленеді. Хун Хунахпудың басы кесіліп, жеміс ағашына ілінеді, ол алғашқы кальбаш қабақтарын өсіреді. Хун Хунахпудың басынан тамған сұйықтық аспаннан өткен қасиетті әйелдің қолына тиеді, ол жүкті болып, Хунахпу мен Ксбаланкке есімдерін берген Егіз Батырларды дүниеге келтіреді. Егіз Батырлар әкелерінің үйінен доп ойынына қажетті құралдарды тауып, қайтадан ойнай бастайды, бұл Ксибалба әміршілерін ашуландырады, олар егіздерді сынақтар мен қауіп-қатерлерге толы доп ойынына шақырады. Бір қызықты оқиғада Хунхпуның басын жарғанаттар кесіп алады. Оның інісі Хунхпудың басының орнына қабақты пайдаланады, ал әміршілер доп ретінде қолданған нағыз басын қайтарып алып, Хунхпудың иығына қайта орнатады. Егіздер Ксибалба әміршілерімен доп ойыны ойнап, оларды жеңіске жетеді. Дегенмен, егіздер әкесін қайта тірілте алмайды, сондықтан оны Ксибалбаның доп алаңына көміп қояды.

Майя өркениетінің

Майяның "Баллгейм" ойынында Батыр егіздер мифы алаңдарды өліммен және оны жеңумен байланыстырады. Алаң өмір мен өлім арасындағы көшу орынына, аралық сатыға айналады. Классикалық алаңның орта сызығындағы доп маркерлері доп ойынының ритуалдық және мифтік сахналарын бейнелейді, көбінесе басқа әлемге қақпа болатын төрт жапырақтың шеңберімен белгіленеді. Дегенмен, егіздердің өздері Классикалық доп ойынының сахналарында көрінбейді, ерекше жағдай ретінде Копан алаңындағы Вукуб Каквикс, Хунапудың кесілген қолын ұстап тұрғаны, оның классикалық алғы тамыры болып саналады. Алаң болмаса да, доп ойындары онда белгілі болған. Теотиуакан қаласындағы Тепантитла кешенінің қабырға суреттерінде әртүрлі доп ойындарын бейнелейтін бірнеше шағын суреттер бар, олардың ішінде:
Ашық ұшталған қабырғалы алаңда екі ойыншының ойыны. (Төмендегі үшінші суретке қараңыз.) Командалар ашық алаңда таяқтарды қолданады, ал алаңның соңғы аймақтары тас монументтермен белгіленген.

Ацтектер

Ацтектердің доп ойыны ōllamalitzli (кейде ullamaliztli деп те жазылады) деп аталады және ол ōlli сөзінен – "резеңке", ал ōllama етістігінен – "доп ойнау" шыққан. Доптың өзі ōllamaloni деп, ал доп алаңы tlachtli деп аталды. Ацтектердің астанасы Теночтитланның ең үлкен доп алаңы Teotlachco (“қасиетті доп алаңында”) деп аталды. Мұнда Панкецзалицтли айының мерекелерінде маңызды рәсімдер өткізіліп, Хуицилопочтли мен оның жаршысы Пайналдың құрметіне төрт соғыс тұтқыны құрбандыққа шалынды. Ацтектер үшін доп ойынының ойналуы діни мағынаға ие болды. Бірақ 16 ғасырғы Киче Майя тайпасы оны жер асты әлемінің мырзалары мен олардың жер бетіндегі қарсыластары арасындағы шайқас ретінде қараса, ацтектер замандастары оны күннің шайқасы ретінде көруі мүмкін – Хуицилопочтли оны бейнелейді, ал түннің күштерін ай мен жұлдыздар басқарады, олар Койольшауки құдайы және Коатликуэ ұлдары, 400 Хуицнауа арқылы көрсетілген. Бірақ маңызды ритуалдық және мифтік мағынадан басқа, ацтектер үшін доп ойыны спорт пен ойын-сауық болды, бірақ көбінесе ацтектер ойыны ақсүйектердің құқығы болды. Жас ацтектер кальмекак мектебінде доп ойнауды үйренетін, ал ең шеберлері кәсіби ойыншылар болып, атаққа ие болатын. Ойындар әртүрлі қалалық аудандар мен базарларда жиі өткізіліп, үлкен ставкалары жасалатын. Испан шежірешісі Диего Дуран: «Бұл бақытсыз адамдар тіпті өз балаларын тіккені үшін сатты, тіпті өздерін құл қылып берді» деді. Резеңке ағашы – Castilla elastica ацтек империясының таулы аймақтарында өспегендіктен, ацтектер әдетте оны өсіретін жазық жерлерден доптар мен резеңкелерді сыйлық ретінде алды. Кодекс Мендосада әр алты ай сайын оңтүстік провинциялардан Теночтитланға 16 000 дана шикі резеңке әкелінетіні айтылады, бірақ оның бәрі доп жасауға қолданылмады. 1528 жылы, испан жаулап алудан кейін көп ұзамай, Кортес Испанияға ōllamanime (доп ойыншылары) труппасын жіберді, олар неміс Кристоф Вейдиц салған суреттерге сәйкес Карл V-ге өнер көрсетті. Еуропалықтарды экзотикалық қонақтар ғана емес, резеңке доптардың секіруі де таң қалдырды.

The Aztec version of the ballgame is called ōllamalitzli (sometimes spelled ullamaliztli) and are derived from the word ōlli "rubber" and the verb ōllama or "to play ball". The ball itself was called ōllamaloni and the ballcourt was called a tlachtli In the Aztec capital Tenochtitlan the largest ballcourt was called Teotlachco ("in the holy ballcourt")—here several important rituals would take place on the festivals of the month Panquetzalitzli, including the sacrifice of four war captives to the honor of Huitzilopochtli and his herald Paynal. For the Aztecs, the playing of the ballgame also had religious significance, but where the 16th century K´iche´ Maya saw the game as a battle between the lords of the underworld and their earthly adversaries, their Aztec contemporaries may have seen it as a battle of the sun, personified by Huitzilopochtli, against the forces of night, led by the moon and the stars, and represented by the goddess Coyolxauhqui and Coatlicue's sons the 400 Huitznahuah. But apart from holding important ritual and mythical meaning, the ballgame for the Aztecs was a sport and a pastime played for fun, although in general, the Aztec game was a prerogative of the nobles. Young Aztecs would be taught ballplaying in the calmecac school—and those who were most proficient might become so famous that they could play professionally. Games would frequently be staged in the different city wards and markets—often accompanied by large scale betting. Diego Durán, an early Spanish chronicler, said that "these wretches sold their children in order to bet and even staked themselves and became slaves". Since the rubber tree Castilla elastica was not found in the highlands of the Aztec Empire, the Aztecs generally received balls and rubber as tribute from the lowland areas where it was grown. The Codex Mendoza gives a figure of 16,000 lumps of raw rubber being imported to Tenochtitlan from the southern provinces every six months, although not all of it was used for making balls. In 1528, soon after the Spanish conquest, Cortés sent a troupe of ōllamanime (ballplayers) to Spain to perform for Charles V where they were drawn by the German Christoph Weiditz. Besides the fascination with their exotic visitors, the Europeans were amazed by the bouncing rubber balls.

Тынық мұхит жағалауы

Доп алаңдары, доп ойынының суреттері салынған ескерткіштер мен доп ойынына қатысты заттар Гватемала мен Сальвадордың Тынық мұхиты жағалауындағы қазба жұмыстары кезінде табылған, оның ішінде Бильбао мен Эль-Баульдің Коцумалуапа ядролық аймағы және Мезоамерика аймағының оңтүстік-шығыс шекарасындағы Келепа сияқты жерлерде.