Кіріспе

Ойдан шығарылған ел – бұл көркем әңгімелер үшін жасалған, шын өмірде жоқ немесе адамдар дәлелсіз сене беретін ел. Теңізшілер бұрын төменгі бұлттарды құрлық деп жаңылысқан, кейін бұл құбылысқа «голландиялық құбылыс» деген ат қойылған. Басқа ойдан шығарылған жерлер көбінесе мифтерде, әдебиетте, кинода немесе бейне ойындарда кездеседі. Олар техникалық қажеттіліктер үшін де қолданылуы мүмкін, мысалы, кітаптарға ISBN нөмірін тағайындау үшін 978 және 979 ел кодтарын, ал журналдар мен басқа да мерзімді басылымдарға ISSN нөмірін тағайындау үшін 977 кодын пайдалануға мүмкіндік беретін Bookland сияқты ойдан шығарылған ел. Сондай-ақ, ISO 3166 ел коды «ZZ» ойдан шығарылған ел коды ретінде резервтеліп қойылған. Ойдан шығарылған елдер ерте ғылыми фантастикада (немесе ғылыми романда) жиі кездеседі. Мұндай елдер әдеттегі Жер ландшафтының бір бөлігі деп есептеледі, бірақ олар әдеттегі карталарда көрсетілмейді. Кейінірек осыған ұқсас әңгімелер көбінесе ойдан шығарылған планеталарда орын алатын болды. Джонатан Свифттың «Гулливердің саяхаттары» романында басты кейіпкер Лемуэль Гулливер түрлі ерекше жерлерді аралайды. Эдгар Райс Берроуз Тарзанның оқиғаларын Африкадағы сол кезде Батыс пен Шығысқа жақсы таныс емес аймақтарға орналастырды. Бұл авторлар заманында ерекше жандар мен/немесе салт-дәстүрлері бар оқшауланған аралдар үлкен танымалдылыққа ие болды. 19 ғасырда, Батыс зерттеушілері Жер бетінің көп бөлігін зерткеген кезде, бұл мүмкіндік Батыс мәдениеті үшін жоғалып кетті. Содан кейін ойдан шығарылған утопиялық және антиутопиялық қоғамдар басқа планеталарда немесе ғарышта, адамдардың отарларында немесе басқа жерде пайда болған шетелдік қоғамдарда пайда бола бастады. Ойдан шығарылған елдер алыс болашақтағы оқиғаларда да қолданылуы мүмкін, онда бүгінгі күннен өзгеше саяси шекаралар болады. Супергеройлар мен құпия агенттер комикстерінде және кейбір триллерлерде де нақты елдер фон ретінде пайдаланылады. Мұндай елдердің көпшілігі тек бір әңгімеге, телесериалдың бір бөліміне немесе комикс кітабының санына ғана арналған. Бірақ, кейбір ерекше жағдайларда ойдан шығарылған елдер қайта-қайта сюжеттік элементтер ретінде пайда болады, мысалы: Кумар және Экваториалдық Кунду («Батыс қанаты» сериалы); Латверия («Marvel Comics»); және Курак және Биаля («DC Comics»).

Мақсаттары

Шығармашылық елдер көбінесе нақты әлемдегі нақты елдерге ұқсап немесе оларды бейнелейді, немесе түсініктеме беру үшін утопия немесе дистопия ұсынады. Ел атауларының өзгеше нұсқалары кейде қандай елді еске түсіретінін анық көрсетеді. Нақты елдің орнына ойдан шығарылған елді пайдалану арқылы авторлар кейіпкерлерді, оқиғаларды және ортаны құруда көбірек еркіндікке ие болады, сонымен бірге оқырмандар тани алатын, бірақ толыққанды белгілі емес жерді ұсынады. Шығармашылық ел авторды нақты ұлттың тарихы, саясаты және мәдениетінің шектеулерінен босатып, сюжет құруда кең мүмкіндіктер береді және нақты елді, саяси партияны немесе халықты жамандағаны үшін сынға ұшырамайды. Мысалы, "Ұлы диктатор" фильмінде Чарли Чаплиннің көркемдік әлеміндегі Томания (птомаин атынан қойылған, нацистік Германияның пародиасы) діни фанатизм, милитаризм, расизм, дипломатиялық басқыншылық және азаматтық бостандықтарды бұзумен танымал режимді әжуалайды. Ойдан шығарылған елдер әскери жаттығу сценарийлері үшін де қолданылады, мысалы, Гавайи аралдарының тобына RIMPAC 98 халықаралық теңіз жаттығуында Blueland және Orangeland деген аттар берілді.

Сауалнамалық зерттеуде

Сауалнама мақсатымен ойдан шығарылған елдер жасалды. 2004 жылғы сәуір айында жүргізілген сауалнамада британдықтардың 8%-ы [құрыстырылған] Лувания елінің жақын арада Еуропалық Одаққа қосылатынына сенді. 1989 жылғы Жалпы әлеуметтік сауалнамада АҚШ жауап берушілерінен "Висиан" шығуы бар адамдардың әлеуметтік статусын бағалау сұралды, бұл – ойдан шығарылған ұлттық тегі. Жауап берушілердің көпшілігі висиандықтарды АҚШ-тың әлеуметтік иерархиясында орналастыра алмайтындарын айтса, оларды орналастырғандар олардың статусын өте төмен деп бағалап, 9 балдық шкала бойынша орташа есеппен 4,12 балл берді, онда 9 – ең жоғары әлеуметтік деңгей. "Висиандықтарды кіргізсең, ауданның жағдайы нашарлайды", – деп әзілдеді Time журналы.