Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1928 жылы жазылған Х.П. Лавкрафттың қысқа әңгімесі
қысқа әңгіме
1928 short story by H. P. Lovecraft
the short story
"Ктхулудың шақыруы" – американдық жазушы Х.П. Лавкрафттың қысқа әңгімесі. 1926 жылдың жазында жазылған бұл әңгіме алғаш рет 1928 жылдың ақпанында "Weird Tales" журналында жарияланды.
"The Call of Cthulhu" is a short story by American writer H. P. Lovecraft. Written in the summer of 1926, it was first published in the pulp magazine Weird Tales in February 1928.
Сюжет
Айтқыш Фрэнсис Уэйланд Турстон 1926–1927 жылдары қыста қайтыс болғаннан кейін, әкесінің туысы, Браун университетінің лингвистика профессоры Джордж Гаммелл Ангелдің қалдырған жазбаларын тапқанын айтады. Жазбалардың арасында "қабыршақты жаратылыстың" кішкентай басрельефтік мүсіні бар, ол "бір мезгілде асьтап, айдаһар және адамның пародиясын" көрсетеді. Род-Айленд штатының суретші студенті Генри Энтони Уилкокс бұл жұмысты "ұлы циклоп қалаларының титандық блоктары мен аспанға тірелген монолиттерінен" құралған түстерінен шабыттандырған. Уилкокстың жазбаларында Ктулху мен Р’лие туралы жиі айтылады. Ангел сонымен қатар әлем бойынша жаппай гистерия туралы хабарларды да табады. Тағы бір жазбада 1908 жылы археологиялық қоғамның жиналысы туралы айтылады, онда Нью-Орлеан полициясының қызметкері Джон Реймонд Леграсс қатысушылардан Уилкокс мүсініне ұқсайтын, белгісіз жасыл-қара тастан жасалған мүсінді анықтауын сұрайды. Содан кейін, өткен жылы Леграсс пен полиция қызметкерлері бірнеше әйелдер мен балаларды ерлер культінің ритуалында қолданып жатқанын анықтады. Бес культисті өлтіріп, тағы 47 адамды тұтқындағаннан кейін, Леграсс олардың "Ұлы Ескілерге" табынып, Ктулху деп аталатын қорқынышты жаратылыстың оралуын күтіп отырғанын біледі. Тұтқындар мүсінді "Ұлы Ктулху" деп атайды. Жиынға қатысқан ғалымдардың бірі, Принстон профессоры Уильям Ченнинг Уэбб, ұқсас сенімдері мен пұттары бар "эскимостардың" тобы туралы айтады. Турстон 1925 жылғы австралиялық газеттен "Алерт" атты кеменің табылғанын хабарлаған мақаланы табады, оның екінші серігі Густаф Йохансен жалғыз тірі қалған. Йохансен "Эммаға" қарулы яхта "Алерт" шабуыл жасағанын хабарлайды. "Эмманың" экипажы "Алерттің" бортындағыларды өлтірді, бірақ шайқаста өз кемесін жоғалтты, "Алертті" басып алды және Йохансеннің айтуынша, координаттары белгіленбеген аралды тапты. Йохансен мен тағы бір адамды қоспағанда, қалған экипаж аралда қайтыс болды. Йохансен олардың қалай өлгенін айтпайды. Австралияға сапарлағаннан кейін, Турстон бұрынғы екеуіне ұқсас "Алерттен" алынған мүсінді көреді. Норвегияда ол Йохансеннің "екі ласкар теңізшісімен" кездескеннен кейін кенеттен қайтыс болғанын біледі. Йохансеннің жесірі Турстонға марқұм күйеуінің қолжазбасын береді, онда белгіленбеген арал "R’lyeh" деп аталатын "қорқынышты мәйіттер қаласы" деп сипатталады. Йохансеннің экипажы қаланың эвклидтік емес геометриясын түсінуге тырысып, Ктулхуды жасырын босатып алды, нәтижесінде олардың өліміне себеп болды. Йохансен мен бір экипаж мүшесі "Алерт" кемесіне мініп қашып кетті, оларды Ктулху қуды. Йохансен яхтаны жаратылыстың басына соғып, жарақатының қалпына келгенін көрді. "Алерт" қашып үлкерді, бірақ Йохансеннің серігі қайтыс болды. Қолжазбаны аяқтағаннан кейін, Турстон енді Ктулхудың табынушыларының мақсатында екенін түсінеді.
The narrator, Francis Wayland Thurston, recounts his discovery of notes left behind by his grand uncle, Brown University linguistic professor George Gammell Angell, after his death in the winter of 1926–27. Among the notes is a small bas relief sculpture of a scaly creature which yields "simultaneous pictures of an octopus, a dragon, and a human caricature." The sculptor, a Rhode Island art student named Henry Anthony Wilcox, based the work on delirious dreams of "great Cyclopean cities of titan blocks and sky flung monoliths." Frequent references to Cthulhu and R'lyeh are found in Wilcox's papers. Angell also discovers reports of mass hysteria around the world. More notes discuss a 1908 meeting of an archeological society in which New Orleans police official John Raymond Legrasse asks attendees to identify a statuette of unidentifiable greenish black stone resembling Wilcox's sculpture. It is then revealed that the previous year, Legrasse and a party of policemen found several women and children being used in a ritual by an all male cult. After killing five of the cultists and arresting 47 others, Legrasse learns that they worship the "Great Old Ones" and await the return of a monstrous being called Cthulhu. The prisoners identify the statuette as "great Cthulhu." One of the academics present at the meeting, Princeton professor William Channing Webb, describes a group of "Esquimaux" with similar beliefs and fetishes. Thurston discovers a 1925 article from an Australian newspaper which reports the discovery of a derelict ship, the Alert, of which second mate Gustaf Johansen is the sole survivor. Johansen reports that the Emma was attacked by a heavily armed yacht named the Alert. The crewmen of the Emma killed those aboard the Alert, but lost their own ship in the battle, commandeered the Alert, and discovered an uncharted island in the vicinity of co ordinates of With the exception of Johansen and another man, the remaining crew died on the island. Johansen does not reveal the manner of their death. Upon traveling to Australia, Thurston views a statue retrieved from the Alert which is identical to the previous two. In Norway, he learns that Johansen died suddenly after an encounter with "two Lascar sailors". Johansen's widow provides Thurston with her late husband's manuscript, wherein the uncharted island is described as being home to a "nightmare corpse city" called R'lyeh. Johansen's crew struggled to comprehend the non Euclidean geometry of the city and accidentally released Cthulhu, resulting in their deaths. Johansen and one crewmate fled aboard the Alert and were pursued by Cthulhu. Johansen rammed the yacht into the creature's head, only for its injury to regenerate. The Alert escaped, but Johansen's crewmate died. After finishing the manuscript, Thurston realizes he is now a target of Cthulhu's worshippers.
Әдеби мәні және сын
Лавкрафт әңгімені "шамалы – ең нашар туындыларындай емес, бірақ арзан әрі ауыр тілдес сөздерге толы" деп бағалаған. "Weird Tales" журналының редакторы Фарнсворт Райт алдымен әңгімені қабылдамады, бірақ Лавкрафттың досы Дональд Вандрей оның басқа жерде жариялауды жоспарлап отырғанын жалған айтқаннан кейін ғана қабылдады. Жарияланған әңгімені Роберт Э. Говард (Конан варвардың авторы) "әдебиеттің ең биік жетістіктерінің бірі ретінде мәңгілікке сақталатын шедевр" деп атады. "Лавкрафт мырза әдеби әлемде бірегей орынға ие; ол біздің шектеулі түсінігімізге сыймайтын әлемдерді толыққанды ұғынды". Лавкрафт зерттеушісі Питер Кэннон бұл әңгімені "адамның ғаламдағы маңызсыз орнының Лавкрафттың ең қараңғы көркемдік бейнесінің бірі" деп санап, "қадам сайын ғарыштық деңгейге дейін өсетін, тығыз және күрделі повестеу" деді. Француз жазушысы Мишель Уэльбек "Х.П. Лавкрафт: Әлемге қарсы, өмірге қарсы" кітабында бұл әңгімені Лавкрафттың "үлкен мәтіндерінің" алғашқысы деп сипаттады. Канадалық математик Бенджамин К. Типпет Йохансеннің күнделігінде сипатталған құбылыстарды "жергілікті кеңістік-уақыт қисықтығының көпіршігінің байқалатын салдары" ретінде түсіндіріп, оған сәйкес математикалық модель ұсынды. Э.Ф. Блайлер "Ктулху шақыруын" "повестік үзінділермен толыққан фрагментті эссе" деп атады. Екінші дүниежүзілік соғыстан он жылдан астам бұрын жарық көрген бұл әңгімеде "холокост" сөзі жаһандық қырғынның метафорасы ретінде қолданылғаны қызығушылық тудырады.
Lovecraft regarded the short story as "rather middling—not as bad as the worst, but full of cheap and cumbrous touches". Weird Tales editor Farnsworth Wright first rejected the story, and only accepted it after writer Donald Wandrei, a friend of Lovecraft's, falsely claimed that Lovecraft was thinking of submitting it elsewhere. The published story was regarded by Robert E. Howard (creator of Conan the Barbarian) as "a masterpiece, which I am sure will live as one of the highest achievements of literature Mr. Lovecraft holds a unique position in the literary world; he has grasped, to all intents, the worlds outside our paltry ken". Lovecraft scholar Peter Cannon regarded the story as "ambitious and complex a dense and subtle narrative in which the horror gradually builds to cosmic proportions", adding "one of [Lovecraft's] bleakest fictional expressions of man's insignificant place in the universe". French novelist Michel Houellebecq, in his book H. P. Lovecraft: Against the World, Against Life, described the story as the first of Lovecraft's "great texts". Canadian mathematician Benjamin K. Tippett noted that the phenomena described in Johansen's journal may be interpreted as "observable consequences of a localized bubble of spacetime curvature", and proposed a suitable mathematical model. E. F. Bleiler has referred to "The Call of Cthulhu" as "a fragmented essay with narrative inclusions". The story, published more than a decade before World War II, is interesting for its use of the word "holocaust" as a metaphor for a global massacre.