Кіріспе
Укмал (юкатек майясы: Óoxmáal) – классикалық кезеңдегі ежелгі майя қаласы, қазіргі Мексикада орналасқан. Бұл қала Майя мәдениетінің ең маңызды археологиялық орындарының бірі саналады, сондай-ақ Мексикадағы Паленке, Чичен-Ица және Калакмуль, Белиздегі Каракол және Хунантунич, сонымен қатар Гватемаладағы Тикал қалаларымен бірге. Ол Юкатан түбегінің батысындағы Пуук аймағында орналасқан және аймақтың ең көрнекті сәулет стилін ұсынатын Майя қалаларының бірі болып есептеледі. Оның маңыздылығын мойындау үшін ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Укмал Мексиканың Юкатан штатының астанасы Меридадан оңтүстікке қарай 62 шақырым қашықтықта орналасқан. Оның ғимараттары өз өлшемдерімен және әшекейлерімен ерекшеленеді. Сакбе деп аталатын ежелгі жолдар ғимараттарды байланыстырады, сонымен қатар қазіргі Мексикадағы Чичен-Ица, қазіргі Белиздегі Каракол және Хунантунич, қазіргі Гватемаладағы Тикал сияқты аймақтағы басқа қалаларға дейін созылған. Оның құрылыстары Пуук стиліне тән, тегіс төмен қабырғалары бар, олар әдеттегі Майя үйлерінің бейнелеріне негізделген әшекейлі фриздерге ашылады. Бұл бағаналар (үй қабырғалары үшін қолданылатын қамыстың нығайылуын бейнелейді) және трапеция тәрізді пішіндер (салалы шатырларды көрсетеді) арқылы көрсетілген. Бір-біріне торылған жыландар, ал кейде екі басты жыландар жаңбыр құдайы Чаактың маскалары үшін қолданылады; оның үлкен мүрні дауылдың сәулелерін көрсетеді. Қауырсынды жыландар ашық тістерімен адамдардан шығып тұрғандай көрінеді. Кейбір қалаларда Кетцалькоатль мен Тлалокқа табынған науа тайпаларының ықпалы да байқалады. Бұл элементтер Пуук дәстүрінің бастапқы элементтерімен үйлесім тапқан. Ғимараттар жер бедерін пайдаланып, биіктікке көтеріліп, бес деңгейлі Сиқыршы пирамидасы және 500 метрден астам аумақты алып жатқан Губернатор сарайы сияқты маңызды көлемге ие болады.
Uxmal (Yucatec Maya: Óoxmáal ) is an ancient Maya city of the classical period located in present day Mexico. It is considered one of the most important archaeological sites of Maya culture, along with Palenque, Chichen Itza and Calakmul in Mexico, Caracol and Xunantunich in Belize, and Tikal in Guatemala. It is located in the Puuc region of the western Yucatán Peninsula, and is considered one of the Maya cities most representative of the region's dominant architectural style. It has been designated a UNESCO World Heritage Site in recognition of its significance. Uxmal is located 62 km south of Mérida, capital of Yucatán state in Mexico. Its buildings are noted for their size and decoration. Ancient roads called sacbes connect the buildings, and also were built to other cities in the area such as Chichén Itzá in modern day Mexico, Caracol and Xunantunich in modern day Belize, and Tikal in modern day Guatemala. Its buildings are typical of the Puuc style, with smooth low walls that open on ornate friezes based on representations of typical Maya huts. These are represented by columns (representing the reeds used for the walls of the huts) and trapezoidal shapes (representing the thatched roofs). Entwined snakes and, in many cases two headed snakes are used for masks of the rain god, Chaac; its big noses represent the rays of the storms. Feathered serpents with open fangs are shown leaving from the same human beings. Also seen in some cities are the influences of the Nahua peoples, who followed the cult of Quetzalcoatl and Tlaloc. These were integrated with the original elements of the Puuc tradition. The buildings take advantage of the terrain to gain height and acquire important volumes, including the Pyramid of the Magician, with five levels, and the Governor's Palace, which covers an area of more than .
Топонимика
Қазіргі атауы "үш рет салынған" деген мағынаны білдіретін Оксмал сөзінен туындаған сияқты. Бұл орынның ежелгілігін және оны қайта жаңартуға соққан уақыттарды көрсетеді. Этимологиясы даулы; тағы бір болжам – "алдағы, болашақ" дегенді білдіретін Учмал. Дәстүр бойынша, бұл қала "көрінбейтін қала" ретінде танымал, оны ергежейлі патшаның сиқырымен бір түндікте салыпты.
Майя аңыздары
Майя жырларындағы «Укзмалдың алапататы сиқыршысы» оқиғасы Укзмалда болған.
Қалдықтардың қазіргі тарихы
Сильванус Г. Морли 1909 жылы бұрын назардан тыс қалған бірнеше ғимараттарды қамтитын осы орналасқан жердің картасын жасады. Мексика үкіметі кейбір құрылыстарды құлау немесе одан әрі бұзылу қаупінен қорғау үшін алғашқы жобаны 1927 жылы іске қосты. 1930 жылы Франс Блом Тулан университетінің экспедициясын басқарды. Олар "Наннер төртбұрышының" қасбеттерінен гипстен көшірмелер жасады; осы көшірмелерді пайдаланып, төртбұрыштың дәл көшірмесі жасалып, 1933 жылы Чикаго қаласындағы (Иллинойс штаты) Дүниежүзілік көрмеде көрсетілді. Архитектураның гипстен жасалған көшірмелері көрмеден кейін жойылды, бірақ Укзмал ескерткіштерінің гипстен жасалған кейбір көшірмелері әлі де Туланның Орта Америка зерттеу институтында сақтаулы. 1936 жылы Хосе Эроса Пениче басшылығымен Мексика үкіметі жөндеу және нығайту бағдарламасын бастады. Ұлыбританияның королевасы Елизавета II 1975 жылғы 27 ақпанда осы орынның дыбыс және жарық шоуының ашылуына келді. Көрсетілім Чаакқа (майялардың жаңбыр құдайына) арналған майя дұғасын үн жүйесі арқылы ойнаған сәтте, кенеттен қатты жаңбыр жауды.
Микробтық ыдырау
Укмал мен Кабада тас ғимараттарды тозуға ұшырататын микробтық биофильмдер анықталды. Ксенококк сияқты фототрофтар көбінесе ішкі қабырғаларда кездеседі. Тас тозуын тудыратын глоокапса мен синехоцистис те көп мөлшерде табылды. Чичен-Ица мен Укмал жерлерінде Aureobasidium және Fusarium саңырауқұлақ түрлері кездеседі. Цианобактериялар жарық аз түсетін бөлмелердің ішкі жағында көптеп таралған.