Жохан ІІ: Дания, Норвегия және Швеция королі (1455-1513)
John, King of Denmark
Жан (1455-1513) – Дания, Норвегия және Швеция королі, Кальмар одағын қайта жаңғыртуға, Ганза Одағының ықпалын азайтуға және Дания билігін күшейтуге ұмтылған скандинавиялық монарх.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Скандинавия патшасы (1513 жылы қайтыс болған)
Scandinavian king (died 1513)
Джон (Даниялық, Норвегиялық және Ханс; туғанда Йоханнес) (2 ақпан 1455 – 20 ақпан 1513) – Кальмар одағының скандинавиялық монархы. Ол Данияның (1481–1513), Норвегияның (1483–1513) және Швецияның Иоанн II (Йохан II) (1497–1501) королі болды. 1482 жылдан 1513 жылға дейін ол ағасы Фридрихпен бірлесіп Шлезвиг және Холштейн герцогі болды. Король Джонның үш маңызды саяси мақсаты – Кальмар одағын қайта жаңғырту, Ганза лигасының ықпалын азайту және күшті Дания патшалық билігін құру болды.
John (Danish, Norwegian and Hans; né Johannes) (2 February 1455 – 20 February 1513) was a Scandinavian monarch under the Kalmar Union. He was king of Denmark (1481–1513), Norway (1483–1513) and as John II (Johan II) Sweden (1497–1501). From 1482 to 1513, he was concurrently duke of Schleswig and Holstein in joint rule with his brother Frederick. The three most important political goals of King John were the restoration of the Kalmar Union, reduction of the dominance of the Hanseatic League, and the building of a strong Danish royal power.
Ерте өмір
Джон Солтүстік Ютландияның Аалборг қаласындағы Аалборг қамалында дүниеге келді. Ол Дания королі Кристиан I және Бранденбург маркграфы Иоаннның қызы Доротеяның үшінші, бірақ ең үлкен баласы еді. 1478 жылы ол Саксониялық Кристинаға үйленді, ол Саксонияның Фридрих Мейірімдінің немересі болған. Осы некенің нәтижесінде келесі балалар дүниеге келді: Кристиан II, Франциск, Кнут және кейін Бранденбург ханшайымына тұрмысқа шыққан Елизавета. Шамамен 1496 жылдан 1512 жылға дейін ол Эдель Ернскьегпен қарым-қатынаста болды.
John was born at Aalborghus Castle, in the city of Aalborg in Northern Jutland. He was the third but eldest surviving son of Christian I of Denmark and Dorothea of Brandenburg, daughter of Margrave John of Brandenburg. In 1478, he married Christina of Saxony, granddaughter of Frederick the Gentle of Saxony. This produced the following offspring: Christian II, Francis, Knud, and Elisabeth, who later married as princess of Brandenburg. From about 1496 until 1512, he had a relationship with Edele Jernskjæg.
Билік
1458 жылы король Кристиан І, Джонның әкесі, Норвегиялық кеңестен Кристианның үлкен ұлын Норвегияның келесі патшасы етіп сайлауды талап етті. Швецияда да осыған ұқсас мәлімдеме жасалды. 1467 жылы Джон Дания тағына мұрагер болды. Джон Норвегияның мұрагерлік патшалығы ретінде Норвегияның ескі мәртебесіне сәйкес Норвегия тағына мұрагер атауын қолданды, бірақ бұл Норвегия кеңесі бірден мойындамаған талап болды. Нәтижесінде, 1481 жылы мамыр айында король Кристиан қайтыс болғаннан кейін, Данияда Джонның лауазымы күдіксіз болды, ал Норвегияда Корольдік кеңес корольдік билікті өз мойнына алды, содан кейін тақ мұрагерліксіз қалды. Норвегия тағына ешқандай бәсекелес үміткерлер болмады, бірақ кеңес Норвегияның тәуелсіздігін көрсетуге ниеттенді. Дания, Швеция және Норвегия кеңестерінің кездесуі 1483 жылдың 13 қаңтарында Халмстадта өтті, онда Джонды патша етіп сайлау шарттарын әзірлеу жоспарланды. Швеция кеңесі кездесуге келмеді, бірақ Норвегия мен Дания кеңестері Джонның билігінің шарттарын және оны патша етіп сайлау туралы бірлескен декларацияны жасауға кірісті. Кейінірек Швеция да осы құжатты қабылдап, Джонды патша ретінде мойындауы күтілді. Содан кейін Джон 18 мамырда Копенгагенде Данияның патшасы, ал 20 шілдеде Тронхеймде Норвегияның патшасы болып тағайындалды. Патшалықтың алғашқы жылдарында Джон тепе-теңдік саясатын ұстанды. Ол швед регенті Стен Стурдың беделін дипломатиялық жолмен әлсіретуге тырысты, сондай-ақ жаңа одақтастар іздеді – ол Ресеймен саяси ынтымақтастық орнатқан алғашқы даниялық патша болды. 1493 жылғы келісімнен кейін Ресейдің Иван III Новгородта сауда жасаған барлық ханзалық саудагерлерді тұтқындады және Ресей-швед соғысын (1496–1499) бастады. Ханза қалалары да даниялық қарақшылардың құпия соғысынан зардап шекті. Сол кезде Ганза одағының беделі сауда жолдарының өзгеруі мен Солтүстік Еуропаның теңіз мемлекеттерінде Ганза лигасына қарсы күрестің күшеюі салдарынан баяу, бірақ тұрақты түрде төмендеді. Джонның ішкі саясаты даниялық саудагерлерге экономикалық қолдау көрсетумен және қарапайым халықты лауазымды адамдар ретінде немесе тіпті кеңесшілер ретінде кеңінен пайдаланумен ерекшеленді, бұл ақсүйектерді ашуландырды. Оның ең маңызды бастамаларының бірі – Данияның тұрақты әскери-теңіз флотын құру болды, ол оның соңғы жылдарында маңызды рөл атқарды. Рибе артықшылығына сәйкес Шлезвиг пен Холштейн герцогтіктерінің ақсүйектері бұрынғы герцогтың ұлдарынан герцогты сайлауға тиіс болды. Шлезвиг пен Холштейннің көптеген ақсүйектері Джонның әлдеқайда жас інісі Фредерикке басымдық берді, бірақ Джон марқұмның екі ұлын да герцогтар ретінде сайлауға қол жеткізді. Бастапқыда олар герцогтіктерді бірлесіп басқаруға келісілгенімен, Фредериктің көп ұлғайғаннан кейін (1490) герцогтіктер бөлді. Осы уақытта Джон 1490 жылдың 25 наурызында Римде ұсынылған крест жорығы жоспарына бастапқыда қолдау көрсетті, онда скандинавиялық сарбаздар Осман империясының түріктерімен күресетін әскерлер коалициясының құрамына кіретін еді; алайда ол Юлий II-ге хат жіберіп, үйде көптеген қақтығыстар бар екенін түсіндірді, бұл оған мұндай жобаны іске асыруға кедергі келтіретін еді. 1495 жылдың маусым айында Джон Кальмарға (Швеция) аттанды. Дания мен Норвегия кеңестерімен бірге ол Швеция кеңесімен кездесуді күтті. Оның мақсаты – өзінің билігімен Скандинавияны қайта біріктіру: жаңартылған Кальмар одағы. Копенгагеннен Кальмарға бара жатқанда Джонның "Грибшунден" атты флагмандық кемесі жарылып, Роннеби қаласының жанында суға батып кетті. Джон сол кезде кемеде болған жоқ, ол аман қалды және Кальмарға жолын жалғастырды. Алайда Стен Стур өзінің келуін бірнеше рет кешіктірді, ал Ханс тамыз айында саммиттен бас тартып, шаршап-шалдыққан күйде Копенгагенге оралды. Дипломатиялық әрекеттер сәтсіз аяқталды, сондықтан Джон өз мақсатына жету үшін басқа шараларға көшті. 1497 жылдың 6 қазанында Джон қысқа және тиімді әскери науқан кезінде Швецияны басып алды, Ротебро шайқасында Стен Стурды жеңіп, швед дворяндарының көпшілігін өзіне тартқаннан кейін оның беделін әлсіретті. Стен Стокгольмде король Джонға бағынып, онымен татуласты. Джон Швецияның патшасы болды, ал Стенге король төменіндегі Швециядағы ең жоғары билік берілді. 1500 жылы Джон Дитмаршенді (қазіргі Шлезвиг-Гольштейн) басып алуға тырысты, бұл аймақты Дания патшалары ұзақ уақыт бойы өздерінің патшалығына тиесілі деп санаған, бірақ шын мәнінде ол Бремен князьдік архиепископтығының еркін иелігінде болды. 1500 жылдың қаңтар айының ортасында Джон Томас Сленц басқаратын қатыгез және зорлық-зомбылыққа бейім голланд және Шлезвиг-Фризиялық жалдамалы әскерлердің "Қара гвардиясын" жалдады, бұрын Хадельн жеріндегі вице-патша Магнусқа қызмет еткен. Джон олардың қауіпсіздігін Луненбург, Целле, Винзен-упон-Лухе және Хопте арқылы оңтүстік-шығысқа қарай қамтамасыз етті, Цолленшпикер паром арқылы Эльбаны кесіп, Гамбург-Любек бірлестігіне қарасты Бергедорф және Виерландке жетті. Содан кейін Қара гвардия Хольштейн арқылы Дитмаршқа қайта солтүстік-батысқа бет бұрды. Джон және оның інісі Фредерик содан кейін Қара гвардиямен бірге кең ауқымды науқан жүргізді, бірақ Дитмарштанды Вульф Изебранд басқарды, олар Гемингштедт шайқасында гвардияның көп бөлігін тұтқындады, төмен жатқан жерлердің бөгеттерін бұзып, тар жолды су басты. Осылайша Джонның Дитмарш еркін шаруаларын феодализмге бағындыру әрекеті уақытша тоқтатылды. 1500 жылдың 17 ақпанындағы Гемингштедт шайқасындағы жеңіліс Джонның беделін түсірді және 1501 жылы Швеция оны патша ретінде мойындаудан бас тартты. Джон Стен Стур және оның ізбасары Сванте Нильссонға қарсы күресті күшейтті, бұл Дания ақсүйектерімен және Ханза қалаларымен, әсіресе Любекпен қарым-қатынастың нашарлауына әкелді. 1509 жылы Нидерланды төрешілік етіп, Швеция Джонды Швецияның патшасы деп принципті түрде мойындады, бірақ ол өмір бойы Стокгольмге кіргізілмеді және Швецияның патшасы ретінде қайтадан таж кигізілмеді. Теміртау, Норвегиялық оппозициялық әрекеттер Джонның ұлы, шаһзада Кристиан (кейін король Кристиан II) тарапынан басылды, ол 1506 жылдан 1513 жылға дейін Норвегияның вице-патшасы болды. 1510 мен 1512 жылдар аралығында король Швеция және Любекпен соңғы соғыс жүргізді, онда Дания бастапқыда қиын жағдайға түсті, бірақ шотландық Бартон ағайындардың көмегімен теңіз шабуылымен жағдайды өзгерте алды. Швецияға қатысты нәтиже статус-кво болды, бірақ Любек бейбіт келісіммен саяси және экономикалық жарақат алды. Өз заманында және кейінгі ұрпақтарда Джон көбінесе "халықтың патшасы" ретінде танылды, қарапайым мінез-құлқымен және қарапайымдылығымен көзге түсетін шаттандырушы және қарапайым адам. Алайда сырттан қарағанда, ол қиын жағдайды ескеретін реалист және саяси есепке шешен болған. Көптеген жағынан ол Францияның Людовик XI және Англияның Генрих VII патшаларымен скандинавиялық параллельді құрайды.
In 1458, King Christian I, the father of John, had the Norwegian Council of the Realm commit to electing Christian's eldest son as next king of Norway upon his death. A similar declaration was made in Sweden. In 1467, John was hailed as successor to the throne in Denmark. John used the title heir to the throne of Norway, in line with Norway's old status as a hereditary kingdom, but this was a claim the Norwegian Council did not immediately recognise. Consequently, upon King Christian's death in May 1481, John's position was unchallenged in Denmark, whereas in Norway the Council of the Realm assumed royal authority, and an interregnum ensued. No serious rival candidates to the Norwegian throne existed, but the council was determined to demonstrate Norway's status as a sovereign kingdom. A meeting between the Councils of Denmark, Sweden and Norway was appointed for 13 January 1483 at Halmstad, to work out the terms for electing John as king—his håndfæstning. The Swedish Council failed to turn up at the meeting, but the Norwegian and Danish councils proceeded to produce a joint declaration containing the terms for John's rule, and electing him king. It was hoped that Sweden would later accept the same document and thereby acknowledge John as king. Subsequently, John was crowned King of Denmark in Copenhagen on 18 May, and King of Norway in Trondheim on 20 July. During the first years of his rule John carried out a balancing policy. By diplomatic means he tried to weaken the position of the Swedish regent Sten Sture, and he also sought new allies—he was the first Danish king to establish political cooperation with Russia. After the 1493 treaty, Ivan III of Russia imprisoned all Hanseatic merchants trading in Novgorod and instigated the Russo Swedish War (1496–1499). The Hanseatic cities were also troubled by a secret war by Danish privateers. At that time the position of the Hansabund was slowly but steadily declining because of changes in trade routes and the growing opposition against the Hanseatic League in the Northern European naval states. John's domestic policies were marked by economic support of the Danish merchants and by the widespread use of commoners as officials or even as councillors, something which angered the nobility. The most important of his initiatives was perhaps establishing a permanent Danish navy, one which came to play a role during his later years. According to the Privilege of Ribe the Noble Diets of the duchies of Schleswig and Holstein were to elect a duke among the sons of the previous duke. Many nobles in Schleswig and Holstein preferred John's much younger brother Frederick, but John successfully argued for electing both the late king's sons as co dukes. Although it was initially agreed they should govern the duchies jointly, at the majority of Frederick (in 1490) the duchies were nevertheless divided. In the meantime, John had initially approved to join a crusade plan as presented in Rome on 25 March 1490, in which Nordic soldiers would be part of a coalition of armies fighting the Turks of the Ottoman Empire; however, he sent a legate with a letter to Julius II to explain that he had many conflicts at home, which would prevent him from implementing such endeavor. In June 1495, John set sail with a fleet for Kalmar, Sweden. Along with the Danish and Norwegian Councils, he expected to meet with the Swedish Council. His goal was the reunification of the Nordic region under his rule: a renewed Kalmar Union. Along the way from Copenhagen to Kalmar, John's flagship, Gribshunden, suffered an explosion and sank at anchor near the town of Ronneby. John was not aboard at the time; he survived and continued on to Kalmar. However, Sten Sture repeatedly delayed his own arrival, and Hans finally abandoned the summit in August to return exhausted to Copenhagen. Direct diplomacy had failed, so John turned to other means to achieve his ambition. On 6 October 1497, John conquered Sweden during a short and effective military campaign, defeating Sten Sture at the Battle of Rotebro after having undermined his position by winning over most of the Swedish nobility. Sten surrendered to King John in Stockholm and was reconciled with him. John was crowned King of Sweden, and Sten was given the highest position of authority in Sweden below the King. In 1500, John made an attempt at conquering Dithmarschen (in today's Schleswig Holstein), an area which the kings of Denmark had long viewed as belonging to their realm, but which was in reality an independent peasant republic under the loose overlordship of the Prince Archbishopric of Bremen. By mid January 1500 John hired the Black Guard of ruthless and violent Dutch and East Frisian mercenaries, commanded by Thomas Slentz, prior operating for Magnus, vicegerent in the Land of Hadeln. John guaranteed for its safe conduct first southeastwards via Lunenburg Cellean Winsen upon Luhe and Hoopte, crossing the Elbe by Zollenspieker Ferry to the Hamburg Lübeckian condominial Bergedorf and Vierlande. From there the Black Guard headed northwestwards again, through Holstein towards Ditmarsh. Together with his brother Frederick, John then carried out a large scale campaign with the Black Guard, but the Ditmarsians under Wulf Isebrand's command caught most of the Guard in a trap at the Battle of Hemmingstedt after having opened the dykes of the low land area and flooded the narrow main road. Thus John's attempt to subject the Ditmarsian free peasants to feudalism ended for time being. The defeat in the Battle of Hemmingstedt on 17 February 1500 hurt John's prestige and in 1501, Sweden renounced him as king. John fought an increasingly more bitter war against Sten Sture and his successor Svante Nilsson, and this conflict meant frictions with both the Danish nobility and the Hanseatic cities, especially Lübeck. In 1509, with the Netherlands acting as arbiter, Sweden agreed to a declaration which recognised John as king of Sweden in principle, but he was never allowed into Stockholm as long as he lived, nor crowned king of Sweden anew. Meanwhile, Norwegian attempts at opposition were strangled by John's son Prince Christian (afterward King Christian II), who was the viceroy of Norway from 1506 until he became king in 1513. Between 1510 and 1512, the king fought a last war with both Sweden and Lübeck in which Denmark was at first very pressed but, with the help of the Scottish Barton brothers, partly turned the tables with a naval offensive. The result concerning Sweden was the status quo, but Lübeck suffered a real political and economic setback by the peace. In his own age, and partly to posterity, John has often appeared a "commoner's king", a jolly and plain man with a folksy manner. Behind the surface, however, he seems to have been a hard realist and a zealous political calculator. In many ways he is a Scandinavian parallel of Louis XI of France and Henry VII of England.
Өлім және жерлеу
1513 жылы король Джон Аалборгус қамалында атынан құлап, көп ұзамай қайтыс болды. Король Джон Оденседегі францискан монастырінің шіркеуіне жерленді. Өмірінің соңғы жылдарын Оденседегі монастырда өткізген королева Кристина, белгілі неміс мүсіншісі Клаус Бергке 1521 жылы қайтыс болғаннан кейін өзі мен күйеуінің де тынығатын әсем жерлеу қапты жасауды тапсырды. Бергтің 1515-1525 жылдар аралығында жасаған кеш готикалық құрбандық алтарінің кескіні Данияның ұлттық қазыналарының бірі болып саналады. Оның үш бөлігі де күрделі өрнекпен ойылып, алтынмен жалатылған. Бұл алтарь, протестанттық реформация кезіндегі иконаға қарсы күрес кезінде, патшалардың жерленген жерімен байланысы болғандықтан сақталған болуы мүмкін. Король Джон мен королева Кристинаның ұлы, король Кристиан II және оның әйелі Изабелла Австрия да корольдік отбасы қаптында жерленді. 1807 жылы бұрынғы францискан шіркеуі бұзылып, Бергтің алтарі мен алты патша денесі Оденседегі Сент-Канут соборына көшірілді.
In 1513, King John died at Aalborghus Castle a short time after being thrown from his horse. King John was buried in the church of the Franciscan friary in Odense. Queen Christina, who lived the latter part of her life in a nunnery in Odense, commissioned the famous German sculptor Claus Berg to create a magnificent burial chapel, where both she and her husband were laid to rest after her death in 1521. The late Gothic altarpiece carved by Berg between 1515 and 1525 is one of Denmark's national treasures. Each of the three sections is intricately carved and gilded. It survived the iconoclastic fervour of the Protestant Reformation perhaps because of its connection with the royal burials. The son of King John and Queen Christina, King Christian II, with his wife Isabella of Austria, was also interred in the royal family chapel. In 1807, the former Franciscan church was demolished, and Berg's altarpiece and six royal bodies were transferred to St. Canute's Cathedral, also in Odense.
Мұрагерлік
32 жастағы мұрагер, Данияның Кристиан II таққа отырды, бірақ 1523 жылы тақтан түсірілді. Джонның әулеті ақырында оның қызы, сайлаушы Елизаветаның шөбересінің немересі Данияның Кристиан IV тұлғасында Дания және Норвегия тақтарына қайта оралды.
The 32 year old heir, Christian II of Denmark assumed the throne but was deposed in 1523. John's bloodline eventually returned to the Danish and Norwegian thrones in the person of Christian IV of Denmark, the great great grandson of his daughter, Electress Elisabeth.